Kinh Na Tiên TÏ Kheo

Cao Hæu Ðính d¸ch Vi®t

Ph¥n III

31. LØa ð¸a ngøc

Vua höi: 
-- BÕch ÐÕi ðÑc, các Sa môn trong hàng ngû cüa ÐÕi ðÑc th߶ng dÕy: lØa thª gian không nóng b¢ng lØa ð¸a ngøc. Các ngài ¤y còn nh¤n mÕnh thêm r¢ng: ném mµt cøc ðá nhö vào lØa thª gian, dù lØa ¤y cháy t× sáng ðªn t¯i, ðá kia cûng không tiêu nhßng mµt täng ðá l¾n ném vào lØa ð¸a ngøc, chï trong ch¯c lát là tiêu m¤t. Ðó là mµt ði«u mà trçm khó th¬ tin ðßþc. Các ngài ¤y còn dÕy r¢ng: ng߶i làm ði«u ác, khi ð÷a vào ð¸a ngøc, b¸ lØa ð¸a ngøc thiêu ð¯t cä ngàn vÕn nåm, ng߶i ¤y vçn không chªt m¤t tiêu. Ðó là ði«u thÑ hai mà trçm th¤y càng khó tin h½n næa. 

-- Tâu ÐÕi vß½ng, hÇn ÐÕi vß½ng có nghe nói dß¾i nß¾c có các loài thüy tµc nhß s¤u, trÕnh, cua, thu°ng lu°ng, và nhæng con cái cüa các loài thüy tµc n¥y khi có chØa vçn ån sÕn sõi mà s¯ng?

-- Thßa, có. Chúng nó dùng sÕn söi làm thÑc ån.

-- Thª thì mµt khi vào bøng chúng, sÕn söi ¤y có tiêu không?

-- Thßa, hÆn phäi tiêu hªt.

-- TrÑng chØa trong bøng chúng có tiêu không?

-- Thßa, không.

-- Vì sao v§y?

-- Theo thi¬n ý, có l¨ tÕi änh hß·ng cüa cái nghi®p.

-- Con ng߶i trong lØa ð¸a ngøc cûng gi¯ng nhß thª. B¸ thiêu ð¯t cä ngàn vÕn nåm mà vçn không tiêu, ¤y là b·i änh hß·ng cüa nghi®p. H khi nào tµi l²i ðã tÕo chßa trä xong thì chßa th¬ chªt m¤t tiêu.

-- Xin cho ví dø khác.

-- Nhæng ác thú nhß sß tØ cái, c÷p cái, beo cái, chó sói cái, trong lúc ðß½ng có chØa, vçn ån xß½ng th¸t cüa các loài thú khác. Xß½ng th¸t ¤y sau khi vào bøng chúng, có tiêu ði không?

-- Thßa có.

-- Thª thì cái thai chúng mang trong bøng có tiêu ði không?

-- Thßa, không.

-- TÕi sao v§y?

-- Có l¨ cûng tÕi änh hß·ng cüa cái ngi®p.

-- Con ng߶i trong lØa ð¸a ngøc cûng gi¯ng nhß thª. B¸ thiêu ð¯t cä ngàn vÕn nåm mà vçn không tiêu, ¤y là b·i nghi®p báo chßa trä xong tµi l²i chßa ð«n hªt. Cho nên chßa th¬ chªt m¤t tiêu ðßþc.

-- Xin cho ví dø khác.

-- Bò cái, ngña cái, l×a cái, nai cái, trong lúc ðang có chØa, vçn ån cây cö mà s¯ng. Cö cây ¤y vào trong bøng chúng có tiêu ði không?

-- Thßa có.

-- Cái thai chúng ðang mang trong bøng thª nào?

-- Không tiêu.

-- Sao v§y?

-- E cûng tÕi änh hß·ng cüa cái nghi®p.

-- Con ng߶i trong lØa ð¸a ngøc, cûng gi¯ng nhß thª.

-- Xin cho ví dø khác.

-- Trong hàng phø næ nhß quí phu nhân sang tr÷ng và vþ cüa các trß·ng giä giàu có, th߶ng dùng cá th¸t s½n hào häi v¸ làm thÑc ån. Các thÑc ån ¤y vào trong bøng h÷ có tiêu ði không?

-- Thßa, có.

-- Khi h÷ mang thai, cái thai ¤y có tiêu ði không?

-- Thßa, không.

-- Sao v§y?

-- Ch¡c cûng tÕi änh hß·ng cüa cái nghi®p. 

-- Con ng߶i trong lØa ð¸a ngøc cûng gi¯ng nhß thª. B¸ lØa ð¸a ngøc thiêu ð¯t cä ngàn vÕn nåm nhßng vì tµi l²i chßa trä xong, nghi®p báo chßa dÑt hªt nên vçn chßa chªt m¤t tiêu ðßþc. Sanh ra trong sñ thiêu ð¯t, h÷ cûng s¨ già trong sñ thiêu ð¯t, cho ðªn mµt ngày nào ðó, nghi®p báo dÑt tr×, h÷ m¾i m¤t tiêu.

-- Hay thay! Hay thay!

32. Nß¾c dña trên không khí

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, các Sa môn trong hàng ngû cüa ÐÕi ðÑc dÕy r¢ng ð¤t dña vào nß¾c, nß¾c dña vào không khí, không khí dña vào hß không. Nhæng ði«u nói ðó, tr¦m khó th¬ tin ðßþc!

Nhân có cái ðãy l÷c nß¾c mang theo bên mình, Na Tiên d½ cao cái ðãy ¤y lên, tâu lÕi vua r¢ng:
-- Tâu ÐÕi vß½ng, nß¾c trong ðãy này không dña trên không khí là gì?

33. Niªt bàn

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, phäi chång Niªt Bàn là t¸ch di®t, là ngßng nghî vînh vin?

-- Thßa phäi.

-- Xin giäi thích cho trçm hi¬u.

-- Kë mê muµi, t× trong tâm ra ðªn ngoài thân, mäi mê chÕy theo ham mu¯n cüa giác quan. Trôi giÕt trong sñ ham mu¯n ái ân, høp l£n trong sñ ham mu¯n ái ân, kë kia không có cách gì thoát ra khöi kh± ðau cüa sanh, già, b¸nh, chªt. B§c trí giä nh¶ có tu hành nên t× trong tâm h÷ ðªn ngoài thân, không say ð¡m mµt cái gì hªt. Không ham mu¯n, cûng chÆng vui thích. Không trìu mªn ái ân thì không tham døc. Không tham døc thì không có bào thai. Không có bào thai thì không tái sanh. Không tái sanh thì không già, không b¸nh, không chªt, không sanh già b¸nh chêt thì ngoài không s¥u løy hi®n ra, trong không bi th¯ng nung n¤u. Cho nên nói Niªt Bàn là t¸ch di®t, trong ðó kh± ðau ngßng nghï vînh vin và hoàn toàn.

