1.
A LÕi Gia ThÑc:
Là thÑc thÑ tám, tÑc là t¤t
cä chüng tØ thi®n, ác, vô ký,
do thÑc thÑ sáu lãnh ðÕo nåm
thÑc trß¾c (nhãn, nhî, tÖ, thi®t,
thân) làm ra ð«u chÑa trong ðó,
cûng g÷i là tÕng thÑc.
2. A
Hàm: B¯n thÑ kinh ti¬u
th×a b¢ng tiªng pali g÷i là TÑ A Hàm.
G°m Tr߶ng A Hàm, Trung A Hàm, Tång
Nh¤t A Hàm và TÕp A Hàm. [Xem thêm
Trang Kinh Ði¬n]
3. A
Lan Nhã: D¸ch là ch²
t¸ch t¸nh (xa lìa náo nhi®t), cûng
là n½i chùa cüa tÏ kheo cß trú.
4. Ám
Ma La ThÑc: Tiªng Hán d¸ch
là vô c¤u, tÑc là cái thÑc
thanh t¸nh vô c¤u, cûng g÷i là thÑc
thÑ chín.
5. A
N§u Ða La Tam Mi®u Tam B° Ы
: A N§u Ða La d¸ch là vô thßþng,
Tam Mi®u d¸ch là chánh ðÆng, Tam B°
Ы d¸ch là chánh giác. Giác
ngµ cu¯i cùng g÷i là Vô Thßþng
Chánh ÐÆng Chánh Giác.
6. A
Tång KÏ Kiªp: Là s¯
th¶i gian lâu vô lßþng.
7. A
Xà Lê: D¸ch là thân
giáo sß. Có b±n ph§n dÕy ð®
tØ các thÑ gi¾i lu§t tÏ kheo, t×
xu¤t gia th÷ gi¾i, h÷c kinh, cho ðªn
y chï dÕy pháp môn tu hành.
8. A
Xà Thª: Là tên cüa
qu¯c vß½ng nß¾c Ma Ki®t Ðà
(thuµc n е). Khi Ph§t trø thª, làm
thái tØ nghe l¶i bÕn ác Ы Bà
ÐÕt Ða nh¯t phø vß½ng và
hÕi Ph§t. Sau này ån nån ðªn Ph§t
sám h¯i và qui y làm hµ pháp cho
Ph§t giáo r¤t ð¡c lñc.
9. A
TÏ: Là ð¸a ngøc
vô gián, tÑc không có th¶i gian gián
ðoÕn. Thª gi¾i này hoÕi thì
sang thª gi¾i khác ð¬ ch¸u kh±.
10. n
ChÑng: n là con d¤u,
chÑng là chÑng nh§n. Tâm cüa trò
ðã ngµ r°i nh¶ tâm th¥y ¤n chÑng
trò ¤y ðã ngµ, cûng g÷i là
truy«n tâm ¤n.
11. Ba
LoÕi Thi«n: l. Nhß tu ngû-ðình-tâm
quán, tÑ-ni®m-xÑ quán v.v...g÷i
là ti¬u th×a thi«n. 2. Nhß tu chï-quán,
pháp-gi¾i quán, duy-thÑc quán v.v...
g÷i là ðÕi th×a thi«n. 3. Tham công
án thoÕi ð¥u mà phát kh·i nghi
tình, t× nghi ðªn ngµ chÆng có
nång quán s· quán, g÷i là T±
Sß Thi«n.
12. Ba
Mß½i B¦y Ph¦m Trþ ÐÕo:
TÑc là
TÑ
Ni®m XÑ (quán thân
b¤t t¸nh, quán th÷ là kh±, quán
tâm vô th߶ng, quán pháp vô
ngã),
TÑ Chánh
C¥n (ác ðã sanh nên
dÑt, ác chßa sanh không cho sanh, thi®n chßa
sanh nên sanh, thi®n ðã sanh khiªn cho tång
trß·ng),
TÑ Th¥n Túc
(døc th¥n túc là thöa nguy®n, c¥n
th¥n túc là tinh t¤n, tâm th¥n túc
là chánh ni®m, quán th¥n túc là
b¤t loÕn),
Ngû Cån
(tín cån, t¤n cån, ni®m cån, ð¸nh
cån và hu® cån. Do nåm pháp cån
bän này sanh ra thánh ðÕo, nên g÷i
là ngû cån),
Ngû Lñc
(là lñc xu¤t phát t× ngû cån
trên),
Th¤t B° Ы
Ph¥n cûng g÷i là Th¤t
Giác Ph¥n hay là Th¤t Giác Chi (l. Ch÷n
pháp, 2.tinh t¤n, 3. hÖ, 4. khinh an, 5. ni®m, 6.
ð¸nh, 7. xä), [xä là tâm quân bình,
bình thän, không b¸ chi ph¯i do b¤t
cÑ yªu t¯ nào, dù nµi tâm hay
ngoÕi cänh]
Bát Chánh
ÐÕo Ph¥n (l. chánh kiªn,
2. chánh tß duy, 3. chánh ngæ, 4. chánh
nghi®p, 5. chánh mÕng, 6. chánh tinh t¤n,
7. chánh ni®m, 8. chánh ð¸nh). Ba mß½i
bäy ph¦m này ð¬ trþ giúp cho ng߶i
tu Ph§t giáo Nguyên thüy, nên g÷i là
trþ ðÕo.
13. BÕch
Nghi®p: Dù
làm thi®n mà chÆng cho là thi®n, dù
không làm ác cûng chÆng cho là không
làm ác, thi®n ác ð«u chÆng suy
nghî, tâm chÆng phân bi®t hay d·, t¯t
x¤u v.v... nhß t¶ gi¤y tr¡ng nên g÷i
là bÕch nghi®p.
14. Bát
Ðäo: Ch¤p có Th߶ng,
LÕc, Ngã, T¸nh là th§t có ¤y
là b¯n thÑ ðiên ðäo cüa phàm
phu ; ch¤p không có Th߶ng, LÕc,
Ngã, T¸nh là th§t không, ¤y
là b¯n thÑ ðiên ðäo cüa nh¸
th×a, nói chung là bát ðäo.
15. Bát
Kïnh Pháp: l. Ni dù tråm
hÕ phäi l bái tÏ kheo s½ hÕ;
2. Không ðßþc m¡ng, báng tÏ kheo
; 3. Không ðßþc cØ tµi tÏ kheo
; 4. Ni th÷ gi¾i cø túc phäi th÷
v¾i hai bµ Tång (Nam, Nß); 5. Ni phÕm tµi
tång-tàn phäi sám tr× v¾i hai bµ
Tång ; 6. M²i næa tháng phäi thïnh c¥u
tÏ kheo dÕy bäo ; 7. Kiªt hÕ an cß chÆng
ðßþc cùng chung mµt ch² v¾i TÏ
kheo, cûng chÆng ðßþc quá xa ch²
· cüa TÏ kheo (ðÕi khái cách
500 m); 8. Giäi hÕ nên c¥u tÏ kheo chÑng
kiªn ba thÑ: kiªn, vån, nghi ð¬ tñ
kim thäo. Ðây là ði«u ki®n cüa
Ph§t cho ng߶i næ xu¤t gia.
16. Bát
Nhã: Trí hu® cüa tñ
tánh (khác v¾i trí hu® cüa bµ
óc) sÇn ð¥y ðü kh¡p không gian
th¶i gian, chÆng có thiªu sót, chÆng
có chß¾ng ngÕi, cái døng tñ
ðµng chÆng c¥n tác ý, tùy c½
Ñng hi®n chÆng sai mäy may.
17. Bát
Phong: Là ðßþc, m¤t,
khen, chê, vinh, nhøc, kh², vui.
18. Bát
Xúc: Là tám thÑ
cäm giác : ðµng, ngÑa, n£ng, nh©,
lÕnh, ¤m, tr½n, rít. Thñc ra còn
nhi«u cäm giác khác nhß : m«m, cÑng,
kiªn bò, ði®n giñt, quên thân, bay
b±ng v.v... ð«u là quá trình lúc
tînh t÷a th߶ng có.
19.
B¡c Câu Lß Châu: Con
ng߶i · châu này, sanh ra li«n tñ
l¾n lên, th÷ ðü ngàn nåm ån
m£c tñ nhiên, phß¾c th÷ bình
ðÆng.
20. B¤t
Cµng Pháp: Pháp chÆng
chung v¾i tam th×a (nhß ý thÑc chÆng
th¬ suy l߶ng, ngôn ngæ chÆng th¬
din ta), là b¤t cµng pháp.
21. B¤t
Khä Tß Nghì: Tñ tánh
vô hình vô thanh, løc cån chÆng th¬
tiªp xúc, ý thÑc chÆng th¬ suy l߶ng,
mà di®u døng vô biên nên g÷i
b¤t khä tß nghì.
22. B¤t
Nh¸: Cûng là nghîa
vô trø, chÆng có cái nh¸ cüa
tß½ng ð¯i mà cûng chÆng phäi
là mµt.
23. Bª
Quan Bäo Nh§m: Thi«n Tông
nói :"B¤t phá trùng quan b¤t bª
quan", là sau khi ngµ r°i mu¯n bäo nh§m
b±n lai di®n møc cüa tñ tánh nên
m¾i c¥n phäi bª quan (nh§p th¤t). Bäo
nh§m nghîa là dÑt tr× t§p khí
thª gian và xu¤t thª gian d¥n d¥n. Ví
nhß n¢m m½ khóc chäy nß¾c m¡t,
khi tïnh d§y vçn c¥n phäi lau nß¾c
m¡t m¾i sÕch ðßþc. [Xem Tham
Thi«n Ph± Thuyªt]
24. Biên
Kiªn: Ch¤p vào mµt
bên cüa tß½ng ð¯i nhß ch¤p
có, ch¤p không, ch¤p th߶ng, ch¤p
ðoÕn v.v... ð«u g÷i là biên kiªn.
