"Con Ð߶ng HÕnh Phúc", Viên Minh & Tr¥n Minh Tài 
Nhß Lai Thi«n Vi®n, San Jose, Hoa KÏ (1993) 

Con ð߶ng hÕnh phúc

H¥u nhß m÷i n² lñc cüa con ng߶i ð«u nh¡m vào møc ðích tìm kiªm mµt ð¶i s¯ng hÕnh phúc. Nhßng thØ höi m¤y ai ðã thành công trong mßu c¥u tÕo dñng mµt n«n hÕnh phúc ðích thñc. Nhi«u ng߶i càng c¯ g¡ng truy t¥m hÕnh phúc thì nó lÕi càng tr· nên xa v¶i ð¯i v¾i h÷, trong khi nhi«u ng߶i khác ðã n¡m sÇn hÕnh phúc trong tay nhßng lÕi thä m°i b¡t bóng ð¬ r°i cu¯i cùng hÕnh phúc cûng vuµt khöi t¥m tay. 

Sñ th§t, hÕnh phúc không hoàn toàn tùy thuµc n½i ti«n tài, danh v÷ng mà con ng߶i ðã phí sÑc ðÕt cho b¢ng ðßþc. Thñc tª chÑng minh, l¡m ng߶i ðã lên ðªn tµt ðïnh cüa danh v÷ng hay ðã thành công trong vi®c tÕo l§p mµt gia sän to l¾n, nhßng vçn s¯ng mµt ð¶i s¯ng b¤t an, vô v¸. HÕnh-phúc ðâu phäi xa v¶i v¾i chúng ta ðªn thª, chï c¥n hß¾ng tâm v« v¾i chü th¬ ð¬ khai thác mµt ngu°n hÕnh phúc b¤t t§n ðang sÇn sàng ch¶ ðþi · nµi gi¾i mà chúng ta lãng quên ð¬ chÕy theo ngoÕi cänh. 

Mu¯n khai thác ngu°n hÕnh phúc nµi tÕi ðó chúng ta phäi biªt mµt s¯ nguyên t¡c cån bän khä dî tÕo ði«u ki®n t¤t yªu cho mµt ð¶i s¯ng an lành. Nhæng yªu t¯ tiên quyªt ðó là gì ? 

1- Ki¬m soát nµi tâm: Tâm h°n cüa con ng߶i có khä nång chi ph¯i th¬ xác. Vì thª, tâm ch¤p chÑa nhæng ni®m b¤t thi®n thì th§t là mµt ði«u ðÕi h÷a, l¡m khi có th¬ giªt chªt cä mµt ð¶i ng߶i. Ngßþc lÕi, nªu an trø trong Chánh-ni®m, Chánh tinh t¤n, Chánh tß duy thì tâm có khä nång ðem lÕi cho chúng ta mµt ð¶i s¯ng hÕnh phúc, lành mÕnh. 

Không nên ð¬ cho trí phán ðoán cüa chúng ta mang nhi«u thành kiªn, c¯ ch¤p. H¥u hªt nhæng phán ðoán hay quyªt ð¸nh trong lúc bñc tÑc hay khi hÑng kh·i b°ng bµt s¨ làm cho chúng ta ân h§n v« sau. Phäi giæ tâm bình tînh và suy xét kÛ càng thì phán ðoán m¾i không thiên l®ch. 

ÐÑc Ph§t dÕy: "Không mµt kë thù nào nguy hi¬m cho con b¢ng tâm døc v÷ng, lòng oán thù và tính ganh t¸ cüa con". Th§t v§y, chï khi nào tâm ðßþc rèn luy®n và phát tri¬n theo ðúng chánh ðÕo thì m¾i ðem lÕi lþi ích cho mình và tha nhân. 

