Nói t¾i tiªn bµ chúng
ta th߶ng liên tß·ng ðªn sñ
l¾n mÕnh cüa khoa h÷c trong m¤y thª
kÖ g¥n ðây. Quä th§t nhân loÕi
ðã tiªn xa trong lãnh vñc vån minh
v§t ch¤t và ðã thành công ph¥n
nào trong n² lñc chinh phøc tÕo hóa.
Nhßng còn tiªn bµ tinh th¥n nh¤t là
v« phß½ng di®n ðÕo ðÑc thì
sao? Con ng߶i ðã thñc sñ ðµc
l§p ð¯i v¾i nhæng ði«u ki®n ngoÕi
gi¾i chßa? Và mµt ði«u quan tr÷ng
h½n hªt ðã ðßþc ÐÑc Ph§t
Thích Ca cûng nhß nhæng nhà hi«n
triªt Ðông Tây ca ngþi là cuµc
chinh phøc tñ ngã, thì con ng߶i
ðã tiªn bµ ðªn mÑc nào?
Mµt nhà tß tß·ng
nói : "Tö ra mình h½n ng߶i khác
chßa phäi là hay, hay h½n hªt là có
th¬ tö ra r¢ng: Hôm nay mình ðã h½n
chính mình ngày hôm qua". Sñ tiªn
bµ mà nhà tß tß·ng trên v×a
nói là mµt sñ tiªn bµ th§t sñ
khó khån nh¤t mà cûng ðáng
khuyªn khích nh¤t.
Mµt hôm ÐÑc Ph§t dÕy
ÐÕi ÐÑc Ananda: "Nhß Lai không khen
ngþi sñ chùn bß¾c và ng×ng
nghï, mà chï khen ngþi sñ tiªn bµ"
. Chæ tiªn bµ trong l¶i dÕy này là
nghîa
chính cüa danh t× Dhamma (Pháp)
vì Dhamma là tiªn bµ t× th¤p kém
ðªn cao thßþng, ð£c bi®t nh¤n
mÕnh ðªn tiªn bµ tinh th¥n cüa m²i
cá nhân trong cuµc chinh phøc tñ ngã.
Ы c§p t¾i tiªn bµ
ta phäi nói t¾i giai ðoÕn. V§y mµt
ng߶i Ph§t tØ tiªn bµ trong ÐÕo
Pháp phäi träi qua nhæng giai ðoÕn nào
?
B¤t cÑ ai nghiên cÑu
ÐÕo Ph§t cûng ð«u biªt r¢ng ba
giai ðoÕn cüa Dhamma là: Sila (Gi¾i),
Samadhi
(иnh) và Panna (Hu®). Và ðó
chính là 3 giai ðoÕn trong tiªn trình
t× Mê ðªn Giác, t× Phàm t¾i
Thánh.
Tuy v§y trß¾c khi bß¾c
vào ngßÞng cØa cüa tiªn trình
n¥y, ng߶i Ph§t TØ phäi träi qua mµt
th¶i gian dñ b¸ ð¬ un ðúc ðÑc
tin (saddha) vì ðó là mµt
sÑc mÕnh t¤t yªu khä dî thúc
ð¦y h÷ ð£t bß¾c chân ð¥u
tiên vào cuµc hành trình mµt cách
tñ tín và cß½ng quyªt.
