Tham Thi«n Ph± Thuyªt 

Lai Quä Thi«n Sß

Thích Duy Lñc d¸ch t× Hán Vån sang Vi®t Vån

T× Ân Thi«n Ð߶ng Hoa KÏ Xu¤t Bän Nåm 1993 Ph§t l¸ch 2536

---

56. PHÓNG TÂM DžNG

Công phu dù có ð¡c lñc, xong chßa dám buông tay ði thÆng. Sao v§y ? Nhß công phu thân thiªt, khi làm vi®c sinh s¯ng, mµt m£t lßu tâm công phu, mµt m£t lßu tâm làm vi®c. Nªu vi®c làm chÆng t¯t sþ b¸ qu· trách ho£c ðánh hét, trong tâm b¤t an. Cho nên tÕm buông công phu trong gi¶ kh¡c làm vi®c, ðþi vi®c làm xong m¾i ð« lÕi công phu, há chÆng lþi ích cä hai ß ! Nªu ng߶i th§t nghî ðªn li­u thoát sanh tØ thì chÆng phäi nhß v§y. Vì sao ? Chúng ta vì li­u sanh tØ mà tham thi«n, chÑ chÆng phäi vì làm vi®c mà tham thi«n. Sanh tØ chÆng li­u thoát thì b¸ sanh tØ làm chß¾ng, khi ðang døng công tùy thu§n sanh tØ, luân h°i chÆng có kÏ hÕn.

Nay c¥n phäi l§p th® : "Quyªt th¯ng thiªt døng tâm, không chút Ö lÕi, thân thân thiªt thiªt, miên miên m§t m§t, g£p lúc làm vi®c, công phu càng thêm m§t thiªt. Dçu cho vi®c làm không t¯t, b¸ ðánh b¸ m¡ng thì ðßþc, buông công phu thì không ðßþc. Ngày ðêm tinh t¤n, th« chÆng thay ð±i, ðem tâm ð£t · trên công phu mà døng. Thân ðªn ch² nào thì døng cûng theo ðªn ch² ðó. Khi ðµng, t¸nh, nhàn, vµi thì · trong ðµng, t¸nh, nhàn, vµi døng công phu. Khi th¤y s¡c, nghe tiªng thì · trong th¤y s¡c, nghe tiªng døng công phu. Khi nói chuy®n, ån c½m thì · trong nói chuy®n, ån c½m døng công phu. Ðây g÷i là phóng tâm døng.

57. THÂN THIŠT DžNG

Nhân vì trß¾c døng công n¡m giæ ð¡c lñc, dù có th¬ phóng tâm døng, song còn chßa tránh khöi g£p ðâu thì chß¾ng ngÕi ðó. Cái tâm cüa døng tâm duyên theo mµt tß¾ng, dù chÆng b¸ lôi m¤t, nhßng có th¬ b¸ tß¾ng ¤y kích ðµng ho£c làm ngån cách, ðâu b¢ng t¸nh cûng nhß v§y, ðµng cûng nhß v§y, s¡c cûng nhß v§y, không cûng nhß v§y. D¥u cho sñ v§t l¾n cûng chÆng th¬ ngån cách, nhân sñ quen cûng chÆng th¬ ngån cách, tiªng cüa âm thanh, ðµng cüa tâm, biªn ð±i, s¯ng chªt cüa thân, cho ðªn thÑc ngü, khen chê ð«u chÆng th¬ ngån cách, luôn cä cái chÆng th¬ ngån cách cûng chÆng ngån cách, chính cái ngån cách ¤y cûng chÆng th¬ ngån cách.

Thª gi¾i, thân, tâm, còn hay m¤t, mµng m¸ ð«u chÆng ngån cách g÷i là THÂN, chân th§t làm ðßþc g÷i là THIŠT. Hai chæ THÂN THIŠT, ng߶i chßa li­u ngµ nên theo ðó thñc hành, còn ng߶i døng công ðã ðªn cùng tµt thì phäi di®t tr× cho sÕch. Sao v§y ? Phäi biªt, ng߶i hành ðÕo nªu công phu cÕn mà th߶ng quên, ¤y là chßa hành ðªn ch² sâu, thì phäi nh¶ hai chæ này ð¬ hÕ thü công phu m¾i d­ nh§p ðÕo. Nªu công phu ðã ðªn thoÕi ð¥u thì thân thiªt hay không thân thiªt ð«u không màng ðªn m¾i có th¬ ði ðªn kiªn tánh. Vi®c này trong quá trình døng công c¥n phäi lßu ý.

58. GIÁN ÐO€N DžNG

Công phu dù r¤t thân thiªt, song cûng có lúc gián ðoÕn mà chÆng tñ biªt. Vì sao ? Chính ngay lúc døng tâm biªt ðßþc thanh t¸nh tñ tÕi, ho£c biªt ðßþc r²ng rang an nhàn, ho£c biªt nghi tình ð¡c lñc hay chÆng ð¡c lñc, biªt ch² ð¡c lñc là ch² nào, ch² chÆng ð¡c lñc là ch² nào, cûng g÷i là gián ðoÕn. Ngay trên câu thoÕi ð¥u tham cÑu, biªt tham ðªn ch² t¸nh, tham ðªn ch² sáng süa ho£c tham hi®n ra tß¾ng Ph§t, bäo tháp, núi sông, ð¤t ðai, nam næ, già trë, mình ng߶i, t¤t cä ð«u g÷i là gián ðoÕn.

Sñ gián ðoÕn trên khác hÆn v¾i công phu cüa ng߶i s½ tham. Ng߶i s½ tham, ð« thì có tham, quên thì hoàn toàn quên, chÆng biªt quên · ch² nào.