Tâm tr¥m l£ng không có nghîa là yªu m«m, tiêu cñc. Thái ðµ tr¥m tînh cüa mµt ng߶i chÑng tö h÷ là tri thÑc. Vì khi g£p mµt hoàn cänh cam go, nan giäi mà vçn không lo âu b¯i r¯i thì th§t không phäi d. Sñ tr¥m l£ng ðó hÆn có mµt sÑc mÕnh vô song mà b¤t kÏ trong m÷i hoàn cänh cûng không th¬ lay chuyn ðßþc. Ðó là ði«u ki®n tiên quyªt cho mµt ð¶i s¯ng hÕnh phúc, ðúng nhß mµt danh ngôn Pháp ðã nói: "Sñ yên l£ng và bình an cüa tâm h°n ng÷t ngào h½n các lÕc thú". 

2- Hành ðµng sáng su¯t: Ði«u quan tr÷ng không phäi là ti«n tài, sÑc lñc, h÷c v¤n, tài nång mà chính là biªt cách sØ døng, và sØ døng ðúng lúc, ðúng ch² nhæng khä nång ðó ð¬ ðem lÕi hÕnh phúc cho mình và ð°ng loÕi. Vì nªu dùng sai nhæng khä nång sÇn có cüa mình thì chï làm cho mình thêm sa ð÷a.

Chúng ta phäi dûng cäm ð¬ biªt cái nhu nhßþc cüa mình, phäi can ðäm ð¬ biªt ch² hèn nhát cüa mình, phäi b¤t khu¤t khi th¤t bÕi và khiêm nh߶ng khi chiªn th¡ng. Phäi luôn luôn giác tïnh, sáng su¯t ð¬ không có nhæng hành ðµng ngông cu°ng, mù quáng. 

Nhi«u ng߶i b²ng nhiên phát tài, ho£c th×a hß·ng mµt gia sän to l¾n cüa cha m© ð¬ lÕi nhßng h÷ không biªt gìn giæ, phát tri¬n ho£c xØ døng thª nào cho hþp lý, và vì thª chÆng bao lâu gia tài b¸ tiêu pha hoang phí cho ðªn khi ki®t t§n. Th߶ng th߶ng nhæng cüa cäi không do m° hôi nß¾c m¡t cüa mình tÕo ra thì không có giá tr¸ ðích thñc. Phäi biªt sØ døng tài sän ðúng mÑc cho mình và ðôi khi vì lþi ích cüa kë khác. 

Cûng nhß tài sän, sÑc mÕnh, h÷c lñc, tài nång phäi ðßþc xØ døng ðúng ch², ðúng lúc thª nào ð¬ ðßþc lþi ích cho mình và tha nhân. 

3- Cäi tiªn chính mình cho thích Ñng v¾i hoàn cänh: Chúng ta ðang s¯ng trong mµt thª gi¾i luôn luôn b¸ biªn ð±i, nhßng ít ai nh§n chân ra ðßþc thñc trÕng ðó. Chúng ta không nên c¯ ch¤p vào truy«n th¯ng, t§p tøc hay tín ngßÞng ðßþc truy«n lÕi t× các b§c ti«n nhân chï vì nghî r¢ng: "Xßa bày nay làm". Nªu m÷i ng߶i ð«u có óc thi¬n c§n nhß thª thì làm thª nào xã hµi có th¬ tiªn hóa ðßþc. Có nhi«u truy«n th¯ng t× ngàn xßa ð¬ lÕi mà không l²i th¶i vì luôn luôn thích Ñng v¾i xã hµi m¾i. Nhßng không phäi vì thª mà các b§c phø huynh câu n® và b¡t con mình giæ ðúng m÷i t§p tøc c± truy«n. Hãy ð¬ cho thª h® h§u lai theo k¸p ðà tiªn hóa cüa xã hµi min là không quá l¯ ðªn vßþt qua khöi gi¾i hÕn luân lý cån bän. Nhß thª chúng ta nên tránh mµt cuµc xung ðµt giæa hai cñc ðoan cüa nhóm ng߶i bäo thü và duy tân. Vì cä hai ð«u là chß¾ng ngÕi v§t cho mµt sñ tiªn hóa trung dung t¤t yªu cüa xã hµi con ng߶i. 

