Cñc T¸nh Sanh еng 
hay câu chuy®n sß Ch½n-Dung

Hòa thßþng Huy«n Tôn

Cách ðây 28 nåm (1973), h°i ðó tôi 16 tu±i (1945), nghe kinh Bát Nhã và pháp Bäo Ðàn, b²ng nhiên lòng tôi không còn luyªn tiªc gì bän thân và mu¯n xa lìa t¤t cä ð¬ lên non cao tu luy®n. Tôi ðem ý nguy®n ¤y thßa v¾i B±n sß là Hòa thßþng Di®u Quang, T± thÑ sáu cüa T± ðình Thiên „n và là v¸ khai s½n chùa Viên Giác núi Thanh Thanh - n½i tôi ðang tu h÷c.

Hòa thßþng nhìn tôi và nghiêm tr÷ng bäo - ông nên d©p b¾t lòng b°ng bµt ¤y ði ! Vì khi ðang h÷c ðÕo thì ai cûng tß·ng mình có th¬ thñc hành sáu pháp løc ðµ chÆng m¤y khó. Nhßng khi va chÕm vào thñc cänh, ch¸u ðói lÕnh vài ba tháng, nhæng con s¯t rét · r×ng sâu và biªt bao cänh trÕng kÏ quái cÑ ðêm ðêm lÕi hi®n v« nhß trêu cþt, nhß ð÷a nÕt thì th¯i chí ngay. Nªu chí thoát tr¥n mÕnh m¨ có vßþt qua ðßþc, thì b¤y gi¶ cái "еng" · nµi tâm lÕi hi®n ra. T± xßa ðã dÕy : "Cñc t¸nh sanh ðµng". Ông nên tham cÑu nghîa lý ¤y và nán lÕi nåm sau, hay ðþi khi th÷ ðÕi gi¾i r°i s¨ cho ông ði cûng không muµn. R°i Hòa thßþng ðßa tay chï v« träng núi phía tây mà höi :

- Ông có biªt cái ðµng b¢ng ðá ong · ð¥u d¯c ðó không ?

- DÕ, bÕch th¥y con biªt, chúng con ði ð¯n cüi th߶ng trèo xu¯ng ðó ð¬ xem, nhßng chúng con nghî ch² ¤y có vë nhß ai tÕo nên thì phäi ?

Hòa thßþng g§t ð¥u :

- », chính th¥y tÕo ra ð¤y ! Cách ðây 12 nåm Th¥y tÕo chùa này, sau ðó thì ông Ch½n- Dung ðªn xin làm ð® tØ c¥u pháp cüa th¥y. Ông nguy®n ån m²i ngày mµt bæa c½m trßa và th÷ trì kinh Pháp Hoa. Ðßþc h½n nØa nåm ông ¤y thßa v¾i Th¥y r¢ng, · ðây °n ào không tu hành gì ðßþc, ông xin lên núi cao ð¬ tu t§p. Th¥y cän ngån và hÑa s¨ tÕo n½i yên t¸nh cho ông. B·i ðó, nên Th¥y m¾i tÕo ra cái ðµng ðá ¤y ð¬ cho ông tu trì. Sau khi ông Ch½n Dung ra ðó ðßþc ba tháng thì ông không ch¸u ån c½m næa mà chï ån rau thôi, mà ån b¢ng rau khô. Th¥y cûng tùy theo nguy®n lñc cüa ông, cÑ ðúng trßa thì ðem ra ông mµt tô rau h¤p. Ðôi khi Th¥y ra nghe ông tøng kinh. Có mµt ði«u r¤t lÕ, là b¤t cÑ ai, khi ông ðang tøng kinh mà bß¾c vào ðµng là cäm th¤y r×ng mình và không biªt mµt uy lñc gì khiªn cho kë ðó phäi sinh lòng sþ hãi, k¬ cä Th¥y là sß phø cüa ông ta mà cûng không tránh khöi cái cäm giác sþ hãi ðó ! Và kÏ di®u h½n là ån rau nhß thª mà ông mÕnh vô cùng. Có mµt l¥n ông ta vào h¥u chuy®n v¾i Th¥y, g£p lúc trong chúng ðang dùng ðòn bçy ð¬ khiêng 1 cái c¯i ðá b¯n nåm ng߶i ì Õch coi m®t nh÷c l¡m, thì ông c߶i và bäo ð¬ ðó ông vác cho. R°i ông xån tay hñ mÕnh mµt tiªng ðßa cái c¯i lên vai, vác ði trông r¤t nh© nhàng.

T× ðó tiªng ð°n lan ra, m÷i ng߶i dß¾i ð°ng nµi m¾i lên trß¾c l­ bái, sau cho biªt ông. Trong s¯ ng߶i ¤y mµt ph¥n vì ngßÞng mµ, mµt ph¥n vì tính hiªu kÏ.