Còn ng߶i lão tham, có lúc trong mi®ng nói chuy®n, tâm biªt tham thi«n, có lúc tâm ðang tham thi«n, mi®ng biªt nói chuy®n. Ho£c thân làm vi®c, công phu vçn còn, ho£c lúc døng công, thân vçn làm vi®c. Ho£c công phu v¾i làm vi®c ð«u quên, ho£c công phu v¾i làm vi®c ð°ng làm. Ho£c lúc ngü, công phu thân thiªt chÆng biªt là mµng, ðªn khi thÑc gi¤c m¾i biªt. Ho£c lúc mµng, trß¾c th¤y vi®c khác, sau th¤y døng công phu, do thi«n mà tïnh. Ho£c ðang ngü không công phu, không mµng tß·ng gi¯ng nhß ban ngày. „y ð«u là sñ gián ðoÕn cüa ng߶i lão tham.

Ng߶i tham thi«n phäi khéo tñ døng tâm m¾i ðßþc.

59. THÔ TÂM DžNG

Tâm có ð¸nh loÕn, thi«n có ð¡c th¤t, sñ gián ðoÕn ð«u do thô tâm này gây ra.

Thô tâm là gì ? Nhß gói nhi«u ð§u nành trong bao, dù 𬠷 ðâu, bên trong ¡t cûng löng lëo, h­ m· bao ra thì ð± vãi ð¥y ð¤t.

Nªu ðem bao ð§u ngâm nß¾c, ð§u n¦y m¥m n· ra thì làm bao b¸ b¬. Dø nhß thô tâm duyên cänh, tâm cänh ð°ng thô, dù thu lÕi thành mµt kh¯i, cûng chßa quên các thÑc. H½i có chút giäi ðãi thì thân tâm tán loÕn, nghi tình tiêu m¤t, tâm thi«n cûng tan. Nªu ðem ð§u trong bao xay nát hòa v¾i nß¾c nh°i thành mµt kh¯i, ¡t t× bên trong bö ðßþc ð§u, bên ngoài di®t ðßþc m¥m, chÆng còn sanh ra ð§u næa. Cûng nhß v§y, các v÷ng lång xång thu v« mµt ni®m, ngay · trên ni®m ¤y, dùng sÑc cüa câu thoÕi ð¥u tham cÑu quét sÕch hªt tr¥n lao, c£n cáu chÆng còn, tham thành mµt kh¯i, ¡t t× bên trong khØ v÷ng, bên ngoài khØ tr¥n, tñ chÆng phát sanh thô tâm v§y.

60. MIÊN M‡T DžNG

Công phu gián ðoÕn · trß¾c rõ ràng là do thô tâm làm thành. Ðã nói là thô tâm thì c¥n phäi tiªn thêm mµt bß¾c næa. Công phu miên m§t, miên nhß sþi t½, m§t nhß väi b¯. Do mµt sþi t½ mà thành miên, t× mµt ð߶ng chï mà thành m§t. Công phu do mµt pháp mà thành phiªn, t× mµt ni®m mà thành kh¯i.

Cûng nhß ðem t½ d®t thành väi b¯, sþi d®t d¥y (MIÊN) chÆng thông gió tÑc là xu¤t thª vô l§u, nhß väi b¯ d®t kín (M‡T) chÆng l÷t mßa tÑc là thª gi¾i vô l§u. Nªu tham ðßþc ðªn ch² pháp thª gian và pháp xu¤t thª gian cùng câu thoÕi ð¥u ð°ng mµt pháp, tâm thª gian và tâm xu¤t thª gian cùng câu thoÕi ð¥u ð°ng mµt tâm, là cái ðÕo MIÊN M‡T sâu v§y. Ng߶i làm ðßþc công phu miên m§t thì quy cü thu¥n thøc, oai nghi nghiêm túc, cØ chï ðoan chánh, ngæ ngôn giäm thi¬u, ng߶i ð¶i ð«u tôn là Thßþng T÷a.

Xin gØi l¶i nói v¾i ng߶i tham thi«n r¢ng : Ch¾ nghi tham thi«n có nhi«u ch² khó, ch² vi tª cüa tham thi«n làm cho ng߶i ta sþ thª này thª n÷. Than ôi ! Nªu có th¬ nhß con t¢m nhä t½, b¡t ð¥u t× mµt sþi cho ðªn cu¯i cùng làm thành mµt kén, khoäng giæa không có gián ðoÕn, ðó là công phu miên m§t rõ ràng. B¢ng không, há ng߶i chÆng b¢ng v§t ß !

6l. CHNG GIÁN ÐO€N DžNG

Gián ðoÕn ð«u là thô tâm. Do miên m§t mà thành chÆng gián ðoÕn. Ðó là quá trình døng công.

Công phu døng ðªn ch² ngoài không có tr¥n cänh ð¬ quên, trong không có thân tâm ð¬ giæ. Mµt câu thoÕi ð¥u quên ngày tháng, tuy®t s¾m chi«u. T× công phu mà ngü, t× công phu mà d§y, mµng cûng t× công phu mà thÑc tïnh, ðây g÷i là chÆng gián ðoÕn.

Ng߶i công phu ðªn ch² chÆng gián ðoÕn thì Long Thiên chÆng th¤y thân h÷, QuÖ Th¥n chÆng th¤y tß¾ng h÷. H÷ không nghe nhß ng߶i ðiªc, không th¤y nhß ng߶i mù, nghe tiªng m¡ng mà chÆng biªt duyên c¾, b¸ ðánh ð§p mà chÆng biªt ðau ð¾n. ThoÕi ð¥u làm cho gi§n h¶n chÕy m¤t, nghi tình làm cho yêu ghét tr¯n m¤t. B¤t cÑ cái gì hi®n trß¾c m¡t ð«u chÆng màng ðªn. Dù Ph§t cùng ng°i v¾i h÷, h÷ cûng quên ðó là Ph§t. Ph§t ma ð«u chém, phàm thánh ð«u h¤t bö. Ng߶i ð¥u ð°ng trán s¡t th¤y ðßþc thì ð¥u trán cûng b¸ vÞ, ng߶i ba ð¥u sáu tai nghe ðßþc thì tâm ý cûng thành tro. Công phu chÆng gián ðoÕn th§t có sñ th¥n di®u nhß thª.

