GiáoLý Cån Bän Cüa ÐÕo Ph§t

Kinh sách Ph§t r¤t nhi«u, ðó là ði«u ai n¤y ð«u biªt, vì v§y mà cho ðªn hi®n nay, cûng không sách nào chï rõ, bµ kinh nào hay, bµ kinh nào là tiêu bi¬u cho ðÕo Ph§t. — Trung Qu¯c, s· dî có nhi«u tông phái xu¤t hi®n, nói chung là do l§p tr߶ng cüa các tông phái suy tôn các bµ kinh lu§n nào là cån bän ð¯i v¾i h÷.

Thª nhßng, giáo lý ðÕo Ph§t có mµt nguyên t¡c cån bän, do ðÑc Thích Ca Thª Tôn chÑng ngµ, ðó là ðÕo lý duyên sinh chi ph¯i vû trø và nhân sinh.

Duyên sinh là do nhân duyên sinh ra. Các hi®n tßþng vû trø và nhân sinh ð«u do nhi«u m¯i quan h® kªt hþp v¾i nhau mà sinh ra. Thí dø, mµt thiên vån chß½ng, giäi thích mµt s¯ v¤n ð« có liên quan ðªn Ph§t giáo, mà ðªn ðßþc tay ð÷c giä, xem ra có vë ð½n giän nhßng thñc ra, là do nhæng quan h® nhân duyên cñc kÏ phÑc tÕp: Ngu°n g¯c cüa vån tñ, tu dßÞng viªt vån, h¤p thu và tích lûy tri thÑc, nhi®t tình và kiªn giäi cüa tác giä, lÕi thêm sñ chª tÕo và sØ døng vån phòng ph¦m, vi®c hi®u ðính và in ¤n bän thäo, vi®c ký gØi sách qua bßu ði®n, cu¯i cùng lÕi phäi tính ðªn hÑng thú và tinh th¥n cuä ð÷c giä, m¾i g÷i là hoàn thành nhi®m vø chuy¬n tác ph¦m t× tay tác giä ðén tay ng߶i ð÷c. Quan h® nhân duyên, trong ví dø nêu ra trên ðây là khá thô thi¬n và d­ th¤y; nªu khäo sát thêm mµt bß¾c næa thì m²i mµt quan h® lÕi kéo theo nhi«u m¯i quan h® khác. Hi®n tßþng quan h® này liên quan ðªn quan h® khác, tÑc là nhân duyên. Mµt sñ vi®c xu¤t hi®n là do nhân duyên hµi tø. Sñ v§t tiêu vong là do nhân duyên ly tán. Nhß v§y g÷i là duyên sinh, duyên di®t.

Chính vì vÕn sñ vÕn v§t trong vû trø ð«u là duyên sinh duyên di®t, ð«u biªn hoá vô th߶ng, cho nên t¤t cä m÷i hi®n tßþng ð«u là hß huy­n, tÕm bþ, khônh giä, t× mµt b÷t nß¾c, cho t¾i toàn bµ thª gi¾i, cho ðªn các tinh tú cûng ð«u nhß v§y, không phäi là vînh h¢ng và ðã không t°n tÕi vînh h¢ng, thì là không giä. Ph§t giáo g÷i ðó là "duyên sinh tính không".

Ph§t giáo s· dî b¸ ng߶i ta ðánh giá là không môn (cØa không), chính là vì l¨ ðó. Thª nhßng, ð¯i v¾i nghîa không cüa ðÕo Ph§t, ng߶i ta lÕi hi¬u l¥m r¤t nhi«u. B·i vì "không" cüa ðÕo Ph§t có nghîa là không có sñ v§t nào là c¯ ð¸nh, không biªn ð±i, sñ v§t ðó không phäi "thñc tÕi" chÑ không phäi là không t°n tÕi. ÐÕi ða s¯ ng߶i ð«u cho r¢ng không có nghîa là không có gì hªt. Thñc ra, Ph§t giáo thông qua sñ phân tích quan h® duyên sinh mà giäi thích ðÕo lý "không có thñc th¬". Cûng nhß mµt chiªc xe h½i, nªu l¤y con m¡t cüa nhà hoá h÷c mà phân tích thì chiªc xe h½i là "không thñc tÕi". Chiªc xe h½i là do mµt s¯ nguyên t¯ và quan h® kªt hþp lÕi mà thành. Nhßng xét trên hi®n tßþng, khi chiªc xe h½i còn chßa b¸ thäi bö, chßa b¸ ðßa vào lò ð¬ n¤u lÕi, thì chiªc xe h½i vçn là chiªc xe h½i.

