Tìm Ph§t — Ðâu

Minh Tâm

Th§t và Giä

Chúng ta ch¤p m÷i sñ v§t là có th§t, ðÑc Ph§t dÕy là giä. Danh v÷ng, ð¸a v¸, ti«n cüa, gia ðình, con cái, cho ðªn cái thân ta cûng là giä, không có th§t, không b«n væng.

Ph§t Giáo Nguyên Thüy chü trß½ng m÷i v§t ð«u vô th߶ng, do nhân duyên hoà hþp, trß¾c có sau không, có sinh thì có di®t, có thành thì có hoÕi, v§y m÷i sñ v§t ð«u là giä không th§t.

Ph§t Giáo ÐÕi Th×a chü trß½ng m÷i v§t ð«u vô ngã, không có chü th¬, do mê v÷ng mà ch¤p là có. M÷i v§t ð«u ð°ng mµt bän th¬, hình tß¾ng khác nhau là do ThÑc tÕo ra, r°i v¸n theo ðó mà ch¤p là có th§t. Ng߶i th¤u hi¬u bän th¬ cüa sñ v§t thì biªt r¢ng: Không phäi th§t, không phäi giä, mà là trung. Ðây chính là Trung ÐÕo mà ðÑc Ph§t ðã hªt sÑc ð« cao.

Áp døng vào ð¶i s¯ng thñc tª, nªu cÑ ch¤p m÷i sñ, m÷i v§t là th§t sñ b«n væng, là cüa ta (Ch¤p ngã và ngã s·), thì khi vô th߶ng ðªn, m÷i sñ thay ð±i, trß¾c có sau không, s¨ b¸ ðau kh±. Chúng ta hãy nhìn lÕi nhæng biªn chuy¬n trên thª gi¾i, và nh¤t là tÕi Vi®t Nam trong nhæng nåm g¥n ðây. Nhæng sñ liên minh r°i phän bµi, nhæng chiªn th¡ng chuy¬n thành th¤t bÕi, nhæng anh hùng th¤t thª, nhæng ti¬u nhân vênh vang, biªt bao sñ nghi®p, danh v÷ng, ti«n tài, nhà cØa, sinh mÕng ð«u tiêu tan. ThØ höi nhæng cái mà nhi«u ng߶i cho là th§t, là b«n, nay còn ðâu? Công danh, sän nghi®p tan vÞ, vþ ch°ng con cái chia lìa, ng߶i vào tù, kë di tän, sñ vi®c ð±i thay lên xu¯ng th§t hi¬n nhiên. Ðó là chßa k¬ nhæng chia tay vînh vi­n, âm dß½ng hai ð߶ng.

ÐÑc Ph§t dÕy: M÷i sñ m÷i v§t · thª gian ð«u vô th߶ng, thành trø hoÕi di®t, có sinh thì có tØ, có hþp thì có tan, không ai tránh khöi lu§t thiên nhiên này. Nhæng ng߶i không hi¬u lu§t vô th߶ng thì bu°n kh±, oán tr¶i trách ð¤t, gây thêm nghi®p n£ng, ðã kh± lÕi còn kh± thêm. Nhæng ng߶i th¤u hi¬u lu§t vô th߶ng thì ch¤p nh§n m÷i kªt quä mµt cách thän nhiên, vì biªt r¢ng gây nhân thì ch¸u quä, nhân nào quä n¤y. H÷ tìm cách vßþt qua cänh kh± b¢ng các hành ðµng thích nghi siêu vi®t, tu hành sám h¯i ð¬ tiêu tr× ác nghi®p, dù có g£p cänh kh± ðau thì cûng tñ tÕi h½n ng߶i ð°ng cänh, do ðó kh± ðau cûng giäm thi¬u nhi«u. Яi v¾i h÷, cái gì vô th߶ng là không quí, chï có công ðÑc tu hành giäi thoát m¾i th§t là quí giá, nên tuy vçn s¯ng · ð¶i nhß m÷i ng߶i, h÷ có mµt tâm h°n nh© nhàng siêu thoát. Tâm h÷ ðã b¾t dính dáng ðªn cuµc ð¶i dâu bi¬n, thân h÷ ðã lìa b¾t nhæng trói buµc cüa thª tình, nhæng sñ ðau bu°n chï änh hß·ng ph¾t qua chÑ không n£ng n« nhß ng߶i khác.

