ThÑc
Tïnh
H. T. Thích Huy«n
Tôn
Bác Lý, anh
D¥n và mµt s¯ ðông dân làng
C¦m Thành ðã hai ba ðêm nay r°i,
h÷ cÑ tø nhau · bên hàng gi§u
bông bøt cüa nhà ông ðµi Giai.
Ông này là ðµi mã tà th¶i
Pháp ðã v« hßu, ông có tiªng
là kë giªt ng߶i không g¾m tay.
Tuy ngày nay ông không làm mã tà
næa nhßng dân làng chÆng có ai thi®n
cäm v¾i ông. Dân làng, h÷ s·
dî tø nhau trß¾c nhà ông ðµi
Giai không phäi là không có duyên
c¾. B·i vì su¯t nåm ðêm li«n
nhà ông ðµi Giai, có nhæng tiªng
chuông ngân lúc b²ng lúc tr¥m và
ðèn nªn sáng trßng. Anh D¥n höi :
- Bác Lý ½i
! Bµ ông ¤y ±ng cûng biªt tu hay sao
mà h±m rày nghe chuông ðánh hoài
v§y hÞ bác ?
- Tao cûng l¤y
làm lÕ, không th¤y ông th¥y tu nào,
mà không l¨ ông ta lÕi biªt tu ! ?...
Bác Lý trä
l¶i anh D¥n mà r¯t cøc thành ra bác
höi, m÷i ng߶i ! Th¢ng Minh xen vào
:
- Ch¡c ±ng
gi² ông bà chÑ gì ?
Bác Lý :
- Không phäi
ðâu, gi² quäi thì phäi có bà
con nµi, ngoÕi t¾i dñ, chÑ ðâu
lÕi v¡ng hoe nhß v§y ðßþc.
Trong khi ðó
thì cánh cØa ngö b²ng m·, và
ông ðµi Giai ðã lù lù xu¤t
hi®n. Hình nhß ông cûng ðoán trß¾c
dân làng s¨ ngÕc nhiên v« sñ
có m£t b¤t th¥n cüa ông, nên ông
vµi lên tiªng.
- Bà con ð×ng
ngÕi, tôi kính m¶i bà con vào trong
nhà, dùng v¾i tôi chén nß¾c
trà, r°i tôi s¨ k¬ vì nguyên do gì
mà tôi, ðµi Giai ngày nay lÕi không
phäi là ðµi Giai ngày trß¾c ;
xin m¶i...
Tuy e dè lo ngÕi,
nhßng vì tính hiªu kÏ, h½n næa
dân làng h÷ cûng mu¯n biªt sñ
thay ð±i khác lÕ · n½i ông
ðµi Giai, nên h÷ ð°ng thanh : dÕ
dÕ, cám ½n Th¥y ðµi, và cùng
kéo nhau vào... Sau khi phân ngôi chü, khách,
và m÷i ng߶i an t÷a xong, v¾i mµt
gi÷ng tr¥m bu°n, ông ðµ Giai b¡t ð¥u
k¬ :
- Thßa bà con,
cô bác, L¨ ra thì ng߶i Pháp
h÷ c¯ giæ tôi ð¬ làm vi®c cho
h÷, nhßng tôi ðã thÑc tïnh và
cß½ng quyªt nghï vi®c. Tôi nghï vi®c
không c¥n ån lß½ng hßu trí; nhßng
lu§t l® cüa h÷, mình không ån,
h÷ cûng ðòi t¾i ð¬ h÷ c¤p.
