Th¤t
Giác Chi
Th¤t Giác Chi (Satta Sambojjhanga)
hay Th¤t B°-Ы Ph¥n là mµt trong
nhæng th¡ng pháp (Paramattha Dhamma) cüa ÐÑc
Ph§t, ðã ðßþc ð« c§p ðªn
nhi«u l¥n trong Tam TÕng. Có ng߶i tin
r¢ng khi nghe bài kinh n¥y b®nh nhân có
th¬ chóng khöi nhæng c½n ðau ð¾n
và s¾m bình phøc, vì thª h÷
th߶ng trì tøng nhß mµt phß½ng
pháp ng×a b¸nh hay tr¸ b¸nh.
Chúng ta có th¬ ð÷c
ðßþc ðoÕn kinh sau ðây trong kinh
nguyên thüy:
"Ta nghe nhß v¥y, mµt thu·
n÷ ÐÑc Thª Tôn ngñ trong v߶n
sóc, tÕi Trúc Lâm, Vß½ng Xá.
Lúc b¤y gi¶ ÐÕi ÐÑc Ma Ha Ca Diªp,
· tÕi ðµng Pipphali ðang lâm tr÷ng
b¸nh.
Vì thª, vào mµt bu±i
chi«u, ÐÑc Thª Tôn ði ðªn ch²
ÐÕi ÐÑc Ma Ha Ca Diªp ðang tînh dßÞng.
Sau khi an t÷a, Ngài dÕy ÐÕi ÐÑc
Ma Ha Ca Diªp nhß v¥y :
-- N¥y Ca Diªp, sÑc khöe
ông nhß thª nào? C½n ðau có tr¥m
tr÷ng l¡m không? B¸nh tình cüa ông
ðang phát tác hay ðã thuyên giäm?
Biªn chÑng thu§n lþi hay b¤t lþi?
-- BÕch ÐÑc Thª Tôn,
c½n ðau r¤t tr¥m tr÷ng, biªn chÑng
càng ngày càng nguy hi¬m, không thu§n
lþi.
-- N¥y Ca Diªp, ði«u mà
Nhß Lai ðã giác ngµ, ðã tu chÑng
và ðã phát tri¬n tròn ðü là
Th¤t Giác Chi, con ð߶ng dçn ðªn
thßþng trí, viên minh và Niªt Bàn.
Bäy Giác Chi ¤y là gì?
Ni®m Giác Chi (Sati sambojjhanga),
ði«u mà Nhß Lai giác ngµ, tu chÑng
và phát tri¬n tròn ðü, con ð߶ng
dçn ðªn thßþng trí, viên minh
và Niªt Bàn.
TrÕch Pháp Giác Chi
(Dhammavicaya Sambojjahanga), ði«u mà Nhß Lai ðã
giác ngµ, tu chÑng và phát tri¬n
tròn ðü, con ð߶ng dçn ðªn
thßþng trí, viên minh và Niªt Bàn.
Tinh T¤n Giác Chi (Viriya
Sambojjahanga), ði«u mà Nhß Lai ðã giác
ngµ, tu chÑng và phát tri¬n tròn
ðü, con ð߶ng dçn ðªn thßþng
trí, viên minh và Niªt Bàn.
HÖ Giác Chi (Piti Sambojjahanga),
ði«u mà Nhß Lai ðã giác ngµ,
tu chÑng và phát tri¬n tròn ðü,
con ð߶ng dçn ðªn thßþng trí,
viên minh và Niªt Bàn.
Thß Thái Giác Chi (Passaddhi
Sambojjahanga), ði«u mà Nhß Lai ðã giác
ngµ, tu chÑng và phát tri¬n tròn
ðü, con ð߶ng dçn ðªn thßþng
trí, viên minh và Niªt Bàn.
иnh Giác Chi (Samadhi
Sambojjahanga), ði«u mà Nhß Lai ðã giác
ngµ, tu chÑng và phát tri¬n tròn
ðü, con ð߶ng dçn ðªn thßþng
trí, viên minh và Niªt Bàn.