25. Bình
Th߶ng Tâm : Bän th¬
cüa tñ tánh bình th߶ng cùng
kh¡p th¶i gian không gian, n½i phàm chÆng
b¾t, n½i thánh chÆng thêm. Tâm này
bình ðÆng nhß th߶ng, chÆng sanh
chÆng di®t, chúng sanh y theo tâm này Ñng
døng trong cuµc s¯ng hàng ngày nên
g÷i bình th߶ng tâm là ðÕo
v§y.
26. B¯
Tát: Là d¸ch âm
t× tiªng PhÕn, nghîa là mµt hình
thÑc hµi h÷p. Theo gi¾i lu§t nhà
Ph§t, m²i tháng có hai kÏ b¯ tát
ð¬ cØ hành vi®c tøng gi¾i (xßa
kia, vi®c truy«n gi¾i cûng trong ngày b¯
tát). Trß¾c khi tøng gi¾i phäi qua
vi®c tñ ki¬m thäo. V¸ chü t¸ch lâm
th¶i höi tång chúng: "Trong nØa tháng
qua, ai có phÕm gi¾i phäi ðÑng ra
tñ bÕch và sám h¯i v¾i chúng?".
Höi nhß v§y ba l¥n, nªu cä chúng ð«u
im l£ng thì tuyên b¯: "T¤t cä giæ
gi¾i trong sÕch", r°i m¾i b¡t ð¥u
tøng gi¾i.
27. B°
Ы: Bän th¬ tñ tâm
ð¥y kh¡p th¶i gian không gian, t¤t cä
ð«u thuµc v« chính mình, ngoài
tâm chÆng có pháp ð¬ ð¡c, nên
giác ngµ ðßþc cái tâm vô
s· ð¡c tÑc là B° Ы.
28. B°
Tát: Âm tiªng PhÕn
là B° Ы Tát Ðöa d¸ch là
giác hæu tình có b±n ph§n khiªn
cho hæu tình chúng sanh ðÕt ðªn
giác ngµ.
29. Cänh
Gi¾i: Hi®n tßþng s·
th¤y và cäm giác trong quá trình
tu hành khi chßa ngµ, khi ti¬u ngµ, khi ðÕi
ngµ.
30. Cây
Ph¤t Tr¥n: Là công
cø cüa Thi«n sß dùng ð¬ tiªp
dçn h§u h÷c khiªn thi«n giä phát
kh·i nghi tình cho ðªn khai ngµ.
31. Chánh
Biªn Tri: Cái biªt cùng
kh¡p th¶i gian không gian chÆng có nång
s· ð¯i ðãi, tÑc là cái
biªt cüa bän th¬ Ph§t tánh, kh¡p th¶i
gian thì chÆng sanh di®t g÷i là Niªt
Bàn, kh¡p không gian thì chÆng khÑ
lai g÷i là Nhß Lai.
32.Chánh
Pháp Nhãn TÕng: TÕng
dø cho kho tàng, kho này tñ tánh sÇn
có. Khi hi®n cái døng cüa chánh-pháp-nhãn
thì hay xem theo cån c½ mà tùy duyên
hóa ðµ m÷i chúng sanh g÷i là
chánh pháp nhãn tÕng.
33. Chân
Ъ: Chân th¬ cüa tñ
tánh siêu vi®c không gian, th¶i gian và
s¯ lßþng chÆng th¬ din tä g÷i
là chân ðª.
34.
Chân Nhß: Chân th§t
ðúng nhß bän th¬ cüa tñ tánh.
35. Chüng
Trí: Chüng tØ trí
hu® ðã sÆn có trong tñ tánh,
nªu ðßþc hi®n hành thì di®u
døng vô biên, cûng g÷i là nh¤t
thiªt chüng trí.
36. Chuy¬n
Ngæ: Là l¶i nói chÆng
có s· trø, chï có ng߶i kiªn
tánh m¾i nói ðßþc. Cûng nhß
nói Có ý chÆng phäi cho là
Có, nói Không ý chÆng
phäi cho là Không, cho ðªn nói
Ðúng
ý chÆng phäi cho là Ðúng, nói
Sai
ý chÆng phäi cho là Sai.v.v...
37. ChÑng
Ngµ: Không c¥n qua bµ
óc suy tß, chï giæ nghi tình mà b²ng
nhiên phát hi®n tñ tánh cùng kh¡p
th¶i gian không gian, g¯c nghi chþt dÑt, ðÕt
ðªn tñ do tñ tÕi cûng g÷i là
kiªn tánh.
38. Con
Mu²i Trên Trâu S¡t:
Là dø cho chÆng có ch² ð¬ m·
mi®ng.
39. C±
Kính: Là gß½ng
xßa, dø cho ch½n nhß Ph§t tánh. Sñ
chiªu soi kh¡p không gian th¶i gian nhßng không
có ý ni®m chiªu soi.
40. Công
Án: Mµt vø án (chuy®n
tích) chÆng th¬ dùng bµ óc ð¬
lý giäi, làm cho thi«n giä cäm th¤y
th¡c m¡c mà phát kh·i nghi tình,
g÷i là công án.
41. Công
ÐÑc: Theo ý løc t±
giäi: công ðÑc sÆn ð¥y ðü
trong pháp thân, dùng công phu ð¬ phát
hi®n tñ tánh, thì công ðÑc tr÷n
v©n hi®n ra. B¯ thí, cúng d߶ng
là tu phß¾c, chï có th¬ g÷i
là phß¾c ðÑc chÆng phäi công
ðÑc.
42. Công
Phu: Theo mµt ð߶ng l¯i
ð¬ tu t§p mµt pháp môn, khi døng
công tu t§p g÷i là công phu. Nhß tham
thi«n có nghi tình tÑc là có công
phu.
43. Công
Phu Thành Phiªn: Tham thi«n
døng công ð« câu thoÕi ð¥u
phát kh·i nghi tình, ngày ðêm 24
gi¶ chÆng có giây phút gián ðoÕn
tÑc là công phu thành phiªn, cûng
g÷i là ði ðªn thoÕi ð¥u.
44. Cµng
Pháp: Pháp chung v¾i
nh¸ th×a (nhß có sanh tØ ð¬ di®t,
có Niªt Bàn ð¬ chÑng) và pháp
chung v¾i ðÕi th×a (nhß th¤y sanh
tØ, Niªt Bàn ð«u nhß hoa ð¯m
trên không) g÷i là cµng pháp.
45. Cúng
D߶ng: B¯ thí mà
chân thành cung kính g÷i là cúng
d߶ng.
46. CÑ
Khoän Kªt Án: Là cån
cÑ theo cån c½ trình ðµ cüa ng߶i
h÷c (nghi ngµ, sâu cÕn, chân giä..)
mà dùng các phß½ng ti®n linh ðµng
ð¬ tùy c½ quét sÕch d¤u tích
có s· trø cüa ng߶i h÷c.
47. Dây
Cµt L² Mûi: Thi«n giä
l÷t vào cái bçy cüa T± sß
(nhß ðánh ð§p chØi m¡ng....), phát
nghi mãnh li®t mà tñ chÆng biªt, cûng
nhß con trâu b¸ cµt dây l² mûi,
ði t¾i ði lui ð«u do tay cüa T± sß
lôi kéo.
48. Di®u
Giác: ChÑng quä Ph§t
cùng tµt, tÑc là vô thßþng
Chánh-ÐÆng Chánh-Giác.
49. Du
Già (Yoga): D¸ch nghîa
là tß½ng ßng, nghîa là tß½ng
ßng v¾i c½, cänh, tß¾ng, lý,
nhân quä v.v...M§t tông cûng g÷i là
Du-Già-Tông, Duy-thÑc-Tông · n е
cûng g÷i là Du-Già-Tông.
50. Duyên
Giác: Do quán th§p nh¸
nhân duyên mà giác ngµ ðÕo trung-th×a,
g÷i là duyên giác.
51. ÐÕi
ÐÑc: Là xßng hô
ng߶i tu hành có ðÑc hÕnh cao
siêu.
52. ÐÕi
Th×a: Dø cho xe l¾n ch·
ðßþc nhi«u ng߶i. Kinh ÐÕi
th×a liu nghîa phá tr× t¤t cä
ch¤p trß¾c, cu¯i cùng chÑng ðßþc
Tam không (nhân không, pháp không, không
không) thÆng ðªn ÐÆng Giác Di®u
Giác, cûng g÷i là B° Tát th×a.
53. ÐÕi
Ý Ph§t Pháp: Tác
døng cüa Ph§t pháp là mu¯n phát
minh th¬ døng cüa tñ tánh, ðÕi
ý chÆng ngoài 2 chæ ©l§pª và
©pháª. Nhân Th×a, Thiên Th×a thì
chï l§p mà chÆng phá ; ÐÕi Th×a,
Ti¬u Th×a thì có l§p có phá
; T¯i-Thßþng-Th×a thì chï phá
mà chÆng l§p. L§p là kiªn l§p t¤t
cä giä danh, phá là phá tr× tri kiªn
ch¤p th§t.
54. Ðáy
Thùng S½n Ðen: Dø
cho h¥m sâu vô minh. Nói ©thùng s½n
lûng ðáyª là dø cho phá ðßþc
vô minh, tÑc là khai ngµ.
55. ÐÆng
Giác: Giác ngµ cái
bän th¬, v« lý thì b¢ng Ph§t còn
v« sñ thì cái døng chßa b¢ng
Ph§t.
56. Ы
H°: Ы h° thßþng
v¸ là thÑc ån ng߶i ð¶i r¤t
quý, dø cho di®u pháp cao tµt không
gì h½n. Nhßng nªu g£p nhæng kë
tà kiªn ðiên ðäo chÆng rõ cái
thßþng v¸ ðó mà ðem dùng
b§y thì lÕi tr· thành thu¯c ðµc
hÕi ng߶i.
57. Ðia
Ngøc: Là ch² · cüa
ng߶i tµi phÕm, chï th÷ kh±
chÆng th÷ vui, tµi càng l¾n thì
mÕng s¯ng càng lâu.