Thôi thì cÑ nh§n, ðem cüa ¤y làm
cái gì hæu ích cho làng nß¾c
chÆng h½n sao, ¤y v§y là lßÞng
toàn cä hai vi®c. Còn vì l¨ gì
mà tôi có th¬ tr· nên mµt con
ng߶i hi«n lß½ng ? (ông nhìn
m÷i ng߶i r°i tiªp) tôi tñ hào
là tôi hi«n lß½ng th§t, nhß
bà con ðã nghe th¤y sñ sám h¯i
cüa tôi... Ông th· dài và tiªp
:
- Cách ðây
mµt nåm khi tôi còn tÕi chÑc, nghîa
là tôi còn làm th¥y ðµi mã
tà. Có mµt l¥n tôi ði sån b¡n
thú r×ng. Tôi nói mµt l¥n ðó
là l¥n cu¯i cùng, chÑ trß¾c
ðó thì cä tråm ngàn l¥n tôi
giªt hÕi không biªt bao nhiêu là thú
v§t, t® h½n næa là tôi ðã
giªt hÕi cä ng߶i ð°ng bào cüa
tôi b¢ng cách giao nÕp cho ngoÕi bang (th¢ng
Tây) ho£c tñ tay mình ám hÕi ð¬
l¤y ðó làm công lao dâng cho kë
d¸ chüng vui lòng, h¥u kiªm chút quy«n
tß¾c. Th§t ngày nay tôi nghî lÕi,
tôi còn thua loài c¥m thú !
Ъn ðây
ông ng×ng nói, ðôi m¡t ông u bu°n,
m½ màng nhìn vào xa xåm, nhß h°i
tß·ng lÕi khoäng ð¶i tµi l²i
cüa ông...
Trong khi ¤y thì
m÷i ng߶i nghe ông tñ thu§t mµt
cách chân thành và tñ trách nhß
thª, h÷ ð«u có cäm nghî "tha thÑ
và g¥n gûi ông h½n". Vì h÷
ðßþc biªt møc ðích chính
cüa ông là sau nåm ngày sám h¯i
thì ông s¨ phát ch¦n cÑu tª
cho dân nghèo.
Ông ðµi
Giai nhìn m÷i ng߶i r°i tiªp v¾i
gi÷ng th§t bu°n, ðßþm ð¥y vë
tiªc thß½ng, h¯i h§n, vì mµt nguyên
nhân làm cho ông thÑc tïnh :
- Thßa bà con,
nåm ¤y, vào tiªc tr¶i tr· gió
sang ðông, tôi cùng v¾i vài ng߶i
lính tùy tùng, mang súng ðªn mµt
vùng r×ng c¤m thuµc qu§n Nghîa Hành
ð¬ sån thú. T× s¾m mai ðªn xª
chi«u, chúng tôi dÇm nát g¥n hªt
cä khu r×ng, mà chÆng ðßþc mµt
con m°i nào. B¤y gi¶ gió b¤c th±i
mÕnh, mßa b¡t ð¥u r½i l¤t ph¤t,
cái lÕnh ð¥u mùa · trong r×ng
tôi cäm th¤y nó thê lß½ng làm
sao, tôi tính s¡p sØa quay v« thì
b²ng nghe tiªng hú vang dài cä r×ng
núi; tôi biªt ðó là tiªng hú
cüa loài vßþn, mà ðây là
vßþn cái chÑ không phäi vßþn
ðñc, (bà con ð×ng cho tôi là tài,
vì quá quen r°i nên nghe tiªng là tôi
hi¬u ngay con thú ¤y ðñc hay cái) tôi
li«n nghî; tr¶i lÕnh, nß¾ng th¸t
vßþn nh§u rßþu ðª thì ngon
tuy®t. Nghî nhß v§y, tôi vçy tay ra hi®u
cho ð°ng b÷n và bß½n bä chÕy
ðªn n½i phát ra tiªng hú, thì
chao ôi ! trong ð¶i sån b¡n cüa tôi,
tôi chßa th¤y con vßþn nào to ðªn
thª, ð£c bi®t con vßþn này trong
nách nó còn ôm mµt con vßþn
con næa. Tôi th¥m m×ng : "mµt phát súng
ðßþc hai m°i"; thª là tôi nh¡m
vào ngñc con vßþn m© läy cò...
ðoàng...