Tiªn bµ trung dung tÑc là phäi ch¤p nh§n mµt s¯ truy«n th¯ng chân chính làm n«n täng hay làm yªu t¯ hß¾ng dçn cho m÷i trào lßu tiªn hóa cüa xã hµi. Có nhß thª thì xã hµi cüa chúng ta m¾i không b¸ cÑng ð÷ng mà cûng không tiªn quá nhanh ðªn ðµ sa chân vào h¯ thÆm. 

M²i ng߶i là mµt ph¥n tØ tÕo thành xã hµi, nên phäi ch¸u mµt ph¥n trách nhi®m v« nhæng thång tr¥m, t¤n th¯i cüa xã hµi trong ðó mình ðang s¯ng. Chúng ta phäi tñ höi là ðã làm ðßþc gì ð¬ ðóng góp vào tr§t tñ tiªn hóa cüa nhân loÕi. Ðó chính là yªu t¯ nung ðúc tinh th¥n sáng tÕo thay vì tñ mãn v¾i nhæng gì ðã có. 

M£t khác, ai cûng hi¬u r¢ng "bá nhân bá tánh" nên chúng ta không th¬ sØa ð±i m÷i ng߶i cho hþp v¾i ý mình, lÕi càng không th¬ san b¢ng m÷i chông gai hi¬m tr· ð¬ bß¾c nhæng bß¾c th§t êm ái trên ð߶ng ð¶i. Ai ra khöi mà không mong tr¶i yên bi¬n l£ng, nhßng t¯t h½n hªt là h÷ nên luy®n t§p m÷i khä nång thích Ñng h¥u ð¯i phó v¾i phong ba bão táp xäy ðªn b¤t cÑ khi nào. Ng߶i mu¯n bß¾c nhæng bß¾c êm ð«m trên ð߶ng ðày chông gai phäi mang vào chân mµt ðôi giày an toàn; cûng thª mu¯n có ðßþc mµt ð¶i s¯ng an vui tñ tÕi phäi biªt cách chª ngñ løc cån ð¬ sÆn sàng ð¯i phó và thích Ñng v¾i m÷i hoàn cänh mà không b¸ lôi cu¯n hay vß¾ng m¡c. 

4- Khiêm nh߶ng: Ng߶i trí thÑc l¤y khiêm t¯n ð¬ ðo cái s· tri và cái s· b¤t tri cüa mình, nh¶ thª h÷ biªt ðßþc ch² khiªm khuyªt ð¬ b± túc và kiªn thÑc cüa h÷ luôn luôn ðßþc m· rµng. Tñ mãn là mµt tr· ngÕi l¾n lao trong vi®c tñ rèn luy®n bän thân. 

Chính ÐÑc Ph§t ðã làm cho m÷i ng߶i ngÕc nhiên và kính phøc khi Ngài t× bö vß½ng quy«n cüa mình ð¬ s¯ng mµt nªp s¯ng t× t¯n; và khi Ngài tr· thành b§c thánh nhân Ngài vçn không bao gi¶ tñ xßng là giáo chü. Giáo hu¤n cüa Ngài không bao gi¶ có vë tñ ð¡c, tñ phø. 

Nh¶ khiêm nh߶ng ta không nhæng h÷c ðßþc nhæng ði«u hay l¨ ð©p · ng߶i mà còn không b¸ ng߶i ganh t¸, t§t ð¯. Mµt ng߶i tài cao nhß Hàn Tín th§t hiªm có, nhßng vì tính tñ cao tñ ðÕi nên phäi hÑng ch¸u mµt h§u quä thäm kh¯c v« sau. Trái lÕi, Trß½ng Lß½ng tuy tài cao mà khiêm t¯n nên luôn luôn ðßþc quí tr÷ng và nh¶ thª ông ðã s¯ng mµt ð¶i s¯ng th§t thanh nhàn an lÕc. 