Tình trÕng ¤y làm xáo trµn sñ t¸nh tu cüa ông, nên 1 hôm, nØa ðêm lén Th¥y ra ði, có ð¬ lÕi 1 phong th½ sám h¯i, chï vì sñ tu ni®m nên cam th¤t l­. Th¥y cûng chÆng biªt ông ði phß½ng nào, núi nào, · ðâu ? Vì ông không ð« c§p ðªn.

Hai nåm sau thì Th¥y ðßþc tin ông tu · núi ThÕch еng, khoäng giæa cüa dãy Tr߶ng S½n, thuµc qu§n Trà B°ng, Quäng Ngãi. — ðó, h¢ng ðêm nhßng r¡n to nhö, m¥u s¡c kÏ d¸, cùng kéo nhau ðªn trß¾c cØa ðµng ngóc ð¥u nhìn vào nhß tu°ng ð¬ nghe kinh. Kinh dÑt, chúng tän mác hªt. Trß¾c kia núi n¥y c÷p r×ng hung dæ, ð߶ng núi không ai dám ði. Chï có làng Thßþng · ðó, m²i khi ði phäi m߶i hay hai mß½i ng߶i, dáo mác và phèn la ðánh inh öi m¾i có th¬ ðem quª, gÕc nai, da c÷p xu¯ng ð°ng ð¬ ð±i l¤y gÕo mu¯i. „y thª mà t× khi ông Ch½n Dung v« tu · ThÕch еng, mµt vài ng߶i cûng dám ði. Nªu có th¤y c÷p, h÷ ni®m Ph§t ho£c kêu tên ông Ch½n Dung là bình an vô sñ. Ði«u ðáng tin tß·ng h½n là cä làng Thßþng ð«u v« quy y v¾i ông cä.

Nhßng than ôi ! nghi®p chß¾ng còn mang n£ng v¾i ông, m¾i ba nåm thì ông b¸ ð÷a lÕc b·i ng߶i con gái tên Tr¥m Th¸ Két. B²ng dßng r×ng núi n±i phong ba : c÷p ng¥m, r¡n gáy chung quanh ðµng su¯t ðêm. Uy lñc linh thiêng ðã biªn hªt ! Ông và mµt s¯ ð° ð® phäi bôn ðào v« ð°ng nµi. R°i t× ðó ông không còn dám g£p Th¥y næa. Danh Nho th߶ng nói : "Døc t¯c b¤t ðÕt" và chß T± cûng dÕy : "Cñc t¸nh sanh ðµng" quä th§t là chí lý.

- DÕ, bÕch Th¥y, ông Ch½n Dung hi®n gi¶ · ðâu ? Và con mu¯n biªt nguyên nhân gì khiªn ông ð÷a lÕc d­ dàng nhß thª ?

- Nghe nói ông · dß¾i làng Ðông-Phß¾c thuµc phía Tây B¡c chân núi này. Còn nguyên nhân thì có l¨ do nµi chß¾ng · tñ tâm cüa ông ta chï ðßþc ðè nén b·i công ðÑc th÷ trì chÑ chßa biªt phß½ng pháp tr× di®t, ðó chính là Tâm ðµng mà cänh t¸nh - cûng nhß cö g¤u b¸ ðè, khi v§t ðè ðã h¤t ði thì cö ¤y lÕi m÷c mÕnh h½n trß¾c.

Tôi cúi ð¥u lÕy Th¥y, ð¸nh ra khöi phòng thì Th¥y lÕi bäo :

- À, còn ði«u này m¾i lÕ, ð® tØ cüa ông thu§t lÕi cho Th¥y biªt r¢ng h°i ð¥u ông m¾i lên thì trong làng s¡c tµc cho mµt ng߶i ðÕi di®n giöi tiªng Vi®t ra trao cho ông 1 cái dîa b¢ng g² tr¥m có chÕm hình, mµt cái hoa sen búp và mµt con chim Két ðang rïa cái bông mà ån, ng߶i M÷i ¤y bäo r¢ng cái dîa ðã lßu truy«n ba ð¶i r°i, cách ðây 60 nåm có 1 nhà sß không biªt t× ðâu t¾i và ði ngä nào ðªn trao cái dîa cho t± phø và d£n ch×ng nào có mµt nhà sß lên · ngôi ThÕch еng thì trao lÕi cho nhà sß ¤y. Ông Ch½n Dung nh§n cái dîa nhßng ông không nh§n biªt ðßþc ý nghîa cüa cái dîa ð¬ làm gì - ðªn gi¶ thì ch¡c ông Ch½n Dung ðã hi¬u ý nghîa nó r°i. Ðâu, ông thØ ðoán xem có ðúng không ?

