"Con Ð߶ng HÕnh Phúc", Viên Minh & Tr¥n Minh Tài 
Nhß Lai Thi«n Vi®n, San Jose, Hoa KÏ (1993) 

Khía cÕnh thñc tª cüa ÐÕo Ph§t

Nhi«u ng߶i khi tìm hi¬u Ph§t Giáo ðã ð£t ra nhæng câu höi xa v¶i nhß: Niªt Bàn là gì? Làm sao biªt có kiªp sau? Vû trø do ðâu mà hi®n hæu? Con ng߶i t× ðâu ðªn và sau khi chªt h÷ s¨ ði v« ðâu? v.v. Nhßng ít khi h÷ nghî ðªn nhæng v¤n ð« thiªt thñc nhß: ÐÕo Ph§t có ðáp Ñng ðßþc nhæng nguy®n v÷ng cüa chúng ta trong hi®n tÕi không? Яi v¾i ÐÕo Ph§t, làm thª nào ð¬ s¯ng mµt ð¶i s¯ng hÕnh phúc? ÐÕo Ph§t có chü trß½ng xây dñng mµt xã hµi lành mÕnh hay không? 

Thñc tª h½n næa, câu höi mà chúng ta nên ð£t ra nh¤t là: nhân loÕi ðang ðau kh± vì tranh dành lçn nhau änh hß·ng kinh tª, chính tr¸, quy«n lþi, danh dñ v.v. V§y ÐÕo Ph§t có giäi pháp nào giúp con ng߶i thoát khöi nhæng kh± ðau ¤y không? 

Không phäi v¤n ð« "Niªt Bàn hay kiªp sau" hoàn toàn không nên ð£t ra ð¬ bàn cãi, suy lu§n, nhßng có nhæng v¤n ð« thiªt thñc và c¤p bách h½n c¥n ðßþc giäi quyªt ngay trong chính ð¶i s¯ng h¢ng ngày cüa chúng ta. 

Trong mµt cu¯n sách viªt v« Ph§t Giáo, ÐÕi ÐÑc Ananda nh¤n mÕnh: "Bí quyªt cüa ð¶i s¯ng thành công và hÕnh phúc là luôn luôn làm nhæng vi®c c¥n phäi làm trong hi®n tÕi, không th¡c m¡c cho tß½ng lai, không h¯i tiªc quá khÑ." 

Nguy®n v÷ng cüa con ng߶i là làm sao ð¬ s¯ng mµt ð¶i s¯ng hÕnh phúc, mà bí quyªt ð¬ tÕo nên hÕnh phúc phäi ðßþc thñc hi®n ngay trong hi®n tÕi. 

Chính ÐÑc Ph§t cûng chï mu¯n giäi ðáp nhæng v¤n ð« thiªt thñc nhß hÕnh phúc cüa con ng߶i chÆng hÕn, khi Ngài dÕy trong kinh Samyutta Nikàya (Tß½ng ¿ng) r¢ng: "Không nên phi«n muµn, h¯i tiªc nhæng gì ðã qua, không nên tò mò tìm hi¬u nhæng gì chßa ðªn. Hãy s¯ng trong hi®n tÕi" (Atìtam nànusocanti nappajappanti nàgatam, paccuppannena yàpenti). 

Nhi«u l¥n ÐÑc Ph§t t× ch¯i trä l¶i nhæng v¤n ð« ngu°n g¯c vû trø và con ng߶i. Ngài dÕy r¢ng, mµt ng߶i ði r×ng b¸ trúng tên ðµc, nên ð¬ cho th¥y thu¯c nh± tên và bång bó, cÑu chæa h½n là khß khß höi cho b¢ng ðßþc kë nào b¡n tên, thân thª y ra sao, anh ta sinh trß·ng · ðâu v.v. V¸ th¥y thu¯c cûng có th¬ trä l¶i cho nÕn nhân thoä mãn, nhßng ông ta nh§n th¤y r¢ng vi®c chæa tr¸ vªt thß½ng cho nÕn nhân m¾i thiªt thñc và c¤p bách h½n. 