Do ðó, khi Ph§t giáo giäng lý "duyên sinh tính không" là chú tr÷ng m£t phân tích bän ch¤t mà nói, ð¬ cänh tïnh chúng ta ðang s¯ng trong cänh gi¾i hß v÷ng, ð×ng có b¸ danh lþi v§t døc làm cho mê ho£c, biªn thành v§t hy sinh cüa danh lþi v§t døc. Nhß v§y g÷i là xem xét ð¬ phá bö, ð¬ buông bö. Cái xem xét ð¬ buông bö là hi®n tßþng hß huy­n. Cái c¥n buông bö là lòng tham danh, tham lþi, chÑ không phäi phü ð¸nh sñ t°n tÕi cüa hi®n tßþng. Vì v§y, Ph§t giáo tuy nói bän th¬ là không, nhßng vçn không th¬ t°n tÕi tách r¶i khöi hi®n tßþng hß huy­n ðßþc. B·i nªu chßa có khä nång giäi thoát khöi sinh tØ, thì vçn n¢m trong vòng tÕo tác và ch¸u báo cüa nghi®p lñc. Nghi®p lñc tuy cûng là hß huy­n nhßng vçn có khä nång lôi kéo sinh mÕng tiªn hay thoái trong các cõi s¯ng, ðßþc vui hay ch¸u kh±.

— ðây, không ðßþc quên r¢ng, t¤t cä m÷i hi®n tßþng hß huy­n, ð«u do nghi®p løc cüa chúng sinh cäm hoá mà hình thành; Do v§y, nªu th¤u rõ ðßþc ðÕo lý duyên sinh tính không, thì s¨ không còn b¸ huy­n cänh mê ho£c, không còn bi cái huy­n cänh lôi kéo chi ph¯i, s¨ ðßþc tñ do, tñ tÕi. Ðó tÑc là giäi thoát khöi sinh tØ. Mµt con ng߶i không còn b¸ ngoÕi cänh chi ph¯i, trói buµc, thì ng߶i ðó s¨ không còn tÕo nghi®p dçn t¾i sinh tØ, mà có th¬ giäi thoát khöi sinh tØ, tñ chü ð¯i v¾i sinh tØ. Ðó là giáo lý cån bän cüa ðÕo Ph§t.

Giáo Ði«u Cån Bän Cüa ÐÕo Ph§t là Gì

ÐÑng v« nguyên t¡c mà nói, ðÕo Ph§t không có giáo ði«u, nªu nói có giáo ði«u thì ðó là gi¾i lu§t.

Thª nhßng, gi¾i lu§t cüa ðÕo Ph§t không phäi xu¤t phát t× m®nh l®nh, t× ý chí cüa Th¥n Thánh nhß · các tôn giáo khác, vì v§y cûng không có bao hàm tính ch¤t th¥n bí nhß · các tôn giáo khác. Gi¾i lu§t cüa ðÕo Ph§t, dña vào yêu c¥u cüa luân lý, và có tính ch¤t ð½n thu¥n lý tính.

Gi¾i lu§t cån bän cüa ðÕo Ph§t là nåm gi¾i, m߶i ði«u thi®n, và tám gi¾i dành cho ng×½i tÕi gia, m߶i gi¾i dành cho Sa di, và 250 gi¾i dành cho TÏ khßu, ngoài ra lÕi còn có gi¾i lu§t B° tát cüa ÐÕi th×a. Nhßng t¤t cä ð«u l¤y nåm gi¾i và m߶i ði«u thi®n làm n«n täng. Các gi¾i lu§t khác ð«u chï dña vào nåm gi¾i và m߶i ði«u thi®n cån bän mà nâng cao lên và thêm chi tiªt. Vì v§y, nªu giæ gìn ðßþc hoàn thi®n nåm gi¾i, mu¶i ði«u thi®n, thì ch¤p hành các gi¾i lu§t khác s¨ cûng không khó khån l¡m.

Nåm gi¾i là: không sát sinh, không trµm c¡p, không tà dâm, không nói d¯i, và không u¯ng rßþu. (xin xem chi tiªt · ph¥n Anh ngæ "The Five Wonderful Precepts"

M߶i ði«u thi®n là dña trên nåm gi¾i r°i m· rµng, ði sâu thêm, ð°ng th¶i ngån làm ác và khuyªn khích làm ði«u thi®n. Nay l§p bi¬u ð° nhß sau:

Nåm Gi¾i C¤m

1. 1. Không sát sinh: t× bö sát sinh tÑc cÑu sinh
2. 2. Không trµm c¡p: t× bö trôm c¡p tÑc b¯ thí
3. 3. Không tà dâm: t× bö tà hÕnh tÑc giæ ph¦m hÕnh
3 thi®n nghi®p v« thân
4. 4. Không nói d¯i:
1. - t× bö nói d¯i tÑc là nói l¶i thành thñc
2. - t× bö nói l¶i hai lßÞi tÑc nói l¶i hòa nhã
3. - t× bö nói l¶i ðµc ác tÑc nói l¶i ái kính
4. - t× bö nói l¶i thêm b¾t tÑc nói l¶i ngay thÆng
4 thi®n nghi®p v« kh¦u
5. 5. Không u¯ng rßþu
1. - t× bö tham døc tÑc thanh t¸nh
2. - t× bö gi§n giæ tÑc t× bi
3. - không tà kiªn tÑc chính kiªn
3 thi®n nghi®p v« ý

= 10 thi®n nghi®p.

