Lúc ðó là 6.30 sáng. Nhæng tia n¡ng s¾m b¡t ð¥u m½n tr¾n các ng÷n lá trong r×ng thông trên núi San Berdinardo. Kh¡p n½i trong Camp Seely có bß½m bß¾m bay lßþn và tiªng chim hót. Trong mµt sänh ð߶ng có khoäng 300 ng߶i -- ða s¯ ðªn t× Qu§n Cam -- ðang ng°i kiªt già. H÷ nh¡m m¡t và b¡t ð¥u tham thi«n.

Th· vào, th· ra. Th· vào, th· ra. V¾i m²i h½i th· các Ph§t tØ tham thi«n mu¯n hít vào ng߶i h÷ sinh khí cüa th¶i gian hi®n tÕi.

Ng߶i qui tø nhóm Ph§t tØ này là th¥y Thích nh¤t HÕnh, v¸ thi«n sß n±i tiªng v« sñ c± ðµng hòa bình cüa ông. Sau ÐÑc ÐÕt Lai LÕt Ma, th¥y là nhà lãnh ðÕo n±i tiªng nh¤t trong thª gi¾i ðÕo Ph§t. Th¥y cûng ðßþc các gi¾i liên tôn giáo và ch¯ng chiªn tranh kính tr÷ng.

M¾i ðây th¥y Nh¤t HÕnh ðã t± chÑc mµt khóa h÷c tham thi«n 5 ngày tÕi trÕi, thuµc mµt ph¥n trong chuyªn ði nhi«u n½i trong nß¾c MÛ kéo dài 3 tháng, và th¥y s¨ thuyªt giäng · Santa Monica vào tháng t¾i. Cuµc ð¶i cüa th¥y tràn ð¥y nhæng chuy®n ðáng nh¾: Có th¶i Møc Sß Martin Luther King Jr. ðã ð« ngh¸ ð¬ th¥y ðßþc trao giäi Nobel Hòa Bình -- th¥y ðã nh§n ðßþc nhæng l¶i ca ngþi cho nhæng cu¯n sách bán chÕy nh¤t nói v« tôn giáo -- cuµc s¯ng lßu vong cüa th¥y · ngoÕi qu¯c vì ch¯ng lÕi cuµc chiªn tranh Vi®t Nam. Nhßng ð¯i v¾i th¥y Nh¤t HÕnh, chï có th¶i gian hi®n tÕi là ði«u ðáng k¬. Th¥y nói r¢ng "bây gi¶" là hÕt gi¯ng cüa sñ hòa hþp cá nhân và thª gi¾i, hÕnh phúc và giác ngµ.

"S¯ng trong hi®n tÕi không có nghîa r¢ng chúng ta sao lãng di sän cüa mình ho£c cuµc hành trình trß¾c m£t," th¥y giäi thích. "Nªu chúng ta ý thÑc v« t×ng khoänh kh¡c, chúng ta nh§n thÑc ðßþc r¢ng hi®n tÕi cûng là quá khÑ và tß½ng lai."

Th¶i th½ ¤u

C¯t lõi trong tß tß·ng cüa Th¥y Nh¤t HÕnh ði ngßþc v« nhæng nåm, nhæng tháng, nhæng tu¥n, nhæng ngày, nhæng gi¶, nhæng phút và nhæng giây -- t¾i gi¶ kh¡c th¥y ra ð¶i nåm 1926 · Huª.
Là mµt trong 5 ng߶i con cüa mµt gia ðình trung lßu, th¥y yêu thi ca t× thu· nhö. Nhßng th¥y chú tâm nh¤t vào tôn giáo. Th¥y Nh¤t HÕnh tr· thành tu sî · tu±i 16. Nhßng chÆng bao lâu sau th¥y träi qua sñ th¤t v÷ng ð¯i v¾i nhæng l¯i h÷c và nªp sinh hoÕt trong tu vi®n mà th¥y coi là tr×u tßþng và l²i th¶i.

Th¥y nói trong mµt bài thuyªt giäng v« ðÕo pháp g¥n ðây: "Xung quanh tôi là sñ nghèo ðói. Nhßng tôi th¤y có r¤t ít tình thß½ng mà ÐÑc Ph§t d§y." Ng߶i trë tu±i gi¥u lý tß·ng ði t¾i mµt quyªt ð¸nh quan tr÷ng: Th¥y r¶i khöi tu vi®n và vào Sài Gòn.
TÕi ðây th¥y l§p phong trào Ph§t giáo phøng sñ. Chü trß½ng này trái ngßþc hÆn v¾i nhæng giáo ði«u truy«n th¯ng cüa ðÕo Ph§t nh¤n mÕnh vào vi®c tham thi«n nhß là ð߶ng l¯i chính ð¬ ðÕt t¾i niªt bàn.