5- Tiªt ki®m thì gi¶: Thì gi¶ quä là quí báu h½n cä vàng ng÷c, vì mµt ngày ta chï có 24 tiªng ð°ng h° chÑ không th¬ mua thêm ðßþc mµt giây mµt phút dù v¾i b¤t cÑ giá nào. Mµt ð¶i ng߶i th§t quá ng¡n ngüi ð¬ cho ta có th¬ hoàn thành ðßþc lý tß·ng cüa mình. Các nhà h÷c giä khi ðªn tu±i v« chi«u vçn còn cäm th¤y chßa h÷c höi ðßþc bao nhiêu. Nên h÷ ß¾c sao cho ngày tháng dài ra ð¬ cho thêm thì gi¶ h÷c höi nghiên cÑu. Nhßng trái lÕi, nhi«u ng߶i ðã không s¯ng tr÷n v©n 24 tiªng ð°ng h° mµt ngày ð¬ làm nhæng vi®c ðáng làm. H÷ tiêu pha thì gi¶ trong nhæng câu chuy®n ng°i lê ðôi mách ho£c lo âu cho tß½ng lai, h¯i tiªc quá khÑ mà không biªt r¢ng mình ðã ðánh m¤t giây phút quí báu nh¤t là hi®n tÕi -- giây phút ng¡n ngüi mà ta thñc sñ hi®n hæu trong cuµc ð¶i -- cho ðªn khi giây phút quí báu ðó vßþt khöi t¥m tay r°i m¾i than van h¯i tiªc. Nªu b¤t cÑ mµt giây phút hi®n tÕi nào cûng ðßþc xØ døng hþp lý thì quá khÑ có gì ðáng nu¯i tiªc và tß½ng lai ch¡c ch¡n phäi tß½i ð©p huy hoàng. Tiêu phí thì gi¶ không nhæng làm hÕi chính mình mà ðôi khi còn làm m¤t thì gi¶ cüa kë khác. 

A. De Gasparin nói r¢ng: "Giæa cái dî vãng ðã thoát khöi tay chúng ta và cái tß½ng lai mà ta không th¬ biªt rõ, còn lÕi cái hi®n tÕi nói rõ b±n ph§n cüa ta." Chúng ta phäi thñc hi®n nhæng gì có th¬ thñc hi®n ðßþc ngày hôm nay, chÑ không nên ð¬ ðªn ngày mai. Ð×ng ð¬ cho giây phút hi®n tÕi quí báu này trôi qua mµt cách vô v¸, trong khi nhæng b±n ph§n ðáng làm lÕi b¸ lãng quên ho£c h©n lÕi mµt ngày · tß½ng lai chßa ch¡c s¨ ðªn v¾i ta. Boileau cûng bäo r¢ng: "Hãy giøc giã lên, th¶i gian trôi và lôi cu¯n chúng ta theo, chính cái lúc mà tôi nói ðây chßa chi ðã ði vào quá khÑ." Vì quá khÑ chï là gi¤c mµng và tß½ng lai nào ai biªt ch¡c s¨ ra sao nên ta phäi s¯ng và phäi tiªt ki®m t×ng giây, t×ng phút trong hi®n tÕi này. 

6- Kiên nhçn và ch¸u ðñng: Hãy kiên nhçn ð¯i v¾i t¤t cä m÷i ng߶i. Sân h§n chï ðßa ðªn mµt ngõ cøt không l¯i thoát. Tâm sân h§n không nhæng chï làm t±n thß½ng ng߶i khác mà còn làm hÕi chính mình, vì nó gây xáo trµn cho ð¶i s¯ng tâm-v§t-lý cüa ta. Mµt l¶i nói b¤t nhã không d¢n ðßþc trong khi tÑc gi§n cûng nhß mµt mûi tên ðã lìa khöi cung, khi ðã gây thß½ng tích cho ng߶i khác, thì khó có th¬ tha thÑ ðßþc dù có ngàn l¥n ån nån h¯i l²i cûng ðã muµn r°i. 