Ðó là chúng ta chßa nói, nªu Niªt bàn là tuy®t ð¯i, siêu vi®t thì chúng ta làm sao dùng nhæng l¶i l¨, nhæng danh t× tß½ng ð¯i, chü quan ð¬ bàn cãi ðßþc? Nhi«u cu¯n sách viªt v« Niªt bàn, Ph§t tánh v.v. ðã cho chúng ta th¤y càng bàn lu§n, v¤n ð« càng b¸ hÕn h©p, khô cÑng trong r×ng ngôn t× ß¾c ð¸nh. Có khi còn làm v¤n ð« sai lÕc khiªn cho ðµc giä hi¬u l¥m næa là khác. 

Cûng có khi chúng ta không nên ð£t nhæng v¤n ð« quá cao siêu vßþt khöi trình ðµ hi¬u biªt cüa mình. Nhß mµt em bé h÷c ti¬u h÷c höi toán giäi tích hay nhæng v¤n ð« siêu hình h÷c thì th§t là vô ích, vì nªu có giäng giäi cho các em thì v¤n ð« càng r¡c r¯i thêm, càng khó hi¬u thêm. Do ðó các em nên t§p làm tính cµng, tr×, nhân, chia m¾i hæu ích h½n. 

Møc ðích cüa ÐÕo Ph§t không phäi nh¢m thöa mãn tính tò mò cüa con ng߶i, mà làm thª nào ð¬ "chuy¬n mê khai ngµ, ly kh± ð¡c lÕc" cho nhân loÕi. Và ng߶i mu¯n ðßþc chuy¬n mê khai ngµ, ly kh± ð¡c lÕc không th¬ chï tìm hi¬u hay bàn cãi suông mà phäi hành theo l¶i giáo hu¤n cüa Chß Ph§t. 

ÐÑc Ph§t dÕy nguyên nhân cüa m÷i ðau kh± là vô minh và ái døc, hay nói mµt cách khác chính lòng tham lam, sân h§n, si mê là ngu°n g¯c cüa m÷i tranh ch¤p, oan trái ð¬ r°i ðem lÕi nhæng lo âu s¥u muµn, b¤t mãn. Ðó chính là nhæng yªu t¯ làm cho ð¶i s¯ng thoái hóa và kh± ðau. 

Ngày n÷, có mµt v¸ tÏ khßu ðang thñc hành ð¶i s¯ng xu¤t gia phÕm hÕnh trong r×ng b²ng nhiên phát tâm hoan hÖ tñ bäo mình r¢ng: "HÕnh phúc thay! HÕnh phúc thay!". Rüi vô ý nói l¾n quá làm cho nhæng ng߶i bÕn cüa ngài nghe ðßþc và ðem thu§t lÕi v¾i ÐÑc Ph§t. ÐÑc Thª Tôn mu¯n nhân c½ hµi này thuyªt pháp cho các v¸ tÏ khßu, nên cho g÷i v¸ ÐÕi ÐÑc ¤y ðªn höi nguyên nhân. V¸ ÐÕi ÐÑc trä l¶i r¢ng: "Quä th§t con có th¯t ra nhæng l¶i nhß thª, vì trß¾c kia con là mµt v¸ vua có ðü ng÷c ngà châu báu, cung phi mÛ næ, quân binh tß¾ng sî... nhßng không ngày nào con cäm th¤y yên tâm, luôn luôn con lo sþ b¸ ngoÕi xâm, b¸ n±i loÕn và b¸ cß¾p ngôi nên phäi lo ði«u binh khi¬n tß¾ng, tr¤n giæ biên thùy. Thª mà vçn phäi lo ngÕi, kh± tâm. Trái lÕi, t× khi xu¤t gia, tuy chï có Tam Y, Nh¤t Bát nhßng lÕi không có ði«u gì lo sþ, tâm con nh¶ thª ðßþc an vui tñ tÕi." ÐÑc Ph§t bèn dÕy các th¥y tÏ khßu r¢ng nªu các th¥y s¯ng ðúng theo ð¶i s¯ng phÕm hÕnh, không b¸ døc lÕc chi ph¯i thì ð¶i s¯ng s¨ ðßþc an vui hÕnh phúc. 