58. Ðiên
Ðäo Tß·ng: Phàm
phu · n½i thª lßu b¯ tß·ng sanh
ra trß¾c tß·ng g÷i là ðiên
ðäo tß·ng. B§c thánh chï có
thª lßu b¯ tß·ng không có trß¾c
tß·ng, nên không g÷i là ðiên
ðäo tß·ng. Có ðiên ðäo
tß·ng là có phi«n não, không
có ðiên ðäo tß·ng thì không
có phi«n não.
59. Ðông
S½n Pháp Môn: Vì
ngü t± ho¢ng pháp thi«n tÕi núi
Ðông S½n, nên các tòng lâm dùng
hai chæ Ðông S½n ð¬ am chï pháp
môn cüa ngü t± truy«n dÕy, nên
g÷i là pháp môn Ðông S½n.
60. Яn
Giáo: Là giáo pháp
cüa Thi«n Tông do phát kh·i nghi tình
mà ðÕt ðªn ð¯n ngµ cûng
g÷i là pháp thi«n trñc tiªp, nay
g÷i là T± Sß Thi«n.
61. аng
N½i Sanh ChÆng аng N½i TØ:
Ph§t tánh ð°ng mà ch² ngµ chÆng
ð°ng, nhß ti¬u tØ ti¬u hoÕt và
ðÕi tØ ðÕi hoÕt chÆng ð°ng.
Nhßng có khi chß T± nói nhß thª
là làm phß½ng ti®n ð¬ khiªn
thi«n giä phát kh·i nghi tình mà
thôi.
62. Ðß½ng
C½: Thích Ñng v¾i
cån c½ trình ðµ cüa chúng sanh
g÷i là ðß½ng c½. Cûng g÷i
là khª c½.
63. Ðß½ng
Th¬ TÑc Không: Løc
cån tiªp xúc løc tr¥n sanh ra løc thÑc,
ngay ðó biªt ðßþc v¯n là vô
thüy vô sanh, v¯n tñ không t¸ch, chÆng
phäi cänh tr¥n di®t r°i m¾i không, ngay
khi th¤y sñ v§t ðó tÑc là không,
g÷i là ðß½ng th¬ tÑc không.
64. Gia
Phong: Cái tác phong khác
bi®t cüa các tông phái dùng ð¬
ðµ ng߶i.
65. Gïai
Ngµ: Qua bµ óc nghiên
cÑu tß duy, hoát nhiên thông su¯t
nghîa lý g÷i là giäi ngµ.
66. Gïai
Thoát: Phàm t¤t cä
cäm th÷ có th¬ änh hß·ng sñ
kh± vui cüa thân tâm ð«u ðßþc
giäi töa mà ðÕt ðªn ch² sanh
tØ tñ do, chÆng b¸ th¶i gian không
gian hÕn chª, m¾i là chân giäi thoát.
67. Giªt
Ph§t: Ngài Lâm Tª nói
:"G£p Ph§t giªt Ph§t", là mu¯n phá
tr× cái kiªn giäi ch¤p Ph§t cüa
ðß½ng c½, nghîa là chÆng trø
n½i Ph§t. [Xem Lâm Tª Ngæ
Løc]
68. Gi¾i
иnh Hu®: Gi¾i là
hành vi trong cuµc s¯ng hàng ngày nên
tuân theo : v« chï trì thì vi®c ác
ch¾ nên làm, v« tác trí thì
vi®c thi®n nên phøng hành. иnh là
tâm ð¸a chÆng loÕn thì cäm th¤y
khinh an. Hu® là tâm ð¸a chÆng si thì
phát ra Ñng døng. Nói chung g÷i là
tam vô l§u h÷c. [Xem thêm Kinh
Pháp Bäo Ðàn]
69. Häi
n Tam Muµi: Häi-¤n là
häi-thßþng ¤n-vån (nghîa là
do ánh sáng m£t tr¶i chiªu trên thành
ph¯ phän xÕ lÕi hi®n trên m£t bi¬n,
ng߶i hàng häi th߶ng g£p th¤y
thành ph¯ trên m£t bi¬n nhßng ðªn
g¥n thì không th¤y næa), ð¬ dø
cho sÑc døng biªn hóa vô biên cüa
tñ tánh. Cái chánh ð¸nh ðßþc
hi¬n bày sÑc døng này g÷i là
Häi-n Tam-Muµi.
70. Hàn
Lu Trøc Kh¯i, Sß TØ Giäo Nhân :
Có ng߶i quång ra cøc xß½ng,
con chó ðu±i theo cøc xß½ng mà
c¡n, sß tØ thì phát hi®n ng߶i
quång cøc xß½ng mà c¡n ngay ng߶i
ðó. Ng߶i ðó dø cho tñ tánh,
cøc xß½ng dø cho l¶i nói cüa
chß Ph§t chß T±. Nªu hß¾ng vào
l¶i nói lãnh hµi là con chó, hß¾ng
vào tñ tánh lãnh hµi m¾i là
con sß tØ (Hàn-Lu là con chó mñc
r¤t thông minh cüa nß¾c Hàn vào
th¶i Xuân Thu Trung Qu¯c).
71. Hành
Cß¾c: Ngày xßa ng߶i
tu hành ði bµ ðªn các n½i tham
v¤n g÷i là hành cß¾c.
72. HÕnh
Ð¥u Ðà: D¸ch là
kh± hÕnh. Ng߶i tu hành tñ nguy®n
s¯ng theo cuµc s¯ng gian nan kh± nh÷c ð¬
mài dûa thân tâm, mu¯n nh¶ hÕnh
này ð¬ giäi thoát t¤t cä kh±,
nói là dùng kh± ð¬ tr× kh±,
g÷i là kh± hÕnh.
73. Hi®n
Lßþng: Ng߶i tu chánh
pháp ðßþc chÑng ngµ, hi¬n hi®n
bän th¬ tñ tánh ð¥y kh¡p th¶i
gian không gian, cái thñc tß¾ng này
g÷i là hi®n lßþng, cái døng
g÷i là hi®n-lßþng-trí.
74. Hóa
Nghi TÑ Giáo: l.
Яn giáo : Vì kë
thßþng cån thuyªt pháp ð¯n tu ð¯n
chÑng, g÷i là ð¯n giáo; 2.
Ti®m giáo: vì kë trung
hÕ cån thuyªt pháp t× cÕn vào
sâu t×ng l¾p tiªn lên, g÷i là
ti®m giáo ; 3. Bí
m§t giáo : dùng sÑc
trí hu® b¤t khä t× nghì (bát
nhã) khiªn ng߶i nghe m²i m²i tñ
lãnh hµi mà chÆng biªt v¾i nhau,
g÷i là bí m§t giáo ; 4.
B¤t ð¸nh giáo : dùng
sÑc bát nhã khiªn ng߶i nghe ðßþc
hi¬u khác nhau, chÑng quä chÆng ð°ng,
ho£c nghe ti¬u pháp mà ð¡c ðÕi
quä, ho£c nghe ðÕi pháp mà ð¡c
ti¬u quä, g÷i là b¤t ð¸nh giáo.
TÑ giáo này là nhæng nghi thÑc
cüa Ph§t dùng ð¬ giáo hóa chúng
sanh, nên g÷i là hóa nghi.
75. Hóa
Pháp tÑ Giáo: l. Tam-tÕng
giáo : bao g°m tam tÕng : kinh, Lu§t, Lu§n
; 2. Thông giáo : là pháp cµng thông
cüa tam th×a ; 3. Bi®t giáo : là pháp
riêng bi®t chï ð¯i v¾i mµt th×a;
4. Viên giáo : ð¯i v¾i ng߶i t¯i
thßþng cån thuyªt pháp viên dung. TÑ
giáo này là pháp môn cüa Ph§t
dùng ð¬ giáo hóa chúng sanh, nên
g÷i là hóa pháp.
76. Hóa
Thành: Thinh Vån, Duyên
Giác ßa pháp ti¬u th×a, chÆng tin ðÕi
th×a nên Ph§t phß½ng ti®n thuyªt
Niªt Bàn Ti¬u Th×a (Hóa Thành) ð¬
an üi h÷ ðßþc tÕm yên, r°i
m¾i bäo bö Hóa Thành xu hß¾ng
ðÕi th×a ð¬ ðÕt ðªn Bäo
S· (quä Ph§t).
77. Hòa
Thßþng: D¸ch là Thân-Giáo-Sß,
nghîa là b±n sß xu¯ng tóc cho ng߶i
xu¤t gia trong Ph§t Giáo g÷i là hòa
thßþng.
78. Hµt
Cäi NÕp Tu Di, Tu Di NÕp Hµt Cäi:
Hµt cäi r¤t nhö. Tu Di r¤t l¾n. N½i
thª gi¾i tß½ng ð¯i, Tu Di nÕp
hµt cäi thì ðßþc, hµt cäi
nÕp Tu Di thì không ðßþc. Nhßng
nªu vào cänh gi¾i tuy®t ð¯i thì
l¾n nhö có th¬ dung nÕp lçn nhau.
Ðây chÑng tö sau khi ngµ r°i thì
chÆng còn phân bi®t tß½ng ð¯i
næa.
79. Hæu
L§u: Có t§p khí phi«n
não là hæu l§u.
80. Hæu
Tình: Sinh v§t có 2 thÑ
: еng v§t thuµc hæu tình, thñc
v§t thuµc vô tình. Ph§t nói ðµ
chúng sanh v¾i c¤m sát sanh ð«u là
ð¯i v¾i chúng sanh hæu tình mà
nói.
81. HÖ
Xä: HÖ là tñ mình
hoan hÖ làm vi®c thi®n, th¤y ng߶i
khác làm vi®c thi®n cûng phát tâm
tùy hÖ. Xä là xä bö, t¤t cä
sñ chß¾ng ngÕi giäi thoát cüa
thân tâm ð«u xä bö hªt.
82. Khª
C½: Sñ dÕy bäo khai
th¸ cüa tông sß khª hþp cån c½,
trình ðµ cüa ng߶i h÷c g÷i
là khª c½.
83. Không
Ch¤p: Phá ðßþc
ngã ch¤p, pháp ch¤p r°i, th¤y vû
trø vÕn v§t ð«u không, bèn ch¤p
cái không này cho là t¤t cä ð«u
không có, g÷i là không ch¤p.