Tøc ngæ có câu "No m¤t ngon, gi§n m¤t khôn". Th§t v§y khi nóng gi§n ta d tr· thành mù quáng. Vì thª kë thù ta chiªn ð¤u không phäi ai khác mà là lòng sân h§n cüa mình. Tâm ta v×a là bÕn ð°ng minh, cûng v×a là kë thù nguy hi¬m nh¤t. Chúng ta phäi chiªn ð¤u ð¬ t§n di®t kë thù nµi tuyªn Tham, Sân, Si này b¢ng Gi¾i, иnh và Hu®. 

Hãy nh¾ r¢ng "Mµt sñ nh¸n, chín sñ lành" ðúng nhß ng߶i xßa ðã t×ng kinh nghi®m và dÕy lÕi cho chúng ta. 

7- Dî ân báo oán: Mu¯n th¡ng ð¸ch thü trß¾c hªt ta phäi tiêu di®t kë thù nµi tuyªn nguy hi¬m h½n, là tâm sân h§n cüa chính mình. M£t khác, nªu chúng ta b¯i r¯i, và hành ðµng m¤t bình tînh trß¾c kë thù tÑc là ta vô tình m¡c bçy cüa h÷. 

Nªu ta h÷c ðßþc ði«u hay l¨ ð©p · bÕn bè thì sao chúng ta lÕi không h÷c ðßþc mµt vài bài h÷c quí giá n½i kë thù ngh¸ch? Ðâu phäi b¤t cÑ ai thù ngh¸ch v¾i ta ð«u là x¤u cä, h÷ ch¡c phäi có vài ðÑc tính khä kính mà ðôi khi ta lÕi không có. Mµt ng߶i có ði¬m khä kính nhß thª ðáng l¨ ta phäi kªt bÕn c¥u thân h½n là chï vì mµt l¥m l²i cüa h÷ mà xem h÷ nhß kë thù. 

Phß½ng pháp t¯t ð©p h½n cä là l¤y lòng t× ái ð¬ ðáp lÕi kë ð¯i ngh¸ch. M¾i nhìn, xem ra dî ân báo oán có vë ngh¸ch lý nhßng ðó là phß½ng pháp mà các b§c hi«n nhân ðã t×ng áp døng và thành công. Khi có mµt ng߶i b¤t bình v¾i ta, trß¾c tiên ta phäi xem nguyên nhân nào khiªn cho ng߶i ¤y b¤t bình. Nªu quä th§t vì làm l²i cüa ta, thì ta nên nhìn nh§n và ch¸u l²i. Nªu chï vì ðôi bên có ch² hi¬u l¥m thì sao ta không tìm l¶i l¨ hòa hoãn ð¬ b¡t nh¸p c¥u thông cäm. Còn nªu ð¯i phß½ng vì có tính ganh tÜ, háo th¡ng thì chï có cách ±n thöa nh¤t là räi tâm t× ái ðªn cho h÷; và chính nh¶ tâm t× ái, mµt ngày kia có th¬ biªn kë thù thành ng߶i bÕn t¯t. 

Chúng ta hãy ghi nh¾ l¶i khuyên cüa La Cordaire: "Nªu anh mu¯n vui sß¾ng trong ch¯c lát, cÑ trä thù; nhßng nªu anh mu¯n an vui mãi mãi thì hãy tha thÑ ". Ðó là dî ân báo oán v§y. 