Nói tóm lÕi, yêu c¥u cüa ðÕo Ph§t v« m£t gi¾i lu§t là tránh m÷i ði«u ác, làm m÷i ði«u lành. Phàm t¤t cä nhæng vi®c gì có hÕi ð¯i v¾i thân tâm, gia ðình, xã hµi, qu¯c gia, nhân loÕi, cho ðªn t¤t cä m÷i loài hæu tình, ð«u n¢m trong phÕm vi c¤m ðoán cüa nåm gi¾i và m߶i ði«u thi®n và chúng ta g¡ng hªt sÑc tránh không làm. Nªu không có hÕi mà có lþi thì ra sÑc làm. Làm ác là phÕm gi¾i, không làm ði«u thi®n cûng là phÕm gi¾i.

Thª nhßng, Ph§t giáo là soi sáng. Nªu phÕm gi¾i mà không biªt thì tuy có làm mà không phäi là phá gi¾i. Nªu vô tâm mà phÕm gi¾i, thì tuy là có phÕm ð¤y nhßng không m¡c tµi phá gi¾i. Nªu c¯ ý phÕm gi¾i, thì dù có không phá gi¾i cûng vçn m¡c tµi. Nªu phø næ b¸ cßÞng dâm, chï mi­n là không cäm th¤y khoái lÕc cüa dâm døc, thì tuy là b¸ làm nhøc nhßng cûng không phaï là phÕm gi¾i, cûng vçn là trong sÕch. PhÕm gi¾i phäi có ðü cä ba ði«u ki®n tâm, cänh, và sñ m¾i g÷i là m¡c tµi phá gi¾i.

Tr· Thành mµt Tín ð° Ph§t Giáo Nhß Thª Nào

Các giáo phái cû hay m¾i cüa ðÕo Thiên Chúa ð«u coi tr÷ng l­ rØa tµi. Có ch¸u l­ rØa tµi m¾i ðßþc tr· thành tín ð° cüa ðÕo Thiên Chúa. Cûng tß½ng tñ nhß các ngoÕi ðÕo · „n е coi tr÷ng vi®c t¡m rØa · sông H¢ng ð¬ xoá bö m÷i tµi ác.

Mu¯n tr· thành Ph§t tØ thì phäi qua nghi thÑc "Ba quy y" (tam quy). Tính quan tr÷ng cüa nghi thÑc này cûng gi¯ng nhß các nghi thÑc ðång quang cüa vua, nh§m chÑc cüa T±ng th¯ng, hay vào ðäng cüa ðäng viên. Là mµt loÕi nghi thÑc bày tö sñ trung thành, mµt sñ ch¤p nh§n tha thiªt, mµt sñ mong c¥u khao khát,mµt sñ chuy¬n ð±i m¾i, mµt sñ quy ngßÞng chân thành. Vì v§y mà Ph§t giáo xem l­ quy y là cñc kÏ tr÷ng yªu. Nªu không có quy y thì tuy là có l­ Ph§t, tin Ph§t, nhßng chï là mµt h÷c sinh dñ thính, không phäi là h÷c sinh chính khóa. Nghi thÑc quy y có tác døng r¤t l¾n ð¯i v¾i tâm lý tín ngßÞng có kiên ð¸nh hay không kiên ð¸nh.

Trong nghi thÑc tam quy có m¶i mµt v¸ Tång hay Ni làm chÑng và thuyªt minh nµi dung cüa ba quy y nhß sau:

1. Con là... . su¯t ð¶i xin quy y Ph§t, su¯t ð¶i xin quy y Pháp, su¯t ð¶i xin quy y Tång (ð÷c ba l¥n)
2. Con là... . quy y Ph§t r°i, dù có bö thân mÕng này, cûng không quy y thiên ma ngoÕi ðÕo.
3. Con là... . quy y Pháp r°i, dù có bö thân mÕng này, cûng không quy y ngoÕi ðÕo tà thuyªt.
4. Con là... . quy y Tång r°i, dù có bö thân mÕng này, cûng không quy y tà sß ngoÕi ðÕo.