84. Kiªn
е: D¸ch là tø,
u¦n, kªt v.v...Mµt kiªn ðµ tÑc
là mµt bài, ho£c mµt chß½ng,
ho£c mµt phçm, ho£c mµt ðoÕn.
85. Kiªn
Ho£c: Ch¤p th§t cái
kiªn giäi sai làm là kiªn ho£c.
86. Kiªn
Tánh: Tham thi«n ðªn
ch² cùng tµt, ©°ª lên mµt tiªng,
trong sát na tñ tánh b²ng hi®n, liu
chÑng các pháp vô sanh, g÷i là
kiªn tánh thành Ph§t, cûng g÷i là
ngµ pháp vô sanh, chÆng phäi có nång
kiªn s· kiªn.
87. Kiªn
Vån Giác TriTh߶ng,
LÕc, Ngã, T¸nh : TÑc là trong løc
cån: m¡t chü sñ kiªn, tai chü sñ
vån, mûi lßÞi và thân chü sñ
giác, ý chü sñ tri (biªt). Nói chung
g÷i là kiªn vån giác tri.
88. Kiªp:
Là th¶i gian r¤t dài.
89. Kiªp
Höa Thiêu Ðáy Bi¬n, Gió Th±i Núi
Ðøng Nhau: Là hình
dung bän th¬ cüa ðÕi niªt bàn, nhß
nhß b¤t ðµng, kiªp höa chÆng th¬
thiêu hüy, gió bäo chÆng th¬ lay ðµng.
90. Kiªt
Ðông: Thi«n tông ngoài
kiªt hÕ (mùa ha) còn có kiªt ðông
(mùa ðông) ð¬ cho hành giä tham thi«n
t§p trung ðä thi«n th¤t su¯t mùa
ðông.
91. Kiªt
HÕ€: Theo gi¾i lu§t,
tÏ kheo m²i nåm ð«u phäi nh§p hÕ
ba tháng, t× 15 tháng 4 ðªn 15 tháng
7, c¤m túc không ðßþc ði ra ngoài,
g÷i là kiªt hÕ. Khi män hÕ phäi
cØ hành mµt cuµc tñ ki¬m thäo
liên tiªp ba ngày. M²i v¸ tÏ kheo ð«u
phäi ðÑng ra höi ðÕi chúng v«
kiªn, vån, nghi: v« kiªn nghîa là "Có
th¤y tôi phÕm gi¾i?", v« vån nghîa
là "Có nghe tôi phÕm gi¾i?", v«
nghi nghîa là "Không th¤y, không nghe,
nhßng có lý do nghi tôi phÕm gi¾i?".
y g÷i là mãn-hÕ tñ-tÑ.
92. La
Hán: A-La-Hán là quä
v¸ cüa Thinh-Vån-Th×a. Ti¬u th×a dÑt
tr× kiªn ho£c và tß ho£c cüa tam
gi¾i thì chÑng ðßþc Hæu-Vi Niªt
Bàn g÷i là A-La-Hán, d¸ch là B¤t-Lai,
Nghîa là chÆng ðªn th÷ sanh trong tam
gi¾i næa.
93. Lìa
TÑ Cú Tuy®t Bách Phi:
TÑ Cú là : Có, không, chÆng có
chÆng không, cûng có cûng không. T¤t
cä tß tß·ng ð«u chÆng ra ngoài
tÑ cú này, nªu trø thì chß¾ng
ngÕi sñ døng cüa bän th¬ tñ tánh
mà sanh ra bách phi (ðü thÑ sai l¥m),
nªu lìa thì hi¬n bày ðÕi døng
cüa tñ tánh mà tuy®t bách phi.
94. Lu§t
Sß: Tu sî thông su¯t
gi¾i lu§t cüa nhà Ph§t g÷i là
Lu§t sß (chÆng phäi là lu§t sß
ngoài ð¶i).
95. Løc
Cån , Løc Tr¥n, Løc ThÑc:
Løc cån (Nhãn, nhî, tï, thi®t, thân,
ý) tiªp xúc v¾i løc tr¥n (s¡c,
thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp) mà
sanh kh·i sñ phân bi®t cüa løc thÑc
nhß x¤u ð©p cüa s¡c, tiªng l¾n
nhö cüa âm thanh, th½m th¯i cüa mùi,
ng÷t ð¡ng cüa v¸, lÕnh nóng cüa
xúc, sanh di®t cüa pháp v.v.
96.
Løc Di®u Pháp Môn:
l. S± tÑc môn: tÑc là kheo ði«u
hóa thân tâm, s± tÑc (ðªm h½i
th·) t× mµt ðªn m߶i ð¬
nhiªp loÕn tâm ; 2. tùy môn: tÑc
là không min cßÞng cÑ tùy theo
h½i th· dài ng¡n. Hít vào biªt
vào, th· ra biªt ra,dài ng¡n, lÕnh
¤m thäy ð«u biªt cä; 3. chï môn:
tÑc là ngßng tâm t¸nh lñ (l¡ng
ni®m). Tâm an nhàn, sáng süa, trong sÕch
không chúc lay ðµng; 4. quán môn: c¥n
phäi quán tâm rö ràng, biªt ngü
¤m là hß v÷ng, phá t¤t cä
tri kiªn ðiên ðäo, và ch¤p ngã
v.v.; 5. hoàn môn: tÑc xoay tâm phän chiªu
cái tâm nång quán, biªt tâm nång
quán là hß v÷ng chÆng th§t ; 6. t¸nh
môn: tâm chÆng ch² dña, chÆng trø
chÆng kh·i, chÆng ch¤p trß¾c, tr¯ng
r²ng trong sÕch. Y theo 6 môn này tu t§p
s¨ ðÕt ðªn di®u cänh cüa Niªt
Bàn ti¬u th×a nên g÷i là løc
di®u môn.
97. Løc
Hòa Kïnh: l. thân hòa
ð°ng trú ; 2. kh¦u hòa vô tranh
; 3. ý hòa ð°ng duy®t (vui) ; 4. gi¾i
hòa ð°ng tu, 5. kiªn hòa ð°ng giäi
(kiªn giäi) ; 6. lþi hòa ð°ng quân
(chia ð«u nhau), g÷i chung là løc hòa,
là qui ß¾c cån bän cüa tång chúng
cùng s¯ng chung trong tång ðoàn.
98. Løc
Môn: TÑc là cØa
cüa løc cån. Løc T± nói : "løc
thÑc ra løc môn, n½i løc tr¥n vô
nhim vô tÕp g÷i là vô ni®m".
99. Luc
Nhân: Nhân ðß½ng
có, nhân tß½ng tøc, nhân hình
tß¾ng, nhân tÕo tác, nhân hi¬n
th¸, nhân truy«n nhau.
100. Løc
Pháp Gi¾i: Là 6 gi¾i
nên h÷c cho mÕnh thêm cüa sa di ni ð¬
tiªn th÷ thÑc xoa. Sáu pháp là
không dâm døc, không trµm c¡p, không
sát hÕi, không v÷ng ngæ, không ån
phi th¶i và h÷c pháp bát kïnh.
101. MÕt
H§u Cú: TÑc là l¶i
nói cüa chß T±, cûng nhß nói:
"mµt câu cu¯i cùng (mÕt h§u) m¾i
ðªn lao quan (ngµ tri®t ð¬)". kë ðã
ngµ nghe r°i tñ biªt, kë chßa ngµ
nghe r°i không hi¬u thì t× ðó kh·i
lên nghi tình ð¬ ði ðªn ch² ngµ.
102 M£c
Chiªu Thi«n: Dùng cái
tâm nång quán im l£ng (m£c) nhìn
hÆn mµt ði¬m (s· quán) g÷i là
m£c chiªu, nghîa là im l£ng chiªu soi
mµt ch². Cûng nhß im l£ng khán chæ
"vô" là l÷t vào M£c-chiªu
tà-thi«n vì trø n½i im l£ng chÆng
th¬ ðÕt ðªn kiªn tánh, nên cûng
thuµc v« thi«n b®nh.
103. Mê
Tình: Vì ch¤p th§t
mà mê ho£c chánh lý g÷i là
mê tình.
104. Mµt
Chuy¬n Ngæ: Chuy¬n là
nghîa vô trø. Thi«n Tông khám xét
ng߶i h÷c nªu ðáp ðßþc
mµt chuy¬n ngæ thì ðßþc ¤n
chÑng là ðã ngµ.
105. Na
Già иnh: D¸ch là
ðÕi ð¸nh, b¤t cÑ lúc nào
n½i nào, ði ðÑng ng°i n¢m, ðµng
t¸nh, b§n rµn ränh rang, ð«u · trong
ð¸nh, chÆng có xu¤t nh§p g÷i
là Na già ð¸nh.
106. Nåm
ThÑ Tà MÕng: l. giä
hi®n kÏ lÕ mua chuµc tín ngßÞng
nhß t¸ch c¯c, th¥n thông v.v..., 2. tñ
khoe công ðÑc, tài h÷c ; 3. coi bói,
tß¾ng s¯ ; 4. hùng bi®n hô to, nh¤n
mÕnh oai the; 5. khoe ðßþc nhi«u cúng
d߶ng ð¬ l¤y lòng ng߶i. Ðây
là nåm thÑ hành vi ð¬ c¥u lþi,
nuôi s¯ng nên g÷i là tà mÕng.
107. Ngã
Ch¤p: Ch¤p cái thân
th¬ do tÑ ðÕi, ngü u¦n hòa hþp
này là th§t TA g÷i là ngã ch¤p.
108. Ngã
MÕn: Vì ch¤p th§t
tñ ngã nên khi tiªp xúc v¾i ng߶i
khác thì tö ra thái ðµ kiêu cång
g÷i là ngã mÕn.
109. Nghi
Sát: Nghi là nghi tình,
sát là giªt chªt mÕng cån cüa
sanh tØ, tÑc là t× nghi ðªn ngµ,
nên phß½ng ti®n cüa chß T± dùng
ð¬ dçn d¡t h§u h÷c g÷i là
nghi sát ng߶i thiên hÕ.