-- Nhß v§y, phäi chång các nhà tu hành ð«u chÑng ð¡c Niªt Bàn hªt?

-- Thßa, chßa ch¡c. Ai nhÑt tâm hß¾ng thi®n ði trên con ð߶ng ðúc hÕnh, h÷c hªt nhæng ði«u chánh chân, luy®n t§p nhæng gì ðáng luy®n t§p, gÕt ra ngoài nhæng gì ðáng xä ly, nh¾ nghî nhæng gì ðáng nh¾ nghî, vÑt bö nhæng gì không ðáng g¡n ghi, ng߶i nào làm ðßþc nhß thª m¾i có th¬ chÑng ð¡c Niªt Bàn.

-- Ng߶i chßa chÑng ð¡c Niªt Bàn có biªt r¢ng Niªt Bàn là cänh gi¾i sung sß¾ng không?

-- Thßa biªt.

-- Chßa chÑng ð¡c Niªt Bàn, làm sao biªt ðßþc là sß¾ng?

-- Thª thì nhæng ng߶i chßa t×ng b¸ ch£t tay chân có biêt r¢ng b¸ ch£t tay chân là kh± không?

-- Thßa biªt.

-- Chßa b¸ ch£t tay chân, làm sao biªt ðßþc là kh±?

-- Nghe tiªng kêu la than khóc cüa nhæng ng߶i b¸ ch£t tay chân thì biªt r¢ng b¸ ch£t tay chân kh± l¡m.

-- Cûng gi¯ng nhß thª, tuy chßa chÑng ð¡c Niªt Bàn, nhßng nghe các nhà chân tu ð¡c ðÕo nói lÕi và th¤y phong thái nhàn lÕc cüa h÷ thì biªt r¢ng cänh Niªt Bàn sß¾ng l¡m.

34. Ph§t có ra ð¶i

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, ÐÕi ðÑc ðã th¤y Ph§t l¥n nào chßa?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, chßa.

-- L®nh Tôn sß có th¤y không?

-- Thßa, cûng không.

-- Nªu thª thì ch¡c gì ðã có Ph§t ra ð¶i? Vì chính m¡t ÐÕi ðÑc không th¤y, mà l®nh Tôn sß cûng chÆng th¤y!

-- Tâu ÐÕi vß½ng, ÐÕi vß½ng ðã th¤y con sông U Há (Uha) trên núi Hy Mã LÕp S½n chßa?

-- Thßa chßa.

-- L®nh Vß½ng phø va l®nh Thái phø có th¤y không?

-- Thßa, cûng không.

-- Nªu thª thì ch¡c gì ðã có sông U Há ðß½ng chäy trên núi Hy Mã? Vì chính m¡t ÐÕi vß½ng không trông th¤y, mà l®nh Vß½ng phø cûng nhß l®nh Thái phu ð«u chÆng h« trông th¤y!

-- Thßa, quä th§t có con sông U Há. Tuy ð¶i Trçm chßa trông th¤y và gia tiên cûng chÆng h« trông th¤y, nhßng nhi«u ng߶i ðã ðªn t§n trên ðó v« nói và sông ¤y chính là ngu°n tiªp nß¾c cho sông cái chäy v« ð°ng b¢ng.

-- Tâu ÐÕi vß½ng, cûng nhß thª ðó, tuy b¥n tång không th¤y Ph§t, và Tôn Sß b¥n tång cûng chßa h« th¤y Ph§t, nhßng Ph§t vçn th§t có ra ð¶i m¾i có giáo pháp cüa Ngài truy«n th÷ cho ðªn ngày nay.

35. Ph§t là t¯i th¡ng

Vua höi: 
-- BÕch ÐÕi ðÑc, Ph§t là b§c cao quý nh¤t trên ð¶i, có ðúng nhß thª không?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, ðúng. Ph§t là t¯i th¡ng, không ai trên ð¶i này sánh k¸p.

-- Làm sao ÐÕi ðÑc biªt ðßþc? ÐÕi ðÑc ðã t×ng xác nh§n tñ mình chßa t×ng th¤y kia mà!

-- Ví nhß chßa có ng߶i chßa h« th¤y bi¬n, nhßng ðã th¤y nåm con sông l¾n (1) là các sông H¢ng Hà, Tín Tha, Thß Tha, Bác Xon, và Thi Phi Di ngày ðêm ð± nß¾c ra bi¬n không ng×ng mà m£t bi¬n vçn không vì thª mà cao thêm thì ng߶i ðó có tin r¢ng bi¬n sâu thÆm mênh mông không?

-- Thßa, tin.

-- Cûng nhß thª ðó, vì có r¤t nhi«u ðÕi ð® tØ ð¡c ðÕo, thäy ð«u nói r¢ng không ai h½n Ph§t nên b¥n tång tin r¢ng Ph§t là t¯i th¡ng.

-- Có th¬ biªt ðßþc Ph§t t¯i th¡ng nhß thª nào không?

-- Ðßþc.

-- B¢ng cách nào?

-- Ð÷c sách, ÐÕi vß½ng có biªt ng߶i ghi chép nhæng l¶i Ph§t dÕy thành sách là ai không?

-- V¸ ¤y tên là Ch¤t (2).

-- Thª ÐÕi vß½ng ðã t×ng th¤y m£t ðÕi ðÑc Ch¤t chßa?

-- Chßa h« th¤y, vì ÐÕi ðÑc ¤y ðã t¸ch lâu r°i.

-- Chßa t×ng th¤y ðÕi ðÑc Ch¤t, làm sao biªt r¢ng ðÕi ðÑc ¤y viªt sách?

-- Vì có sách và nét chæ cüa Ngài ð¬ lÕi.

-- Cûng nhß thª ðó, ai th¤y giáo pháp cüa Ph§t tÑc là th¤y Ph§t. Vì chính Ph§t ðã truy«n giáo pháp cüa Ngài lÕi cho toàn th¬ tín ð°. Giáo pháp ¤y th§t là th§m thâm vi di®u. B¢ng vào ðó, b¥n tång biªt r¢ng Ph§t là t¯i th¡ng, là cao quý nh¤t trên ð¶i này.

-- Hay thay! Hay thay!!

