Lo âu và s¥u muµn là
hai thÑ phi«n não ð°ng sinh. — ðâu
có lo âu, · ðó có phi«n muµn.
Chúng ð°ng hi®n hæu và liên kªt
ch£t ch¨ trong vi®c chi ph¯i ð¶i s¯ng
con ng߶i. Chúng ta phäi luôn luôn ð¯i
di®n v¾i thñc tª nghîa là không
tr¯n chÕy trß¾c thª lñc cüa gi£c
phi«n não. M£t khác ta phäi tìm cách
kh¡c phøc chúng b¢ng chính sÑc c¯
g¡ng cüa mình, v¾i sñ h² trþ
cüa ý chí s¡t ðá và nhçn
nÕi kiên trì.
Ðau kh± cüa chúng ta do
chính chúng ta tÕo nên và tích
lûy trong tâm h°n b·i b¤t lñc hay
không th¤u hi¬u ðßþc nhæng tình
cäm sâu kín nµi tÕi trong chúng ta,
và ðánh giá sai l¥m ð¯i tßþng
ngoÕi gi¾i. Nªu chúng ta có mµt
kiªn thÑc chân chính và trí tu®
thích Ñng ð¬ nh§n thÑc thñc tß¾ng
cüa vÕn hæu nghîa là th¤y hi®n
tßþng ngoÕi gi¾i ð«u là vô
th߶ng và bän ngã chï là v÷ng
tß·ng cüa mµt tâm h°n chßa ðßþc
rèn luy®n, thì chúng ta ðã tiªn
xa trong vi®c tìm kiªm mµt phß½ng thu¯c
tr¸ li®u cån b®nh phi«n não.
Phäi hu¤n luy®n kh¯i óc
và con tim thª nào ð¬ chúng ta có
th¬ hy sinh tñ ngã cho møc ðích cao
cä h½n là phøng sñ nhân loÕi,
chúng sinh. ðó cûng chính là mµt
trong nhæng ði«u ki®n giúp chúng ta tìm
th¤y chân hÕnh phúc và thái bình.
Nhi«u ng߶i có nhæng
ham mu¯n, khát v÷ng, nhæng sþ hãi,
lo âu mà không biªt làm thª nào
ð¬ thanh l÷c, hay t® h½n næa có
khi h÷ không dám nhìn nh§n thñc
trÕng ðó ngay v¾i chính lß½ng
tâm mình. Nhßng dçu h÷ có l¦n
tránh thì cûng vô phß½ng vì
thñc trÕng ¤y vçn hi®n hæu và
bành trß¾ng änh hß·ng. Cûng
có khi vì không biªt nguyên nhân tâm
b¸nh cüa mình, h÷ ðã dùng nhæng
phß½ng pháp tr¸ li®u sai l¥m ð¬
ðè nén nhæng c½n khüng hoäng tinh
th¥n, nhßng càng ðè nén, nhæng
tình cäm này lÕi tìm l¯i thoát
b¢ng cách làm xáo trµn sinh hoÕt
cö th¬ ð¬ tr· thành tâm b¸nh.
ðó là tr߶ng hþp mµt ng߶i
tìm quên s¥u muµn cüa mình trong rßþu
chè, c¶ bÕc hay dùng nhæng thÑ dßþc
ph¦m có khä nång làm l¡ng d¸u
phi«n não trong ch¯c lát nhß các
ch¤t ma túy, c¥n sa... Phß½ng pháp
tr¸ li®u này không nhæng không có
hi®u quä lâu b«n cho tâm b¸nh mà
còn làm cho cö th¬ suy nhßþc thêm.
T¤t cä b¸nh trÕng tâm
v§t lý ¤y ð«u có th¬ chæa
tr¸ b¢ng phß½ng pháp rèn luy®n
tinh th¥n, tÑc là thi«n ð¸nh, vì
mµt tâm h°n chßa ðßþc rèn
luy®n kÛ càng là nguyên nhân cüa
m÷i phi«n não.
Trß¾c hªt chúng ta c¥n
phäi can ðäm ch¸u ðñng m÷i kh±
ðau, không nên tö ra cho ng߶i khác
biªt nhæng lo âu, s¥u muµn cüa mình,
vì làm nhß thª ðã không lþi
ích gì cho mình mà còn gây thêm
phi«n løy cho kë khác. Tr× khi ng߶i
mà ta tiªt lµ tâm trÕng riêng tß
là ng߶i khách quan sáng su¯t có
th¬ giúp chúng ta ph¤n kh·i tinh th¥n
ð¬ chiªn ð¤u tích cñc h½n.