Tôi suy nghî giây lát r°i thßa :

- DÕ, bÕch Th¥y, theo thi¬n ý cüa con thì bông sen là Ñng v« ông Ch½n Dung, còn con chim két là Ñng cho cô Tr¥m Th¸ Két r°i, còn nghîa kín cüa nó là : - Hæu hoa t¤t hæu quä" mµt khi cái bông b¸ hß nát thì quä làm sao kªt tø ðßþc. Có ði«u ðáng tÑc là làm sao ông Ch½n Dung lÕi xem khinh sñ lßu truy«n hy hæu nhß v§y ! Biªt ðâu v¾i v¸ thi«n sß xa xßa ¤y không phäi là b§c B° Tát ?

Th¥y c߶i và bäo :

- Ông nh§n xét r¤t ðúng, r¤t hþp v¾i ý cüa Th¥y l¡m ! Nhßng nªu ông chßa nghe câu chuy®n thì v¸ t¤t ông ðã ðoán ðßþc nhß v§y.

Câu chuy®n trên quä ðã làm cho tôi kinh sþ v« cái "khó" cho bß¾c ð߶ng tu h÷c cüa ð¶i tôi.

Sau ðó, b±n sß tôi cho tôi ði tha phß½ng tu h÷c mµt th¶i gian. Träi qua sáu nåm khi tôi tr· v« thì chiªn cuµc · tïnh nhà ðã ðªn h°i kh¯c li®t. Tôi vâng m®nh Th¥y giæ chÑc vø thü t÷a · chùa Viên Giác.

B²ng mµt sáng tinh sß½ng, chúng tôi ðang cùng nhau kéo nß¾c thì · ð¥u d¯c hi®n ra mµt ng߶i, trên vai vác mµt cuµn dài ðµ h½n 1 thß¾c. Chúng tôi ngÕc nhiêm ðþi khi ng߶i ¤y ðªn g¥n, tôi quan sát th¤y ông ta ð¥u ðµi mµt cái khån nâu, m£c ð° "bà ba", nß¾c da ngåm ðen, m£t lßÞi cày, dáng ði hùng dûng, riêng ðôi m¡t sáng qu¡c nhß kë ðã t×ng t§p thôi mên. V§t ông vác trên vai là chiªc chiªu cuµn tròn, tôi có cäm tß·ng trong ¤y là mµt cái g¯i dài. Khi ðªn n½i ông hÕ bó chiªu xu¯ng ð¤t ðánh th¸ch mµt tiªng r°i th· ra mµt h½i dài. Ông ðßa hai tay lên vái chúng tôi :

- A Di Ðà Ph§t, có Hòa thßþng · nhà không các huynh ?

Chú Nuôi li«n nhanh nh¦u :

- DÕ, Hòa thßþng bây gi¶ Ngài không · ðây, Ngài giao cho Th¥y thü t÷a, có vi®c gì thì bác cÑ thßa v¾i Th¥y thü t÷a v§y.

Ng߶i ¤y có vë sØng s¯t, gß½ng m£t thoáng bu°n.

- V§y Th¥y thü t÷a · trong chùa hay · ðâu ?

Chú Nuôi li«n chï vào tôi.

- Ðó, Th¥y ðang ðÑng trên thành giªng kéo nß¾c ðó.

Ng߶i ¤y h½i tö vë kinh ngÕc, nhßng r°i lÕi vui vë ðªn chào tôi và höi :

- Chào Th¥y Thü, bµ hªt ng߶i sao Th¥y ði làm vi®c chung v¾i chúng thª ?

Tôi nhäy xu¯ng thành giªng xá ông r°i c߶i ðáp :

- Ch¤p lao phøc d¸ch là vi®c chung, bây gi¶ khác, h°i xßa khác mà bác.

Tôi chï vào cuµn chiªu, höi :

- Bác vác cái gì trong chiªu ¤y ?

B²ng ông c߶i nhß mªu :

- Thßa Th¥y xác chªt !

- "Xác chªt" ? Chúng tôi ð«u sØng s¯t, các chú kinh ngÕc ðªn há h¯c m°m ra mà nhìn ông r°i nhìn chiªc chiªu !

B¤y gi¶ chúng tôi ngßng hÆn vi®c kéo nß¾c m¶i ông vào chùa, ông ta không quên vác theo chiªc chiªu cuµn tròn.

Cái cänh ng߶i chªt bó g÷n trong chiªc chiªu làm cho không khí thêm n£ng n«. Không ai m· mi®ng höi câu gì. Chính tôi cûng chßa biªt phäi höi ông thª nào, trong thâm tâm có hàng chøc câu höi. Vì tôi chßa biªt ông là ai ? Xác chªt và ông ta có liên h® gì ?