Tiªn lên mµt bß¾c, nhæng ng߶i th¤u hi¬u lý Vô Ngã cüa kinh ði¬n ÐÕi Th×a, nghîa là m÷i v§t ð«u do nhân duyên giä hþp, không có chü th¬, thì không còn kh± ðau khi cuµc ð¶i thay ð±i lên xu¯ng. Chúng sinh vì mê v÷ng mà ch¤p nh§n m÷i sñ v§t là có th§t, r°i dính m¡c trong ðó. Ðßþc thì m×ng, m¤t thì kh±. Ng߶i hi¬u ðÕo thì biªt r¢ng t¤t cä là KHÔNG, chï là giä có mà thôi. M÷i sñ v§t chï hi®n di®n trong mµt th¶i gian, r°i biªn ð±i theo không gian mà hß hoÕi, chï vì không có chü th¬; khi ðü nhân duyên hòa hþp thì thành, hªt duyên thì hoÕi, trß¾c có sau không. Ðây là chü trß½ng cüa phái Bát Nhã cho r¢ng S¡c tÑc th¸ Không, Không tÑc th¸ S¡c: v§t ch¤t là tinh th¥n, tinh th¥n là v§t ch¤t, có là không, không là có. Chæ KHÔNG ðây chính là bän th¬ vô cùng t§n, không hình, không tß¾ng, chuy¬n sinh ra m÷i sñ v§t.

Phái Duy ThÑc chü trß½ng m÷i v§t ð°ng mµt bän th¬, do ThÑc tÕo ra, không th§t có, nhßng chúng sinh vin theo cái giä do thÑc tÕo ra, mà v÷ng ch¤p cho là th§t, r°i chÕy theo ðó mà sinh tØ luân h°i. Ng߶i giác ngµ thì hi¬u r¢ng sñ v§t không phäi th§t, không phäi giä, mà là Trung ÐÕo. Nªu là th§t thì sao trß¾c có sau không? Trß¾c thành sau hoÕi? Ðã là th§t thì vînh vi­n t°n tÕi m¾i phäi. Nªu là giä thì sao m¡t th¤y, tai nghe, mûi ngØi, mi®ng nªm, tay r¶ ðßþc? Ðã là giä thì phäi nhß trong gi¤c mµng.

Vâng, ðúng là chúng ta ðang s¯ng trong gi¤c mµng dài, chúng ta ngü su¯t cuµc ð¶i, không ch¸u m· m¡t nhìn sñ th§t mà ðÑc Ph§t ðã th¤y và chï bày cho chúng sinh (Khai, Th¸, Ngµ, Nh§p Ph§t tri kiªn). Chúng ta nhß ng߶i mù ði trong ðêm t¯i, ch¤p m÷i v§t ð«u có màu ðen; sau nh¶ bó ðu¯c soi ð߶ng, m· m¡t thÑc tïnh, chúng ta th¤y ðßþc ph¥n nào sñ th§t cüa chân lý cao siêu tuy®t v¶i. Nªu chßa hoàn toàn giác ngµ thì nhß ng߶i mù s¶ voi, chï biªt mµt ph¥n sñ th§t. Nhæng v¸ B° Tát sáng su¯t hoàn toàn m¾i nh§n th¤y tr÷n v©n sñ th§t, ðó là sñ giác ngµ và giäi thoát viên mãn. Các ngài ðã theo Trung ÐÕo, không còn ch¤p có, ch¤p không.