Nghi thÑc tam quy giän ð½n nhßng long tr÷ng, møc ðích chü yªu là làm cho ng߶i tín ð° m¾i toàn tâm ý quy y Tam Bäo, nß½ng tña vào Tam Bäo, có ðßþc ni«m tin trong sáng và væng vàng. Ph§t là Ph§t ðà, Pháp là l¶i dÕy cüa Ph§t, Tång là ng߶i xu¤t gia, ho¢ng dß½ng Ph§t Pháp. Nh¶ nß½ng tña vào ba ð¯i tßþng l¾n ðó mà ngay hi®n tÕi ðßþc thân tâm an lÕc, sau này ðßþc chÑng qüa vô thßþng là giäi thoát sinh tØ và thành Ph§t. Vì v§y g÷i là Ba ngôi báu (tam bäo), và tín ngßÞng Ph§t giáo có nghîa là quy y ba ngôi báu.

Ph§t Giáo Có Tin иnh Lu§t Nhân Quä không?

Ðúng nhß v§y, Ph§t giáo tin tß·ng ð¸nh lu§t nhân quä là chính xác, cûng nhß m÷i ng߶i ð«u tin, ðã ån thì ðßþc no v§y.

Ng߶i ta hoài nghi tính chính xác cüa lu§t nhân quä là vì ng߶i ta nhìn theo góc ðµ mµt ð¶i ng߶i cho nên th¤y sñ báo Ñng thi®n ác là không công b¢ng, có ng߶i s¯ng lành lÕi b¸ kh±, không nhæng không g£p ði«u may m¡n mà lÕi còn chªt kh±. Có ng߶i ån h¯i lµ, làm trái lu§t pháp, làm chuy®n r¤t t¥m b§y, nhßng vçn s¯ng tñ do ngoài vòng pháp lu§t, ðßþc cä phúc lçn cä th÷.

KÏ thñc, lu§t nhân quä tác ðµng thông su¯t ba ð¶i quá khÑ, hi®n tÕi và v¸ lai. Con ng߶i, ngoài ð¶i s¯ng hi®n tÕi, ðã t×ng s¯ng nhæng ð¶i s¯ng quá khÑ nhi«u vô lßþng, và s¨ s¯ng nhæng ð¾i s¯ng v¸ lai cûng nhi«u vô lßþng. Mµt ð¶i s¯ng hi®n tÕi, ðem so v¾i vô s¯ ð¶i s¯ng quá khÑ, và vô s¯ ð¶i s¯ng v¸ lai, thì th§t là bé nhö và ng¡n ngüi . иnh lu§t nhân quä quán xuyªn cä ba ð¶i. Vi®c th÷ báo l¥n lßþt s¨ di­n biªn theo thÑ tñ. Nghi®p lñc nhö l¾n, nh© n£ng khác nhau, quyªt ð¸nh thÑ tñ và mÑc ðµ th÷ báo khác nhau. H½n phân nØa chuy®n xäy ra trong ð¶i này là quä báo cüa nghi®p nhân, tÕo ra · ð¶i s¯ng trß¾c. Ph¥n l¾n vi®c làm trong ð¶i này, phäi ch¶ t¾i ð¶i sau m¾i có quä báo. Nªu nhìn su¯t cä ba ð¶i thì s¨ không còn th¡c m¡c gì næa ð¯i v¾i lu§t nhân quä.

H½n næa, lu§t nhân quä cüa ðÕo Ph§t không gi¯ng nhß túc m®nh lu§n hay cái g÷i là ð¸nh m®nh lu§n. Ph§t giáo tin r¢ng, con ng߶i có th¬ dña vào sñ n² lñc cüa mình ð¬ cäi biªn nghi®p nhân quá khÑ. Lu§t nhân quä cüa ðÕo Ph§t không phäi là túc m®nh lu§n, cûng không phäi là ð¸nh m®nh lu§n, mà là "n² lñc lu§n". Nªu Ph§t giáo r½i vào túc m®nh lu§n hay ð¸nh m®nh lu§n, thì thuyªt chúng sinh thành Ph§t không th¬ nào ðÑng væng ðßþc. Nªu v§n m®nh ðã do ð¶i s¯ng quá khÑ s¡p xªp an bài cä r°i, thì vi®c tu thi®n · ð¶i này s¨ là u±ng công hay sao?

Nói chung lu§t nhân quä cüa nhà Ph§t quán thông và liên kªt cä ba ð¶i hi®n tÕi, quá khÑ và v¸ lai. жi này, tiªp thu nghi®p nhân cüa ð¶i quá khÑ. Hành vi ð¶i này, s¨ là nghi®p nhân cüa ð¶i sau, và cûng có th¬ gia nh§p vào nghi®p nhân cüa ð¶i trß¾c, tÕo thành nghi®p quä cüa ð¶i này.

*

[Ph§t H÷c 1][Ph§t H÷c 2][Ph§t H÷c 3][Next]

.