(1) B¤y gi¶, vua Di Lan Ðà và ngài Na Tiên ðß½ng · tÕi thü ðô Sakala trong vùng Ngû Hà (Pendjab) . Ðáng lý nåm con sông l¾n nói ðây phäi là các sông: Indus (Tàu d¸ch là „n Hà, Tín Hà, Tín Tha), Vitasta, Askini, Parusni và Sutudri. Vì ðây là tên nåm con sông l¾n trong h® th¯ng Ngû Hà. Còn h® th¯ng H¢ng Hà (Gange) thì · Ðông „n và s¯ sông l¾n nhi«u h½n con s¯ 5 r¤t xa. Ðó là các sông: Gange, Yamunà, Carmarvati, Sona, Sarayù, Aciravati, Hiranyavati v.v. Phäi chång có sñ l¥m lçn trong các bän Hán d¸ch?

(2) Tissa. Nói ðü là Maggaliputta Tissa.

36. Thân cû không tái sanh

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, con ng߶i sau khi chªt có tr· lÕi mang thân cû mà tái sanh không?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, sau khi chªt r°i, con ng߶i bö thân cû mà mang thân m¾i.

-- Xin cho ví dø.

-- Vi nhß ng߶i ta châm ðu¯c. Hªt ðu¯c này, lØa lan qua cháy sáng ðu¯c kia. Con ng߶i ta cûng thª. Cái thân cû không ðem ði theo. Phäi th÷ lãnh mµt thân m¾i.

Na tiên tr· ngßþc lÕi höi vua:
-- ÐÕi vß½ng h°i nhö có theo th¥y h÷c chæ không?

-- Thßa có. Và ngày nay, trçm vçn còn nh¾.

-- Nhæng kinh sách cüa ÐÕi vß½ng h÷c, sau khi phø ðÕo dÕy xong và ÐÕi vß½ng ðã thông hi¬u, phø ðÕo còn nh¾ gì không, hay ÐÕi vß½ng ðã tóm thâu hªt sÕch r°i?

-- Thßa không, phø ðÕo vçn nh¾ và thông hi¬u nhß trß¾c khi chßa dÕy trçm.

-- Con ng߶i ta cûng thª, lìa bö thân cû thì li«n nh§n thân m¾i.

37. Thân m¤t , vi®c làm còn

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, có cái th¥n h°n ð¬ nh¾ không?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, không.

-- Thª thì trong con ng߶i cái gì ghi lÕi các vi®c làm ðã qua?

Na Tiên tr· höi ngßþc lÕi nhà vua r¢ng:
-- Ví nhß có ng߶i hái trµm xoài cüa kë khác thì có ch¸u tµi không?

-- Dî nhiên là có tµi.

-- Khi m¾i tr°ng, cây xoài m¥m ðâu ðã có trái? Ðây chï là hái trái, ðâu có trµm cây xoài m¥m mà cûng ch¸u tµi?

-- Nhßng nªu không tr°ng cây xoài m¥m thì l¤y ðâu ra xoài trái ð¬ ng߶i kia hái trµm?

-- Con ng߶i cûng gi¯ng nhß thª. V¾i cái thân hi®n tÕi, ng߶i ta làm các vi®c lành dæ. Các vi®c lành dæ này không có tß¾ng trÕng gì hªt, nhßng trong khoäng "minh minh chi trung" ¤y, ðß½ng tñu thành mµt thân m¾i, ð¬ ð¶i sau tái sanh mà thành th÷ quä báo.

-- Theo trçm nghî, không phäi con ng߶i ð¶i sau ch¸u quä báo, mà nó dña vào thân m¾i ¤y ð¬ tiªp tøc làm ði«u thi®n ði«u ác khác.

-- Thª thì nhæng vi®c lành dæ cüa nó trß¾c kia ði ðâu?

-- Nhß v§y, xoài m¥m cüa ÐÕi vß½ng ðâu có kªt trái? Làm sao kªt tµi ng߶i hái trµm xoài trái ðßþc?

-- V§y theo ÐÕi ðÑc, nhæng vi®c lành dæ trß¾c kia ði ðâu?

-- Chúng không ði ðâu hªt. Chúng theo sát gót kë ðã tÕo tác ra chúng, nhß bóng theo hình. Ng߶i chªt chï m¤t cái thân, không bao gi¶ ðánh r¶i nhæng vi®c ðã làm. Ví nhß ðêm t¯i ð¯t ðèn viªt sách, khi sách viªt xong và ðèn ðã t¡t, chæ vçn tiªp tøc t°n tÕi trên gi¤y. Vì v§y cho nên, nhæng vi®c thi®n ác ðã làm trong ð¶i này, ð¶i sau ðß½ng nhiên phäi thành tñu kªt quä, và kªt quä ¤y cûng chính tác giä phäi tñ th÷ lãnh l¤y.

38. Không th¬ biªt quä báo v« sau.

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, có th¬ chï rõ kªt quä cüa vi®c lành vi®c dæ s¨ tñu thành ra sao trong ð¶i sau ðßþc không?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, không. 

-- Sao v§y? Xin cho ví dø.

-- Ví nhß trën mµt thân cây chßa ra trái, ÐÕi vß½ng có cách gì biªt ðßþc trái s¨ kªt tø · cành nào và tÕi ch² nào nh¤t ð¸nh trên cây không?

-- Thßa không.

-- Cûng nhß thª ðó, trong vòng sanh tØ vô thüy vô chung vô cùng vô t§n, ng߶i chßa ð¡c ðÕo không th¬ nào biªt nhæng vi®c thi®n ác s¨ thành tñu ra sao và · ðâu mµt cách chính xác.

-- Nhßng ng߶i còn tái sanh có biªt ðßþc r¢ng mình s¨ phäi tái sanh không?

-- Biªt.

-- B¢ng cách nào?

-- Ví nhß ng߶i làm ruµng gieo tr°ng ðúng th¶i tiªt thì có biªt ðßþc r¢ng mình s¨ có lúa mà g£t không?

-- Thßa biªt.

-- Cûng gi¯ng nhß thª, con ng߶i còn phäi sanh tr· lÕi cûng biªt ðßþc r¢ng mình s¨ tái sanh.

39. Niªt Bàn · ðâu?

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, th§t có Niªt Bàn không?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, có.

-- ÐÕi ðÑc có th¬ cho biªt hi®n ÐÑc Ph§t ðang an trú · ch² nào trong cõi Niªt Bàn ¤y không?

-- Ph§t ðã vào Niªt Bàn, mà Niªt Bàn là t¸ch di®t thì làm sao chï ðßþc!