ÐÑc tin không có nghîa
là mµt sñ tin tß·ng mù quáng,
mà phäi là kªt quä cüa óc nh§n
xét và phán ðoán, ð¬ có
th¬ tiên ð¸nh ðâu là ðích
cu¯i cùng cüa con ð߶ng mà ta s¡p
theo ðu±i. Tiªn trình ði ðªn Giäi
Thoát cüa ng߶i Ph§t tØ ðßþc
ví nhß sñ phát tri¬n cüa mµt
hÕt gi¯ng. Trß¾c hªt phäi có
sÑc mÕnh c¥n thiªt ð¬ m¥m có
th¬ phá vÞ l¾p vö dày bao phü
bên ngoài và b¡t ð¥u tiªn trình
phát tri¬n. SÑc mÕnh t¤t yªu ðó
là ðÑc tin. Kª ðªn, khi ðã thoát
ra khöi vö, m¥m cây b¡t ð¥u n¦y
r ð¬ giúp thân con ðâm cành tr±
lá, r càng dài càng væng ch¡c thì
thân cây càng mau l½n. R ví nhß
Gi¾i, thân cây ví nhß Ð¸nh, và
cu¯i cùng khi ðã l¾n mÕnh, cây
m¾i có th¬ ð½m hoa kªt trái. Hoa
ví nhß Tu® Giác và trái là
quä v¸ Niªt Bàn.
Chúng ta ðã ð« c§p
ðªn ðÑc tin nhß mµt ði«u ki®n
tiên quyªt và t¤t yªu ð¬ bß¾c
vào tiªn trình giäi thoát tñ ngã.
Bay gi¶ chúng ta hãy tìm hi¬u ba giai ðoÕn
chính cüa tiªn trình n¥y.
1- Gi¾i
(Sila): Gi¾i là n«n täng cüa tiªn bµ
tinh th¥n. Gi¯ng nhß trong mµt l¾p mçu
giáo, ng߶i ta dÕy trë con b¢ng cØ
chï, b¢ng nhæng hình änh cø th¬
chÑ chßa dùng ðªn nhæng danh t×
tr×u tßþng phäi v§n døng cä tâm
trí m¾i hi¬u ðßþc. Tuy nhiên t×
nhæng cØ chï vòng tay, cúi ð¥u,
t× nhæng l¶i nói thßa dÕ, vâng...
d¥n d¥n các em hi¬u biªt ðßþc thª
nào là l ðµ. Hình änh mµt bà
m© ðang ru con ngü, ng߶i cha lo làm løng
nuôi gia ðình... giúp các em có th¬
biªt thª nào là tình thß½ng.
Cûng v§y, Gi¾i nh¢m cäi thi®n hành
ðµng và l¶i nói cho chân chính
ð¬ ðßa ðªn mµt tâm h°n trong
sÕch và sáng su¯t. Яi v¾i hàng
Thinh Vån hay B° Tát, cß sî tÕi gia
hay xu¤t gia ð«u xem gi¾i là tr÷ng.
Kinh B° Tát Gi¾i viªt:
Gi¾i nhß ðÕi minh
ðång
Nång tiêu trß½ng
dÕ ám
Gi¾i nhß ch½n bäo
kính
Chiªu Pháp t§n vô di
Gi¾i nhß ma ni châu
Vû v§t tª b¥n cùng
Ly thª t¯c thành Ph§t
Duy thØ Pháp vi t¯i
(Gi¾i nhß ng÷n ðèn
l¾n, có khä nång tiêu tr× ðem
dài tåm t¯i. Gi¾i nhß t¤m gß½ng
quý báu, soi hªt th¦y các Pháp.
Gi¾i nhß viên ng÷c Nhß Ý, hóa
v§t ð¬ giúp kë nghèo. Mu¯n ðßþc
mau giäi thoát thành Ph§t, chï có gi¾i
là h½n hªt).
Và mµt l¥n næa chúng
ta th¤y trong Kinh PhÕm Võng, Gi¾i ðßþc
ca tøng nhß sau:
Gi¾i nhß minh nh§t nguy®t
Di®c nhß anh lÕc châu
Vi tr¥n B° Tát chúng
Do thØ thành chánh giác
(Gi¾i nhß m£t trång,
m£t tr¶i chiªu sáng ho£c nhß ng÷c
Anh LÕc, vô s¯ B° Tát nh¶ ðó
mà thành Chánh Giác).
Nhß v§y Gi¾i là nhæng
bß¾c ð¥u tiên trong vi®c cäi thi®n
Thân, Kh¦u, và Ý cho ðªn toàn
chân, toàn thi®n, toàn mÛ.