T× trên ð÷t
cây cao con vßþn m© r¾t xu¯ng... Tay
nó vçn ôm ch£t con nó, máu trong
ngñc nó tuông ra có vòi, r¾t xu¯ng
lá rào rào. Còn mµt tay và hai
chân thì nó quay tít nhß chong chóng,
khi r¾t ðªn tàn cây l¾p dß¾i
thì con vßþn m© nó b²ng níu
ðßþc mµt cành r°i nó bám
cÑng vào ð¤y . Ðáng l¨ theo th߶ng
l®, thì tôi tiªp mµt phát ðÕn
næa, nhßng không hi¬u sao trong lòng tôi
h°i hµp quá, cä ðªn m¤y th¢ng
lính cûng nhß tôi, tay c¥m súng låm
låm mà cÑ trân ra nhìn nó. Máu
con Vßþn vçn tuông, thân nó ðu
ðßa nhß chñc s¡p r¾t; toàn thân
con vßþn con thì ðö lòm cä máu.
M°m con vßþn m© thì hú lên nhæng
tràng dài liên miên b¤t t§n, cái
gi÷ng hú này nghe nó thê thäm quá,
trong ð¶i tôi có l¨ ðây là l¥n
thÑ nh¤t nghe gi÷ng hú này. Nghe gi÷ng
hú này mà chúng tôi b¡t xây
x¦m cä m£t này, chân tôi c½
h° nhß ðÑng không mu¯n væng. T×
ngÕc nhiên r°i phát sinh ra sþ hãi,
tôi mu¯n b°i cho nó mµt phát ðÕn
nûa, nhßng tay run quá, thì b²ng nghe t×
ðàng xa có tiªng hú dài ðáp
lÕi, gi÷ng hú r¤t c¤p bách vµi
vã. R×ng cây b²ng chuy¬n ðµng, vì
nhæng tiªng ào ào lçn tiªng hú...
Nhß v§y là
ð°ng th¶i có hai tiªng hú, mµt lê
thê äo näo, mµt c¤p bách, hoäng
h¯t cùng phát ra.
Aøo, tàng
cây bên cÕnh rung mÕnh, b²ng trß¾c
m¡t chúng tôi xu¤t hi®n mµt con vßþn
ðñc to l¾n d¸ th߶ng. B¤y gi¶
con vßþn cái nó hú lên gi÷ng
ðÑt khoäng nhßng ít äo não h½n,
nªu không nói là ðßþm mµt
chút vui m×ng. Tiªp ðó con vßþn
m© chï dùng hai chân n¡m ch£t vào
cành cây, còn hai tay ôm con nó gi·
b²ng lên, và dùng hªt tàn lñc
ném mÕnh con vßþn con bay sang bên con
vßþn ðñc. Con vßþn ðñc hai
chân n¡m cÑng trong cành cây, toàn
thân nó ðu b²ng ra ngoài d½ hai bàn
tay lông lá ð· l¤y con vßþn
con r°i ôm ch£t vào lòng, mình nó
rung lên t×ng h°i, cä cái cây nó
ng°i cûng rung theo. Con vßþn con nhìn v«
phía m© nó kêu lên chi chóe và
vùng vçy nhß mu¯n vßþt sang qua m©
nó. Cä ba con vßþn nhìn nhau mà nß¾c
m¡t chäy xu¯ng ròng ròng. Riêng ðôi
m¡t con vßþn m© thì ðã tr¡ng
giã, ðôi tay nó rü xu¯ng, nó m«m
nhûn, và r¾t ¥m xu¯ng g¯c cây...
Trong khi ðó,
con vßþn ðñc nhìn tôi b¢ng c£p
m¡t c¥u cÑu và r¤t hi«n h§u,
chÑ không phäi là oán h§u !
Tôi chÕy ðªn
ch² con vßþn m© r¾t xu¯ng thì
nó ðã chªt r°i, mà trong ðôi
tròng m¡t còn chÑa ð¥y nß¾c
m¡t. Tôi quay nhìn lên con vßþn ðñc,
nó vçn cÑ nhìn tôi mà nß¾c
m¡t nó vçn cÑ tuông trào...