Nhßng ông ta ðã phá tan b¥u không khí u tr¥m ¤y :

- Thßa Th¥y tôi b¸ nghi®p tr¥n ðày ð÷a, có hai ðÑa con trai, th¢ng Minh và th¢ng Mçn. Th¢ng Minh thì khù kh¶, th¢ng Mçn ðßþc cái lanh lþi nhßng chÆng may nó lÕi chªt ! Tôi chÆng có ch² ð¤t mà chôn nó. Nay tôi ðªn ðây là ð¬ xin cho con tôi mµt ch² n¢m và tª tñ cho nó, nhßng rüi cho tôi chÆng ðßþc g£p m£t b±n sß, v§y xin Th¥y t× mçn cho tôi xin ch² ð¤t chôn nó và xin mµt mâm c½m rau ð¬ cúng nó, tôi v¾i Th¥y cùng nghîa ð°ng sß, ch¡c Th¥y không nÞ t× ch¯i !

Tôi nhìn ðôi m¡t sáng cüa ông ðã ng§p l®, tôi thân m§t :

- V§y ra bác cûng là ð® tØ cüa Th¥y tôi ?

- DÕ phäi !

- Bác có th¬ cho tôi biªt pháp danh ?

- DÕ, tôi là Ch½n Dung.

- Ch½n Dung ? Chúng tôi ð«u th¯t lên tiªng kinh ngÕc và tr¯ m¡t nhìn ông.

Câu chuy®n Th¥y tôi k¬ nåm xßa và hình änh ng߶i tu sî gan dÕ phi th߶ng kính mªn lÕi hi®n v« trong tâm tß·ng càng làm cho chúng tôi ngÞ ngàng tß·ng ch×ng nhß gi¤c mµng ! Nhßng chúng tôi còn phân vân không biªt có phäi ông Ch½n Dung ðó, hay có kë trùng t«n (?), dù sao ni«m kính tr÷ng cûng vçn còn trong chúng tôi. Tôi ð±i cách xßng hô.

- Th¥y là Ch½n Dung, có phäi ng߶i ðã tu 3 nåm trên non ThÕch еng ?

- DÕ nh¡c lÕi làm gì ? Tôi cäm th¤y run sþ và h± th©n - Ông nói.

Thª là chúng tôi hi®p sÑc v¾i ông lo chôn c¤t và cúng kiªng, m÷i vi®c hoàn t¤t, trß¾c khi ra v« ông thßa v¾i tôi :

- Thßa Th¥y, dß¾i ð°ng tôi cûng · nh¶ nhà cüa ng߶i ta, tôi sinh kª bàng ngh« th¥y thu¯c, vì thª th¢ng Minh không n½i giáo døc, tôi mu¯n cho nó v« ðây, nhßng e ngÕi quí Th¥y khinh cha nó !

Tôi li«n ch§n lÕi và nói :

- Th¥y ð×ng nghî nhß v§y, nªu quä thñc Th¥y ðã cäm th¤y cu¯n chân trên ð߶ng phiêu lßu v¾i duyên tr¥n nghi®p chß¾ng, thì cä Th¥y lçn cháu Minh cùng v« ðây s¯ng v¾i chúng tôi.

Ông Ch½n Dung ðÑng lên và cäm ðµng, nói :

- Th¥y t¯t l¡m, tôi không ng¶ tôi lÕi ðßþc may m¡n tr· lÕi cänh chùa xßa.

Qua mµt th¶i gian, Hòa thßþng v« thåm chùa, Ngài m¶i sß Ch½n Dung và t§p chúng ðông ðü, Ngài nói :

Ông Ch½n Dung ðáng l¨ câu chuy®n sa ð÷a cüa ông nên d¤u ði m¾i phäi, nhßng tôi xét th¤y quãng ð߶ng hành ðÕo cüa ông có l¡m vi®c ly kÏ, mà trong thñc tª, th¶i mÕt pháp ít th¤y xäy ra. Vì thª mà tôi mu¯n ông nên vì kë h§u l÷c, can ðäm thu§t lÕi nhæng gì ðã träi qua. Không biªt ông có vui lòng ð¬ mµt kinh nghi®m cho v« sau hay không ?

Lúc ¤y, tôi nhìn gß½ng m£t cüa ông Ch½n Dung, tôi nh§n th¤y không mµt ði¬m nào, chÑng tö ông tàm quí trên v¤n ð« mà ngßþc lÕi ông hoan hï và trong sáng vô cùng, ông nhìn Hòa thßþng r°i nói :

- BÕch Th¥y, bào lâu nay anh em gÕn höi nhßng con vçn ch¯i t× ! Nay ðßþc g£p m£t Th¥y, chính là sñ ch¶ ðþi cüa con và cûng là ngày con lÕi giä bi®t Th¥y.