2- иnh
(Samadhi): Khi gi¾i ðßþc hoàn häo thì
hành ðµng và l¶i nói ðßþc
chân chính. Theo nguyên lý "tß¾ng
nång chuy¬n tánh", hình thÑc bên ngoài
chân chính ðßa ðªn mµt nµi
tâm thanh t¸nh và nh¶ ðó ta m¾i
có th¬ ð¸nh tâm ðßþc.
Chª ngñ tâm là mµt
vi®c làm khó khån, vì tâm con ng߶i
luôn luôn biªn ð±i, chï trong mµt
giây lát ðôi khi có cä hàng tråm
hàng ngàn ý nghî khác nhau; t® hÕi
nh¤t là nhæng ni®m b¤t thi®n, nhß
tham lam, døc v÷ng, sân h§n, t§t ð¯,
nham hi¬m ... có th¬ làm cho tâm ðiên
loÕn, mù quáng.
жi s¯ng cüa chúng ta,
không phäi chï b¸ änh hß·ng b·i
nhæng tß tß·ng trong ý thÑc gi¾i,
mà l¡m khi còn b¸ chi ph¯i b·i nhæng
sinh hoÕt cüa cõi vô thÑc, ði¬n
hình nh¤t là lúc ngü, nhi«u gi¤c
chiêm bao ðã làm cho ta hãi hùng
kinh sþ.
B·i thª trong kinh Dhammapada (Kinh
Pháp cú), Ph§t dÕy:
"Chª ngñ ðßþc
tâm là quý, vì cái tâm th§t
khó ki¬m soát, nó không ng×ng chÕy
theo tham døc. Tâm ðã chª phøc s¨
ðem ðªn hÕnh phúc".
Thi«n ð¸nh là mµt phß½ng
pháp phát huy sÑc mÕnh tinh th¥n hi®u
nghi®m nh¤t, theo ðó hành giä chú
tâm vào mµt ð¯i tßþng cho ðªn
khi tâm an trú, không v÷ng ðµng.
Trong khi chuyên ni®m, nhi«u thi«n
giä phát huy ðßþc mµt s¯ t¸nh
quang tâm s· (Sobhana cetasika) g÷i là thi«n
chi. Nhæng thi«n chi nhß T¥m (Vitakka), loÕi
tr× ðßþc trÕng thái hôn tr¥m
(Thìna middha); TÑ (Vicara) hüy di®t nghi
ho£c (vicikiccha); HÖ (Piti) ð¯i tr¸ sân
h§n (Vyapada); LÕc (Sukha) thay thª trÕo
cØ và h¯i (Uddhacca-Kukkucca); Nh¤t Tâm
(Ekaggata) chª phøc lòng tham døc (Kamachanda).
Khi các Tri«n Cái (Nivarana)
ðã ðßþc loÕi tr× ra khöi tâm,
thì tinh th¥n tr· nên mµt ngu°n nång
lñc vô song, khiªn cho thi«n giä có
th¬ ðÕt ðªn mÑc th¥n thông biªn
hóa d dàng. Thñc v§y, sÑc mÕnh
cüa tâm còn vî ðÕi h½n cä
nguyên tØ lñc vì nguyên tØ chï
biªn ð±i ðßþc hình thÑc v§t
ch¤t, trong khi ð¸nh lñc có th¬ hüy
di®t mµt "hþp ch¤t" phÑc tÕp nh¤t
là phi«n não và ch¤m dÑt luôn
cä vòng sinh tØ luân h°i.
3- Hu®
(Panna) : M£c d¥u ð¸nh lñc có mµt
sÑc mÕnh vô song, nhßng Ph§t Giáo
dùng nó không ngoài møc ðích
phát tri¬n trí tu®. иnh có hai
loÕi: Chï (Samatha) và Quán (Vipassana).