Th¶i hoÕt ðµng

Tên cüa Th¥y Nh¤t HÕnh bi¬u lµ triªt lý cüa chü trß½ng Ph§t giáo phøng sñ. Các nhà sß c¥m ð¥u tu vi®n th߶ng ð£t tên cho các tân giáo sinh. Trong tr߶ng hþp cüa th¥y Nh¤t HÕnh, th¥y yêu c¥u ðßþc tñ ch÷n tên cho mình. "Nh¤t HÕnh" có nghîa là "mµt hành ðµng." Th¥y cho r¢ng møc tiêu trên hªt cüa tôn giáo là giúp cäi tiªn xã hµi.
"Ph§t Giáo phøng sñ không nhæng chï là ðÕo Ph§t ðích thñc mà còn là tôn giáo ðích thñc," th¥y nói trong mµt cuµc phöng v¤n thu vào bång do nhà xu¤t bän Parallax Press · Berkeley phát hành. "Sñ giác ngµ chÆng có ích gì nªu nó chï gi¾i hÕn vào vi®c tham thi«n trong mµt gian phòng ¤m cúng. M²i ng߶i trong chúng ta phäi hành ðµng ð¬ sØa ð±i. Chúng ta phäi thñc hành b¤t bÕo ðµng ð¬ ðÕt t¾i công b¢ng xã hµi."

Th¥y Nh¤t HÕnh xu¤t bän mµt t§p san chü trß½ng hòa bình và thành l§p nhæng t± chÑc ð¬ tái thiªt làng mÕc b¸ chiªn tranh tàn phá. Th¥y cûng thành l§p Tr߶ng Thanh Niên Phøng Sñ Xã Hµi, cung c¤p nhæng d¸ch vø y tª, giáo døc và tinh th¥n cho ng߶i dân quê nghèo khó -- nhæng ng߶i này chiªm khoäng 90% dân chúng Vi®t Nam.

"H°i ðó chúng tôi chÆng có gì ð¬ cho ngoÕi tr× tình thß½ng," theo l¶i ni sß Chân Không, mµt h÷c trò cüa Th¥y Nh¤t HÕnh trong h½n 35 nåm qua. "Chúng tôi d§y h÷c ngoài tr¶i, và phäi chÕy t¾i các g¯c cây khi tr¶i mßa." Sñ hi®u quä cüa phong trào ðã h¤p dçn nhi«u ðoàn ng߶i tình nguy®n. Vào cao ði¬m cüa phong trào trong cu¯i th§p niên 1960 có khoäng 9,000 ng߶i tham gia hoÕt ðµng trên kh¡p nß¾c. Ngày nay th¥y Nh¤t HÕnh vçn còn chuy¬n ti«n v« Vi®t Nam cho nhæng hoÕt ðµng cüa h÷.

аng th¶i th¥y Nh¤t HÕnh ði ngoÕi qu¯c ð¬ kêu g÷i qu¯c tª lên tiªng ch¯ng lÕi chiªn tranh Vi®t Nam. Th¥y chï trích chü nghîa cµng sän và sñ ðàn áp Ph§t tØ · Nam Vi®t Nam. V¸ thi«n sß ðã c¥m ð¥u mµt phái ðoàn Ph§t giáo t¾i Paris ð¬ theo dõi nhæng cuµc hòa ðàm. Trong khi chü trß½ng hòa bình cüa th¥y ðßþc nhi«u ng߶i MÛ khâm phøc, nó cûng khiªn th¥y phäi trä giá ð¡t,

ChÆng bao lâu, 20 thành viên cüa Tr߶ng Thanh Niên Phøng Sñ b¸ sát hÕi. Nhi«u ng߶i tình nguy®n khác b¸ thß½ng. Và nåm 1966 nhà c¥m quy«n Nam Vi®t Nam c¤m th¥y tr· v« nß¾c và g÷i th¥y là mµt tên cµng sän m£c áo nhà sß. V« sau này cµng sän cûng không cho th¥y v« nß¾c, và cho t¾i nay h÷ vçn còn c¤m. Th¥y bäo r¢ng ðó là nhæng gì thuµc v« quá khÑ và t× ch¯i nói v« ð¶i tß cüa mình.

Th¥y nói: "Tôi th߶ng tÑc gi§n và oán ghét. Nhßng nh¶ sñ tïnh thÑc tôi th¤y r¢ng chính tôi cûng ch¸u trách nhi®m ð¯i v¾i m÷i ði«u trên thª gi¾i này."

Th¶i hþp nh¤t

Nhæng ng߶i tham dñ khóa h÷c thi«n ðßþc yêu c¥u giæ im l£ng t¯i ða. Su¯t ngày, khi nghe th¤y h°i chuông b¤t th߶ng thì m÷i ng߶i ngßng t¤t cä các hoÕt ðµng -- tr× vi®c chú tâm vào h½i th·, ðây là cån bän cüa phß½ng pháp tham thi«n cüa Th¥y Nh¤t HÕnh. V¸ thi«n sß nh¡m vào vi®c duy trì sñ tïnh thÑc không ng×ng.

