Hòa thßþng Hµ Tông Vansarakkhita
(1893-1981)

Bình Anson

-oOo-

Hòa thßþng Hµ Tông, Maha Thera Vansarakkhita, có thª danh là Lê Vån Giäng, sinh ngày 15 tháng 10 nåm 1893, tÕi làng Tân An, qu§n Tân Châu, tïnh Châu Яc. Ngài xu¤t thân trong mµt gia ðình trung lßu trí thÑc, thân phø là ông Lê Vån Nhß, thân mçu là bà Ðinh Th¸ Giêng.

Lúc thiªu th¶i, ngài theo gia ðình sang l§p nghi®p tÕi Phnom Penh (Nam Vang), thü ðô cüa Cam B¯t. Nåm 16 tu±i ngài ðßþc tuy¬n vào h÷c tr߶ng trung h÷c Collège Sisowath. Sau khi ð§u b¢ng trung h÷c (diplome), ngài làm vi®c cho s· bßu ði®n và s· giáo døc. Nåm 20 tu±i, ngài kªt hôn v¾i bà Võ Th¸ Nhung. Sau ðó, ngài ði Hà Nµi ð¬ h÷c ngành thú y. Sau khi t¯t nghi®p, ngài tr· v« Phnom Penh làm vi®c v¾i chÑc vø bác sî thú y.

Nåm 34 tu±i, ngài ðßþc b± nhi®m v« tïnh Soay Rieng, g¥n biên gi¾i Vi®t Nam. Ngài phát tâm hß¾ng v« nghiên cÑu con ð߶ng tu hành, con ð߶ng giäi thoát. Ngài thØ nhi«u phß½ng pháp, trong ðó có nhæng pháp môn ép xác nhß ån c½m lÕt v¾i nß¾c, ån c½m v¾i gi¤m, ån toàn rau cäi và trái cây, tuy®t døc, tu ni®m chú, tu ni®m Ph§t v.v. mà không th¤y có kªt quä t¯t.

Do nhân duyên ðßa ð¦y, ngài ðªn g£p v¸ Phó Tång Th¯ng Cam B¯t tÕi chùa Unalom. V¸ n¥y cûng là giám ð¯c tr߶ng Cao ðÆng Pali tÕi Phnom Penh. Sau khi nghe v¸ sß giäng v« Bát-Chánh ÐÕo, ngài cäm th¤y th½ th¾i hân hoan và ph¤n kh·i. V¸ sß còn giäng thêm r¢ng: "...Xßa kia chß Ph§t cûng nh¶ tu theo Bát Chánh ÐÕo mà chÑng ngµ ðÕo quä. V§y ông nên tinh t¤n hành ðúng theo Con Ð߶ng Tám Chánh ¤y, r°i mµt ngày nào khi phß¾c duyên tròn ðü, ông cûng s¨ ðßþc giác ngµ, giäi thoát." V¸ sß gi¾i thi®u ngài tìm ð÷c mµt quy¬n sách viªt v« Bát-Chánh ÐÕo b¢ng tiªng Pháp tÕi thß vi®n cüa chùa. Ngài ð÷c say mê và t× ðó quyªt tâm hành trì theo truy«n th¯ng Ph§t Giáo Nguyên Thüy Theravada. Trong th¶i gian kª tiªp, ngài tiªp tøc lui t¾i chùa Unalom, h÷c t§p kinh ði¬n Pali. Ngài ðßþc mµt v¸ thi«n sß tÕi ðó truy«n dÕy pháp quán ni®m h½i th· "anapanasati", và chÆng bao lâu, ngài ðÕt nhi«u kªt quä r¤t t¯t trong vi®c nh§p ð¸nh.

Nåm 1934, ngài v« làm vi®c tÕi tïnh Prey Veng. N½i ðây, ngài giúp thành l§p Trung tâm Thi«n ð¸nh tÕi chùa Ruong Damrey và giäng dÕy Ph§t Pháp và pháp môn hành thi«n. V¾i ß¾c v÷ng khuyªn khích ng߶i Vi®t hành trì và xu¤t gia trong truy«n th¯ng Theravada, ngài bö công d¸ch quy¬n Lu§t Xu¤t Gia trong 2 nåm, và sau ðó soÕn thêm quy¬n Kinh Nhñt Hành cho ng߶i tÕi gia cß sî, b¢ng tiªng Vi®t.