Kinh Sàmannaphala trong Dìgha Nikàya (Tr߶ng Bµ) thu§t r¢ng mµt hôm ÐÑc Thª Tôn ngñ tÕi Ràjàgha (Vß½ng xá), vua Ajatasastu (A xà thª) ðªn höi ÐÑc Ph§t v« nhæng lþi ích hi®n tÕi cüa ð¶i s¯ng tu hành. 

Ngài dçn chÑng nhæng quä báo thiªt thñc và d§y r¢ng các v¸ Sa môn ðã xu¤t gia chân chính, nªu biªt giæ mình theo Gi¾i, иnh, Hu®, c¯ g¡ng di®t tr× tham, sân, si thì ð¶i s¯ng tñ tÕi, giäi thoát s¨ ðªn v¾i h÷ ngay trong kiªp hi®n tÕi chÑ không c¥n tìm ðâu xa cä. 

M£c dù møc ðích t¯i h§ø cüa ÐÕo Ph§t là chÑng ngµ Niªt Bàn, nhßng nhß chúng ta ðã th¤y møc ðích thñc tª nh¤t vçn là "ðem vui, cÑu kh±". B·i vì nªu trong hi®n tÕi ta ðßþc an vui tñ tÕi thì kiªp sau dî nhiên cûng ðßþc an vui tñ tÕi. Nªu hi®n tÕi ta ðßþc thanh t¸nh, không còn phi«n não kh± ðau thì chính là Niªt Bàn · ðó v§y. 

Chúng ta ð°ng ý v¾i mµt s¯ ng߶i cho r¢ng ði«u ki®n cüa mµt ð¶i s¯ng hÕnh phúc là có sÑc khoë, có ti«n tài và có ð¸a v¸ trong xã hµi. Nhßng ð¶i s¯ng hÕnh phúc th§t ra chßa hÆn ðã hoàn toàn tùy thuµc vào nhæng ði«u ki®n v§t ch¤t nhß thª... Vì nªu mµt ng߶i khöe mÕnh, ðem sÑc khöe cüa mình làm nhæng ði«u tµi l²i thì chÆng ðßþc ích lþi gì. Ng߶i giàu sang s¯ng bön sën, không tri túc, tham lam vô ðµ thì ðã chÆng tìm ðßþc hÕnh phúc cho chính mình mà lÕi còn làm hÕi ðªn kë khác. Ng߶i có ð¸a v¸ nhßng lÕi lÕm døng quy«n hành thì chï rß¾c thêm oan trái oán thù. 

Nhß thª, ti«n tài danh v÷ng chßa phäi là yªu t¯ tiên quyªt cho mµt ð¶i s¯ng hÕnh phúc. Trái lÕi ði«u ki®n ðem lÕi an vui là có tinh th¥n lành mÕnh. Và mµt tinh th¥n chï có th¬ g÷i là lành mÕnh khi không b¸ døc lÕc, oán thù hay mê loÕn chi ph¯i.

Trong kinh Dhammapada (Pháp Cú) ÐÑc Ph§t dÕy : 

"Kàyena samvaro sàdhu, 
Sàdhu vàcàya samvaro
Manasà samvaro sàdhu
Sàdhu sabbatthà samvaro". 

Giæ thân trong sÕch, hÕnh phúc biªt bao.
Giæ kh¦u trong sÕch, hÕnh phúc biªt bao.
Giæ tâm trong sÕch, hÕnh phúc biªt bao.

Th§t v§y, nªu t¤t cä ð«u trong sÕch thì quä là hÕnh phúc cao thßþng. 