Chúng tôi cäm th¤y bùi ngùi nghe ðªn chæ "giä bi®t" và cûng cäm th¤y cuµc ð¶i cüa ông nhß có sñ chï ð¸nh, ông k¬ :

- Ngày trß¾c con là ð® tØ cüa Ngài Hoàng Phúc, sau con v« c¥u pháp làm ð® tØ cüa Th¥y, vì Th¥y là ng߶i b± khuyªt ch² s· ð¡c bµ Kinh Pháp Hoa cho con - bµ kinh mà con say mê ham mµ nh¤t, vì ch² Ñng døng ðµ sanh cüa kinh n¥y th§t bao la vô t§n. Chï nghe câu "Nhßþc nh½n tán loÕn tâm, nhÑt xßng Nam Mô Ph§t, giai dî thành Ph§t ðÕo".

TÕm d¸ch : Nªu có kë lòng r¯i loÕn , mà xßng ni®m mµt câu Nam Mô Ph§t, ng߶i ðó cûng s¨ thành Ph§t ðÕo.

Ðó là nói ng߶i tâm tán loÕn mà còn ðßþc nhß thª, nªu chí thành xßng ni®m thì lþi ích biªt bao. ThÑ næa, trong kinh dÕy : "Ng߶i th÷ trì h¢ng ðßþc ÐÑc Ph± Hi«n B° Tát và Di-L£c B°-Tát cùng chß thiên hµ trþ, dù hi®n thª chßa chúng ð¡c A la hán, nhßng løc cån ðßþc tinh minh ðªn ðµ nhß g¥n b§c ¤y, ðó là 1 trong nhi«u nhân duyên con ch÷n Kinh Pháp Hoa làm cØa vào ðÕo".

Trß¾c khi con r¶i ðµng ðá do Th¥y tÕo ra cho con, mµt hôm con ðã mµng th¤y mµt v¸ thi«n sß m£c áo tr¡ng bäo r¢ng : "Kinh Pháp Hoa vi di®u vô lßþng, tuy d¸ hi¬n nhßng nan thành, nªu c¥u ch¤p vào ðó, ông là ng߶i phäi gánh ch¸u nhæng dß báo gian truân và chÑng minh cái nghîa "T˜NH" và "Ð"NG". Bi¬u th¸ vi®c làm "ti®m tiªn" là bß¾c ði væng ch¡c, còn "døc t¯c" thì s¨ sa ngã, n½i thñc nghi®m cüa ông là r×ng thiêng nhi«u thú dæ, v« phía Tây cách ðây ba mß½i d£m, ông ðªn ðó s¨ g£p nhi«u di tích.

Mµng tuy sáng tö, nhßng chï dçn lÕi m½ h°, núi r×ng bao la, cÑ nghe phß½ng nào có tiªng cú kêu, có tiªng h¯ g¥m là con ðªn, quä nhiên, nh¶ ðó mà g£p ðßþc ngôi ThÕch еng v×a ý. Vì · ðây có cänh ðµng hùng vî, có su¯i ng÷t, có cây rau "Ranh" ð¬ s¯ng, ch¡c Th¥y biªt rau này làø nó dài h½n mµt gang tay, có th¬ ån s¯ng, ån luµc, ho£c nß¾ng thì ph°ng lên nhß bánh tráng r¤t th½m ngon. Có nhæng lúc con ði hái rau g£p s¯ voi nåm, bäy con, chúng cûng ån b¢ng rau ranh trông chúng r¤t hi«n t×, khi chúng th¤y con thì vòi h¤t lên cao li«n nghe nhæng tiªng âm vang réo r¡t nhß tu°ng tiªng sáo. Nhæng chú voi con là gÕch n¯i thân thi®n giæa con và các con voi l¾n. Có mµt ði«u là t× lúc quen v¾i chúng r°i, thì s¯ rau chung quanh ðµng, chúng không bao gi¶ ån ðªn mµt lá, hình nhß chúng ch×a lÕi ð¬ dành cho con v§y. Ði«u ðó con âm th¥m th¤y là mµt khích l® thiêng liêng làm cho con ph¤n ch¤n trên vi®c tu ni®m nhi«u h½n.

Mµt tháng sau con m¾i tiªp nh§n cái dîa tr¥m do ng߶i Thßþng trao ðªn. Ði«u n¥y thì Th¥y và các chú ðã biªt.

Khi ng߶i Thßþng v« r°i, con ðem cái dîa ra chiêm nghi®m, thoÕt ð¥u con ngØi thì nghe mùi th½m nhßng không phäi mùi tr¥m, mµt lúc sau con th¤y choáng váng vì h½n n°ng kÏ lÕ, ðªn n±i khí quan g¥n nhß t¡c ngh©n. Con n±i bñc v¤t cái dîa ðó vào xó ðµng, con n¢m nghï r°i mê thiªp ði và mµt gi¤c mµng häi hùng lÕi ðªn.