8- Hòa ði®u s¯ng: L¸ch sØ nhân loÕi chÑng minh r¢ng nhæng kÏ th¸ màu da chüng tµc, sñ cu°ng tín và lòng tham v÷ng ðã ðem lÕi nhi«u b¤t hÕnh cho con ng߶i. Nhæng kë khát khao quy«n uy, ti«n tài, danh v÷ng, nªu ðßþc cµng thêm vào tính ganh tÜ thì chÆng khác nào là ð± thêm d¥u, h÷ ðã không ðóng góp ðßþc gì cho hòa bình an lÕc cüa ð°ng loÕi mà luôn luôn gieo r¡c nhiu hÕi cho kë khác. H÷ không biªt hòa ði®u s¯ng, vì quên r¢ng nªu ta mu¯n s¯ng mµt cách thái hòa, hÕnh phúc thì phäi ð¬ cho kë khác ðßþc s¯ng thanh bình, an lÕc. Và h÷ l¥m tß·ng r¢ng h÷ có th¬ s¯ng thanh bình trên sñ ðau kh± cüa kë khác, nhßng th§t ra h÷ là nhæng kë ðau kh± nh¤t trên ð¶i. 

Chúng ta có th¬ biªn thª gi¾i này thành mµt thiên ðàng hay ð¸a ngøc tr¥n gian cån cÑ trên khä nång biªt hòa ði®u s¯ng hay không. Phäi biªt s¯ng phù hþp v¾i nhæng ð¸nh lu§t tñ nhiên, nhß ð¸nh lu§t nhân quä, nghi®p báo, vô th߶ng, duyên kh·i ð¬ chúng ta không còn b¯i r¯i hay khó ch¸u m²i khi g£p nhæng khó khån trên ð߶ng ð¶i. 

Ð×ng tß·ng r¢ng s¯ng phù hþp v¾i nhæng ð¸nh lu§t tñ nhiên ðó tÑc là chúng ta không tiªn hóa. Chính con ng߶i tiªn hóa hay không là do mÑc ðµ thích Ñng v¾i nhæng ð¸nh lu§t này nhi«u hay ít. B¢ng chÑng là khoa h÷c ðã Ñng døng nhæng ð¸nh lu§t tñ nhiên hay nhæng nguyên lý cån bän ð¬ phát minh và chª tÕo. 

T¤t cä nhæng môn Xã-hµi h÷c, Tâm-lý h÷c, ÐÕo-ðÑc h÷c, Kinh-tª h÷c... ð«u có nhæng ð¸nh lu§t riêng cüa nó. Nªu nhæng ð¸nh lu§t này ðßþc áp døng ðúng mÑc thì ch¡c ch¡n nhân loÕi s¨ s¯ng trong hòa bình, an lÕc. 

Ðáng tiªc là mµt s¯ ng߶i sau khi ðã có thª lñc, ti«n tài lÕi mu¯n vßþt ra khöi nh¸p s¯ng tñ nhiên, hy v÷ng tìm ðßþc mµt chân tr¶i m¾i lÕ. Và quä th§t h÷ ðã ðÕt ðßþc mµt chân tr¶i m¾i, nhßng ðó không phäi là chân tr¶i hÕnh phúc mà là mµt ð¸a ngøc tràn gian v¾i ð¥y ðü cñc hình thäm kh¯c: tranh ch¤p, giªt chóc, thù h§n. 

9- Ch¤p nh§n phê bình: Tøc ngæ ta có câu: "M§t ng÷t chªt ru°i" và "Thu¯c ð¡ng ðä t§t". L¶i khen trông có vë ng÷t ngào nhßng chï làm cho ta thêm cao ngÕo tñ ð¡c. Trái lÕi, l¶i phê bình chï trích xem ra th§t là cay ð¡ng nhßng có th¬ giúp ta sØa chæa ðßþc nªt hß t§t x¤u. Vì thª mà ng߶i ta có lý khi nói r¢ng: "khen là thù, chê là bÕn". 

Chúng ta phäi can ðäm ðón nh§n nhæng l¶i chï trích, vì trong s¯ nhæng l¶i chï trích ðó hÆn phäi có ði«u ðúng v¾i sñ th§t, khi ðó ta phäi c¯ g¡ng sØa sai và thành th§t cám ½n ng߶i ðã chï trích mình h½n là oán gi§n, tñ ái. Ðành r¢ng lòng tñ ái ðßþc ð£t ðúng ch² là mµt ðÑc tính giúp cho ta tiªn bµ. Nhßng tñ ái quá ðáng, nh¤t là trong tr߶ng hþp b¸ ng߶i phê bình thì chÆng nhæng không có lþi gì cho ta mà còn gây thêm oán thù. 