Nåm 1936, ngài tr· lÕi Phnom Penh, cùng v¾i mµt nhóm bÕn ðÕo cß sî ng߶i Vi®t tu b± lÕi mµt chùa B¡c Tông cû, tên là chùa Sùng Phß¾c, ð¬ làm n½i truy«n giäng ðÕo Ph§t Nguyên Thüy cho ng߶i Vi®t trên ð¤t Cam B¯t. Nåm 1940, sau khi ðßþc sñ ð°ng ý cüa hi«n thê, ngài quyªt ð¸nh xu¤t gia. Ngài xu¤t gia ngày 15 tháng 10 nåm 1940, v¸ th¥y truy«n gi¾i là v¸ Phó Tång Th¯ng Cam B¯t, và l¤y pháp danh là Hµ-Tông (Vansarakkhita).

Trong th¶i gian ngài còn là cß sî, ngài th߶ng v« Vi®t Nam ð¬ truy«n ðÕo, dÕy thi«n, và tÕo nhi«u quen biªt v¾i các cß sî Ph§t tØ, trong ðó có ông Nguy­n Vån Hi¬u. Ông Hi¬u là mµt ng߶i bÕn ðÕo chí tình, th߶ng xuyên trao ð±i các kinh nghi®m tu h÷c, và hªt lòng üng hµ, khuyªn khích con ð߶ng ho¢ng pháp cüa ngài Hµ Tông. Nåm 1939, ông tìm ra mµt thØa ð¤t · Gò Dßa, Thü ÐÑc, ð¬ c¤t chùa cho ng߶i Vi®t. Cu¯i nåm 1940, ông thïnh TÏ kheo Hµ Tông v« trø trì, và sau ðó, Hòa thßþng Chuon Nath, Tång Th¯ng Cam B¯t, cùng mµt ðoàn 30 v¸ tÏ kheo ðßþc m¶i thïnh ðªn làm l­ kªt gi¾i Sima, và ð£t tên là Chùa BØu Quang (Ratana Ramsayarama). T× ðó, TÏ kheo Hµ Tông cùng v¾i các TÏ kheo Vi®t Nam khác nhß ngài BØu Ch½n, Thi®n Lu§t, Hu® Nghiêm b¡t ð¥u truy«n giäng Ph§t Pháp Nguyên Thüy cho ng߶i Vi®t tÕi Vi®t Nam.

Nåm 1944, ngài tr· sang Cam B¯t, thñc hành hÕnh du tång ð¥u ðà (dhutanga), chu du kh¡p n½i trong r×ng sâu v¡ng vë, ðµc cß hành thi«n. Nåm 1949, ngài tr· v« Vi®t Nam. Lúc ðó, chùa BØu Quang ðã b¸ lính Pháp tàn phá vào 2 nåm trß¾c (1947). Cùng v¾i ông Hi¬u, ngài tìm mua mµt thØa ð¤t tr¯ng · khu Bàn C¶, qu§n Ba, Sài Gòn, và xúc tiªn xây c¤t mµt ngôi chùa khác, rµng l¾n h½n, ngay tÕi trung tâm thành ph¯, và ð£t tên là Chùa KÏ Viên (Jetavana Vihara). Chùa KÏ Viên ðßþc hoàn t¤t vào nåm 1950. аng th¶i, chùa BØu Quang cûng ðßþc trùng tu lÕi vào nåm 1951.

Nåm 1954, cùng v¾i Hòa thßþng BØu Ch½n, ngài ðªn tham dñ ÐÕi hµi Kªt t§p Tam TÕng Pali l¥n thÑ VI tÕi Rangoon, Miªn Ði®n, và có ð÷c di­n vån trong ngày bª mÕc ðÕi hµi. Sau ðó ngài ði thåm các thánh tích tÕi „n е, và dñ các khóa tu h÷c ng¡n hÕn v« hành thi«n và kinh ði¬n Pali tÕi Tích Lan và Thái Lan.