Con th¤y ði vào trong mµt v߶n hoa và g£p mµt ng߶i con gái, cô gái trao cho con mµt t¶ gi¤y vàng, trong gi¤y v¨ hình mµt con ð߶ng t× núi xu¯ng ð°ng bàng, hai bên ð߶ng chï toàn là nhæng ch¤m ðen và r¡t rít. Con ð߶ng n¥y ch¤m dÑt · giæa ð°ng, ch² ch¤m dÑt có hình mµt ng߶i ðàn ông cõng hai ðÑa bé, hình ng߶i n¥y trông hao hao gi¯ng con. Kª l§t trang sau thì th¤y · ð¥u t¶ gi¤y viªt hai chæ "lai sanh" và v¨ mµt cái dîa gi¯ng nhß cái dîa mà ng߶i Thßþng ðã trao, nhßng trong dîa thiªu hình con chim két.

Lúc ¤y con nghe tiªng nói vång vÆng "cuµc ð¶i gánh ch¸u và thñc nghi®m cüa ông là ð¤y". Con giñt mình tïnh gi¤c.

Hai ði«m mµng, khi con lén giä bi®t Th¥y và b¤y gi¶, tuy khác nhau nhßng tñu trung ý hß¾ng lÕi có ch² phù hþp. Càng suy di­n lòng con càng th¤p thöm cho tiªn trình, tu luy®n cüa con, nhßng nh¶ tinh t¤n d¥n d¥n con lÕi quên và cûng cho ðó là mµng m¸ mà thôi.

Sñ tiªn tu nhß v§y g¥n hai nåm, thì b²ng nhiên bän tâm con tñ th¤y sáng su¯t có th¬ th¤y biªt nhæng vi®c · xa khoäng m߶i låm cây s¯ tr· lÕi - có ði«u con biªt thÑ sáng su¯t n¥y không phäi là "tu®" tñ n½i mình hi¬n hi®n, mà chính · khä nång công ðÑc th÷ trì kinh Pháp Hoa. M²i l¥n tøng kinh tuy con không nhìn lÕi nhßng con vçn th¤y rõ ðßþc hình dáng các v¸ thiên th¥n uy nghi khi biªn, khi hi®n · bên cÕnh, và có bao nhiêu c÷p, beo, r¡n g¥n xa nghe kinh · trß¾c ðµng.

Cái uy nghi b¤t khä thuyªt ¤y, tñ nhiên lan rµng, làng Thßþng v« quy y, dân chúng hâm mµ lên c¥u phß¾c - T× ðó ðµng m¾i có Tång chúng và tín ð°, và cûng t× ðó ðµng m¾i chÑa ðñng nhæng món ån, gÕo nªp, ð§u, mè cüa ð°ng nµi. Sñ ki®n ðông ðäo có l¨ là mµt nguyên nhân cho "T¸nh di®t ðµng sanh" v§y.

Theo sñ xác nh§n cüa qu¥n chúng thì t× ðây núi r×ng nó ðã khoác lên bµ m£t m¾i - hi«n hòa nhßng rµn rã. C÷p v¯n thích ån ng߶i nhßng khi th¤y ng߶i chúng lÕi bö ði, nªu ai gan dÕ nhìn ng¡m chúng thì chúng cûng nhìn lÕi, nhßng khác v¾i cái nhìn cân lßþng ð¬ v° b¡t.

Cûng b·i ðó, mà hàng tháng m¤y chøc b¸nh ðiên h÷ võng cáng mang lên. Có nhæng con b¸nh trông xanh xao ¯m yªu, nhßng khi c½n b¸nh, khi c½n b¸nh phát kh·i thì sÑc mÕnh cüa h÷ lÕi mãnh li®t phi th߶ng. H÷ có th¬ nh± n±i mµt thân cây to nhß n¡m tay và cao hàng ba, b¯n thß¾c. H÷ vùng mÕnh ðü sÑc ngã lån tám, chín ng߶i chung quanh. „y thª mà h÷ th¤y con là quÏ lÕy nhß ðÑa trë ngoan sþ tr¸ tµi. Con ðâu có biªt chæa ðiên, con chï vì lòng thß½ng ðem bài chú "ÐÕi bäo quäng bát l¥u cát..." mà nguy®n cho h÷. R°i t× ðó v« sau b¸nh h÷ không còn tái di­n næa.