Qua ðoÕn kinh trên, ta th¤y ÐÕo Ph§t chü trß½ng bí quyªt cho ð¶i s¯ng hÕnh phúc là phäi s¯ng trong sÕch, thanh khiªt t× l¶i nói, vi®c làm, cho ðªn nhæng ý nghî th¥m kín. ÐÑc Kh±ng TØ cûng ð°ng mµt quan ði¬m ðó khi Ngài dÕy trong TÑ Thß r¢ng m÷i ng߶i phäi biªt: "Tu kÏ thân, chánh kÏ tâm, thành kÏ ý" thì thiên hÕ m¾i thái bình. 

Trong Pháp Cú kinh, ÐÑc Ph§t dÕy r¢ng mu¯n giæ cho hành ðµng, l¶i nói, ý nghî ðßþc trong sÕch, chân chính thì phäi "tránh xa các ði«u ác, làm các ði«u lành và giæ tâm trong sÕch" (chß ác mÕc tác, chúng thi®n phøng hành, tñ t¸nh kÏ ý, th¸ chß Ph§t giáo). 

1. Tránh các ði«u ác: ÐÑc Ph§t dÕy gi¾i lu§t v¾i møc ðích giúp chúng ta tránh các ði«u ác; nghîa là giæ thân, kh¦u trong sÕch. Яi v¾i hàng cß sî Ngài dÕy ngû gi¾i: 

Không sát sanh: là ð¬ rèn luy®n ðÑc tánh t× bi. Ng߶i không giªt hÕi sanh linh, dù là sinh mÕng cüa ng߶i khác hay loài càm thú nhß thª h÷ s¨ không gây thêm oan trái, oán thù. Mµt trong nhæng ði«u ki®n tÕo nên ð¶i s¯ng an lành là không có kë thù ngh¸ch. 

Không trµm c¡p: Ng߶i trµm c¡p luôn luôn lo sþ b¸ truy t¯ trß¾c pháp lu§t và chính lòng h÷ cûng th߶ng b¸ ray rÑt, ân h§n. Trái lÕi, ng߶i biªt tri túc, biªt nuôi mÕng chân chính không bao gi¶ phäi lo sþ nhß thª. Không lo sþ thì ð¶i s¯ng s¨ ðßþc vui tß½i. 

Không tà hÕnh: Trong mµt gia ðình nªu vþ ch°ng hòa thu§n, tin yêu, vì ch°ng giæ ðúng b±n ph§n làm ch°ng, vþ biªt lo tròn ph§n sñ làm vþ, không ðÑng núi này trông núi n÷ và chung lo xây dñng gia ðình thì ðó chính là mµt gia ðình ð¥m ¤m.

Ba ði«u trên giúp cho thân trong sÕch hay nói mµt cách khác là ð¬ ki¬m soát hành ðµng h¢ng ngày cüa mình. Và hai ði«u sau ðây có møc ðích giæ kh¦u thanh t¸nh:

Không nói d¯i: là ð¬ rèn luy®n ðÑc thành tín chân thñc. Ng߶i chân thñc và thành tín ðßþc m÷i ng߶i tín nhi®m, tin tß·ng. Dî nhiên trong công vi®c giao tª h¢ng ngày ai cûng mu¯n ðßþc tín nhi®m vì ðó là yªu t¯ thành công trên ð߶ng ð¶i. 

Không u¯ng rßþu: Không phäi chï Ph§t Giáo mà nhi«u Tôn giáo khác cûng dÕy tín ð° không nên u¯ng rßþu. Vì ng߶i say sßa tñ hÕ ph¦m cách cüa mình. H½n næa, theo y h÷c, rßþu làm cho mÕch máu không co giän ðßþc, d b¸ chÑng lßu huyªt, th¥n kinh · não cûng b¸ änh hß·ng làm giäm trí nh¾. 