110. Nghi
Tình: trong tâm ð«
câu thoÕi ð¥u ho£c công án, tñ
höi mà tñ sanh kh·i cái cäm giác
không hi¬u, mu¯n hi¬u mà không hi¬u
n±i, cûng chÆng l÷t vào tß duy,
Thi«n Tông g÷i là nghi tình.
111. Nghîa
S¡c Không: Chúng vi (vi
tr¥n) tø lÕi g÷i là S¡c, chúng
vi chÆng tñ tánh g÷i là Không,
ðây là nói v« S¡c Không
trong nhân ð¸a. Còn trong Không cüa
chúng vi chÆng mµt vi, trong Không cüa
mµt vi chÆng chúng vi, ðây là S¡c
Không trên quä ð¸a, cûng là
cái nghîa S¡c Không b¤t nh¸.
112. Nghi®p:
Tâm kh·i ni®m, thân làm theo, t¤t
cä hành vi ðã làm ho£c kh·i
ni®m mà chßa làm ð«u g÷i là
nghi®p.
113. Nghi®p
Báo:TÕo thi®n nghi®p
ðßþc phß¾c báo, tÕo ác
nghi®p ðßþc kh² báo, g÷i là
nghi®p báo.
114. Nghi®p
Chß¾ng: B¤t cÑ
thi®n nghi®p ho£c ác nghi®p ð«u là
chß¾ng ngÕi sñ kiªn tánh giäi
thoát, nên g÷i nghi®p chß¾ng.
115. Nghi®p
Nhân, Nghi®p Quä: Hành
vi do thân tâm s· kh·i, s· tác,
huân nhim n½i thÑc thÑ tám thành
chüng tØ tÑc là nghi®p nhân. G£p
duyên mà hi®n hành tÑc là nghi®p
quä.
116. Ngû
B¤t ºng Thí: l. tài
v§t phi nghîa; 2. Rßþu, thu¯c hút, ðµc
dßþc; 3. lß¾i, bçy, chài b¡t;
4. võ khí giªt ng߶i; 5. âm nhÕc,
næ s¡c. Ðây là nåm ði«u không
nên dùng ð¬ b¯ thí.
117. Ngû
Ðình Tâm Quán: l.
b¤t t¸nh quán; 2. t× bi quán; 3. nhân
duyên quán; 4. løc thÑc quán; 5. S±
tÑc quán. Ðây là nåm thÑ thi«n
quán cüa th×a thanh vån.
118. Ngû
suy: Nåm thÑ tß¾ng
suy cüa ng߶i cõi tr¶i s¡p chªt.
l. Bông trên ð¥u héo tàn; 2. qu¥n
áo nh½ b¦n ; 3. thân th¬ hôi thúi
; 4. nách ra m° hôi, 5. không ßa tòa
ng°i.
160. Ph§t
Ðà: Ng߶i giác
ngµ cùng tµt ðã chÑng di®u giác
nhß Ph§t Thích Ca.
161. Phi
Lßþng: T¤t cä tri
kiªn ch¤p th§t, sai trái v¾i hi®n lßþng,
tÖ lßþng, g÷i là phi lßþng.
162. Phi«n
Não: Kiªn ho£c, tß
ho£c (kiªn giäi và tß tß·ng sai
l¥m) nhiu loÕn sñ yên t¸nh cüa
thân tâm g÷i là phi«n não.
163. Phi«n
Não Chß¾ng: T¤t
cä phi«n não do b¦y thÑ tình cäm
(m×ng, gi§n, bu°n, vui, yêu, ghét, ham thích)
và sáu thÑ døc v÷ng (cüa løc
cån) sanh kh·i ð«u là chß¾ng
ngÕi sñ giäi thoát cái kh± sanh
tØ, nên g÷i là phi«n não chß¾ng.
164. Ph±
Biªn: Là chÆng n½i
nào không có, chÆng lúc nào không
có.
165. Phß½ng
Ti®n: Tùy theo cån c½
trình ðµ cüa chúng sanh, tùy nghi giä
thiªt ðü thÑ thí dø ð¬ giáo
hóa theo m÷i ng߶i, g÷i là phß½ng
ti®n.
166. Phß½ng
Trßþng: Phòng ·
cüa hòa thßþng trø trì, ngang rµng
chï có mµt trßþng, nên g÷i là
phß½ng trßþng.
167. Qüai
нn: Quäi là ·
ð§u, ð½n là ð½n v¸. T¤t
cä v§t s¯ng trong tòng lâm cüa mµt
ông tång ð«u thuµc v« mµt ð½n
v¸. ð§u mµt ngày thì làm chü
(nhß mµt công dân) tòng lâm mµt
ngày, · ð§u m߶i nåm thì
làm chü tòng lâm m߶i nåm.
168. Qúan
C½: Là quán xét
cån c½, trình ðµ cüa ng߶i
h÷c ð¬ theo ðó mà dÕy bäo.
169. Qúan
Tß·ng: Dùng cái
tâm nång quán ð¬ quán cái cänh
s· quán, khi quán thành thì ni®m
kh·i, cänh li«n hi®n, nhß quán m£t
tr¶i thành tñu thì ni®m kh·i th¤y
ban ðêm nhß ban ngày.
170. Qüang
нn: Là gi߶ng
rµng dài cüa Thi«n ð߶ng, m²i
gi߶ng có th¬ n¢m m¤y chøc ng߶i.
нn v¸ m²i ng߶i n¢m cÞ 0,8m.
171. Qu¯c
е Tuy®t Яi: Là
sáng tö th¬ døng cüa tñ tánh
tuy®t ð¯i b¤t nh¸; kh¡p th¶i gian
chÆng sanh di®t g÷i là Niªt Bàn; kh¡p
không gian chÆng khÑ lai g÷i là Nhß
Lai; ChÆng th¸ phi phân bi®t, g÷i là
Bát Nhã. ChÆng trø chÆng ði g÷i
là th¬ døng b¤t nh¸, chÆng trø
thì phi t¸nh, chÆng ði thì phi ðµng,
g÷i là Nhß Nhß B¤t-еng. {Xem
thêm ÐÕi Th×a Tuy®t
Яi Lu§n]
172. Sa
Ma Tha: Là thi«n quán
cñc t¸nh, quán các pháp ð«u
không nhß gß½ng soi các tß¾ng.
173. Sát
Na: Là ð½n v¸ th¶i
gian cñc kÏ ng¡n.
174. Sát
Nhân Ðao, HoÕt Nhân Kiªm:
C½ xäo cüa chß T± tiªp dçn h§u
h÷c có cao th¤p. Th¤p là ti¬u c½
ti¬u døng, nghîa là chï biªt dùng
sát, nhân, ðao mà chÆng biªt dùng
hoÕt, nhân, kiªm. Cao là ðü ðÕi
c½ ðÕi døng, khéo dùng sát,
nhân, ðao; cûng khéo dùng hoÕt, nhân,
kiªm. Sát, nhân, ðao chï có th¬ khiªn
ng߶i ti¬u tØ ti¬u hoÕt, còn ð°ng
th¶i biªt dùng cä sát, nhân, ðao
và hoÕt, nhân, kiªm thì có th¬
khiªn ng߶i ðÕi tØ ðÕi hoÕt.
175. Sáu
Ba La M§t: G°m ðàn na
(b¯ thí), thi la (trì gi¾i), xi¬n ð«
(nhçn nhøc) tÏ lê da (tinh t¤n), thi«n
na (thiªn ð¸nh) bát nhã (trí hue),
cûng g÷i là løc ðµ.
176. Sáu
Mß½i Hai Kiªn Ch¤p:
TÑ cú x ngû u¦n = 20; 20 x tam thª = 60;
60 + hæu vô = 62. T¤t cä kiªn ch¤p
ð«u chÆng ra ngoài 62 kiªn này. Nhß
ch¤p s¡c là có, là không, là
chÆng có chÆng không, là cûng có
cûng không; ho£c quá khÑ không, hi®n
tÕi có, v¸ lai không, ho£c quá khÑ
có, hi®n tÕi có, v¸ lai không, ho£c
tam thª ð«u có, ho£c tam thª ð«u
không v.v... cµng chung thành 62 thÑ kiªn
ch¤p.
177. Sáu
ThÑ Ch¤n еng: Chia
làm ba: l. Sáu th¶i ch¤n ðµng: Ph§t
nh§p thai, xu¤t thai, xu¤t gia, thành ðÕo,
chuy¬n pháp luân, nh§p niªt bàn. 2. Sáu
phß½ng ch¤n ðµng: Ðông n±i
Tây chìm, Tây n±i Ðông chìm,
Nam n±i B¡c chìm, B¡c n±i Nam chìm,
Biên n±i Trung chìm, Trung n±i Biên chìm.
3. Sáu tß¾ng ch¤n ðµng: tß¾ng
ðµng, tß¾ng n±i, tß¾ng ch¤n,
tß¾ng kích, tß¾ng r¯ng, tß¾ng
n±. Nhæng ch¤n ðµng k¬ trên ð«u
tßþng trßng tri®u chÑng t¯t ð©p,
nhßng ng߶i có thiên nhãn m¾i
ðßþc th¤y.
178. Sân:
Do ð¯i cänh ho£c ghi nh¾, kích thích
sanh kh·i cái tâm phçn nµ ho£c oán
h§n g÷i là sân.
179. Si:
ChÆng rõ thñc tß¾ng cüa sñ
v§t, v¯n không th§t mà ch¤p cho là
th§t, g÷i là si.
180. S·
Tri Chß¾ng: Tri kiªn do
bµ óc nh§n thÑc ðßþc ð«u
là chß¾ng ngÕi sñ kiªn tánh,
nên g÷i là s· tri chß¾ng.
181. Sß
TØ R¯ng: Khi Ph§t thuyªt
pháp, b÷n ma nhiªp phøc, ý dø cho
khi sß tØ r¯ng thì bá thú ð«u
phøc v§y.
182. Tà
Kiªn: Cho r¢ng t¤t cä
ð«u không có nhân quä, kiªn giäi
này g÷i là tà kiªn.