-- Xin cho ví dø.

-- Ví nhß có ng߶i ð¯t lên mµt ðám lØa l¾n. Sau khi læa t¡t, có th¬ chï ng÷n lØa ¤y hi®n ðß½ng · ch² nào không?

-- Thßa không, vì ng÷n lØa ðã dÑt.

-- Cûng nhß thª ðó, làm sao chï ðßþc ÐÑc Ph§t hi®n ðang an trú · ch² n¥y hay · ch² kia trong Niªt Bàn. Duy chï có pháp thân cüa Ngài, tÑc giáo pháp do Ngài truy«n lÕi là có th¬ chï ðßþc mà thôi.

40. Vì sao Sa môn sån sóc cái thân?

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, chß Sa môn các ngài có nßng niu cái thân cüa mình không?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, không.

-- Không nßng niu thân mình, thª thì vì sao khi n¢m nghï, các ngài cûng ch÷n ch² êm ¤m, khi ån u¯ng các ngài cûng thích ån nhæng thÑc ån ngon lành? Vì sao v§y?

-- ÐÕi vß½ng tùng c¥m quân ra tr§n nhi«u l¥n r°i ð¤y chÑ?

-- Thßa vâng.

-- Và cûng t×ng nhi«u phen b¸ thß½ng r°i ð¤y chÑ?

-- Thßa, vâng.

-- M²i khi b¸ thß½ng nhß thª, ÐÕi vß½ng có chæa vªt thß½ng không? và chæa ra sao?

-- L¤y thu¯c cao mà ð¡p lên, và l¤y bông gòn và gië sÕch mà r¸t vªt thß½ng lÕi.

-- Phãi chång vì ÐÕi vß½ng yêu mªn và nßng niu vªt thß½ng nên sån sóc nó cçn th§n nhß v§y?

-- Thßa, không phäi vì yêu mªn vªt thß½ng.

-- Nªu không phäi vì yêu mªn vªt thß½ng, thª thì vì c¾ gì mà ÐÕi vß½ng lÕi sån sóc kÛ lßÞng nhß v§y?

-- „y là vì trçm mu¯n cho nó mau lành mà thôi.

-- Cûng nhß thª ðó, sa môn không yêu mªn cûng không nßng niu thân mình, nhßng phäi sån sóc nuôi dßÞng nó. Tuy vçn ån u¯ng nhßng không l¤y vi®c ån u¯ng làm vui. Không c¥u ån sang. Không mong ån ngon. Nhßng cûng không th¬ ð¬ cho nó ðói. Møc ðích ån u¯ng c¯t là chï c¯t ð¬ duy trì cái thân và dùng nó mà hành ðÕo. ÐÑc Ph§t có dÕy r¢ng: "Con ng߶i ta có chín l² (cØu kh±ng) ví nhß chín cái ung nh÷t ngày ðêm th߶ng tiªt rï ra nhæng ch¤t xú uª tanh hôi". Vì v§y mà phäi sån sóc nó, gi¯ng nhß ÐÕi vß½ng sån sóc vªt thß½ng v§y.

41. TÕi sao Ph§t không gi¯ng cha m©?

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, ÐÕi ðÑc có ch¡c r¢ng ÐÑc Ph§t có ba mß½i hai phß¾c tß¾ng trang nghiêm , tám mß½i vë ð©p tùy thuµc, toàn thân nß¾c da vàng rñc và có v×ng hào quang töa chiªu chung quanh không?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, quä có nhß thª.

-- Vß½ng phø và Vß½ng mçu Ph§t có các tß¾ng phß¾c nhß thª không?

-- Thßa, không.

-- Nªu cha m© không có thì làm sao con có ðßþc? Con không gi¯ng cha thì gi¯ng m©, ho£c gi¯ng bà con nµi ngoÕi g¥n nh¤t. Cån cÑ theo l¶i ÐÕi ðÑc, cä Vß½ng phø lçn Vß½ng mçu Ph§t ð«u ðã không có các phß¾c tß¾ng nhß thª, thì quyªt ð¸nh Ph§t cûng không th¬ có ðßþc!

-- Tuy Vß½ng phø và Vß½ng mçu Ph§t không có các phß¾c tß¾ng ¤y, nhßng Ph§t thì ch¡c ch¡n có. ÐÕi vß½ng ðã th¤y cây sen chßa?

-- Thßa, có.

-- Cây sen sanh ra trong bùn, l¾n lên giæa nß¾c b¦n. Thª mà khi tr± hoa thì s¡c tuy®t ð©p, hß½ng tuy®t th½m. S¡c ¤y, hß½ng ¤y, có gi¯ng gì v¾i s¡c hß½ng cüa nß¾c ðøc bùn d½ không?

-- Thßa, không.

-- ÐÑc Ph§t cûng nhß thª ðó. Tuy Vß½ng phø và Vß½ng mçu Ngài không có các phß¾c tß¾ng, nhßng Ngài thì ch¡c ch¡n là có. Gi¯ng nhß hoa sen, Ph§t sanh ra giæa thª gian , l¾n lên giæa thª gian, nhßng không gi¯ng v¾i b¤t cÑ ai giæa thª gian.

--Hay thay! Hay thay!

42. Ch½i chæ

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, phäi chång ÐÑc Ph§t là b§c chuyên tu phÕm hÕnh, không giao hµi v¾i phø næ, gi¯ng nhß vua tr¶i PhÕm Thiên trên t¥ng tr¶i thÑ bäy?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, ðúng nhß thª. Ngài sa lìa næ gi¾i, gi¾i hÕnh Ngài r¤t thanh t¸nh, không mäy may tÏ vªt.

-- S· hành cüa Ngài gi¯ng nhß s· hành cüa vua Tr¶i PhÕm Thiên, nhß v§y thì Ngài là ð® tØ cüa PhÕm thiên chÑ?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, vua tr¶i PhÕm Thiên có b° ð« tâm (tÑc tâm Ph§t) không?

-- Thßa có.

-- Thª thì chúa Tr¶i PhÕm Thiên và chß thiên trên thßþng gi¾i là ð® tØ cüa Ph§t chÑ gì?

Na Tiên tiªp höi:
-- Tiªng chim kêu nhß thª nào?

-- Gi¯ng nhß tiªng chim nhÕn.

-- Nhß thª ÐÕi vß½ng có cho r¢ng t¤t cä các loài chim thäy ð«u là nhÕn, ho£c là ð® tØ cüa nhÕn cä không?

-- Thßa không.