62. TŠ TÂM DžNG

Công phu chÆng gián ðoÕn, ð¥u tiên th¥n di®u, kª ðó toàn chân, dù nói phi phàm song vçn còn nhi«u thô.

Nay nói tª tâm døng, t¤t cä pháp døng tâm trß¾c kia nhß ném ðÕi ð¸a ra ngoài hß không, nhß mµt ch±i quét sách bøi b§m kh¡p thª gi¾i. Ngß¾c lên chÆng th¤y hß không, cúi xu¯ng chÆng th¤y ðÕi ð¸a. Công phu cüa tª tâm có sÑc nhß thª, ng߶i mµ ðÕo sao chÆng làm thØ !

Ng߶i s½ tham th߶ng khi có thô ni®m chßa d×ng, lúc ¤y ð¯i v¾i công phu tª tâm, mi­n cßÞng døng lßu tâm tª, hæu tâm tª, ðè nén tª, tÕo tác tª. Các tª døng này ð«u do toàn thô làm thành. Do thô mà thành thì chÆng phäi tª, là ch÷i v¾i cái chân tª.

Cái tª cüa ng߶i lão tham thì quên thô quên tª, tª ðó lÕi thêm tª. M£c dù nói tª mà chÆng g÷i là chân tª, vì chân tª tÑc là vô tª v§y. Ng߶i xßa nói : "Mµt ni®m b¤t giác sanh tam tª, cänh gi¾i làm duyên sanh løc thô" là nghîa này v§y. Cûng nhß ðem ðÕi ð¸a chia làm b¯n ph¥n, bö ba ph¥n còn lÕi mµt ph¥n, r°i lÕi chia ph¥n này làm b¯n, bö ba ph¥n còn lÕi mµt, cÑ thª tiªp tøc chia mãi cho ðªn thành lân-hß-tr¥n, các tr¥n kia thäy ð«u bö hªt. Lân-hß-tr¥n này tÑc là tª tâm v§y. Cái tª cüa tª tâm ðâu th¬ tÖ dø, chï khi công phu døng ðªn ch² này m¾i biªt l¶i tôi chÆng sai.

63. LÌA PHÁP DžNG

Trß¾c døng công phu tª tâm còn có mµt lân-hß-tr¥n, ðªn ðây phäi lìa nó, cho nên g÷i là lìa pháp døng. Pháp này tÑc là pháp tham thoÕi ð¥u, tÕi sao phäi lìa nó ? Vì tâm tÑc là pháp, pháp tÑc là tâm. Ban ð¥u thì tâm pháp khó ðßþc nh¤t nhß, kª thì tâm pháp ðßþc nh¤t nhß. Nay tâm pháp chÆng ðßþc nh¤t nhß, là vì câu thoÕi ð¥u còn lÕ. Ra sÑc tham cÑu, t× lÕ thành quen, cÑ ði thÆng ðªn ch² cùng tµt cµi ngu°n, ð߶ng v« quê cû s¨ chÆng còn xa. Do ðây, døng pháp cüa tñ tâm, chÆng døng pháp khác. Nói lìa pháp là lìa cái pháp · ngoài câu thoÕi ð¥u (lân-hß-tr¥n), chÑ chÆng phäi lìa câu thoÕi ð¥u. Nhß tñ mình không có ti«n, phäi mßþn ti«n ng߶i khác dùng, tñ mình ðã có ti«n, phäi dùng ti«n cüa mình. Cho nên lìa pháp bên ngoài, dùng pháp tñ tâm (pháp thoÕi ð¥u), chÑ chÆng phäi lìa pháp mà không có pháp ð¬ dùng. Ъn ðây dù pháp quên mà ng߶i chßa quên. Pháp tÑc là thi«n tham, ng߶i tÑc là tâm tham. ChÆng nh¶ pháp tham cÑu, chï dùng tâm tham cÑu. Tham thÆng chÆng ng×ng, chÆng chút tÕm trø. Khi ¤y, Diêm La th¤y li«n ch¡p tay, QuÖ Th¥n th¤y bèn quy y. Ngàn Thánh muôn Hi«n ð«u ði ð߶ng này mà thành tñu. Công nång cüa lìa pháp làm kinh hãi tr¶i ð¤t, ai chÆng hâm mµ !

64. VÔ TÂM DžNG

Ng߶i xßa nói : "Hæu tâm døng ðªn ch² vô tâm, vô tâm còn cách mµt l¾p rào". Trß¾c lúc vô tâm thì mßa gió s¤m ch¾p ð«u · trong hß không. Sau khi vô tâm thì gÕch ngói söi ðá ð«u quy v« ðÕi ð¸a, ðây g÷i là chân vô tâm.

Nói vô tâm, chÆng phäi không có tñ tâm, cûng chÆng phäi không có ðÕo tâm, chï là không có tâm mu¯n thành Ph§t làm T±, không có tâm mu¯n minh tâm kiªn tánh, không có tâm thª gian, xu¤t thª gian, không có tâm yêu ghét l¤y bö, không có tâm thª pháp, Ph§t pháp, không có tâm hæu vi, vô vi, không có hai tâm, không có mµt tâm, tÑc là chï cái vô tâm døng này, cûng là ch² Thi«n Tông nói ©lìa tâm ý thÑc thamª v§y.