Xä Giác Chi (Upekkha Sambojjahanga),
ði«u mà Nhß Lai ðã giác ngµ,
tu chÑng và phát tri¬n tròn ðü,
con ð߶ng dçn ðªn thßþng trí,
viên minh và Niªt Bàn.
Th§t v§y, n¥y Ca Diªp, ðó
là bäy nhân sinh trí tu® mà Nhß
Lai ðã giác ngµ, tu chÑng và phát
tri¬n tròn ðü, con ð߶ng dçn
ðªn thßþng trí, viên minh và Niªt
Bàn."
Khi nghe xong , ÐÕi ÐÑc
Ca Diªp hªt sÑc hoan hÖ, và nh¶ v§y
c½n b®nh tr¥m tr÷ng b²ng nhiên tan biªn.
HÆn là chúng ta l¤y làm
lÕ khi th¤y ÐÕi ÐÑc Ca Diªp có
th¬ bình phøc chï vì nghe ðßþc
ðoÕn kinh trêrn. Nhßng y h÷c ngày
nay cûng phäi nhìn nh§n r¢ng yªu t¯
tinh th¥n r¤t quan tr÷ng trong vi®c tr¸ li®u.
Trong tr߶ng hþp v¸ lß½ng y là
ÐÑc Ph§t, v¾i tâm ðÕi hùng,
ðÕi lñc, ðÕi t× bi ðã dùng
mµt chân lý siêu vi®t ð¬ an ð¸nh
tinh th¥n ÐÕi ÐÑc Ca Diªp. M£t khác
b®nh nhân là ÐÕi ÐÑc Ca Diªp,
v¾i tâm tôn kính, trong sÕch và
sáng su¯t ðã chú ý theo dõi
chân lý mà ÐÑc Ph§t ðã c¯
ý l§p ði l§p lÕi chín l¥n. Hai yªu
t¯ tinh th¥n ðó hÆn phäi ðßþc
mµt kªt quä m¥u nhi®m không l߶ng
ðßþc.
Có nhi«u tr߶ng h½p
ng߶i m© mang mµt chÑng b®nh tr¥m
tr÷ng vì mµt ðÑa con b¸ th¤t
lÕc, thu¯c thang không làm cho ng߶i
m© bình phøc, thª mà khi ng߶i
con tr· v«, ng߶i m© khöi b®nh mµt
cách kÏ di®u chï nh¶ mµt m¯i cäm
xúc mãnh li®t.
Nªu mµt cäm xúc có
mµt công hi®u l¾n lao nhß thª, thì
tinh th¥n khi ðßþc chuyên chú và
an ð¸nh ðem lÕi nhæng kªt quä m¥u
nhi®m cûng không phäi là mµt ði«u
lÕ.
Ъn ðây chúng ta gÕt
sang mµt bên v¤n ð« huy«n nhi®m
cüa Th¤t giác chi ð¬ tìm hi¬u bäy
pháp ðó là gì.
1- Ni®m Giác
Chi: Có công nång tiêu di®t tà
ni®m và v÷ng tâm. Tà ni®m làm
cho con ng߶i kinh nghi và thoái hóa, nó
là mµt tr· ngÕi l¾n lao ð¯i
v¾i sáng kiªn cäi tÕo cüa chúng
ta. V÷ng tâm làm phân tán sÑc mÕnh
tinh th¥n b·i nhæng c¯ g¡ng tìm tòi
vô hi®u quä, nhæng v¤n ð« triªt
lý vi¬n vông, nhæng m¯i quan hoài phÑc
tÕp.