-- Cûng gi¯ng nhß v§y, Ph§t không phäi là ð® tØ cüa vua Tr¶i PhÕm Thiên.

-- Hay thay!

43. Ai truy«n gi¾i cho Ph§t?

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, hÆn là Ph§t phäi có biªt r°i m¾i theo ðó mà phøng hành gi¾i lu§t chÑ?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, vâng.

-- Ai là Th¥y truy«n gi¾i cho Ph§t?

-- Ph§t không có Th¥y. Ngài không h÷c v¾i ai hªt. Ngài tñ mình tu h÷c cho ðªn khi ð¡c ðÕo dß¾i g¯c cây b° ð«, thì hoát nhiên ðÕi ngµ mà tñ biªt các gi¾i lu§t. Ngài không gi¯ng nhß các ð® tØ cüa Ngài phäi h÷c n½i Ngài r°i m¾i biªt mà phøng hành gi¾i lu§t cho ðªn già. Vì v§y Ph§t m¾i là b§c vô thßþng giác vß½ng.

44. Gi÷t nß¾c m¡t lành

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, ngßòi ta khi có cha m© chªt thì ßu s¥u kh±, gào khóc thäm thê, nß¾c m¡t ràn røa. LÕi có ng߶i khi m¾i nghe ðßþc Pháp Ph§t và nh¶ ðó mà tïnh ngµ, cûng lÕi nß¾c m¡t ð¥m ðìa, l® tuôn lä chä. Cä hai tr߶ng hþp ð«u có l® r½i. V§y hai dòng l® ¤y có khác nhau không?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, nß¾c m¡t tuông ra khi cha m© chªt là nß¾c m¡t cüa s¥u ßu kh± th¯ng, do ni®m ân ái gây nên. Ðó là ch¤t ðµc cüa ngu si tiªt rï ra. Còn nß¾c m¡t Ña trào ra khi nghe ðßþc pháp Ph§t là nß¾c m¡t cüa lòng t× tâm, vì nh¾ nghî ðªn kh± ðau cüa thª gian mà tuông ra. Ðây là loÕi nß¾c m¡t an lÕc, thanh t¸nh. Cûng ð°ng th¶i là nß¾c m¡t nhßng mµt bên thì nóng bÑc ð¯ hiêu, mµt bên lÕi mát më an lành và tång thêm phß¾c ðÑc.

-- Hay thay! Hay thay!

45. Mê ngµ khác nhau

Vua höi:

-- BÕch ÐÕi ðÑc, ng߶i ðã giäi thoát và ng߶i chßa giäi thoát khác nhau ch² nào?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, hÕng trß¾c không còn lòng tham døc, còn hÕng sau thì n£ng trîu lòng tham døc. Ng߶i n£ng trîu lòng tham døc thì su¯t ð¶i và b¤t cÑ · ðâu cûng ðu±i b¡t miªng c½m manh áo, lo toan cho mÕng s¯ng ðßþc sung sß¾ng mà thôi.

-- Tr¦m th¤y trong thª gian này, b¤t cÑ là ai dù xu¤t gia hay tÕi gia, thäy ð«u cho là mình sung sß¾ng, thäy ð«u mu¯n ån ngon ån b± mà chÆng bao gi¶ biªt nhàm chán.

-- Hai ð¢ng ð«u c¥n ån nhß nhau. Vì có ån m¾i duy trì ðßþc thân mÕng, Nhßng v¾i kë chßa giäi thoát thì thú vui t¯i thßþng là ðßþc ån no và ån ngon. Ån ðßþc càng nhi«u món sang v§t lÕ bao nhiêu càng vui thích b¤y nhiêu. V¾i b§c ðã giäi thoát thì ån chï là ån. Ån c¯t ð¬ nuôi s¯ng mà tiªn tu. Ån, không chú ý t¾i sñ ngon d·. Ngon càng t¯t, nhßng d· cûng chÆng sao. Min là ðßþc s¯ng ð¬ lo ðµ mình và ðµ ð¶i.

-- Hay thay! Hay thay!

46. Trí Nh¾

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, ng߶i ta trong khi có vi®c ðang làm, có nh¾ ðßþc nhæng vi®c xa xßa không?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, khi r¥u lo, ng߶i ta hay nh¾ ðªn nhæng vi®c xa xßa h½n.

-- Dùng cái gì ð¬ nh¾? Phäi chång là dùng óc tß·ng tßþng? hay dùng trí nh¾?

-- Nhæng ði«u ÐÕi vß½ng ðã h÷c và ðã biªt, v« sau ÐÕi vß½ng có nh¾ lÕi ðßþc không?

-- Có ði«u nh¾ mà cûng có ði«u v« sau b²ng nhiên quên ði.

-- Lúc quên ði ðó, là vì ÐÕi vß½ng không có óc tß·ng tßþng chång?

-- Thßa không, Chính lúc ðó, trçm không có trí nh¾.

-- Thª thì không ðúng v¾i l¶i ÐÕi vß½ng v×a nói r¢ng ng߶i ta nh¾ ðßþc là nh¶ có óc tß·ng tßþng!

Vua lÕi höi:
-- Ai ðã có làm thì ð«u có nh¾ ðßþc. Nhß trß¾c kia hay ngày nay, h có làm là ð«u có th¬ dùng trí nh¾ mà biªt ðßþc chång?

-- Vâng.

-- Nhß v§y, ng߶i ta chï nh¾ ðßþc nhæng vi®c ðã qua, chÑ không th¬ nh¾ ðßþc vi®c m¾i?

-- Nhæng vi®c m¾i ¤y, nªu ðã t×ng làm r°i mà nay không nh¾ ra thì cûng chï tÕi không có trí nh¾.

-- Nªu v§y thì nhæng ng߶i h÷c chæ hay h÷c mÛ ngh® là lu¯ng công vô ích sao?

-- Không, nhæng ng߶i m¾i h÷c chæ hay h÷c v¨ ð«u có nh¾. B¢ng chÑng là h÷ dÕy lÕi cho h÷c trò và khiªn h÷c trò cûng biªt nhß h÷. Vì v§y mà nói r¢ng dùng trí ð¬ nh¾.

47. M߶i Sáu Cách Nh¾

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, có bao nhiêu tr߶ng hþp khiªn con ng߶i phát kh·i ðßþc trí nh¾?