Cái công cüa vô tâm có trß¾c khi Ph§t chßa thành, trß¾c khi chúng sanh chßa sanh. ÐÕo vô tâm này là pháp Thi«n trñc tiªp truy«n t× Ph§t Thích Ca, có th¬ khiªn cho ng߶i g² nhäy múa, h± ðá nu¯t dê, ¦n thân trong b¥y trâu ð¤t, cß¾p thÑc ån trong ðµng r¡n s¡t. Dçu cho muôn T± ð°ng thanh ngþi khen ðÕo nhân vô tâm này, mà ngàn Ph§t ra ð¶i cûng khó th¤y ðßþc.

65. CHÂN TÂM DžNG

Chân tâm cùng v¾i giä tâm ð«u ð°ng mµt døng. T¯i s½ (ban ð¥u) døng công ðªn t¯i h§u (cu¯i cùng) døng công không có mµt chút thay ð±i. Nên cái pháp s½ h§u ð°ng nhau, cái tâm s½ h§u chÆng khác, cái døng s½ h§u cûng v§y. Nhß ng߶i ði ð߶ng vÕn d£m, bß¾c ð¥u tiên lên ð߶ng và bß¾c cu¯i cùng ðªn nhà ð«u dùng chân ði, chÆng dùng cái khác, thª nên nói s½ h§u ð°ng nhau. ChÆng qua ng߶i cån khí l¾n thì mµt bß¾c ðªn nhà, d÷c ð߶ng không b¸ tr· ngÕi, ni®m trß¾c có th¬ nói là phàm phu, ni®m sau có th¬ nói là b§c thánh. Sñ sai bi®t cüa thánh phàm chï cách mµt ni®m, ðâu nh÷c ði xa, ðây là thßþng cån.

Ng߶i cån h½i cÕn, sÑc tin nªu mÕnh, t¯i s½ ôm ch£t mµt câu thoÕi ð¥u dù chªt chÆng buông, cho ðªn ch² t¯i h§u døng tâm, d÷c ð߶ng b¸ chß¾ng ngÕi ð«u không màng ðªn, ðây là trung cån. Ng߶i cån nhö h½n næa, ð¥u tiên t× trên câu thoÕi ð¥u døng tâm, g£p vi®c b¸ tr· ngÕi, cØ chï trái phÕm, biªn ð±i nhß gió mây, thay ð±i nhß tr¶i tÕnh chuy¬n mßa, lúc tiªn lúc thoái, m¤t hªt ngày gi¶. Dù cho ra sÑc tiªn t¾i, sau cùng ðªn ch² ð¥u sào tråm thß¾c còn d­, tiªn thêm mµt bß¾c næa thì khó. Ng߶i tØ thü ch² này xßa nay r¤t nhi«u.

Chân nghi, nghi là nhân cüa ngµ, ngµ là quä cüa nghi. Nhân ti¬u nghi khai quä ti¬u ngµ. Nhân ðÕi nghi khai quä ðÕi ngµ. Nhân chân nghi khai quä chánh ngµ. Nhân chÆng nghi cäm quä chÆng ngµ. Ng߶i phát chân nghi, lúc nghi gi¯ng nhß ði ng°i b¤t an, không ån mà quên ðói, không tïnh mà quên ngü, ngoài nhß ngu ng¯c, trong nhß ng߶i si. Lúc th¶i tiªt ðªn (ðÕi ngµ), kinh thiên ðµng ð¸a, cùng Ph§t, T± sánh vai, cùng chúng sanh bình ðÆng, há chÆng vui ß !

66. CHUYŒN THÂN DžNG

Nhß t× ð¤t b¢ng ði lên núi cao, ngay lúc ðµng chân, bùn ð¤t dính giày, thân th¬ nh½ nh¾p. Ng߶i sÑc tin ð¥y ðü chÆng màng ðªn thân. Ng߶i sÑc tin h½i yªu rØa sÕch r°i m¾i ði. Lúc ði ð߶ng qua h¥m qua h¯, b¸ gai g¯c, söi ðá ngån tr· giæa ð߶ng, c¤t bß¾c khó khån. Ðói khát bÑc ng£t, cô ðµc không có bÕn bè, trông xa núi cao chót vót mà khiªp ðäm chân run. SÑc ði ð߶ng b¢ng không nhi«u, tâm mu¯n lên cao lÕi yªu. Ði lâu ngày ðªn chân núi, b¸ c÷p sói r¡n beo ðón ð߶ng làm cho kinh sþ. Bß¾c t×ng bß¾c mµt, tay chÆng th¬ buông, chân lÕi bß¾c nhanh, có ng߶i · giæa ð߶ng d×ng nghï, có ng߶i ði thÆng lên trên, h­ g£p täng ðá ch£n ð߶ng, ð߶ng ði ch§t h©p, h­ tay buông thì thân lån xu¯ng ð¤t b¢ng. Than ôi ! Ðau ð¾n thay ! Tr· lÕi y nhß cû, u±ng ch¸u cñc kh± mà không tiªn ðßþc bß¾c nào. Nghî ðªn mà chÆng ðau lòng ß ! Dù là bß¾c lÕi d¤u cû cûng r¤t khó v§y.