Trß¾c cänh
tình ¤y, lòng tôi xúc ðµng
vô cùng tim tôi nhß b¸ bóp th¡c
lÕi, mµt cäm giác tái tê t×
trong nµi tÕng, dâng lên t§n c± làm
tôi ngh©n ngào, tôi t¯i s¥m cä mày
m£t, tôi không tñ chü ðßþc,
b·i ni«m ðau tr¡c ¦n h¯i h§n, tôi
quì xu¯ng bên xác chªt cüa con vßþn,
mà nß¾c m¡t tôi tñ trào ra
nhö dài theo ðôi má ! Tôi th±n
thÑc và miên man trong dày xéo cüa
lß½ng tri ! Mµt câu nói cüa nhà
sß Ph§t-Giáo mà tôi không nh¾
là ðã nghe · th¶i gian nào, lÕi
n±i lên trong ð¥u óc tôi "Tình
mçu tØ cûng nhß lòng tham s¯ng sþ
chªt cüa loài súc sanh không khác
gì v¾i con ng߶i". Và hôm nay, cái
chªt cüa con vßþn, cüa mµt sinh linh,
nó, ðã thñc sñ thÑc tïnh tôi.
- Th¥y ðµi
th¥y sao thª !
- Tôi giñt
mình, vì hai ng߶i lính v×a lây
vai v×a g÷i tôi.
- Tôi th«u thào;
các anh giæ giùm cái súng cho tôi.
- Thôi các
anh ð×ng b§n tâm, chúng ta v« :
Bây gi¶ tôi
m¾i b×ng hi¬u : ai giªt con tôi, vþ tôi,
thì ch¡c tôi ðau ð¾n vô cùng
! Тng này con v§t vçn ðü tình
nghîa cao quí nhß thª, thì con ng߶i
: còn phäi h½n nhi«u m¾i phäi. C¾
sao tôi lÕi vì chút ðïnh chung nÞ
ði bán r¨ ð°ng bào chüng tµc,
tôi không phäi loài thú, mà chính
là loài ng߶i - ng߶i Vi®t Nam
rõ ràng, tñ sao tôi lÕi có th¬
bán ðÑng ng߶i Vi®t cho ngoÕi bang
? Còn tôi ? Chï vì ti«n, vì chÑc
mà an vui trên ðau kh± cüa m÷i ng߶i.
Tr¶i ½i ! tôi là th¢ng kh¯n nÕn,
ðáng chªt, à, còn mµt ði«u
lÕ næa, là nhæng ng߶i b¸ oan
khu¤t v« tay tôi, h÷ có nhìn tôi
b¢ng con m¡t hi«n h§u c¥u cÑu nhß
con vßþn ¤y ðâu ? Phäi r°i, tôi
hi¬u r°i vì h÷ ðúng là con ng߶i,
con ng߶i có huyªt th¯ng, biªt yêu
nß¾c thß½ng nòi, biªt khinh r¨
kë vong bän, nên h÷ không ch¸u c¥u
xin · mµt ng߶i ðã bán rë
lß½ng tâm nhß tôi ! Càng nghî
tôi càng ån nån khôn tä . Ông
еi Giai, quÏ trß¾c dân làng và
ðßa tay lên c± ông giñt mÕnh
chiªc giây chuy«n b¢ng vàng mang hình
d¤u cµng bung ra khöi c±, ông nghiªn
rång : " TÕi cái n¥y, nó làm tôi
tr· nên con ng߶i m¤t g¯c, chà
ðÕp m© cha, ông bà tiên t±, th¶
theo lý thuyªt thñc dân cüa th¢ng tây
ðô hµ..." Dân làng ôm ông cùng
nhö l®, giòng l® "ThÑc Tïnh" ðích
thñc con dân Vi®t-Nam.
-----------------------------
KÖ thu§t vi tính:
Thi Phan