183. TÕi
Gia, Xu¤t Gia: TÕi gia tu hành
th÷ ngû gi¾i g÷i là cß sî,
nam g÷i là ¿u-bà-t¡c, næ g÷i
là ¿u-bà-di. Xu¤t gia tu hành, nam næ
th÷ gi¾i khác nhau, m¾i xu¤t gia cùng
th÷ 10 gi¾i, nam g÷i là Sa-di, næ g÷i
là Sa-di-ni. Sa-di-ni th÷ thêm løc pháp
gi¾i g÷i là ThÑc-xoa-ma-na-ni. Sa-di th÷
250 gi¾i g÷i là TÏ-kheo, ThÑc-xoa th÷
348 gi¾i g÷i là TÏ-kheo-ni. Nhæng gi¾i
k¬ trên g÷i là gi¾i Thinh-vån, thuµc
v« ti®m gi¾i, phäi y theo c¤p b§c ti®m
tiªn, không ðßþc nh¦y qua. Gi¾i
b° tát thì thuµc v« ð¯n gi¾i,
chÆng phân biªt c¤p b§c, nam, næ, tÕi
gia, xu¤t gia; chï c¥n phát tâm chân
chính, ð«u có th¬ th÷ cùng mµt
lßþt.
184. Tam
еc: TÑc là tham,
sân, si.
185. Tam
Giäi Thoát Môn: Ghi trong
kinh ÐÕi-Bát-Nhã, tÑc là Không,
Vô Tß¾ng, Vô Nguy®n.
Tên g÷i dù có ba, nhßng th¬ v¯n
là mµt. Chß pháp th¬ Không,
có tß¾ng ð«u v÷ng, nguy®n là
mong c¥u. Ng߶i s½ tâm phát nguy®n
chï là phß½ng ti®n tÕm th¶i. Ph§t
là ng߶i vô c¥u, nªu ch¤p tß¾ng,
ch¤p nguy®n, thì chÆng th¬ t× Không
hi¬n døng mà lÕi chß¾ng ngÕi
sñ giäi thoát vì h÷ có s·
trø v§y.
186. Tam
Gi¾i: Døc-gi¾i (có
nam næ dâm døc), S¡c-gi¾i (không
có nam næ dâm døc), Vô-s¡c-gi¾i
(không có s¡c thân, chï có th¥n
thÑc) g÷i là tam gi¾i.
187. Tam
Hi«n: Ng߶i chÑng
ð¡c ba thÑ quä v¸ Th§p Trø, Th§p
HÕnh, Th§p H°i Hß¾ng.
188. Tam
Huy«n Tam Yªu: Là c½
xäo cüa Lâm Tª ð¬ kích thích
hành giä tham thi«n phát kh·i nghi tình.
189. Tam
Kh±: Kh±-kh±, hoÕi-kh±,
hành-kh±. Kh±-kh± là lúc thân
tâm ðang ch¸u th¯ng kh±. HoÕi-kh±
là cái kh± vì sñ v§t vui thú
b¸ m¤t ði. Hành-kh± là cái
kh± chuy¬n biªn chÆng yên ð¸nh. Døc
gi¾i có ðü ba kh±; S¡c-gi¾i
chï có hoÕi-kh±, hành-kh±; Vô-S¡c-Gi¾i
chï có hành-kh±.
190. Tam
Luân Th¬ Không: Nói
v« vi®c b¯ thí: kë b¯ thí, kë
nh§n b¯ thí, tài v§t ð¬ b¯ thí,
g÷i chung là tam luân. Thí mà chÆng
trø n½i thí g÷i là tam luân th¬
không.
191. Tam
Ma Ы: Là thi«n quán
tùy duyên biªn hi®n, quán các pháp
ð«u giä nhß lúa mÕ huy¬n hóa
mà d¥n d¥n tång trß·ng.
192. Tam
M§t Gia Trì: Thân, ngæ,
ý là tam m§t. ÐÕi Nhñt Nhß Lai
bän th¬ kh¡p th¶i gian không gian là thân
m§t, tiªng nói kh¡p th¶i gian không gian
là ngæ m§t, thÑc ðÕi kh¡p th¶i
gian không gian là ý m§t. Bàn tay kiªn
¤n là thân m§t, mi®ng tøng chú
là ngæ m§t, tâm quán tß·ng
là ý m§t. Thân, ngæ, ý ð°ng
th¶i thñc hành g÷i là tam m§t gia
trì.
193. Tam
Muµi: Tñ tánh nhß
nhß b¤t ðµng g÷i là chánh ð¸nh.
Ði, ðÑng, n¢m, ng°i, làm vi®c ð«u
· trong ð¸nh. Nªu tînh t÷a m¾i
nh§p ð¸nh, có xu¤t có nh§p, thì
chÆng phäi ðÕi ð¸nh.
194. Tam
Nång Biªn: 1. Trong thÑc
thÑ tám, khi có mµt chüng tØ nào
chín mùi, g£p duyên biªn hi®n, thuµc
v« d¸-thøc nång biªn. 2. Dù trong
chüng tØ ðü sÑc nång biªn còn
phäi nh¶ thÑc thÑ bäy, ngày ðêm
suy l߶ng ch¤p ngã, m¾i ðßþc
biªn hi®n ra, thuµc v« suy l߶ng nång
biªn; 3. Hai thÑc thÑ bäy và thÑ
tám, dù có tánh nång biªn, còn
phäi nh¶ thÑc thÑ sáu, li¬u bi®t
løc tr¥n (phân bi®t rõ ràng), m¾i
ðßþc sanh kh·i hi®n hành, thuµc
li¬u bi®t nång biªn; ba thÑc sáu, bäy,
tám hþp tác biªn hi®n vû trø
vÕn v§t g÷i là tam nång biªn.
195. Tam
Nhân: Chánh nhân (bän
nhân thành Ph§t), liu nhân (liu tri®t
lý thành Ph§t), duyên nhân (trþ duyên
thành Ph§t).
196. Tam
Pháp n: Chß hành vô
th߶ng, chß pháp vô ngã, niªt
bàn t¸ch t¸nh, thuµc pháp ¤n chÑng
cüa ti¬u th×a.
197. Tam
Quán: Không quán, giä
quán, trung quán, do Thiên-Thai tông kiªn
l§p.
198. Tam
TÕng Pháp Sß: Tu sî
ðã thông su¯t kinh tÕng, lu§t tÕng,
lu§n tÕng, g÷i là Tam-TÕng Pháp-Sß.
199. Tam
Tánh: Là thi®n, ác,
vô ký (phi thi®n phi ác) g÷i chung là
tam tánh. Còn tam tánh cüa Duy-thÑc tông
là biªn-kª-ch¤p (ch¤p trß¾c),
y-tha-kh·i (nhân duyên), viên-thành-th§t
(Ph§t tánh).
200. Tam
Thân: Pháp thân (bän
th¬ Ph§t tánh), báo thân (thân tñ
th÷ døng và tha th÷ døng), Ñng
hóa thân (vì ðµ chúng sanh mà
biªn hi®n nhæng thân thích Ñng v¾i
m÷i chúng sanh).
201. Tam
Thø: Kh± thø, lÕc
thø, b¤t kh± b¤t lÕc thø (cûng
g÷i là xä thø).
202 Tam
Y: HÕ-y may nåm ði«u
là An-ðà-hµi, trung-y may bäy ði«u
là U¤t-ða-la-tång, thßþng-y may t×
chín ði«u ðªn hai mß½i låm
ði«u là Tång-già-lê.
203. Tào
Khê: Là tên ð¸a
phß½ng. ÐÕo tràng cüa Løc T±
sáng l§p tÕi ð¸a phß½ng ðó
nên xßng Løc T± là Tào Khê.
204. Tâm
n: Th¥y dùng cái tâm
ngµ cüa mình ¤n chÑng cái tâm
cüa ð® tØ ðã ngµ, nói là
l¤y tâm ¤n tâm, g÷i là tâm
¤n.
205. Tâm
Chßa n: Kë chßa tri®t
ngµ thì tâm chßa yên ±n, cûng
là g¯c nghi chßa ðßþc dÑt sÕch.
206. Tâm
Nång Biªn: D¸ Thøc
nång biªn thuµc thÑc thÑ tám, tß-lßþng
nång biªn thuµc thÑc thÑ bäy, liu-bi®t
nång biªn thuµc thÑc thÑ sáu. VÕn
sñ vÕn v§t trong vû trø ð«u do
3 thÑc này hþp tác biªn hi®n nên
g÷i là tâm nång biªn.
207. Tâm,
Tâm S¯: Tâm là 8 thÑ
thÑc n½i tâm vß½ng. Tâm s¯
cûng g÷i là tâm s·, là hi®n
tßþng bi¬u hi®n do tâm vß½ng hoÕt
ðµng, g°m 51 tâm s·. Do tông Duy ThÑc
kiªn l§p.
208. Tâm
Yªu: VÕn pháp duy tâm
chÆng th¬ k¬ xiªt, chï nói yªu chï,
g÷i là tâm yªu.
209. T§p
Khí Phi«n Não: Ðã
thành thói quen ch¤p v« kiªn giäi
và tß tß·ng sai l¥m cüa mình
g÷i là t§p khí phi«n não.
210. Tánh
Không: ChÆng ch¤p th§t
có, chÆng ch¤p th§t không, chÆng ch¤p
th§t chân, chÆng ch¤p th§t giä, ðßþc
nhß thª thì các pháp ngay ðó
tñ không, chÆng phäi tiêu di®t th¬
tß¾ng r°i m¾i thành không, nên
g÷i là tánh không.
211. Tánh
Tß¾ng: Ph§t thiªt l§p
phß½ng ti®n ðem bän th¬ cüa tâm
ð¸a m®nh danh là ©tánhª nhß
Ph§t tánh, tñ tánh, th§t tánh, không
tánh v.v...mà ðem nhæng tß tß·ng
ch¤p th§t g÷i là tß¾ng, nói:
©Phàm s· hæu tß¾ng ð«u
là hß v÷ngª, r°i chia làm b¯n
c¤p ð¬ sáng tö nghîa tß¾ng:
ngã tß¾ng, nhân tß¾ng, chúng
sanh tß¾ng, th÷ giä tß¾ng. Nhßng
sau khi kiªn tánh r°i thì chÆng phân
bi®t tánh v¾i tß¾ng, mà g÷i
bän th¬ cüa Ph§t tánh là thñc tß¾ng.