Nªu có th¬ mµt phen dûng mãnh lên núi thÆng ðªn chót ðänh, nhìn ra b¯n phß½ng không có ð߶ng ði, ðây g÷i là :

Ng߶i ng°i tÕi ð¥u sào tråm thß¾c,
M£c dù ðßþc nh§p chßa phäi chân

Tñ nghî : — lÕi lâu thì không th¬ ðßþc, ¦n gi¤u thân cûng không có ch², tiªn thêm mµt bß¾c næa, ngay ðó th×a ðß½ng, ðây g÷i là :

Ð¥u sào tråm thß¾c tiªn bß¾c næa
M߶i phß½ng thª gi¾i hi®n toàn thân

LÕi nhß mang thai ðü tháng, ðªn lúc lâm b°n, ° lên mµt tiªng (NG“) nhß thùng s½n lüng ðáy. L² mûi trß¾c khi chßa sanh cùng di®n møc sau khi ðã sanh cách nhau chÆng xa. Ngay ðây chuy¬n thân r°i, r¤t c¥n lßu ý. Khi chßa chuy¬n thân là phàm phu, ðã chuy¬n thân r°i thành b§c thánh. Dçu cho ð±i phàm thành thánh nhßng v¯n là chính mình, chÆng phäi ng߶i khác. Hê ! Trên ð¥u còn thiªu ba mß½i g§y ! 67. Ð�NG THŒ ЀI BI

Trß¾c khi chßa ngµ cùng chß Ph§t và chúng sanh ð°ng mµt th¬ mà chÆng biªt, sau khi ðã ngµ m¾i biªt. Nhß ÐÑc Thª Tôn th¤y sao mai m÷c ngµ ðÕo, ba l¥n than r¢ng : "LÕ thay ! T¤t cä chúng sanh ð«u có trí hu® ðÑc tß¾ng Nhß Lai, ð«u do v÷ng tß·ng ch¤p trß¾c mà chÆng th¬ chÑng ð¡c" ! R°i ngài tuân theo nguyên t¡c ðµ sanh cüa chß Ph§t quá khÑ, vi®c mình ðã xong, l¤y ho¢ng pháp lþi sanh làm sñ nghi®p.

Ngoài ra không có vi®c khác ,ß¾c mong hàng B° Tát t× s½ ð¸a ðªn th§p ð¸a quét sÕch vô minh, ng߶i trong quä La Hán mau hªt t§p khí, các v¸ Thiên Vß½ng bö thú vui mà c¥u ngµ ðÕo, các loài Tu La bö sân h§n mà phát thi®n tâm. Xin thïnh tÑ thánh, chß Thiên bát bµ häi chúng, tôi cùng m÷i ng߶i ð°ng chung mµt th¬ phát tâm ðÕi bi cÑu kh± chúng sanh cho g¤p ch¾ ð¬ huÞn.

LÕi xin ð°ng h÷c ðÕi nguy®n cüa chß Ph§t, hß-không-gi¾i-t§n, chúng-sanh-gi¾i-không, tâm ðµ chúng sanh cüa tôi không có cùng t§n. Nªu còn mµt chúng sanh chßa thành Ph§t, bi nguy®n này cüa tôi b¢ng s¯ chúng sanh, chúng sanh vô biên, nguy®n cüa tôi cûng vô biên. Vì ðµ chúng sanh, dù th߶ng ði trong løc ðÕo, qua lÕi trong b¯n loài, mµt ngày còn chúng sanh là mµt ngày còn nguy®n cüa tôi. Xin thïnh m߶i phß½ng ðÕi ðÑc sao không vui lòng lái thuy«n ðÕi nguy®n, cùng dÕo bi¬n chúng sanh, há chÆng vui ß !

68. THAY CHÚNG SANH CH˜U KH‘

Kinh PhÕm Võng nói : "T¤t cä ng߶i nam là cha ta, t¤t cä ng߶i næ là m© ta". Ðâu chÆng lo hiªu dßÞng, phäi nên thay thª ch¸u kh±. Ðã là cha m©, sao lÕi g÷i là chúng sanh.

Phäi biªt, hai chæ "chúng sanh" là ðß½ng nhiên ð¬ cho Ph§t, B° Tát g÷i. Chúng ta g÷i "chúng sanh" d߶ng nhß chÆng cung kính, vì chúng sanh ð«u là cha m© quá khÑ là chß Ph§t v¸ lai. Do ðó, t× nay v« sau, có ng߶i ðánh ta là cha m© quá khÑ ðánh ta, có ng߶i m¡ng ta là chß Ph§t v¸ lai m¡ng ta. Ta th¤y ng߶i gánh không n±i cái gánh n£ng, ta mau ðªn gánh giùm. Th¤y ng߶i ð¦y xe không n±i, ta mau ðªn ð¦y giùm. Th¤y ng߶i giªt heo, dê, gà, chó, ta khuyên ng߶i sát sanh hãy d×ng tay. Nªu h÷ chÆng d×ng, ta có ti«n thì chuµc con v§t, nªu không ti«n thì khuyên h÷. Khuyên chÆng ðßþc thì dùng tâm cung kính quy y cho con v§t, tìm m÷i phß½ng ti®n ð¬ cÑu ðµ. Th¤y ng߶i té xu¯ng sông, mau ðem thuy«n bè cÑu v¾t. Th¤y ng߶i g£p tai nÕn mau ðem ti«n giúp ðÞ. Th¤y trâu ngña heo dê, l¤y bi tâm truy«n gi¾i quy y cho chúng. Th¤y con trùng con kiªn, mau dùng tâm th¯ng thiªt quy y cho chúng. Th¤y ng߶i phï báng Tam Bäo thì dùng l¶i lành an üi h÷. Th¤y ng߶i khinh khi Tång Ni, li«n hªt sÑc khuyên giäi h÷. LÕi phát ðÕi nguy®n thay ng߶i · ð¸a ngøc ð¬ h÷ thoát kh± sanh lên tr¶i, ng߶i, thay thª ngÕ quÖ ð¬ chúng hªt ðói ðßþc no, thay thª m÷i ng߶i ch¸u kh± ð¬ h÷ ðßþc vui. Ðây g÷i là thay thª chúng sanh ch¸u kh±.

