Tìm Ph§t — Ðâu

Minh Tâm

Mê và Ngµ

ÐÑc Ph§t ra ð¶i v¾i møc ðích chï cho chúng sinh con ð߶ng hªt mê ðßþc ngµ, hªt t¯i ðßþc sáng, hªt ngu ðßþc giác; danh t× nhà Ph§t g÷i là Chuy¬n mê khai ngµ, ho£c Khai th¸ chúng sanh Ngµ Nh§p Ph§t Tri Kiªn. Chúng ta hãy tìm hi¬u hai danh t× Mê và Ngµ.

Thª nào là mê? Theo kinh Ph§t thì ng߶i nào không hi¬u chân lý, không th¤u ðáo Sñ Th§t, không s¯ng thu§n v¾i lu§t thiên nhiên nhß Vô Th߶ng, Nhân Quä, Nghi®p Báo ... thì dù có h÷c cao, nhi«u b¢ng c¤p · ð¶i, vçn g÷i là mê.

Thª nào là ngµ? Ng߶i nào hi¬u và s¯ng theo các lu§t thiên nhiên, nh¾ và làm theo l¶i Ph§t dÕy, biªt ch¡c mình có Ph§t tánh, không còn l¥m lÕc trên con ð߶ng tu hành tiªn v« nëo giác, tâm ðßþc sáng su¯t không còn chút nghi ng¶, thì ðßþc coi là ngµ.

Xin ð×ng l¥m chæ ngµ ðÕo v¾i chÑng ðÕo. Ngµ là m¾i tìm ra con ð߶ng sáng, hi¬u biªt møc ðích tu hành, nhßng còn phäi c¤t bß¾c mà ði, phäi t¯n công nh÷c sÑc mà tiªn, r°i khi vô minh tan biªn, chân tâm sáng tö: lúc ðó m¾i g÷i là chÑng ðÕo. T× ngµ ðªn chÑng còn xa, nhßng ngµ là tïnh, là ðã biªt, ðã có bän ð° trong tay, chï c¥n ði là ðªn. Chï ðáng thß½ng cho nhæng ng߶i chßa ngµ, vçn còn ð¡m ðu¯i trong cuµc ð¶i ð¥y kh± ðau mà không biªt, ðã tß·ng mình giöi giang l¡m, ðã tr· nên bñc này ð¤ng n÷, ðó chính là ng߶i mê.

Ngài Hu® Häi ðªn tham v¤n Mã T± Thi«n Sß, höi v« Ph§t Pháp tìm · ðâu? Mã T± dÕy: Kho báu nhà mình không ðoái hoài, sao cÑ ði tìm · ch² khác? Hu® Häi sñc tïnh, và sau ðó dÕy lÕi ð® tØ: "T× khi Mã T± chï cho ta kho báu, ta dùng hoài không bao gi¶ thiªu."

Kho báu ðó là cái khä nång giác ngµ sÇn có n½i t¤t cä chúng sinh, ðó là Chân tâm, là Ph§t tánh.

Kinh Pháp Hoa có ba tÖ dø th§t hay:

1) Cùng TØ (Ng߶i nghèo khó):

Mµt ng߶i con ông trß·ng giä lßu lÕc xÑ ng߶i t× nhö, không biªt mình là con nhà giàu, cÑ ch¸u cñc lam lû làm mß¾n mà vçn không ðü ån; ðªn khi g£p lÕi cha, biªt mình là con ông trß·ng giä, hß·ng gia tài, tr· thành giàu có.

2) H® Châu (HÕt châu trong chéo áo):

Mµt ng߶i say rßþu n¢m ngü, ðßþc bÕn cho viên ng÷c quý cµt vào trong chéo áo, nhßng không biªt, cÑ ch¸u cänh nghèo thiªu; ðªn khi g£p lÕi bÕn, ðßþc chï cho biªt có ng÷c quý, ngay lúc ðó tr· nên giàu có.

3) Th߶ng B¤t Khinh B° Tát:

Trong mµt ti«n kiªp cüa Ph§t Thích Ca, ngài tu hÕnh B° Tát, nhìn th¤y t¤t cä chúng sinh ð«u có Ph§t tánh, ð«u là Ph§t s¨ thành, nên ngài chÆng dám khinh. G£p ng߶i tu hành là ngài l­ bái, tán thán; dù b¸ chê c߶i, ném ðá, ngài vçn giæ lòng tin, tu tâm dßÞng tánh và sau thành Ph§t.