--Tâu ÐÕi vß½ng, có m߶i sáu tr߶ng hþp: 

1) Nh¾ là vì vi®c ðã làm t× xa xßa.
2) Nh¾ vì m¾i v×a ðßþc h÷c höi
3) Nh¾ vì mµt d¸p vinh quang.
4) Nh¾ vì nghî ðªn ði«u thi®n.
5) Nh¾ vì t×ng b¸ kh± ðau.
6) Nh¾ vì tñ mình suy tß.
7) Nh¾ vì có nhi«u yªu t¯ xen lµn.
8) Nh¾ vì ðßþc nghe nh¡c lÕi.
9) Nh¾ vì th¤y d¤u hi®u.
10) Nh¾ vì ðßþc thôi thúc nh¡c nh·.
11) Nh¾ vì quen tay.
12) Nh¾ vì quen tánh.
13) Nh¾ vì thuµc lòng.
14) Nh¾ vì nhÑt tâm.
15) Nh¾ vì ð÷c sách.
16) Nh¾ vì ðã c¤t d¤u nay th¤y lÕi. Nhß trên là 16 tr߶ng hþp khiªn con ng߶i phát kh·i ðßþc trí nh¾.

-- Thª nào là nh¾ vì vi®c ðã làm t× xa xßa?

-- Nhß ð® tØ Ph§t là ÐÑc A Nan (Ananda) và næ ð® tØ là ¿u bà di Cßu thù ðan la (Khujjuttarã) cùng nhi«u thánh tång, ð«u nh¾ ðßþc các kiªp trß¾c cüa mình.

-- Thª nào là nh¾ vì m¾i ðßþc h÷c höi.?

-- Nhß có ng߶i ðã h÷c và biªt r°i, nhßng sau ðó quên ði, th¤y ng߶i khác h÷c b²ng nh¾ lÕi.

-- Thª nào là nh¾ vì mµt d¸p vinh quang?

-- Nhß nhà vua nh¾ ngày ðång quang , ng߶i xu¤t gia nh¾ ngày th÷ gi¾i. Ðó là nhæng vi®c tr÷ng ðÕi vinh quang cüa ð¶i mình, cho nên nh¾ dai.

-- Thª nào là nh¾ vì nghî ðªn ði«u thi®n?

-- Nhß nhân có mµt d¸p may nào ðó, mình ðßþc ðãi ngµ xÑng ý. Do ðó tñ nghî r¢ng kiªp trß¾c hÆn mình ðã có gây nhi«u phß¾c ðÑc nhân duyên m¾i ðßþc hßÞng quä báo t¯t ð©p nhß thª này.

-- Thª nào là nh¾ vì t×ng b¸ kh± ðau?

-- Nhß nhæng ng߶i t×ng b¸ lao lung kh¯n ð¯n, th߶ng nh¾ mãi nhæng ðau kh² mình ðä ch¸u ðñng.

-- Thª nào là nh¾ vì tñ mình suy tß?

-- Nhß nhæng gì mình ðã th¤y quen m¡t trong gia ðình, b¤t cÑ là cha m©, anh ch¸ em, ho£c v߶n nhà, gia súc v.v., nay th¤y nhæng hình änh khác hao hao gi¯ng nhß thª, thì tñ mình tß duy r°i liên tß·ng t× cái n÷ sang cái kia.

-- Thª nào là nh¾ vì nhi«u yªu t¯ xen lµn?

-- Nhß tên ng߶i, tên v§t cùng là tñ loÕi cüa chúng và màu s¡c hß½ng v¸ th½m hôi ð¡ng ng÷t .v.v.. cüa t×ng v§t mµt; nß½ng n½i sñ xen lµn cüa các yªu t¯ sai khác ¤y tÕo thành sñ v§t mà nh¾ ðßþc chúng thì g÷i là nh¾ vì ðßþc tÕo b·i nhi«u yªu t¯ xen lµn.

-- Thª nào là nh¾ vì ðßþc nghe nh¡c lÕi?

-- Nhß ng߶i có tánh hay quên, nh¶ kë khác nh¡c lÕi m¾i nh¾.

-- Thª nào là nh¾ vì th¤y d¤u hi®u?

-- Nhß trâu có d¤u hi®u riêng cüa trâu, bò có d¤u hi®u riêng cüa bò, v.v.. Ng߶i ta nh¾ t×ng sñ v§t, nß½ng n½i các d¤u hi®u riêng cüa chúng.

-- Thª nào là nh¾ vì ðßþc thôi thúc nh¡c nhÞ?

-- Nhß trong hoàn cänh cüa ng߶i hay quên, phäi có kë ðÑng bên nh¡c nh·, ho£c tñ ng߶i ¤y phäi luôn luôn tâm ni®m ð¬ tránh khöi quên.

-- Thª nào là nh¾ vì quen tay?

-- Nhß ng߶i h÷c chæ, phäi tñ mình viªt ði viªt lÕi m¾i nh¾ m£t chæ ðßþc.

-- Thª nào là nh¾ vì quen tính?

-- Nhß ng߶i h÷c toán, h÷c ðªn mÑc thành thøc thì tính toán phân minh mau l©, có th¬ nh¾ ðßþc nhæng con s¯ r¤t l¾n.

-- Thª nào là nh¾ vì thuµc lòng?

-- Nh¶ thuµc lòng, ng߶i ta nh¾ ðßþc nhi«u bän vån r¤t dài và r¤t khó nh¾. Ðây gi¯ng nhß lu§t trä vay. Có vay thì có trä, có thuµc lòng thì có nh¾.

-- Thª nào là nh¾ vì nhÑt tâm?

-- NhÑt tâm ðÕt ðßþc là nh¶ tham thi«n. Nh¶ tu hành, nh¶ nhÑt tâm, mà nh¾ ðßþc nhæng sñ vi®c ðã xäy ra trong m²i ð¶i.

-- Thª nào là nh¾ vì ð÷c sách?

-- Vua chúa ai cûng có sØ sách ghi chép lÕi nhæng vi®c làm cüa tri«u ðÕi mình. Nay mu¯n biªt mµt ð¶i vua nào có làm ðßþc nhæng vi®c gì trong nåm nào, chï c¥n l§t sách ra ð÷c là biªt. Nhß thª g÷i là nh¾ vì ð÷c sách.

-- Thª nào là nh¾ vì c¤t d¤u?

-- V§t gì mình ðã døng ý c¤t d¤u kÛ lßÞng c¦n th§n, ðªn khi th¤y tr· lÕi thì nh¾ rõ m°n mµt t×ng chi tiªt.

-- Hay thay!

48. Ph§t là Фng Toàn Giác

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, ÐÑc Ph§t có biªt hªt t¤t cä các vi®c quá khÑ và v¸ lai không?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, có, ÐÑc Ph§t biªt hªt.