69. ЀI T» T€O VUI

Phäi biªt mµt ng߶i dù có làm hªt sÑc mình cûng chÆng d­ gì thñc hi®n ðßþc sñ an vui tr÷n v©n cho loài ng߶i. Sao v§y ? Vì g¯c cüa sñ an vui chÆng ra ngoài hai con ð߶ng ðÕo và ðÑc. Ngoài ðÕo ðÑc thì không có bi®n pháp nào khác. ÐÕo là lìa sñ ch¯ng trái cüa ð¶i. ÐÑc là cäm ðßþc ng߶i sùng kính tin c§y. Ng߶i ðü ðÕo ðÑc thì ð¯i v¾i ng߶i ð¶i b¤t cÑ lúc nào tâm cûng vô trø (không b¸ dính m¡c), nên g£p gì cûng vui.

LÕi næa, nghèo l¤y ti«n cüa làm vui, b®nh l¤y mÕnh làm vui, không có con l¤y sanh con làm vui, ð¡m chìm l¤y ra khöi nß¾c làm vui, b¸ tù ðày l¤y ra khöi ngøc làm vui, ðói khát l¤y no nê làm vui, xu¤t gia l¤y ngµ ðÕo làm vui, kh± l¤y hªt kh± làm vui. Ðây là nhu c¥u cüa con ng߶i · thª gian, th§t chÆng d­ gì có ðßþc cái vui l¾n !

Nªu ng߶i ðßþc chí chân th߶ng lÕc, ð¯i v¾i t¤t cä ng߶i thª gian khiªn cho bö ác làm thi®n, tránh sñ xäo trá giªt hÕi, cÑu giúp kë b®nh nghèo, cúng d߶ng Tam Bäo.... Ðây là khéo tÕo vui cho ng߶i v§y.

70. XÓT TH¿´NG CHÚNG KH‘

B§c La Hán và B° Tát t× s½ ð¸a ðªn th§p ð¸a còn có cái kh± cüa sanh tØ biªn d¸ch, t¤t cä Chß Thiên có cái kh± cüa nåm tß¾ng suy, A Tu La có cái kh± cüa gi§n h¶n tranh ð¤u, ng߶i kh¡p thª gian có cái kh± cüa sanh già b®nh chªt, ð¸a ngøc có cái kh± cüa thiêu ð¯t, ngÕ quÖ có cái kh± cüa ðói khát, súc sanh có cái kh± cüa ån nu¯t lçn nhau. Cái kh± cüa chín gi¾i l¾n nhö b¤t ð°ng. Sai bi®t cüa mµt ni®m ðßa ðªn sñ thång tr¥m riêng khác.

— ðây chï nhæng ði«u ng߶i ta có th¬ th¤y nghe trong loài ng߶i và loài súc sanh. Giàu có cái kh± sþ nghèo, nghèo có cái kh± mu¯n giàu, ði h÷c có cái kh± khó tiªn thân, làm ruµng có cái kh± th¤t mùa, buôn bán có cái kh± bán ª, làm thþ có cái kh± th¤t nghi®p. LÕi, thú r×ng có cái kh± b¸ b¡t, gia súc có cái kh± b¸ vô n°i nß¾c sôi, loài chim bay có cái kh± b¸ giång lß¾i, loài dß¾i nß¾c có cái kh± ån nu¯t lçn nhau. Ta nghî chúng kh±, ai có th¬ làm chúng thoát kh±, lòng ðau xót r½i l® d¥m d« !

Mu¯n làm cho t¤t cä thoát khöi kh±, trß¾c hªt c¥n phäi tr¸ t§n g¯c. Pháp tr¸ t§n g¯c là khuyªn thïnh chß Thßþng-thi®n-nhân tu pháp xu¤t thª gian, chÑng quä xu¤t thª r°i dÕy loài ng߶i cùng loài chÆng phäi ng߶i (phi nhân) vßþt ra thª gian, ðây là thi®n pháp t¯i thßþng. Pháp tr¸ ng÷n là ng߶i có trách nhi®m ðµ chúng sanh, m¡t th¤y cái kh± nào cûng hªt lòng tìm cách cÑu giúp, tai nghe ðªn cái nÕn nào cûng li«u mình thay thª cho ng߶i ðßþc thoát. Khuyên m÷i ng߶i kính tin Tam Bäo, sau khi quy y tr°ng nhân xu¤t thª. Th¤y t¤t cä sinh linh, ðem pháp âm cüa Tam Bäo rót vào tai khiªn cho chúng ðßþc nghe thì nhân xu¤t thª cûng tr°ng sâu d¥n. Ðây là t§n cùng ðÕo cÑu kh± v§y !

71. HšC H€NH B� TÁT

— ð¸a v¸ phàm phu cÑ l¤y tham lam không chán cho là khoái, chÆng l¤y "biªt ðü" ð¬ làm vui. Tham lam là t±n ng߶i lþi mình, khoét th¸t ng߶i ð¬ b°i b± mình, chÆng màng ðªn ng߶i nghèo, chï lo ta giàu, cho ðªn t±n thß½ng mÕng ng߶i ð¬ nuôi dßÞng mÕng mình. Do nhân ác này, mình ng߶i trä báo lçn nhau. Nªu suy rµng ra, mµt xÑ nhß thª, mµt nß¾c nhß thª, cho ðªn ph± biªn kh¡p n½i, khi nhân quä chín mùi, b²ng n±i mµt ni®m hung ác tÕo ra tai biªn l¾n lao, ðây là do nhi«u ð¶i nhi«u kiªp tÕo nhân mà thành. Mu¯n tránh khöi tai kiªp l¾n trß¾c hªt phäi bö tham lam. Các hành vi tham lam ð«u do tâm ni®m con ng߶i phát kh·i. Mu¯n biªn tai h÷a thành an vui phäi h÷c gß½ng ðÑc Ph§t · trong nhân ð¸a, lúc hành ðÕo B° Tát ð¯i v¾i loài ng߶i ðã xä bö ð¥u m¡t, não, tüy, m£t, mûi, lßÞi, rång ð¬ cÑu ng߶i tai ách. Nhæng tròng con m¡t Ph§t xä bö, träi kh¡p ð¤t cüa tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i ðªn n²i chÆng còn ch² tr¯ng ð¬ c¡m mûi kim.