Kinh Pháp Hoa là mµt bµ kinh ÐÕi Th×a chü trß½ng ð¯n ngµ, mu¯n dÕy chúng sinh nên thÑc tïnh, ð×ng mê ngü næa, ð×ng say rßþu næa, mà hãy nh§n ra sñ th§t, quay v« bên trong v¾i tánh Ph§t sÇn có n½i mình mà tu hành, thì s¨ ðßþc giàu có, nghîa là giác ngµ.

Không biªt mình là con ông trß·ng giä, không biªt mình có hÕt ng÷c trong chéo áo là mê, là quên. Khi biªt là ngµ, là giác. T× mê ðªn ngµ chï trong ch¾p m¡t vì v§y g÷i là ð¯n ngµ.

Trong kinh còn nh¡c ðªn câu: "Tu nh¤t kiªp, ngµ nh¤t th¶i" nghîa là tu hành thì lâu tr÷n cuµc ð¶i, nhßng ðªn lúc ngµ thì chï trong ch¾p m¡t là sáng su¯t. Ví nhß làm ng÷n ðèn ði®n thì lâu, phäi mua bóng ðèn, n¯i dây ði®n, ðøc l², ðóng ðinh, nhßng khi làm xong thì chï b§t cái ch¯t ði®n là ðèn sáng.

Kinh ði¬n ÐÕi Th×a hay dùng chæ mê lµ, nghîa là quên ð߶ng. Chúng sinh vì quên ð߶ng nên ði lÕc, ðªn lúc sñc tïnh biªt mình l¥m chï quay lÕi là hªt quên, hªt mê, hªt l¥m do ðó m¾i có câu: "Quay ð¥u lÕi là ðªn b¶, ð° t¬ bö dao thành Ph§t". Ch² khó nh¤t là phäi quay ð¥u lÕi, là phäi bö dao, nghîa là phäi thÑc tïnh, phäi nh¾, phäi ngµ, không quên, không mê næa. Tu hành chï là nhß v§y, không có gì khó, t× mê ðªn ngµ mau nhß tr· bàn tay. Mê là chúng sinh, ngµ là Ph§t. Nhà Thi«n có câu: "Mê thì Ph§t làm chúng sinh, ngµ là chúng sinh làm Ph§t", nghîa là khi mê tuy có chân tâm, Ph§t tánh mà không nh§n biªt, cÑ s¯ng theo kiªp chúng sinh, ch¸u sinh tØ luân h°i. Ъn khi ngµ thì tuy vçn s¯ng cuµc ð¶i chúng sinh, nhßng Chân Tâm Ph§t Tánh ðã sáng tö, mây mù không còn che phü, sinh tØ luân h°i ðã ch¤m dÑt, ð¡c Niªt bàn tÕi thª.

Nhßng nói d­, làm khó. Vì sao? Chúng ta nh¶ l­ Ph§t tøng kinh, nghe giäng thì ngay lúc ðó tïnh biªt, nh§n ra mình có Ph§t tánh nhßng sau ðó lÕi mê, lÕi l¥m và lÕi tiªp tøc s¯ng cuµc ð¶i chúng sinh, lån lµn sông mê, b¬ kh±. Hãy thØ tính trong tu¥n l­ b¦y ngày hày 168 gi¶, ho£c 10,080 phút chúng ta tïnh ðßþc bao nhiêu phút, và mê trong bao nhiêu gi¶? Kªt quä con tính ðó chï rõ chúng ta tïnh nhi«u hay mê nhi«u. Các v¸ Thi«n sß tinh t¤n tu hành thì ch¡c ch¡n tïnh nhi«u h½n mê nên ðßþc g÷i là ngµ, là giác. Còn chúng sinh thì mê nhi«u h½n tïnh nên g÷i là mê, là quên. Nói cách khác, các Thi«n sß thì ð¯n ngµ, còn chúng sinh thì ðµn ngu.