-- Nªu Ph§t biªt hªt, vì sao Ngài không truy«n trao gi¾i lu§t và giáo pháp cho ð® tØ trong cùng mµt lúc mà phäi ðþi d¸p ban b¯ d¥n d¥n?

Na Tiên höi ngßþc lÕi nhà vua r¢ng;
-- Trong qu¯c ðµ cüa ÐÕi vß½ng có v¸ lß½ng y nào không?

-- Thßa có.

-- V¸ lß½ng y ¤y có biªt hªt cä các v¸ thu¯c trong thiên hÕ không?

-- Thßa, biªt hªt.

-- Khi v¸ lß½ng y ¤y tr¸ b¸nh, ông ta có cho b®nh nhân u¯ng t¤t cä các v¸ thu¯c cùng mµt lúc không? Hay ông ta cho u¯ng d¥n d¥n, hªt v¸ này sang v¸ khác?

-- Phàm cho u¯ng thu¯c thì phäi Ñng v¾i b®nh. B®nh nào u¯ng thu¯c ¤y.

-- Cûng nhß thª ðó, ÐÑc Ph§t là ð¤ng toàn giác, Ngài biªt t¤t cä quá khÑ, hi®n tÕi, v¸ lai, nhßng không th¬ cùng mµt lúc mà Ngài truy«n trao hªt giáo pháp và gi¾i lu§t cho ð® tØ ðßþc. Phäi ch¶ d¸p ð¬ ban b¯ ðúng lúc thì m¾i khiªn ð® tØ nh¾ mà phøng hành tr÷n ð¶i.

-- Hay thay! Hay thay!

49. Nhân it, quä nhi«u

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, các sa môn trong hàng ngû cüa ÐÕi ðÑc bäo r¢ng nhæng kë tr÷n ð¶i làm ác nhßng ðªn khi lâm chung biªt tß·ng nghî ðªn Ph§t thì ðßþc sanh lên các cõi tr¶i. Quä th§t Trçm không tin ðßþc ði«u ðó. Các ngài lÕi còn bäo r¢ng nhæng kë tr÷n ð¶i làm lành, nhßng nªu phÕm tµi giªt mµt sinh mÕng thì sau khi chªt, ð«u phäi ð÷a ð¸a ngøc. Ði«u này Trçm lÕi cûng không th¬ tin ðßþc.

Na Tiên höi ngßþc lÕi nhà vua:
-- Giä sØ có kë c¥m mµt cøc ðá nhö ném xu¯ng nß¾c, cøc ðá ¤y n±i hay chìm?

-- Thßa chìm.

-- Bây gi¶, có kë ðem mµt tråm viên ðá l¾n ch¤t vào mµt chiªc ghe bñ ðü sÑc ch· hàng ngàn täng ðá l¾n, thì tråm viên ðá ¤y có chìm không?

-- Thßa không.

-- Ðá không chìm là nh¶ ghe ch·. Cûng gi¯ng nhß thª, ng߶i làm ác khi chªt biªt tß·ng nh¾ ðªn Ph§t, ðßþc Ph§t lñc nâng ðÞ nên không ð÷a vào ð¸a ngøc mà lÕi ðßþc sanh lên các cõi tr¶i. H ai tin Ph§t và tß·ng nh¾ ðªn Ph§t thì khi lâm chung ð«u ðßþc Ph§t tiªp ðµ.

50. Ng×a gi£c khi chßa ðªn

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, các sa môn trong hàng ngû ÐÕi ðÑc vì sao phäi h÷c ðÕo tu hành? Ь làm gì?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, ÐÕi vß½ng không th¤y quá khÑ ð¥y ðau kh±, hi®n tÕi ð¥y ðau kh±, và tß½ng lai ð¥y ðau kh± sao? Vì mu¯n tiêu di®t ðau kh±, mu¯n thoát khöi ðau kh±, nên chúng tôi m¾i h÷c ðÕo tu hành làm sa môn.

-- Nªu là ðau kh± cüa ð¶i sau thì c¥n gì phäi lo trß¾c.

Na Tiên höi lÕi:

--Có nß¾c c×u ð¸ch nào låm le xâm chiªm nß¾c cüa ÐÕi vß½ng không?

-- Thßa có.

-- Thª thì ÐÕi vß½ng có ch¶ cho ðªn khi gi£c quân ðªn công phá ngoài thành r°i m¾i lo rèn ðúc binh khí, luy®n t§p binh mã, hay phäi lo toan dñ phòng các vi®c ¤y t× trß¾c?

-- Phäi lo dñ phòng t× trß¾c.

-- Gi£c chßa ðªn thì dñ phòng làm gì?

-- Vì gi£c ðªn b¤t thình lình.

-- Cûng thª, kh± ðau ðªn v¾i kiªp s¯ng không th¬ nào l߶ng trß¾c ðßþc. Nªu không chu¦n b¸ thì không k¸p th¶i ð¯i phó.

Na Tiên lÕi höi:
-- Tâu ÐÕi vß½ng, ðþi ðói m¾i tr°ng, khát m¾i ðào giªng, hay phäi làm các vi®c ¤y t× khi chßa ðói, chßa khát?

-- Phäi lo t× trß¾c.

-- Cûng thª, vi®c di®t tr× kh± ðau nªu không lo toan t× trß¾c thì không cách gì Ñng phó k¸p th¶i. Vì v§y mà chúng tôi xu¤t gia h÷c ðÕo tu hành.

51. Th¥n thông chÆng quän xa g¥n

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, t× m£t ð¤t lên t¾i cõi tr¶i PhÕm Thiên (1) ð߶ng dài phöng ðµ bao xa?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, r¤t xa. Giä sØ có ng߶i c¥m mµt täng ðá l¾n b¢ng tòa cung ði®n cüa nhà vua ðây mà ðÑng n½i t¥ng tr¶i ¤y r°i buông tay ra cho ðá r½i xu¯ng thì phäi m¤t sáu tháng ðá ¤y m¾i r½i t¾i m£t ð¤t.

-- M£t khác các sa môn trong hàng ngû ÐÕi ðÑc lÕi dÕy r¢ng nhæng ai chÑng ð¡c ðÕo quä A La Hán ð«u có phép th¥n thông, bay t× m£t ð¤t lên t¾i cõi tr¶i PhÕm Thiên, mau b¢ng khoäng th¶i gian cüa ng߶i lñc sî co du²i cánh tay. Quä th§t trçm không th¬ nào tin ðßþc ði«u ðó. Vßþt qua cä ngàn muôn Ñc d£m, sao lÕi có th¬ l© ðªn nhß thª ðßþc?