Nhà Thi«n th߶ng ðßa ra câu chuy®n núi sông ð¬ di­n tä trÕng thái tâm h°n cüa ba hÕng ng߶i:

1/ Lúc chßa tu thì th¤y núi sông là th§t có, núi là núi, sông là sông, cái gì cûng cho là th§t, h÷ m¡c b®nh ch¤p có.

2/ Khi tu hành ðßþc mµt th¶i gian, trí tu® ðã khai m· ðôi ph¥n, thì th¤y núi sông không th§t có, không phäi là núi sông, mà chï là äo änh ch§p ch¶n nhß trång ðáy nß¾c, nhß n¡ng quái chi«u hôm. Do ðó h÷ m¡c b®nh ch¤p Không, cái gì cûng cho là Không cä.

3/ Ъn lúc chÑng ngµ, ng߶i tu hành vßþt qua khöi tranh ch¤p nh¸ nguyên Có và Không, lÕi th¤y núi là núi, sông là sông, nhßng sñ th¤y khác hÆn giai ðoÕn ð¥u chßa tu. ChÆng ch¤p có, mà cûng chÆng ch¤p không, ng߶i tu hành chÑng ð¡c ði vào Trung ÐÕo, th¤y rõ bän th¬ chân nhß cüa sñ v§t: T¤t cä ð«u là mµt. Hình tß¾ng tuy có khác, nhßng th¬ tánh chï có mµt, ðó chính là ý nghîa câu kinh Bát Nhã: S¡c tÑc th¸ không, không tÑc th¸ s¡c. Ðã là mµt thì không có hai, không sai khác, không tranh ch¤p, không h§n thù, chÆng còn, chÆng m¤t, chÆng sinh, chÆng di®t, chÆng có, chÆng không. Lúc ðó thì núi là sông, sông là núi, Ph§t là Ph§t ðã thành, chúng sinh là Ph§t s¨ thành, chúng sinh và Ph§t ð°ng bän th¬, chï khác v« tu chÑng và hình tß¾ng mà thôi. ÐoÕn tuy®t vô minh, phá tr× nghi®p lñc thì chúng sinh thành Ph§t.

V§y nªu ai s¾m tïnh ngµ, quay ð¥u tr· lÕi, tinh t¤n tu hành thì s¨ th¤y chân lý, s¨ th¤y sñ th§t và s¨ thành Ph§t. Nªu cÑ tiªp tøc chÕy theo cuµc s¯ng v§t ch¤t, ch¤p mê hình tß¾ng, xa lìa bän th¬, thì chï th¤y cái giä, bám vào cái giä và trôi theo dòng ð¶i lên xu¯ng trong luân h°i.

Chúng ta chßa ðßþc giác ngµ, nhß các b§c thi«n sß, vçn còn phäi s¯ng trong cuµc ð¶i, nhßng nªu s¾m biªt r¶i bß¾c trên ð߶ng danh lþi, th¸ phi, biªt phân bi®t th§t giä, r°i bö cái giä ði tìm cái th§t, s¯ng ngßþc v¾i cái giä d¯i cüa ð¶i, thu§n theo cái chân th§t cüa ðÕo thì l¥n l¥n cûng ðßþc nªm mùi giäi thoát, dù chßa tr÷n v©n thì cûng ðßþc vài ph¥n. CÑ tiªp tøc tu hành thì r°i trong mµt kiªp nào ðó cûng s¨ ðßþc hoàn toàn giác ngµ nhß hoa sen m÷c trong bùn mà vçn töa hß½ng th½m ngát m߶i phß½ng.

S¯ng trong xã hµi ð¥y v§t ch¤t · nß¾c ngoài, các Ph§t tØ nên c¯ g¡ng tñ tu, tñ h÷c, phân bi®t và tìm ra sñ th§t trong nhæng cái giä d¯i b« ngoài, s¯ng theo Trung ÐÕo, thì ch¡c ch¡n s¨ ðßþc an vui, tñ tÕi.

KÛ Thu§t Vi Tính: Trí ÐÕt (Canada)