Cûng t× ðây, cänh T¸nh ðã hóa nên vô t¸nh, và cûng t× ðây con m¾i nh§n chân ðßþc cái nghîa cüa ði«m mµng ban s½. Tuy nhiên con sþ u±ng phí công phu, mu¯n ði ngßþc lÕi cái ði«u g÷i là "C½ duyên dî ð¸nh". Có l¨ vì sñ cßÞng c¥u ðó mà con lÕi g£p phäi mµt tai nÕn - hay nói rõ h½n là b¸ mµt ðµc ch¤t kÏ d¸ :

Mùa mßa nåm ¤y cô Tr¥m Th¸ Két ði hái lá rau Ranh. Cô g£p trên thân cây mµt cái n¤m n· to nhß bàn tay sè, mùi cüa n¤m r¤t th½m, ng¥m trong nß¾c mu¯i không thay ð±i màu nß¾c, chÑng tö n¤m r¤t hi«n và ån ðßþc. Thª là h÷ h¤p chung v¾i rau cho con. Sau khi ån xong ðµ ba gi¶ thì con phát b¸nh, tÑ chi ðau nhÑc, m° hôi vã ra, m¡t nhß m¶ hÆn không sao ch¸u n²i. Con phäi g¡ng hªt sÑc th÷ trì kinh chú mong qua c½n b¸nh ng£t nghèo. B¤y gi¶ Kinh Pháp Hoa ð¯i v¾i con ðã nh§p tâm. Không còn phäi nhìn vào Kinh næa, chï c¯ tß·ng và duy trì nhæng phát hi®n kÏ hi®u trong khi th÷ ni®m mà thôi. Nhßng quái d¸, hình änh cái dîa mà con ðã v¤t vaò xó ðµng t× lâu, gi¶ nó lÕi hi®n rõ ra trß¾c m¡t : "Cái cänh hoa sen b¸ xé nát, nhæng hÕt non r½i røng", r°i c½n ðau nhÑc lÕi ðau mãnh li®t h½n.

Sñ c¥m cñ, ch¸u ðñng ðã qua ba ngày ðêm, nhßng chï có tång mà không giäm. T× ông H°ng Trí, ng߶i th¸ giä, ðªn m÷i ng߶i h÷ chï than khóc, kêu cÑu ! Ng߶i Thßþng giöi thu¯c cûng ðành vô phß½ng. Trong ba hôm ðó, lúc nào cô gái h÷ Tr¥m cûng núp sau vách ðµng v×a khóc v×a c¥u nguy®n, nhìn m÷i ng߶i làm thu¯c, thoa d¥u, h½ bóp cho con.

Các bà cø bäo cô ðªn làm vi®c ¤y nhßng con không cho. B²ng thoáng mµt ý tß·ng ngµ nghînh lÕi ðªn "Con két có th§t m± bông sen hay nó b¡t sâu cho sen ?" và con lÕi ch¤p nh§n l¶i thïnh c¥u cüa các cø ð¬ cô ta sån sóc - cô sån sóc trß¾c sñ hân hoan chåm chú cüa moi ng߶i !

Cûng chai d¥u quª ¤y, nhßng ðªn tay cô ta thì mµt công hi®u tr× b¸nh quä th§t mau l©, d¥n d¥n con th¤y b¾t ðau nhÑc. Con vß½n mình ðÑng lên và cho m÷i ng߶i an nghï. Thì... mµt hi®n tßþng kinh khiªp ðã xäy ra nhß có vë ch¶ ðþi t× trß¾c : hàng chøc con r¡n v¢n v®n mà m÷i khi chúng hi«n hòa nhß có th¬ ve vu¯t ðßþc, nhßng gi¶ phút n¥y chúng lÕi ph°ng mang trþn m¡t, phun phì phì nhß ðón ch§n chÆng cho mµt ai ra khöi cØa ðµng. Còn chung quanh ðµng có cä h¢ng tråm tiªng chim cú ðua nhau rúc dài, vang d§y nhß mµt r×ng ma hi¬n hi®n. Con ðÑng lên xô ðu±i thì chúng thøt lùi nhßng vçn trong tß thª ß½ng ngÕnh b¤t phøc. Ь thí nghi®m ð¯i phó v¾i ðµt biªn quá lÕ ¤y, con li«n tr· v« tøng kinh, thì cänh tßþng quái v§t tñ ðµng im l£ng, nhßng c½n ðau nhÑc lÕi tái phát và l¥n næa cô Két lÕi l¤y d¥u thoa bóp, khi cô và m÷i ng߶i tr· ra thì cûng r¡n gáy, cûng cú kêu lÕi có ph¥n h½n trß¾c.

B¤y gi¶ tinh th¥n m÷i ng߶i ðã quá möi m®t và con cûng thñc nh§n ðßþc h§u quä cüa ði«m mµng "t¶ gi¤y vàng" câu "cñc T¸nh sinh еng" Th¥y dÕy nåm xßa, quä nhiên con ðã vß¾ng m¡c vào ¤y.

Chúng con bàn cùng nhau quyªt ð¸nh trä lÕi sñ yên t¸nh cho núi r×ng, cho c± ðµng.

Hôm rút lui m¾i th§t hãi hùng khüng khiªp - con nói hãi hùng là nói v¾i m÷i ng߶i, chÑ riêng con vi®c sanh tØ con coi ðó là mµt äo hóa, dù có tñ ðßa ð¥u vào mi®ng c÷p, và mi®ng c÷p có t× t× khép lÕi con cûng coi th߶ng thì sá gì cái cänh ch¶n v¶n håm d÷a cüa b÷n chúng.