Chï mà chúng ta ð« c§p · trên
dùng ð¬ ð¸nh tâm. Gi¯ng nhß nß¾c
ðßþc ð¬ yên hay l÷c kÛ tr·
nên trong su¯t, tâm an trø s¨ phát sinh
trí tu®. Tuy nhiên, · ðây chúng
ta lßu ý ðªn loÕi thi«n thÑ hai
là Quán, mµt phß½ng pháp phân
tích ð£c bi®t cüa Ph§t Giáo theo
ðó hành giä phäi luôn luôn chuyên
ni®m (Sati) và giác tïnh (Sampajanna) ð¬
ghi nh§n mµt cách trung thñc (yoniso manasikara)
các din biªn cüa hi®n tßþng gi¾i
nhß hi®n tßþng sinh v§t lý, hi®n
tßþng th÷ cäm, hi®n tßþng tâm
gi¾i và hi®n tßþng pháp gi¾i
(thân, th÷, tâm, pháp). Khi chúng ta ghi
nh§n mµt cách giác tïnh nhß thª
các hi®n tßþng s¨ tñ phân tích
thành mµt chu²i ðµng tác n¯i li«n
b¢ng mµt m¯i dây liên h® nhân quä,
y nhß lúc ta nhìn kÛ mµt khúc phim
chiªu bóng.
Nhß v§y tu® t±ng hþp
phát sinh nh¶ Chï, tu® phân tích phát
sinh do Quán. Và cu¯i cùng cä hai biªn
thành trñc giác ð¬ trñc nh§n chân
lý, giác ngµ và giäi thoát. ÐÕo
Ph§t ð£c bi®t chú tr÷ng ðªn trí
tu® và xem ðó nhß bß¾c tiªn
cu¯i cùng trên ð߶ng giäi phóng
tñ ngã.
Tiªn trình Gi¾i-иnh-Hu®
ðßþc thñc hành nhanh hay ch§m còn
tùy thuµc vào ý chí cüa m²i
ng߶i, ý chí ðó phát kh·i
dß¾i hai hình thÑc là tinh t¤n
(viriya) và nhçn nÕi (khanti) . Th§t v§y
nªu thiªu c¯ g¡ng và kiên trì
thì tiªn trình s¨ b¸ ngßng tr® và
gçy ð± hoàn toàn.
Trong kinh ði¬n Pali, tiªn trình
giäi thoát ðßþc khai tri¬n theo thÑ
tñ lu§n lý nhß sau:
- Gi¾i (Sila)
- B¤t h¯i (Avippatisara)
- Hoan (Pamojja)
- HÖ (Piti)
- Thß thái (Passaddhi)
- LÕc (Sukkha)
- иnh (Samadhi)
- Nhß tß¾ng tri kiªn
(Yatha-bhuta-nana dassana)
- Ly døc (Viraga)
- Giäi thoát (Vimutti).
Gi¾i trong sÕch thì tâm
không có ði«u h¯i tiªc (B¤t h¯i),
tâm không ân h§n t¤t ðßþc
vui vë và d¥n d¥n bß¾c qua các
giai ðoÕn vi tª h½n là HÖ, Thß
thái,và LÕc. LÕc kiªn cho tâm không
TrÕo CØ và ðßa ðªn an t¸nh,
sáng su¯t, nh¶ ðó có th¬ th¤y
ðßþc tß¾ng cüa vÕn hæu.
Khi chân tß¾ng ðã phô bày thì
không còn tham ái tÑc là giäi thoát.
Tóm lÕi tiªn trình cüa
Pháp qua Gi¾i-иnh-Hu® ðßþc
chu¦n b¸ b¢ng ðÑc tin, và thñc
hi®n b¢ng ý chí tinh t¤n, nhçn nÕi
liên tøc cho ðªn bao gi¶ ðßþc
hoàn toàn giäi thoát ra khöi vòng
sanh tØ luân h°i.
(hi®u ðính: 06/99)
.
[Index][00]
[01] [02][03][04][05][06][07][08][09][10][11][12][13][14][15][16][17][18][19][20][21][22]
.