Nhßng sñ th§t ðã
chÑng minh r¢ng nhi«u ng߶i ðánh
m¤t tình b¢ng hæu chï vì th±
lµ quá nhi«u lo âu, phi«n muµn cüa
mình cho bÕn biªt. Th§t là cao ð©p,
nªu chúng ta biªt giæ s¡c di®n tr¥m
tînh và tßöi c߶i dù ðã
g£p nhi«u khó khån tr· ngÕi. ði«u
này không phäi không th¬ thñc hi®n
ðßþc nªu chúng ta thñc sñ c¯
g¡ng.
B¤t hÕnh cüa chúng ta
phát xu¤t t× nh§n thÑc sai l¥m v«
bän ch¤t và møc tiêu t¯i h§u
cüa cuµc s¯ng, Chính vô minh chi ph¯i
nh§n thÑc sai l¥m này ð¬ ðßa ðªn
kªt quä là tà kiªn và tà
tß
duy. Quan ni®m và tß tß·ng sai l¥m
thì l¶i nói và hành ðµng cûng
sai l¥m tÑc là tà ngæ và tà
nghi®p. Cûng chính quan ni®m và tß
tß·ng sai l¥m ðßa ðªn c¯ g¡ng
sai l¥m (tà tinh t¤n), nuôi mÕng
sai l¥m (tà mÕng).
Vì nh§n thÑc ðóng
mµt vai trí quan tr÷ng trong vi®c ð¸nh
ðoÕt mµt ð¶i s¯ng hÕnh phúc
hay kh± ðau nhß thª nên ÐÑc Ph§t
ðã dÕy r¢ng: n½i ðâu có
phi«n muµn lo âu kh·i sinh, chúng chï
kh·i sinh n½i kë thi¬u trí chÑ không
kh·i sinh n½i ng߶i trí tu®.
Nªu tß tß·ng tiêu
cñc sinh ra lo âu, s¥u muµn và tß tß·ng
tích cñc ðßa ðªn hy v÷ng, lý
tß·ng, thì sñ lña ch÷n mµt
trong hai mçu tß tß·ng này hoàn
toàn tùy thuµc n½i ta. Và nhß thª,
nªu c¯ g¡ng, m÷i ng߶i có khä
nång ki¬m soát ðßþc nhæng sinh hoÕt
nµi tâm cüa mình.
Nhæng ð¸nh lu§t thiên
nhiên t× ngoÕi gi¾i có th¬ chi ph¯i
chúng ta m÷i phß½ng di®n nhßng không
th¬ chi ph¯i ðßþc tß tß·ng
cüa chúng ta. Sñ th§t ngay cä ð¶i
s¯ng v§t ch¤t ngày nay cûng không còn
l® thuµc · thiên nhiên vì khoa h÷c
ðã mµt ph¥n nào chª ngñ ðßþc
änh hß·ng cüa tÕo hóa. Nhæng
b®nh t§t nguy hi¬m, nhæng thiên tai khüng
khiªp mà ngày xßa ðßþc xem là
hình phÕt cüa tr¶i ð¤t hay là
c½n th¸nh nµ cüa quï thàn ðã
b¸ nhân loÕi làm chü. Nªu ð¶i
s¯ng tinh th¥n ðã do ta hoàn toàn chü
ðµng và ngay cä vÕn pháp cûng
do tâm tÕo thì t¤t cä nhæng b®nh
trÕng cüa tâm h°n ð«u có th¬
chæa tr¸ ðßþc d dàng nhß y h÷c
chæa thân b¸nh.
Ng߶i ta có lý khi nói
r¢ng lo âu làm cho con ng߶i chóng
già h½n nåm tháng. Bån khoån sþ
hãi · mÑc ðµ bình th߶ng
là bän nång tñ v® nhßng nªu ð¬
chúng tr· thành nhæng ngu°n ðµng
lñc th߶ng trñc chi ph¯i chúng ta
mà chúng ta không có th¬ ki¬m soát
ðßþc thì th§t là nguy hi¬m, vì
chúng có th¬ làm ðäo lµn mÑc
sinh hoÕt bình th߶ng cüa gu°ng máy
tâm v§t lý và có khi làm cho nhi«u
ng߶i qu¦n trí ðiên loÕn. Các
nhà y h÷c cho biªt ph¥n ðông b®nh
th¥n kinh gây ra do b¸ lo sþ chi ph¯i th߶ng
xuyên. Th§m chí có ng߶i không
ðü ngh¸ lñc ð¬ ph¤n ð¤u
v¾i gi£c phi«n não, h÷ ðã tìm
l¤y cái chªt nhß mµt l¯i thoát
cu¯i cùng.