Ðoàn ng߶i xu¯ng núi, tr× con ra, còn có ba chú, hai cø già, ba bà lão và cô Két. Chúng con r¶i ðµng lúc ðúng trßa, ði v×a ðßþc cây s¯, thì trß¾c m£t chúng con, có sáu chú c÷p v¢n ng°i choán bít cä l¯i ði. Nhìn phía sau càng thêm kinh hãi, có cä c÷p, r¡n móc ðuôi trên cây thòng ð¥u xu¯ng, c÷p ng°i trên vách ðá cheo leo, chúng lom lom nhìn b÷n con nhß mu¯n xé xác và xua ðu±âi. Con phäi hét lên dçn ð߶ng, s¯ c÷p phía trß¾c không bu°n nhìn lÕi. Chúng chï vçy ðuôi lên v×a chÕy v×a phóng uª ra trên m£t ð¤t, trên lá cây hai bên truông r×ng. Báo hÕi quí bà, quí chú sþ ðªn xanh ng߶i. Mình chúng con dính ð¥y phân c÷p. Ch¡c hÆn Th¥y biªt cái th¯i cüa phân c÷p ðßþc li®t vào hÕng nhÑt. Cûng may sñ d÷a dçm ¤y chï trong vòng ðoÕn ð߶ng ng¡n là hªt.

T× ðó, ð¶i con phäi ch¤p nh§n cái kh± gian truân cüa mµt phàm phu tøc tØ và ch¤p nh§n sñ khinh bï cüa m÷i ng߶i. жi ð÷a lÕc cüa ng߶i tu hành còn phäi g¤p m߶i l¥n h½n kë thª tøc. Con xin nh¤n mÕnh là kë có thñc tu hành kia. ChÑ còn nhæng ng߶i nß½ng vào ðÕo ð¬ mßþn sÑc dây cung h¥u nhäy v÷t cho mµt nªp s¯ng riêng tß - hÕng ¤y cái kh± báo chßa ðªn v¾i h÷.

Ông kªt lu§n :

- BÕch Th¥y, con k¬ nhß v§y cûng tÕm ðü, sñ vi®c cüa con chï hi¬n hi®n qua hai câu Th¥y dÕy và chÑng minh sñ mong c¥u "ðßþc ðµ" mà bö m¤t ph¥n "tñ ðµ".

Sau ngày k¬ chuy®n, ông vµi t× giä Th¥y và chúng tôi d¥n chú Minh ra ði. T× ðó chúng tôi không biªt ông · ðâu, s¯ng hay chªt (!)

Tôi, kë viªt bài n¥y, ðã t× lâu ð¡n ðo suy nghî, ðem chí nguy®n cüa mình so v¾i sß Ch½n Dung, th§t quá kém xa vÕn bµi. Lúc ð¥u tôi cûng ðã kh¦u trách, ý trách sß Ch½n Dung là mù quáng và thiªu h÷c. Nhßng khi tïnh ngµ...

Thì ra, cuµc ð¶i cüa Sß Ch½n Dung không phäi kë sa ð÷a thuµc hàng mê muµi tøc tØ, mà là mµt thÑ sa ð÷a b·i ðÑc tính hy sinh dî ð¸nh, nªu không nói ðó là hi®n thân cüa hÕnh nguy®n v¸ tha ! Biªt ðâu không phäi là mµt trong "løc qu¥n TÏ kheo" làm kë d÷ ð߶ng cho hai lãnh vñc "T¸nh" và "еng".

Nªu tôi không l¥m thì h¥u hªt h÷c tång khi h÷c ðÕo ð«u mu¯n s¯ng noi non xanh u t¸ch. Sß Ch½n Dung là mçu ng߶i cho ta th¤y · trong cái "еng nh§p thª" ð¬ tìm ra "t¸nh xu¤t thª". H½n là, tìm cái T¸nh ð¬ r°i biªn ra cái еng luân chuyên.

H½n næa, Sß Ch½n Dung còn cho ta mµt kinh nghi®m, khi tâm mình chßa T¸nh, dù sáu cån có ðßþc tinh minh b·i công ðÑc th÷ trì ði næa thì cûng chßa phäi là cÑu cánh.

Xin thành th§t c¥u nguy®n nhæng s½ tâm tiªn ðÕo ðßþc kiên c¯.

HT.Huy«n Tôn (viªt nåm 1973 cho t¶ Ho¢ng Pháp cüa Vi®n Hóa ÐÕo do Hòa thßþng Trí Thü làm T±ng Vø Trß·ng).

------------------------------

Chân thành cäm ½n ðÕo hæu Häi HÕnh ðã chuy­n cho Ban Biên T§p bän ði®n tØ cüa bài viªt này