Chánh ni®m còn cho chúng
ta th¤y sñ phù phiªm cüa døc lÕc
cûng nhß tính cách vô døng cüa
ð¶i s¯ng kh± hÕnh quá mÑc, và
giúp cho tâm ghi nh§n, xét ðoán nhæng
sñ ki®n x¦y ðªn v¾i chúng ta h¢ng
ngày mµt cách ðÑng ð¡n, nh¶
ðó chúng ta có th¬ th¤y rõ chân
tß¾ng vô th߶ng, kh± não và
vô ngã cüa vÕn hæu.
2- TrÕch Pháp
Giác Chi: Mµt ng߶i mu¯n ðÕt
ðªn chánh tß duy phäi rèn luy®n tu
t§p pháp này. TrÕch Pháp là phân
tích, suy lu§n các pháp ð¬ biªt
ðâu là chân, ðâu là giä...
Ngay cä nhæng l¶i dÕy cüa ÐÑc Ph§t,
Ngài cûng không b¡t buµc hàng TÑ
chúng phäi mù quáng tin theo mà phäi
tìm hi¬u xem giáo lý ¤y có ðem
lÕi hÕnh phúc và giäi thoát cho
con ng߶i ðúng theo tiêu chu¦n và
cÑu cánh cüa ðÕo Ph§t hay không
r°i m¾i ch¤p nh§n. Thái ðµ phân
tích khách quan và sáng su¯t nhß
thª r¤t hæu ích trong vi®c tìm chân
lý. Tôn giáo có trách nhi®m hß¾ng
dçn tinh th¥n con ng߶i, nhßng nªu chúng
ta tin tß·ng tôn giáo mµt cách mù
quáng, thì chï làm cho ð¶i s¯ng
tinh th¥n càng ngày càng mê muµi,
thoái hóa.
3- Tin T¤n Giác
Chi: Dù mµt lý tß·ng ðã
ðßþc ð£t ra nhßng nªu thiªu n²
lñc, thiªu b«n chí thì khó mà
hoàn thành ðßþc. Vì thª Tinh
t¤n là ði«u ki®n t¯i c¥n ð¬
thñc hi®n lý tß·ng giäi thoát
giác ngµ.
ÐÕo Ph§t là giáo
lý ðòi höi nhi«u c¯ g¡ng, hy sinh
và kiên nhçn ð¬ ch¯ng lÕi phi«n
não. Hai giác chi ð¥u tiên, là ni®m
và trÕch pháp, giúp ta nh§n chân
ðßþc thñc lñc cüa gi£c phi«n
não. Còn thñc lñc cüa ta chính
là sÑc mÕnh cüa tinh t¤n. Thiªu nó
ta không th¬ d©p tan ðßþc gi£c phi«n
não.
Hành giä có th¬ ðÕt
ðßþc lý tß·ng khi cß½ng
quyªt tñ nguy®n r¢ng: "Dù máu ð±
th¸t r½i hay thân ta thành cát bøi,
ta vçn không th¯i bß¾c, không do dñ
trong chí hß¾ng ðã ð¸nh. Không
gì có th¬ cän tr· bß½c tiªn
cüa ta. Không kh± ðau nào, không ðe
d÷a nào dù nguy hÕi ðªn tánh
mÕng có th¬ làm ta ngã lòng. Ta
s¨ kiên trì tiªn t¾i cho ðªn khi
nào hoàn thành sÑ mÕng."
4- HÖ Giác
Chi: Không mµt c¯ g¡ng nào có
th¬ lâu b«n nªu không tìm th¤y
hÑng thú trong hành ðµng cüa mình,
vì v§y hoan hÖ là mµt yªu t¯ giúp
cho hành giä ph¤n kh·i trên ð߶ng
ði ð¥y gian lao hi¬m tr· dçn ðªn
cÑu cánh cu¯i cùng.