Nhßng ÐÕo Ph§t dÕy
r¢ng l¦n tr¯n thñc tª nhß v§y là
vô ích, vì thñc ra khi chªt h÷ vçn
ch¤t chÑa m¥m m¯ng phi«n não nhß
mµt tên tµi phÕm vßþt ngøc,
anh ta khó có th¬ s¯ng an lành khi án
trÕng vçn còn. Chï khi nào ðßþc
phóng thích anh m¾i thoát ðßþc
cänh tù ðày; cûng v§y, chï khi nào
phi«n não ch¤m dÑt chúng ta m¾i
ðßþc an vui tñ tÕi.
Kh± ðau và s¥u muµn
chï là nhæng kªt quä cüa nhân b¤t
thi®n ta ðã tÕo ra t× trß¾c. ÐÑc
Ph§t dÕy r¢ng: Ng߶i trí thÑc
chï sþ nhân chÑ không sþ quä.
Nghîa là ði«u mà chúng ta c¯
g¡ng không phäi ð¬ tr¯n tránh trách
nhi®m v« hành ðµng sai l¥m cüa ta ðã
làm, nhßng ð¬ tránh gieo thêm nhæng
nhân b¤t thi®n m¾i. Nhß mµt ng߶i
vay mµt s¯ ti«n phäi vui vë tìm cách
trä món nþ ¤y, vì ðó là
b±n ph§n t¤t nhiên, không phäi lo âu,
sþ s®t hay min cßÞng tr¯n tránh và
hay h½n hªt là không nên vay thêm
nþ m¾i.
ÐÑc Ph§t không còn
b¸ chi ph¯i b·i nhæng phi«n não nµi
tâm, tuy v§y ðôi khi Ngài vçn còn
g£p phäi nhæng tr· ngÕi t× bên
ngoài ðßa ðªn. Nhßng Ngài luôn
luôn bình tînh ð¯i di®n v¾i m÷i
tr· lñc b¤t cÑ t× ðâu t¾i.
Mµt hôm Ngài cùng ðÕi
ðÑc Ananda vào kh¤t thñc trong thành
Kosambi, b¸ hoàng h§u Magandhà xúi giøc
dân chúng trong thành h g£p ÐÑc Thª
Tôn và ð® TØ Ngài · ðâu
thì phäi tìm cách hÕ nhøc và
phï báng. Nghe nhß v§y ðÕi ðÑc
Ananda bÕch v¾i ÐÑc Ph§t r¢ng:
"BÕch ÐÑc Thª Tôn,
ng߶i trong xÑ này phï báng chúng
ta, v§y chúng ta nên ði xÑ khác."
"Này Ananda, nªu ng߶i
· xÑ ¤y cûng phï báng chúng
ta, b¤y gi¶ chúng ta phäi làm sao?"
"BÕch ÐÑc Thª Tôn,
chúng ta lÕi ði ðªn xÑ khác næa".
"Này Ananda, nªu n½i ¤y
ng߶i ta cûng phï báng thì sao?"
"BÕch ÐÑc Thª Tôn,
chúng ta lÕi ði xÑ khác næa v§y."
ÐÑc Thª Tôn li«n ôn
t°n bäo ðÕi ðÑc Ananda r¢ng:
"Này Ananda, làm nhß v§y
không phäi ðâu. Vi®c gì sanh · n½i
nào thì di®t · ch² ðó. Chúng
ta phäi · ðây nhçn nh¸n cho ðªn
bao gi¶ h÷ hªt phï báng r°i hãy
ði. Nhß v¸ võ tß¾ng dûng cäm
xông pha n½i tr§n mÕc, không sþ gß½m
ðao, không khiªp tên ðÕn, chúng
ta hãy thän nhiên, bình tînh trß¾c
nhæng l¶i phï báng cüa kë khác."