"Tïnh thÑc" là gì?

"Là khi chúng ta hoàn toàn ý thÑc v« m²i khoänh kh¡c, khi chúng ta hoàn toàn ý thÑc v« sñ hi®n di®n cüa mình," th¥y giäi thích. "Chúng ta chú tâm vào ý thÑc b¤t k¬ ðang làm chuy®n gì."

Sñ thñc hành thông ði®p cüa th¥y nh¤n mÕnh vào nhæng sinh hoÕt cüa khóa h÷c thi«n. Vi®c tham thi«n ðßþc áp døng khi ði bµ -- ð¥u tiên ði theo hình chæ nh§t trong sänh ð߶ng tø h÷p, r°i trong nhæng cuµc tham thi«n ði bµ g°m cä nhóm · trong r×ng và, sau cùng, · b¤t cÑ ðâu mà ng߶i thñc hành có m£t.
Th· vào m²i khi bß¾c chân trái, th· ra m²i khi bß¾c chân phäi. Khi có nhi«u ng߶i m¾i t§p phß½ng pháp này l¥n ð¥u, ðôi khi trÕi gi¯ng nhß mµt cu¯n phim chiªu ch§m.

Th¥y giäi thích r¢ng khi ng߶i ta ðÕt ðßþc sñ tïnh thÑc, h÷ s¨ chÑng ngµ sñ tß½ng quan cüa t¤t cä m÷i sñ v§t.

"M÷i thÑ, ðµng hay tînh, hi®n hæu trong nh¤t th¬ tß½ng quan," th¥y nói khi nh¡c t¾i khái ni®m duyên kh·i trong Ph§t giáo. "V¾i m²i khoänh kh¡c chúng ta chªt ði và lÕi tái sinh. Vì v§y, nªu m÷i thÑ -- thi®n hay ác -- là ta thì ta phäi yêu chúng ít nh¤t là nhß ta yêu chính mình."

Theo Th¥y Nh¤t HÕnh, có th¬ nói r¢ng con ð߶ng dçn t¾i hòa bình thª gi¾i kh·i ð¥u t× m²i bß¾c chân cüa chúng ta.

Th¥y nói: "Ь cäi hóa t§p th¬, chúng ta phäi träi qua mµt cuµc hóa thân cüa chính mình. Quí v¸ không th¬ ép buµc ði«u ðó cho ng߶i ta. Nªu ng߶i nào tin tß·ng chï vì tuân l¶i, thì ði«u ðó
không còn là tôn giáo ðích thñc. Chúng ta -- nhæng hình änh cüa Thßþng Ъ và nhæng ngôi ð«n cüa Ph§t tính -- há không có ðü tinh th¥n trách nhi®m ð¬ tñ hành ðµng hay sao?"

Th¶i tß½ng lai

Th¥y Nh¤t HÕnh hi v÷ng thª gi¾i s¨ s¾m ðón nh§n vi­n kiªn cüa th¥y. — tu±i 71, th¥y biªt r¢ng mình có th¬ t× tr¥n b¤t cÑ ngày nào. V¸ thi«n sß -- thông thÕo Anh và Pháp ngæ -- dành ph¥n l¾n th¶i gian ð¬ s¯ng tÕi Làng H°ng , mµt ngôi làng thi«n vi®n rµng 100 mçu mà th¥y thành l§p nåm 1982 g¥n Bordeaux, Pháp Qu¯c. Th¥y hß¾ng dçn h½n 70 tång ni · ðó, nhi«u ng߶i · tu±i ngoài 20 và theo h÷c ðÕi h÷c.
Trong nhæng nåm g¥n ðây, th¥y ðã gia tång vi®c c± ðµng sñ cäm thông giæa các tôn giáo. Th¥y Nh¤t HÕnh không xa lÕ gì v¾i v¤n ð« này. Th¥y ð§u b¢ng tiªn sî triªt h÷c tôn giáo tÕi Princeton University, sau ðó d§y v« tôn giáo tÕi các tr߶ng ðÕi h÷c Columbia và Sorbonne.

Th¥y tin tß·ng r¢ng sñ bao dung tôn giáo s¨ träi ð߶ng cho nhæng cäi tiªn xã hµi. Th¥y th¤y ði«u này ðang x¦y ra · Vi®t Nam, bây gi¶ nhæng ng߶i trë tu±i ðã ðßþc quy«n ði tu và du h÷c ngoÕi qu¯c. Th¥y Nh¤t HÕnh nói: "Tôi mu¯n hß¾ng sinh lñc và nhæng ß¾c m½ cüa tôi vào các thª h® tß½ng lai. R°i khi tôi r¶i khöi thân xác này, linh h°n tôi s¨ mãi mãi s¯ng v¾i h÷." 

 Bài này d¸ch t× bài báo cüa Hieu Tran Phan ðång trên nh§t báo O.C. Register s¯ ra ngày
14-9-1997.