M£t khác, khi th¤y ng߶i l¥m l²i ta cûng nên tìm cách phê bình khéo léo ð¬ sØa sai cho h÷, b¢ng không thì im l£ng còn h½n làm cho h÷ m¤t th¬ di®n. Chúng ta phäi nh¾ r¢ng: "L¥m l²i mà ta th¤y n½i tha nhân là phän änh nhæng làm l²i cüa chính mình". Vì ðã làm ng߶i thì ai cûng có cái x¤u cái t¯t nhß nhau. Câu tøc ngæ: "Suy bøng ta ra bøng ng߶i" không phäi là không có lý. H÷ chï h½n kém · ch² có biªt lánh xa nhæng cái x¤u và làm nhæng ði«u t¯t hay không mà thôi. Vä lÕi, ngoÕi gi¾i phän änh tâm trÕng cüa m²i cá nhân. Lúc ta bu°n, vui, h¶n, gi§n thì ngoÕi cänh cûng bàng bÕc nhæng tâm trÕng ðó. Mµt ng߶i b¤t chánh th¤y hành ðµng cüa ng߶i khác tß½ng tñ nhß mình ð«u cho là b¤t chánh, nhßng sñ th§t v¸ t¤t ðã là thª. 

Nhß v§y ta nên hoan hÖ ch¤p nh§n l¶i chï trích ðúng dù v¾i thi®n tâm hay ác ý. Nhßng khi phäi phê bình kë khác thì ta chï nên phê bình v¾i lòng t× ái. 

10- Hãy tñ thanh l÷c trß¾c: Trong kinh Dhammapada (Pháp Cú), ÐÑc Ph§t dÕy: 

Attànam ce tathà kayirà 
Yathãnnã manusàsati
Sudanto vata dammetha
Attà hi kira duddamo (Dhammapada 159) 

(DÕy ng߶i nhß thª nào, tñ mình hành ðµng nhß thª ¤y.
Chính mình hãy tñ ki¬m soát ð¥y ðü r°i m¾i dÕy kë khác.
Vì ki¬m soát ðßþc mình m¾i th§t là khó). 

Th§t là hæu lý khi chúng ta lo tròn b±n ph§n cüa mình chÑ không xen vào công vi®c cüa ng߶i khác. Nªu chính mình chßa rành công vi®c thì dù có xen vào ð¬ tiªp tay cho kë khác thì cûng chï làm cho ng߶i vß¾ng b§n thêm, l¡m khi còn b¸ ng߶i khác oán trách, và vô tình ta làm ½n lÕi m¡c oán. Nhß v§y ta nên áp døng câu "Cá nhân tñ täo môn ti«n tuyªt, mÕc v¤n tha nhân ¯c thßþng sß½ng" (M²i ng߶i hãy tñ quét tuyªt trß¾c sân mình. Ð×ng th¡c m¡c tÕi sao sß½ng r½i trên mái nhà ng߶i khác) ð¬ tñ cäi thi®n mình. Khi mình ðã ðßþc cäi thi®n thì tñ nhiên ðã nêu mµt gß½ng lành cho kë khác. 

ÐÑc Kh±ng TØ cûng dÕy l¤y tu thân làm cån bän trß¾c khi mu¯n t« gia tr¸ qu¯c hay bình thiên hÕ. Nhi«u ng߶i khi nghe nói B°-Tát v¸ tha thì nghî r¢ng cÑ ði lo vi®c cho thiên hÕ tÑc là tr· thành B° Tát. Nhßng càng lo vi®c thiên hÕ, thiên hÕ càng xua ðu±i, mÕt sát vì th§t ra h÷ chßa ðü tß cách, ðÑc ðµ và trí tu® cüa mµt v¸ B° Tát th§t sñ. Thì ra, mu¯n tr· thành B° Tát phäi tñ rèn luy®n ð¥y ðü Bi-Trí-Dûng trß¾c ðã. 