TÕi sao các Thi«n sß thì ngµ nhi«u, sáng hoài, còn chúng sinh thì mê nhi«u, t¯i hoài? Vì các Thi«n sß ðã nh§n ra kho báu cüa mình, nh§n ra Ph§t tánh sÇn có, r°i n¡m væng lòng tin, s¯ng trong tin tß·ng ðó, tu theo tin tß·ng ðó nên các ngài ngµ. Chúng sinh tuy cûng biªt mình có Ph§t tánh, nhßng không n¡m ch¡c lòng tin ðó, trß¾c nh¾, sau quên, mà kh± thay lÕi quên nhi«u h½n nh¾, r°i b¸ dòng ð¶i lôi cu¯n, th¤t tình løc døc chi ph¯i, nên ánh sáng chï lòe lên trong giây phút, r°i t¡t biªn tri«n miên, ð¬ cho bóng t¯i ngñ tr¸. Ví nhß mây che m£t trång, màn ðen bao trùm ðèn sáng, m£t trång vçn chiªu, ðèn vçn sáng, nhßng mây quá rµng, màn ðen quá d¥y, nên ánh sáng không chiªu l÷t qua ðßþc.

Nhß v§y l²i n½i ðâu? — m£t trång? — ðèn ði®n? — Ph§t? Không, l²i · chúng sinh không nh§n ra tánh giác cüa mình, không nh§n ra kho báu sÇn có, cÑ ch¸u mê, ch¸u ngü, ch¸u kh±, ch¸u nghèo, cÑ ði mãi trên con ð߶ng t¯i, không ch¸u quay ð¥u lÕi v¾i ánh sáng giác ngµ. Ánh sáng ðó · ðâu? B¶ giác · ðâu? Kho báu · ðâu? Chính trong tâm chúng ta v§y. Tâm thì ai cûng có, nhßng chúng ta quên, không nh§n Chân Tâm sáng su¯t mà cÑ chÕy theo v÷ng tß·ng, r°i l¤y v÷ng làm chân, l¤y t¯i làm sáng thì sao không mê, không kh±. Kinh Ph§t dÕy: L¤y cát mà n¤u thành c½m ðßþc? Cån b®nh tr¥m kha cüa chúng sinh là cõng Ph§t ði tìm Ph§t, không biªt Ph§t sÇn có mà cÑ tìm Ph§t · ðâu ðâu.

Sa di Cao ðªn thåm ngài Vi®t S½n; ngài höi: "Tràng An °n ào l¡m không?" Sa di Cao ðáp: "Thßa xÑ con an ±n". Tràng An là kinh ðô, dî nhiên nhi«u xe cµ, tiªng ðµng °n ào, nhßng Sa di Cao lÕi ðáp là an ±n, vì tâm ngài ðã an, thì ngoÕi cänh cûng an theo. Chúng ta b¸ ngoÕi cänh chi ph¯i, chÕy theo løc tr¥n, løc thÑc, chï vì tâm ta chßa an; chÑ nªu tâm ðã an thì cänh gi¾i ð«u phäi l£ng vì nh¤t thiªt do tâm tâm tÕo.

ÐÕt Ma dÕy ngài Hu® Khä phép an tâm, bäo ðßa tâm cho ngài an cho. Hu® Khä không tìm th¤y tâm · ðâu, nghîa là v÷ng tß·ng ðã hªt, nên ðßþc T± sß ¤n chÑng: "Ta ðã an tâm cho ông r°i".

Chúng ta b¸ ðau kh± vì cÑ nh§n cái lång xång bên ngoài, cái suy nghî phân bi®t cüa løc cån b¸ løc tr¥n và løc thÑc chi ph¯i, cho ðó là tâm, chÑ không biªt nó chï là v÷ng tß·ng, lúc ðó chúng ta ðang mê. Khi lìa suy nghî phân bi®t l¥m lÕc, hªt chÕy theo nhæng cái lång xång tr¥n cänh bên ngoài vì biªt nó chï là v÷ng tß·ng, thì ngay lúc ðó Chân tâm hi¬n hi®n, ánh sáng chiªu soi rñc rÞ, chúng ta ðßþc ngµ, ðßþc giác.

Kinh ði¬n ÐÕi Th×a, ð£c bi®t là kinh Pháp Hoa, nh¤n mÕnh vào ch² ð¯n ngµ, ðã dÕy chúng ta mµt bài h÷c quý giá, ðã làm chúng ta ph¤n kh·i, vì biªt r¢ng chúng ta là con nhà giàu, chúng ta có ng÷c quý, v§y nay chï c¥n tiªn bß¾c mà tu hành, tñ th¡p ðu¯c mà ði, thì t× mê ðªn ngµ ðã mau mà t× ngµ ðªn chÑng cûng không bao xa næa. M×ng l¡m thay.
 

KÛ Thu§t Vi Tính: Trí ÐÕt (Canada)