Ngày 18 tháng 12 nåm 1957, Giáo Hµi Tång Già Nguyên Thüy Vi®t Nam ðßþc chính thÑc thành l§p, ð£t trø s· tÕi Chùa KÏ Viên, và toàn th¬ chß Tång suy cØ ngài vào chÑc vø Tång Th¯ng cüa Giáo Hµi, khóa I.

Trong su¯t cuµc ð¶i, t× khi b¡t ð¥u th¤m nhu¥n Ph§t Pháp, ngài luôn s¯ng cho ÐÕo, vì ÐÕo, luôn luôn lo xây dñng thêm chùa, khuyªn khích xu¤t gia, soÕn thäo kinh sách, truy«n giäng giáo pháp. Ngoài 2 chùa ð¥u tiên, ngài trñc tiªp tham gia và ðóng góp xây dñng nhi«u chùa Nguyên Thüy khác nhß chùa BØu Long (Thü ÐÑc), Tam B¯ (Lâm аng), Phi Nôm (иnh Quán), B° Ы (Vûng Tàu), Tam Bäo (Ðà NÇng), Giác Quang (Chþ L¾n), Pháp Quang (Gia иnh), Tång Quang (Huª), Thi«n Lâm (Huª), Nguyên Thüy (Vàm Ông T¯), Long Khánh (Bà R¸a), v.v.

Trong su¯t b¯n mß½i m¯t hÕ cüa tÏ kheo, ngài không bao gi¶ r¶i kinh sách. M²i n½i ngài ðªn ngø ð«u có mµt tü kinh. Ngài s¯ng mµt ð¶i giän d¸, ba y mµt bát nhß mµt v¸ tÏ kheo mçu mñc cüa truy«n th¯ng Nguyên Thüy. H¢ng ðêm, ngài thÑc gi¤c lúc 3 gi¶ sáng, tøng ni®m và tham thi«n. Sau ðó b¡t ð¥u viªt và phiên d¸ch kinh sách, không lúc nào ch¬nh mäng. Các tác ph¦m cüa ngài g°m:

Lu§t Xu¤t Gia, quy¬n 1 và 2
Nhñt Hành cüa ng߶i tÕi gia tu Ph§t
Cß sî thñc hành
Vi Di®u Pháp v¤n ðáp
N«n täng Ph§t Giáo
S½ thi«n tâm
Thanh T¸nh kinh
TÑ Di®u Ъ
Bát Chánh ÐÕo
Th§p е Ba-la-m§t
Thi«n иnh
Pháp trích yªu
Ph§t ngôn
Triªt lý v« Nghi®p
Ph§t Giáo chánh l¶i Ph§t thuyªt
v.v. Ngài sang Pháp nåm 1980, nhßng sau ðó lÕi quyªt ð¸nh tr¶ v« Vi®t Nam nåm 1981 và ngø tÕi chùa BØu Long, Thü ÐÑc. TÕi ðây dù tu±i già sÑc yªu, ngài lÕi ra công giúp tu b± chùa.

Ngày 25 tháng 8 nåm 1981 (26 tháng 7, Tân D§u) trß¾c nhæng gi¶ phút cu¯i cùng, ngài vçn minh mçn giäng dÕy các v¸ tÏ kheo ð® tØ v« pháp hành thi«n quán ni®m h½i th·. Sau ðó, ngài bäo v¸ ð® tØ thân c§n ð÷c kinh räi tâm T× và ngài t× t× nh¡m m¡t. Trong mµt khoänh kh¡c, ngài m· hé m¡t nhìn lên tr¶i r°i nh¡m lÕi, an lành viên t¸ch. Lúc ðó là 16 gi¶ 45 phút. Ngài hß·ng th÷ 89 tu±i ð¶i, 41 tu±i ðÕo.

Bình Anson
tháng 6, 1999

Tham khäo

[1] Nguy­n Vån Hi¬u, 1971. Công tác xây dñng Ph§t Giáo Nguyên Thüy tÕi Vi®t Nam
[2] Lê Minh Qui, 1987. Hòa thßþng Hµ Tông
[3] Thích аng B±n, 1995. Ti¬u sØ Danh tång Vi®t Nam