11- Không lo âu phi«n muµn: Mµt sñ l¥m lçn ðáng trách cüa con ng߶i là quá lo âu cho tß½ng lai và nu¯i tiªc quá khÑ. ÐÕi ÐÑc Dhammananda dÕy r¢ng: "Bí quyªt cüa mµt ð¶i s¯ng hÕnh phúc và thành công là c¯ g¡ng làm nhæng ði«u ðáng làm trong hi®n tÕi, không lo âu tß½ng lai, không nu¯i tiªc quá khÑ". Chúng ta không th¬ tr· v« quá khÑ ð¬ làm nhæng vi®c ðã r°i , cûng không th¬ ðªn trß¾c trong tß½ng lai ð¬ thñc hi®n nhæng chß½ng trình chßa ðßþc thñc hi®n trong hi®n tÕi, hay ð¬ xem nhæng gì xäy ra · ðó. Ng߶i Anh có hai câu tøc ngæ r¤t phù hþp v¾i bí quyªt s¯ng không lo âu phi«n muµn này. H÷ nói r¢ng "Let bygones be bygones" nghîa là hãy ð¬ cho cái gì ðã qua tr· v« v¾i quá khÑ. Và "Never trouble trouble till trouble troubles you". Ð×ng bao gi¶ lo âu v« nhæng phi«n phÑc chßa ðªn. 

Trong Truy«n Ðång Løc có ghi: 

Døc tri ti«n thª nhân 
Kim thân th÷ giä th¸
Døc tri lai thª quä
Kim thân tác giä th¸ 

(Mu¯n biªt cái nhân trong ð¶i s¯ng quá khÑ hãy nhìn cái kªt quä ta thu g£t trong hi®n tÕi và mu¯n biªt ð¶i s¯ng tß½ng lai nhß thª nào thì hãy xem hành ðµng cüa mình trong hi®n tÕi.)

Nªu th¤y ta có sai l¥m trong quá khÑ thì hãy ráng cäi thi®n l¤y mình trong hi®n tÕi. Và mu¯n cho tß½ng lai huy hoàng thì cûng hãy tÕo ði«u ki®n lành trong chính hi®n tÕi này. 

V§y không c¥n lo âu tß½ng lai, nu¯i tiªc quá khÑ, hãy s¯ng trong hi®n tÕi; hãy tÕo cho hi®n tÕi mµt ð¶i s¯ng an lành, vì giây phút hôm nay là hi®n thân cüa cä tß½ng lai lçn quá khÑ. 

Tóm lÕi, ki¬m soát nµi tâm, hành ðµng sáng su¯t, thích Ñng hoàn cänh, khiêm nh߶ng, tiªt ki®m thì gi¶, kiên nhçn, dî ân báo oán, hòa ði®u s¯ng, ch¤p nh§n phê bình, tñ giác, không lo âu phi«n muµn là nhæng bí quyªt cüa mµt ð¶i s¯ng hÕnh phúc. Th§t ra chúng ta có r¤t nhi«u phß½ng pháp ð¬ tÕo cho mình mµt ð¶i s¯ng an lành, nhßng chung qui cûng gói ghém trong l¶i dÕy sau ðây cüa ÐÑc Ph§t: 

Kàyena samvara sàdhu 
Sàdhu vàcàya samvaro
Manasa samvaro sàdhu
Sàdhu sabbatthà samvaro 

(Giæ thân trong sÕch hÕnh phúc biªt bao.
Giæ kh¦u trong sÕch hÕnh phúc biªt bao.
Giæ ý trong sÕch hÕnh phúc biªt bao.
T¤t cä ðßþc trong sÕch quä th§t là hÕnh phúc cao quí.)

(hi®u ðính: 06-1999)

.
[Index][00] [01] [02][03][04][05][06][07][08][09][10][11][12][13][14][15][16][17][18][19][20][21][22]