HÖ là mµt trong nhæng
tâm s· khi hi®n hành trong thi®n tâm
thì tr· thành thi®n tâm s·, nhßng
ð°ng hành v¾i b¤t thi®n tâm nó
cûng là b¤t thi®n tâm s·. HÖ
giác chi · ðây ðßþc tìm
th¤y trong mµt s¯ thi®n tâm và thi«n
tâm. Trong nåm chi thi«n, hÖ là chi thi«n
thÑ ba, có công nång ð¯i tr¸ sân
tri«n cái, khiªn cho tâm ðßþc mát
më và vui thích trong ð¯i tßþng
thi«n ð¸nh.
5- Thß Thái
Giác Chi: TÑc là nh© nhàng
và an t¸nh, mµt trong 25 t¸nh quang s·,
có nhi®m vø hóa giäi lØa phi«n
não và ð¯i tr¸ trÕo cØ, mµt
b¤t thi®n tâm s· làm cho tâm giao
ðµng, b¤t an. Ng߶i phát tri¬n ðßþc
tâm s· thß thái s¨ cäm th¤y thân
tâm nh© nhàng thß thái nhß khách
vin hành trút bö ðßþc gánh n£ng,
nh¶ thª h÷ có th¬ thong thä ði t¾i
ðích.
6- иnh Giác
Chi: Trong Ph§t Giáo, иnh ðßþc
Ñng døng v¾i møc ðích khác
hÆn ngoÕi ðÕo. Nªu mµt vài tôn
giáo dùng ð¸nh ð¬ phát tri¬n
th¥n thông, nhà thôi miên dùng ð¸nh
lñc ð¬ chæa b¸nh hay sai khiªn ng߶i
khác làm theo ý h÷, nhà bác h÷c
chú tâm ð¬ giäi quyªt mµt v¤n
ð« khoa h÷c... thì Ph§t Giáo dùng
иnh ð¬ phát tri¬n trí tu® (иnh
nång sinh Hu®). Ng߶i Ph§t tØ khi ðÕt
ðªn ð® tÑ thi«n vçn có th¬
có th¥n thông nhßng không d×ng lÕi
· ðó ð¬ dùng nhæng sÑc mÕnh
tinh th¥n này trong nhæng ß¾c v÷ng
t¥m th߶ng, h÷ chï dùng nó nhß
mµt phß½ng ti®n ð¬ tiªn xa h½n
trong vi®c phát tri¬n trí tu®, vì trí
tu® là ði«u ki®n t¯i h§u ð¬
hoàn t¤t lý tß·ng giác ngµ.
7- Xä Giác
Chi: Xä là tâm không b¸ chi ph¯i
b·i ngoÕi cänh. Không mµt ð¯i tßþng
nào có th¬ lay chuy¬n ðßþc ng߶i
có tâm xä. H÷ không b¤t bình
trß¾c ngh¸ch cänh, cûng không tham
ái ð¯i v¾i thu§n cänh. H÷ thän
nhiên khi ðßþc tán dß½ng hay
b¸ phï báng, ðßþc lþi lµc
hay b¸ m¤t mát, dù có ð¸a v¸
hay không có danh v÷ng, và dù vui hay
kh± cûng thª.
Giæ ðßþc tâm tñ
tÕi vô ngÕi nhß thª không phäi
là d, chï nhæng b§c ðã rèn luy®n
tâm mình ðªn mÑc ðµ siêu vi®t
m¾i mong thñc hi®n ðßþc. Và mµt
khi ðã giæ ðßþc tâm xä thì
phán ðoán s¨ vô cùng sáng su¯t,
không chü quan thiên l®ch næa.
Tóm lÕi, mµt hành giä
mu¯n ðÕt ðªn lý tß·ng tñ
giác tha phäi tu chÑng, phát tri¬n ð¥y
ðü Th¤t giác chi vì ðó là
con ð߶ng dçn ðªn thßþng trí,
viên minh và Niªt Bàn nhß l¶i ÐÑc
Ph§t ðã dÕy.
(hi®u ðính: 06/99)
.
[Index][00]
[01] [02][03][04][05][06][07][08][09][10][11][12][13][14][15][16][17][18][19][20][21][22]
.