212. Tª
HÕnh: Hành ðµng vi
tª cüa ng߶i tu hành trong cuµc s¯ng
h¢ng ngày, ð«u ðúng theo gi¾i lu§t
cüa nhà Ph§t g÷i là tª hÕnh.
213. Tham:
Có tâm mong c¥u sñ thành công hay
ð¡c v§t và mu¯n thöa mãn døc
v÷ng cüa mình ð«u g÷i là tham.
214. Tham
Thi«n: Tham thi«n chÆng
phäi ng°i thi«n, ng°i thi«n chÆng phäi
tham thi«n. Tham thi«n · n½i tâm ngµ
mà chÆng · n½i ng°i. trß¾c
ð¶i nhà T¯ng Trung Qu¯c (cách ðây
600 nåm), các t± sß m²i m²i dùng
c½ xäo khiªn thi«n giä tñ kh·i
nghi tình mà chÆng tñ biªt mình
ðã tham thi«n, nên kë ngµ nhi«u
lÕi mau ngµ. T× khi Truy«n Ðång Løc
(l¸ch sØ thi«n tông) ra ð¶i, thi«n
giä ðã biªt ðßþc c½ xäo
cüa t± sß nên chÆng th¬ tñ kh·i
nghi tình, t± sß b¤t ð¡c dî
phäi dÕy tham thoÕi ð¥u nên sau này
kë ngµ ít mà lÕi ch§m ngµ.
215. Tham
ThoÕi Ð¥u (công án):
Chæ tham tÑc là nghi. Ы câu thoÕi
ð¥u höi th¥m trong tâm, cäm th¤y không
hi¬u nên sanh kh·i nghi tình. Có nghi tình
m¾i ðßþc g÷i là tham thi«n.
Tham thoÕi ð¥u cûng g÷i là khán
thoÕi ð¥u, tÑc là nhìn ngay ch²
mµt ni®m chßa sanh kh·i (là vô thüy
vô minh) không biªt ðó là cái
gì, ph¯i hþp v¾i câu thoÕi ð¥u
ð¬ tång thêm nghi tình. [Xem thêm Ð߶ng
L¯i Thñc Hành Tham T± Sß Thi«n]
216. Tham
V¤n: Hành giä ði các
n½i tham h÷c, höi ðÕo g÷i là
tham v¤n.
217. Thanh
Vån: Vån Ph§t thanh giáo,
nghîa là nghe Ph§t thuyªt TÑ Di®u Ъ
(kh±, t§p, di®t, ðÕo) mà giác
ngµ ðÕo ti¬u th×a.
218. Thánh
Ъ: Lý ðÕo chân
chánh do b§c thánh s· thuyªt g÷i
là thánh ðª.
219. Thánh
Ngôn Lßþng: Ngôn giáo
cüa Ph§t thuyªt khiªn chúng sanh tr× mê
kh·i tín, theo pháp tu hành ðßþc
chÑng quä, cûng g÷i là thánh-giáo-lßþng.
220. Th¡ng
Nghîa: Nghîa ðúng nhß
thñc tª, t¤t cä nghîa lý khác
chÆng th¬ so b¢ng, cûng g÷i là Ю-Nh¤t-Nghîa.
221. Thân
Trung m: m trß¾c ðä
chªt, ¤m sau chßa sanh, có thân huyn
hóa n½i khoãng giæa g÷i là thân
trung ¤m, vì thi®n nghi®p ác nghi®p b¢ng
nhau chßa rö ð¥u sanh n½i nào, trung ¤m
này m²i 7 ngày mµt sanh tØ ð¬ ðþi
nghi®p duyên chuy¬n biªn r°i ði ð¥u
thai, có th¬ kéo dài ðªn 49 ngày.
222. Th§p
Bát Biªn: Th¥n thông
biªn hóa hi¬n hi®n trong th§p bát gi¾i
(løc cån, løc tr¥n, løc thÑc) g÷i
là th§p bát biªn.
223. Th§p
иa: TÑc là b°
tát th§p ð¸a, cûng g÷i là th§p
thánh.
224. Th§p
HÕnh: Quá trình tu chÑng
cüa giáo môn t× ngôi s½ hÕnh
ðªn ngôi th§p hÕnh, thuµc giai ðoÕn
thÑ nhì cüa tam hi«n.
225. Th§p
H°i Hß¾ng: Quá trình
tu chÑng cüa giáo môn t× ngôi s½
h°i hß¾ng ðªn ngôi th§p h°i hß¾ng,
thuµc giai ðoÕn thÑ ba cüa tam hi«n.
226. Th§p
Lñc: 1. Trí lñc biªt
sñ hþp lý, b¤t hþp lý. 2. Trí
lñc biªt nghi®p báo cüa tam thª. 3. Trí
lñc biªt thi«n ð¸nh, giäi thoát.
4. Trí lñc biªt các cån hay, d·.
5. Trí lñc biªt v« kiªn giäi. 6. Trí
lñc biªt v« cänh gi¾i. 7. Trí lñc
biªt nhân quä hành ðÕo. 8. Trí
lñc thiên nhãn thông. 9. Trí lñc
túc mÕng thông. 10. Trí lñc biªt
t¤t cä sñ v§t ðúng nhß th§t
tª.
227. Th§p
Thánh: Ng߶i chÑng
ð¡c quä v¸ t× s½ ð¸a ðªn
th§p ð¸a, tÑc là b° tát s½
ð¸a ðªn th§p ð¸a.
228. Th§p
Tín: T× s½ tín
ðªn th§p tín, sÑc tin ð¯i v¾i
tñ tâm ðã thành tñu viên mãn.
229. Th§p
Trø: Quá trình tu chÑng
cüa giáo môn t× s½ trø ðªn
th§p trø, thuµc giai ðoÕn ð¥u tiên
cüa tam hi«n.
230. Th§p
XÑ: Cûng g÷i th§p
ho£c, tÑc là tham, sân, si, mÕn, nghi
(ngû ðµn xß¡) và thân kiªn,
biên kiªn, tà kiªn, kiªn thü kiªn,
gi¾i thü kiªn (ngû lþi xß¡), g÷i
chung là th§p xÑ. (kiªn thü kiªn: ch¤p
cái thành kiªn cho là chân lý; gi¾i
thü kiªn: ch¤p cái tà gi¾i cho là
chánh gi¾i).
231. Th§t
Tß¾ng: Bän th¬ tñ
tánh cùng kh¡p th¶i gian không gian, pháp
tñ nhß thª chÆng do tÕo tác, chân
th§t b¤t hß, nên g÷i th§t tß¾ng.
232. Thê
Chï: Nghîa là cß trú.
233. Thª
Gi¾i Cñc LÕc: Là
qu¯c ðµ cüa ng߶i tu t¸nh ðµ
c¥u vãng sanh. Vì qu¯c ðµ ðó
chï có vui chÆng có kh± nên g÷i
là cñc lÕc.
234. Thª
Lßu B¯ Tß·ng: Thª
là thª gian, lßu là lßu hành, b¯
là ph± biªn, tß·ng là tß tß·ng.
Nghîa là thª gian ph± biªn lßu hành
nhß v§y r°i. Cûng nhß kêu trâu là
trâu, kêu ngña là ngña.
235. Thiên
Ð߶ng: Là ch² ·
cüa ng߶i cõi tr¶i, chï th÷ vui
chÆng th÷ kh±, phß¾c l¾n ch×ng
nào thì tu±i th÷ cao ch×ng n¤y.
236. Thiên
Long Bát Bµ: Thiên, Long,
DÕ Xoa (quÖ dûng mãnh), Càn-Thác-Bà
(hß½ng th¥n), A-Tu-La (phi thiên), Ca-Lâu-La
(Kiêm-Xí-Ði¬u), Kh¦n-Na-La (phi nh½n),
Ma-H¥u-La-già (ÐÕi-mãng-Xa), g÷i chung
là Bát-Bµ-Chúng.
237. Thiên
Viên: Thiên là thiên
hß¾ng mµt bên, viên là ð¥y
kh¡p không gian th¶i gian. Tß½ng ð¯i
là thiên, tuy®t ð¯i là viên. Thiên
là có gi¾i hÕn, viên là chÆng
có gi¾i hÕn, g÷i là thiên viên.
238. Thi«n
B®nh: ÐÑng v« l§p
tr߶ng T± Sß Thi«n, phàm có
th¬ chß¾ng ngÕi sñ kiªn tánh
ð«u g÷i là thi«n b®nh. Nói tóm
lÕi, phàm có s· trø ð«u là
b®nh, nhß trø n½i có, không, ðµng,
t¸nh, nói, nín... nói cách khác
l÷t vào tß½ng ð¯i, ð«u là
b®nh.
239. Thi«n
Na: Là thi«n quán t¸ch
di®t, quán các pháp phi không phi giä
mà vô trø, nhß âm thanh ¦n trong
chuông tr¯ng.
240. Thi«n
Tông: Ph§t giáo Trung Qu¯c
có chia làm nåm nhánh là: Thi«n,
Giáo, T¸nh, Lu§t, M§t. T¤t cä ð«u
có thi«n riêng bi®t nhßng không xßng
là thi«n tông, chï có T±-Sß-Thi«n
m¾i xßng là thi«n tông, cûng g÷i
là Tông-Môn Thi«n.
241. Thi®n
Cån: Là chüng tØ
Ph§t tánh.
242. Thi®n
Tri ThÑc: Xßng hô ng߶i
ðü chánh tri, chánh kiªn.
243. Th¸
Giä: Trong Ph§t giáo, nhæng
b§c cao tång vì c¥n phß½ng ti®n
cho sñ ho¢ng pháp, nên ð«u có
mµt hay hai ng߶i bên cÕnh h¥u hÕ
ngày ðêm, ng߶i h¥u hÕ bên
cÕnh g÷i là th¸ giä.