Яi v¾i loài chim bay, ngài ðã c¡t th¸t cho chim ßng ån. Яi v¾i loài thú chÕy, ngài ðã xä thân cho c÷p ðói. Có mµt ð¶i vì thß½ng loài côn trùng, ngài biªn thành mµt con ªch ð¬ cho b¥y kiªn bao vây ån th¸t. Lúc ¤y, có mµt con quÕ vµi qu¡p con ªch bö xu¯ng nß¾c. Con ªch không ch¸u và nói : "Thà tôi chªt ð¬ cho lû kiªn no. Nªu tôi xu¯ng nß¾c, cä b¥y kiªn ð«u chªt". Ðó là ngài · trong loài s¯ng dß¾i nß¾c hành ðÕo B° Tát. Con quÕ lúc ðó là ti«n thân cüa ngài A Nan. B¥y kiªn là ti«n thân cüa chúng La Hán. Con ªch là ti«n thân cüa ðÑc Ph§t.

¿¾c mong ng߶i h÷c Ph§t ð«u ra tay xung phong tiªn t¾i h÷c hÕnh B° Tát ðµ các hæu tình. Nªu có th¬ làm ðªn hai ngàn B° Tát ð¬ ðµ mµt ngàn chúng sanh thì có gì là khó !

72. B� THÍ

B¯ thí là mµt hÕnh trong løc ðµ. Mu¯n hành ðÕo B° Tát ðµ t¤t cä chúng sanh, trß¾c hªt phäi ðµ b¢ng cách b¯ thí.

Phäi biªt, tâm b®nh cüa chúng sanh, dù là Ph§t s¯ng hi®n ra · trß¾c chúng sanh, nªu chúng sanh ¤y vô duyên cûng chÆng mu¯n g£p Ph§t, dù Ph§t hi®n các th¥n thông trß¾c chúng sanh, chúng sanh cûng không mu¯n tin Ph§t. Sao v§y ? Vì h÷ tß·ng r¢ng ð¯i v¾i gia ðình h÷ vô ích, ð¯i v¾i bän thân h÷ cûng vô ích. Dçu cho tß¾ng häo, th¥n thông cüa Ph§t mà g£p chúng sanh vô duyên, h÷ cûng khó sanh lòng kính tin nên bö qua chÆng màng ðªn.

Ng߶i hành ðÕo B° Tát ð¯i v¾i kë vô duyên thì gieo duyên cho h÷, h÷ không ti«n thì cho ti«n, h÷ không v§t thì cho v§t, h÷ không áo thì cho áo, h÷ không có ån thì cho ån. Các chúng sanh ¤y nh¾ ðªn cái ân ðÑc cÑu giúp, chÆng nhæng ð¶i này không quên mà ð¶i ð¶i kiªp kiªp cûng khó quên. Thª nên mu¯n ðµ chúng sanh c¥n phäi hành b¯ thí ð¬ gieo duyên.

Ng߶i hành ðÕo B° Tát phäi dùng Vô T§n Thí :

Nhß có ng߶i h§n ta thì b¯ thí hoan hÖ. Có ng߶i phï báng ta thì b¯ thí vui vë. Có ng߶i trµm c¡p cüa ta thì b¯ thí ti«n cüa. Có ng߶i hÕi ta thì b¯ thí thân mÕng. Có ng߶i ðánh m¡ng ta thì b¯ thí nhçn nhøc. Th¤y ng߶i không áo li«n c·i áo trên thân mình ð¬ b¯ thí. Th¤y ng߶i ðói li«n ðem ph¥n c½m mình cho ån. Th¤y ng߶i không ti«n xe li«n ðem ti«n giúp ðÞ. Th¤y ng߶i ðánh nhau bèn vµi khuyên can. Th¤y cha ðánh con li«n dùng l¶i khéo an üi. Th¤y con ng² ngh¸ch v¾i cha li«n ngån tr·. Th¤y m© ch°ng ðµc ác ðánh nàng dâu li«n khuyên can ra cho nàng dâu chÕy thoát. Th¤y nàng dâu h²n v¾i m© ch°ng li«n ngån cän. Ng߶i hành ðÕo B° Tát không phân bi®t tång tøc, nam næ, chï c¥n trong thân ngoài thân ð«u b¯ thí hªt. „y m¾i là cái hÕnh b¯ thí cüa ðÕi B° Tát.

73. TRÌ GI•I

Mµt chæ GI•I chÆng nhæng Tång Ni phäi hành m²i ngày, không ðßþc tÕm lìa mµt kh¡c mà ngay cä m÷i ng߶i · thª gian cûng chÆng ðßþc tÕm lìa. Sao v§y ? Ng߶i tÕi gia có gi¾i c¶ bÕc, có gi¾i hút thu¯c, có gi¾i tà dâm, có gi¾i l×a gÕt, có gi¾i sát sanh, có gi¾i b¤t hiªu, có gi¾i b¤t trinh, có gi¾i u¯ng rßþu, có gi¾i b¤t t× (bi), có gi¾i ng² ng¸ch, có gi¾i b¤t chánh. Mµt chæ GI•I này, ð¯i v¾i ng߶i tÕi gia thông døng không thiªu, thiªu mµt ði«u không GI•I, li«n thành t® hÕi.