V§y ng߶i Ph§t tØ giæ gi¾i chính là ð¬ xây dñng mµt cuµc s¯ng lành mÕnh t× th¬ ch¤t ðªn tinh th¥n, chÑ không phäi vì yªm thª, chán ð¶i. 

2. Làm các ði«u lành: ð¬ phát tri¬n ðÑc tính v¸ tha, nghîa là sÇn sàng giúp ðÞ kë khác, ÐÑc Ph§t dÕy phß½ng pháp b¯ thí. B¯ thí cûng còn giúp cho chúng ta loÕi bö d¥n lòng tham lam keo ki®t và di®t v÷ng ch¤p · ngã s·. Có ba cách b¯ thí : 

Tài thí: là tùy phß½ng ti®n, tùy khä nång cüa mình ð¬ giúp ðÞ kë khác trong lúc h÷ túng thiªu v« v§t ch¤t. 

Pháp thí: là tùy c½ hµi hß¾ng dçn kë khác s¯ng ðúng theo l¨ ðÕo. 

Vô úy thí: tÑc là giæ gi¾i hÕnh nhß chúng ta v×a nói · ph¥n trên. Vì khi giæ gi¾i chúng ta không hÕi kë khác, không làm cho kë khác sþ hãi. 

Mµt ng߶i s¯ng không bön xën, tâm v¸ tha, quäng ðÕi và bao dung thì ch¡c ch¡n ðßþc m÷i ng߶i quí mªn. S¯ng trong mµt cµng ð°ng ðßþc m÷i ng߶i kính yêu và khi lâm nguy ðßþc m÷i ng߶i giúp ðÞ thì không còn gì hÕnh phúc h½n. 

Bí quyªt cu¯i cùng giúp chúng ta s¯ng an vui thß thái là: 

3. Giæ tâm h°n trong sÕch: ÐÑc Ph§t dÕy: "Natthi santipanam sukham" , không có gì hÕnh phúc b¢ng tâm h°n yên t¸nh. Và danh ngôn Pháp cûng nói r¢ng: "Sñ yên l£ng và bình an cüa tâm h°n ng÷t ngào h½n các lÕc thú". Th§t v§y, khi tâm h°n không b¸ tham lam, sân h§n, si mê, chi ph¯i thì ta s¨ s¯ng vô cùng bình tînh và sáng su¯t. Ðó cûng chính là hÕnh phúc cao thßþng nh¤t. 

Phß½ng pháp hoàn häo nh¤t ð¬ giæ tâm h°n trong sÕch là tham thi«n. Vì theo nguyên nghîa cüa chæ Jhana (Thi«n na) là ð¯t cháy phi«n não. Chính nhæng phi«n não nhß tham, sân, si, phi«n muµn, bÑc rÑc, luyªn tiªc... làm cho ð¶i s¯ng chúng ta ðau kh±. Khi nhæng phi«n não này ðã b¸ ð¯t cháy thì hi¬n nhiên chúng ta ðßþc an vui tñ tÕi. 

Chúng ta hãy nghe Paul Adam, mµt h÷c giä uyên thâm giáo lý ÐÑc Ph§t ðã viªt trong bài th½ sau ðây : 

"Bao kë ði tìm trong quá khÑ,
VÕn pháp huy«n vi cüa cuµc ð¶i 
Bao kë tìm trong ngày s¨ lÕi
Cành hoa ch¾m n· ðßþm màu tß½i
Nhßng ngß½i nên hãy hóa lòng ngß½i
Thành ðïnh tr¥m trong cänh l£ng thôi".  Nói tóm lÕi, ÐÕo Ph§t tuy cao siêu nhßng không quá xa v¶i thñc tª, ðúng nhß mµt h÷c giä Tây phß½ng ðã nói: "ÐÕo Ph§t là mµt phß½ng pháp s¯ng thñc". 

(hi®u ðính: 06/99)

.
[Index][00] [01] [02][03][04][05][06][07][08][09][10][11][12][13][14][15][16][17][18][19][20][21][22]