244. ThoÕi
Ð¥u: Trß¾c khi chßa
kh·i ni®m mu¯n nói câu thoÕi, tÑc
là khi mµt ni®m chßa sanh kh·i, g÷i
là thoÕi ð¥u. Nªu có kh·i ni®m
cho là nên, cho là không nên, cho là
ðúng, cho là không ðúng. Phàm
có hai chæ "cho là" ð«u chÆng phäi
thoÕi ð¥u.
245. ThoÕi
ºng: Th¤y tri®u chÑng
báo trß¾c sñ t¯t ð©p và
sau này s¨ Ñng nghi®m ðúng v¾i
tri®u chÑng ðó, g÷i là thoÕi
Ñng.
246. Th×a
Ðß½ng: Nghîa là
ngay ðó lãnh th÷ ý cüa chß Ph§t,
chß T±.
247. Th߶ng
Trø: 1. chúng (tång, ni)
· trong tòng lâm ð«u là ng߶i
th߶ng trø, nghîa là chü nhân
cüa tòng lâm, quy«n lþi và nghîa
vø cüa ðÕi chúng ð«u bình
ðÆng. 2. ©th߶ng trø tam bäoª
thì cho tßþng Ph§t là Ph§t bäo,
kinh Ph§t là pháp bäo, tång ni hi®n ti«n
là tång bäo, th߶ng trø tam bäo
này cûng ðÕi di®n cho Ph§t giáo
th÷
249. Thßþng
Ð߶ng: V¸ trø
trì · tòng lâm m²i ngày hai l¥n
s¾m chi«u lên pháp ð߶ng giäi
ðáp sñ tham v¤n cüa tång chúng,
g÷i là thßþng ð߶ng.
250. T¸ch
Chiªu: T¸ch là nhß
nhß b¤t ðµng, chiªu là chiªu soi
kh¡p n½i. Vì th¬ døng cüa tñ
tánh cùng kh¡p không gian và th¶i
gian, t¸ch mà th߶ng chiªu, chiªu mà
th߶ng t¸ch, t¸ch chiªu b¤t nh¸.
251. Ti®m
Giáo: Pháp tu cüa giáo
môn t× th§p tín, th§p trø, th§p
hÕnh, th§p h°i hß¾ng, th§p ð¸a
cho ðªn ðÆng giác, di®u giác, t×ng
bñc d¥n d¥n tiªn lên, cûng g÷i là
pháp thi«n gián tiªp.
252. Tiêu
TÑc: Nghîa là tin tÑc
tham thi«n công phu thành kh¯i ðÕt ðªn
thoÕi ð¥u không th¤y mùi v¸ gì
cä, ¤y là tin tÑc s¡p kiªn tánh.
253. Ti¬u
Th×a: Dø cho xe nhö ch·
mµt mình. Pháp ti¬u th×a phá nhân
ngã ch¤p chÑng quä A-La-Hán, nhßng
vçn còn pháp ngã ch¤p, nghï n½i
hóa thành chÆng ðªn bäo s· (quä
Ph§t), cûng g÷i là Thinh-vån-Th×a.
254. T÷a
Thi«n: Phàm tînh t÷a
quán tß·ng, chú tâm mµt ch²
khiªn v÷ng tß·ng chÆng kh·i mà
ðÕt ðªn tâm trí yên ð¸nh,
ð«u g÷i là t÷a thi«n.
255. Tô
T¤t иa: D¸ch là
Di®u-Thành-Tñu, nghîa là sñ thành
tñu b¤t khä tß nghì.
256. T±
Sß: Sß phø cüa các
tông phái, có ðü nång lñc truy«n
pháp cho ð® tØ, thông th߶ng Ph§t
giáo ð° g÷i là t± sß.
257. Tông
а Tri Giäi: Tông là
thi«n tông, ð° là môn ð°. Trong
kinh Pháp-Bäo-Ðàn, Løc T± qu·
Th¥n Hµi r¢ng: ©Ngß½i sau này dù
ra ho¢ng pháp cûng chï là mµt môn
ð° ðü tri giäi cüa thi«n tông mà
thôiª (tri giäi là chß¾ng ngÕi
sñ khai ngo).
258. Tông
Th×a: TÑc là thi«n
tông, cûng g÷i là T-S¿-THIN, là
pháp thi«n trñc tiªp do Ph§t Thích
Ca ðích thân truy«n cho s½ t± Ma-Ha-Ca-Diªp.
259. Tòng
Lâm: Lâm là r×ng,
nhi«u cây tø lÕi mµt ch² g÷i
là tòng. Xßa nay thi«n tông dùng
danh t× này ð¬ xßng hô thi«n vi®n.
Trung Qu¯c có nhæng tòng lâm có
th¬ dung nÕp hai ba ngàn hành giä tham thi«n
cùng sinh hoÕt tu hành.
260. T±ng
Trì: T±ng t¤t cä
pháp, trì t¤t cä nghîa. T±ng trì
t¤t cä pháp nghîa, chÆng thiªu sót
mµt pháp mµt nghîa.
261. Trên
Ðïnh Cô Phong: Ch² ðïnh
núi cao tµt, dø cho kë kiªn tánh m¾i
có ðü tß cách cß trú tÕi
ðó.
262. Tri
Khách: Ng߶i tiªp ðãi
tân khách, có quy«n nh§n chúng. Ng߶i
c¥u nh§p chúng phäi qua tri khách th¦m
v¤n, nªu tri khách không ch¤p thu§n
thì không ðßþc · lÕi.
263. Tri
Kh¯: Ng߶i quän lý
ti«n tài, v§t ch¤t, lß½ng thñc
cüa tòng lâm.
264. Tri
Liêu: Ng߶i quän lý
các liêu phòng, trông coi ch² · cüa
tång chúng.
265. Trình
Giäi: Là trình kiªn
giäi ho£c s· ngµ cüa mình ð¬
xin th¥y ¤n chÑng.
266. Tri
sñ: Ng߶i quän lý,
ði«u ðµng nhân sñ trong tòng lâm.
267. Tri
TÕng: Ng߶i quän lý
v« kinh sách cüa tòng lâm.
268. Tri
Viên: Ng߶i trông coi
v߶n tßþc tr°ng tr÷t, cûng g÷i
là viên ð¥u.
269. Trung
ÐÕo: ChÆng l÷t hai
bên tß½ng ð¯i g÷i là trung ðÕo,
cûng chÆng trø n½i chính giæa.
270. Truy«n
Ðång: T± Sß Thi«n
do t± sß t× ð¶i, t× ð¶i truy«n
xu¯ng gi¯ng nhß ðèn này truy«n
qua ðèn kia, mµt ðèn có th¬ truy«n
sang muôn ngàn ðèn, m÷i ðèn ð«u
sáng tö. Cái ánh sáng cüa ðèn
s¯ mµt (s½ to) cûng không giäm b¾t
mµt tí.
271. Truy«n
Tâm Pháp Yªu: T±
sß thi«n tông ðem yªu chï tham thi«n
ð¶i ð¶i tß½ng truy«n cho thi«n
giä y theo pháp yªu tu t§p thì ðßþc
minh tâm kiªn tánh, giäi thoát t¤t
cä kh±, ðÕt ðªn tñ do, tñ
tÕi vînh vin.
272. Trß¾c
Tß·ng: Là tß tß·ng
ch¤p th§t.
273. Tu
Ða La: D¸ch là khª kinh,
tÑc là kinh ði¬n khª hþp cån c½
trình ðµ cüa chúng sanh, cûng là
ðúng theo ý Ph§t.
274. Tøc
Ъ: Tñ tánh b¤t
nh¸ chÆng th¬ din tä, nay vì mu¯n
ðµ ng߶i thª tøc nên min cßÞng
chia làm hai m£t (b« m£t và b« trái)
ð¬ din tä. Vi®c dùng l¶i nói phß½ng
ti®n din tä b« trái nhß ©b¤t
c¤u, b¤t t¸nh, b¤t tång, b¤t giäm
phi hæu, phi vô v.v...ª g÷i là tøc
ðª.
275. Tß
Ho£c: C¯ ch¤p cái
tß tß·ng sai l¥m là tß ho£c.
276. TÑ
B¤t Khä Khinh: 1. Thái
tØ dù nhö s¨ làm qu¯c vß½ng,
nên b¤t khä khinh. 2. Con r¡n dù nhö,
ðµc hay giªt ng߶i, nên b¤t khä
khinh. 3. Ng÷n lØa dù nhö hay sanh höa hoÕn,
nên b¤t khä khinh. 4. Sa di dù nhö hay chÑng
thánh quä là r¤t b¤t khä khinh.
277. TÑ
B¤t Khä Thuyªt: 1. Sanh sanh
b¤t khä thuyªt; 2. Sanh b¤t sanh b¤t khä
thuyªt; 3. B¤t sanh sanh b¤t khä thuyªt; 4.
B¤t sanh b¤t sanh b¤t khä thuyªt.
278. TÑ
Cú: Là có, không,
chÆng có chÆng không, cûng có cûng
không. Phàm tß½ng ð¯i ð«u
· trong tÑ cú nhß chân, giä, nói,
nín v.v... (chân, giä, chÆng chân chÆng
giä, cûng chân cûng giä; nói, nín,
chÆng nói chÆng nín, cûng nói cûng
nín). T¤t cä tri kiªn tß tß·ng
cüa ng߶i ð¶i ð«u chÆng ra ngoài
tÑ cú này.
279. TÑ
ÐÕi: V§t ch¤t thuµc
c¯ th¬ là ð¸a ðÕi, d¸ch th¬
là thüy ðÕi, nhi®t ðµ là höa
ðÕi, khí th¬ là phong ðÕi, nói
chung là tÑ ðÕi.
280. TÑ
Li®u Giän: ÐoÕt cänh
chÆng ðoÕt nhân, ðoÕt nhân chÆng
ðoÕt cänh, cänh nhân ð«u ðoÕt,
cänh nhân ð«u chÆng ðo&Ot