B§c xu¤t gia chúng ta ðã th÷ Tam ðàn ðÕi gi¾i ðàng hoàng, m߶i ði«u cüa Sa Di, hai tråm nåm mß½i ði«u cüa TÏ Kheo, m߶i tr÷ng b¯n mß½i tám khinh cüa B° Tát. Nªu giæ gi¾i kÛ lßÞng, mµt chæ cûng không sót, không chút vi phÕm thì công cûng chßa l¾n. Phäi t× gi¾i vào ð¸nh, do ð¸nh phát hu®, phá ngu si, m· trí hu®, dñng pháp tràng, l§p tông chï, m¾i là công l¾n cüa GI•I.

¿¾c mong ng߶i h÷c Ph§t chúng ta mau ðem Tam ðàn gi¾i b±n ra xem qua nhi«u l¥n, xét nét kÛ lßÞng, nghiên cÑu sñ quan h® trong gi¾i, danh nghîa trong gi¾i tß¾ng, th¤u tri®t ðúng nhß pháp thì m¾i biªt trong cuµc s¯ng h¢ng ngày cüa mình, ngoài vi®c giæ gi¾i ra không có vi®c nào h½n næa. Nªu lÞ phÕm thánh gi¾i, phäi nói th§t là phÕm, chÆng nên che gi¤u. Che gi¤u ¡t phÕm thêm mµt gi¾i v÷ng ngæ. Ng߶i lÞ phÕm cûng chÆng nên sþ, chï sþ chÆng biªt mình phÕm ho£c biªt mà chÆng sám h¯i, thì ngàn Ph§t cûng chÆng th¬ cÑu. Nªu phÕm li«n sám h¯i, sám h¯i r°i vînh vi­n không còn tái phÕm thì sám h¯i m¾i di®t ðßþc tµi. Nªu sám r°i chÆng h¯i cäi, vçn tÕo tµi phá gi¾i nhß cû thì không cÑu ðßþc. Phäi biªt, cái công tñ mình trì gi¾i còn là nhö, cái công khuyên ng߶i trì gi¾i m¾i là l¾n.

74. NHAN NHžC.

Ng߶i ð¶i th߶ng nói : "Chæ THA THº cao không b¢ng chæ NHN NHžC, vì chæ NHN (chæ Hán) trên tâm có mµt cây dao". L¶i này th§t không sai.
 

PhÕn ngæ Ta Bà, Trung Hoa d¸ch là Kham Nhçn, nói thÆng tÑc là thª gi¾i nhçn nhøc. Nªu có th¬ nhçn ðßþc m÷i vi®c, nhçn ðßþc m÷i n½i m÷i lúc thì tñ có th¬ t× nhçn vào ðÕo. Ph§t · nhân ð¸a b¸ vua Ca Lþi c¡t xë thân th¬ ra t×ng mänh, ðßþc thành hÕnh nhçn, ðßþc g÷i là nhçn nhøc tiên nh½n, chÑng ðßþc hÕnh nhçn nhøc trong løc ðµ. Chúng ta ðang hành ðÕo nhçn nhøc, nhß mu²i ð§u trên ð¥u c¡n ta ðau chÆng th¬ nhçn, phäi nh¸n cho nó c¡n no r°i bay ði, còn sÇn sàng mu¯n nó ðªn c¡n næa, ðó là nhçn nhøc thành. Lúc t÷a hß½ng ho£c lÕnh ho£c nóng chÆng màng, chï mu¯n n¡m ch£t công phu không ð¬ m¤t, ðó là nhçn thành. Ho£c ng߶i · ð½n ,bên cÕnh hôi nách, m° hôi chua, thân hôi, mi®ng thúi, chân hôi, nên xem là mùi hß½ng, nghî là hß½ng v¸ lâu ngày chÆng chán, ðó là nhçn thành. Trø Tòng Lâm, b¸ các v¸ chÑc sñ Ñc hiªp, càng Ñc hiªp chÆng nhæng thân không v÷ng ðµng mà ngay cä ni®m cûng không v÷ng ðµng, ðó là nhçn thành. V¸ chÑc sñ ho£c ðánh ta m¡ng ta, chÆng nhæng ta chÆng n±i phi«n não, lÕi còn sanh tâm hoan hÖ, mµt khi qua r°i thì thôi, ðó là nhçn thành. Qu¥n áo, ð° v§t b¸ ng߶i ån c¡p, thà m£c áo rách hay · tr¥n cûng không n±i phi«n não, không th¤y l²i ng߶i, ðó là nhçn thành. Nhß tâm dâm n±i d§y mÕnh m¨, li«n c¡n ch£t hàm rång tham thi«n, th« r¢ng : "Nªu ta dùng tâm dâm dâm døc v¾i ng߶i, nguy®n sanh xu¯ng ð¸a ngøc, ho£c mù hai m¡t, ho£c th± huyªt mà chªt". LÕi, ho£c có ng߶i mu¯n phá gi¾i th¬ cüa ta, thà ðßa ð¥u cho ng߶i ta ch£t, chÑ ép ta phá gi¾i thì chÆng ðßþc, ðây g÷i là ðÕi nhçn. Ho£c có ng߶i dø d² ta ån th¸t u¯ng rßþu, ta thà ån cÑt, u¯ng nß¾c ðái ch¾ chÆng nªm mµt chút rßþu th¸t, ðây cûng g÷i là chân nhçn v§y.

.