Nhß v§y thái ðµ cüa
b§c trí thÑc là không sþ kh±
ðau. Chúng ta phäi sáng su¯t tìm ra
nguyên nhân nào làm cho chúng ta lo âu,
s¥u muµn ð¬ dùng mµt bi®n pháp
thích nghi khä dî di®t t§n g¯c r cüa
chúng, chÑ không c¥n l¦n tránh hay
tñ ph¥n nàn phi«n trách.
Mµt nhà phân tâm h÷c
n±i tiªng ng߶i Anh, khi trä l¶i mµt
sinh viên câu höi phß½ng pháp nào
hoàn häo nh¤t ð¬ kh¡c phøc lo sþ,
ông ta nói: "Hãy c¯ g¡ng làm lþi
ích cho tha nhân." C§u sinh viên r¤t ð²i
ngÕc nhiên trß¾c câu trä l¶i
ðó. Nhßng nªu anh ta xét kÛ và
áp døng ð¸nh lu§t b¤t khä ð°ng
hi®n hæu trong tâm lý h÷c, nghîa là
hai tß tß·ng ð¯i ngh¸ch không bao
gi¶ kh·i sinh ð°ng mµt lúc, chúng
chï có th¬ thay thª hay kª tiªp nhau, nhß
khi có tß tß·ng này thì không
th¬ có tß tß·ng kia. Nhß thª khi
tâm h°n ta mang tß tß·ng v¸ tha thì
không có sñ hi®n hæu cüa tß tß·ng
ích kÖ, và nhß chúng ta ðã ð«
c§p · trên, tß tß·ng tiêu cñc
v¸ kÖ là nguyên nhân cüa m÷i
lo âu sþ s®t. Th§t v§y, ðúng nhß
l¶i nhà phân tâm h÷c, phß½ng
pháp hoàn häo nh¤t ð¬ giäi tr×
lo sþ là c¯ g¡ng làm lþi ích
cho tha nhân.
ÐÑc Ph§t là b¢ng chÑng
cø th¬ nh¤t chÑng tö r¢ng Ngài
ðã thoát ly ðßþc phi«n não
nh¶ hy sinh ð¶i s¯ng v¸ kÖ ð¬ thñc
hi®n lý tß·ng v¸ tha.
Nªu chúng ta biªt cách
xoa d¸u ðau kh± cüa kë khác, thì
chúng ta ðã xoa d¸u ðau kh± cüa
chính mình. Mµt ng߶i th§t sñ
mu¯n ðßþc hÕnh phúc, không nên
phá hoÕi hÕnh phúc cüa kë khác.
Tìm hÕnh phúc b¢ng cách l×a ðäo,
hãm hÕi kë khác là phß½ng
pháp sai l¥m, vì nhß Abraham Lincoln ðã
nói: "Ta có th¬ l×a d¯i vài ng߶i
b¤t cÑ khi nào, và t¤t cä m÷i
ng߶i trong mµt th¶i gian nào ðó.
Nhßng ta không th¬ l×a d¯i t¤t cä
m÷i ng߶i mãi mãi."
T¤t cä nhæng ham mu¯n,
khát v÷ng, nhæng c¯ g¡ng, n² lñc
cüa con ng߶i h¥u nhß ð«u nh¡m
vào vi®c tìm kiªm mµt ð¶i s¯ng
hÕnh phúc. Nhßng nªu quá v¸ kÖ,
tß lþi ng߶i ta có th¬ dçm ðÕp
lên hÕnh phúc cüa tha nhân. Và khi
b¸ kë khác phän Ñng không thu§n
lþi cho mình, ng߶i ta d sinh ra b¤t mãn,
nóng näy hay hung dæ. Nhß thª hóa ra
khi ði tìm hÕnh phúc vô tình h÷
ðã rß¾c l¤y thêm phi«n løy.
Vì mµt ng߶i không th¬ có hÕnh
phúc khi nµi tâm chÑa ð¥y b¤t
mãn, sân h§n và sþ hãi.
Phß½ng pháp duy nh¤t
ð¬ di®t tr× nhæng t® trÕng này
là phá "ngã ch¤p" và tÕo cho
mình cuµc s¯ng ð¥y bác ái v¸
tha.
(hi®u ðính: 06/99)
.
[Index][00]
[01] [02][03][04][05][06][07][08][09][10][11][12][13][14][15][16][17][18][19][20][21][22]