-- Thßa, ÐÕi vß½ng quê quán · ðâu?

-- — ¯c ðäo A L® Tán nß¾c ÐÕi Tân (2)

-- T× ðây ðªn ðó bao xa?

-- Hai ngàn do tu¥n (3)

-- Có khi nào ÐÕi vß½ng tß·ng nghî ðªn nhæng sñ vi®c xäy ra · quê cû không?

-- Có. Tr¦m tß·ng nh¾ ðªn luôn.

-- Bây gi¶, ÐÕi vß½ng thØ nh¾ lÕi mµt vi®c ðã làm tÕi ð¤y.

-- Tr¦m nh¾ lÕi r°i.

-- Sao ÐÕi vß½ng vßþt qua tám vÕn d£m v×a ði v×a v«, mà lÕi mau ðªn thª?

-- Hay thay! Hay thay!

(1) Cõi tr¶i PhÕm Thiên: t¥ng tr¶i thÑ bäy, sau khi vßþt khöi t¥ng tr¶i cüa cõi døc.

(2) Nß¾c ÐÕi Tân cûng g÷i là nß¾c ÐÕi HÕ, tÑc nß¾c Batriane, · v« phía tây Trung Á, và phía B¡c nß¾c Ba Tß ngày nay. Nß¾c n¥y do mµt tß¾ng lãnh ng߶i Hy LÕp tên là Diodotos thành l§p. Ông v¯n là t±ng tr¤n xÑ n¥y, do tri«u ðình Séleucides b± nhi®m, ðªn nåm 200 trß¾c TL thì tñ tách ra vß½ng hi®u cüa ông là Diodotos i, vua nß¾c Batriane. Truy«n ðªn ð¶i con là Diodotos II (235 225 trß¾c TL) b¸ m¤t vào tay mµt tß¾ng lãnh làm phän tên là Euthydème de Magnesie là Démétrios kª nghi®p cha, c¤t quân ðánh chiªm „n е, tiªn xu¯ng t¾i vùng lßu vñc sông H¢ng và vây häm thành Ba Liên Ph¤t (Pataliputra). Bãy gi¶ cûng là lúc ðª qu¯c Kh±ng Tß¾c (Maurya) søp ð± (187 trß¾c TL). Trên ð߶ng v«, ông giao vùng tây „n lÕi cho r¬ ông cai tr¸. Ðó là vua Di Lan Ðà (Milinda) nói trong kinh n¥y.

�c ðäo A L® Tán tÑc Alasanda, mµt th¸ tr¤n do A L¸ch S½n ðÕi ðª thành l§p, nguyên g÷i là Alexandrie sous caucase · v« phía tây cu¯i r£ng Thông Lãnh (Hindukush), trên con ð߶ng giao thông giæa B¡c Trung Hoa và Ti¬u Á Tª Á, qu©o xu¯ng „n е, th¸ tr¤n n¥y trß¾c khi chßa thành l§p nguyên là mµt ¯c ðäo.

(3) Do tu¥n: нn v¸ ðo b« dài cüa „n е xßa. Mµt do tu¥n b¢ng 40 d£m cüa Trung Hoa, phöng non 10Km

52. Cùng ðªn mµt lßþt

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, giä sØ có hai ng߶i cùng chªt · ðây, mµt ng߶i sanh lên cõi tr¶i PhÕm Thiên, mµt ng߶i ði ð¥u thai tÕi nß¾c Kª Tân (Kashmir) cách ðây m߶i hai do tu¥n, thª thì ai là kë ðªn trß¾c?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, cùng ðªn mµt lßþt.

-- Ð߶ng ði xa g¥n không ð°ng nhau, vì sao lÕi cùng ðªn mµt lßþt?

-- ÐÕi vß½ng thØ nh¾ nghî ð«n xÑ A L® Tán ði.

-- R°i.

-- Bây gi¶, ÐÕi vß½ng thØ nh¾ nghî ðªn xÑ Kª Tân ði.

-- R°i.

-- ÐÕi vß½ng nh¾ nghî ðªn xÑ nào mau h½n?

-- Hai bên mau nhß nhau.

-- Cûng nhß thª ðó, ng߶i sanh lên cõi tr¶i PhÕm Thiên và ng߶i ði ð¥u thai · xÑ Kª Tân, cä hai cùng ðªn mµt lßþt.

Na Tiên höi lÕi:
-- Nªu có mµt c£p chim cùng bay, nhßng mµt con ðªn ð§u trên mµt g¯c ðÕi th÷, và mµt con ðªn ð§u trên mµt cành cây con, cä hai con cùng ð§u, bóng con nào in xu¯ng m£t ð¤t trß¾c?

-- Cùng mµt lßþt.

-- Ng߶i chªt sanh lên cõi tr¶i PhÕm Thiên và ng߶i chªt ð¥u thai · xÑ Kª Tân cûng nhß thª ðó.

53. Bäy sñ vi®c tñu thành giác ngµ.

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, mu¯n thành tñ giác ngµ, c¥n phäi tu h÷c bao nhiêu vi®c?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, c¥n phäi tu h÷c bäy vi®c.

-- Xin nói cho nghe.

-- Mµt là phân bi®t ði«u thi®n ði«u ác. Hai là c¯ g¡ng tinh t¤n xông t¾i. Ba là an vui trong ni«m ðÕo. B¯n là chª phøc tâm ý ð¬ làm lành. Nåm là luôn luôn nh¾ nghï ðÕo lý. Sáu là quy nhÑt cái tâm trong ðÕi ð¸nh. Bäy là bình thän ch¤p nh§n m÷i cänh ngµ.

-- Ai cûng phäi h÷c ðü bäy vi®c ¤y m¾i ðß÷c giác ngµ chång?

-- Không hÆn. Th߶ng th߶ng chï c¥n làm mµt vi®c là ðü. Nhß dã ð¡c trí tø r°i thì t¤t nhiên cûng phân bi®t ðßþc thi®n ác.

-- Nªu chï c¥n tu h÷c mµt vi®c mà biªt ðü hªt thì hà t¤t phäi nói ðªn bäy vi®c?

-- Ví nhß ng߶i c¥m con dao c¤t d¤u trong bao da mà ðÑng dña bên vách, con dao ¤y tñ nó có c¡t ðÑt ðßþc v§t gì không?

-- Thßa không.

-- Tâm con ng߶i cûng thª. Tuy tâm ¤y ðã b×ng sáng, nhßng phäi hµi ðü sáu vi®c hi®p lÕi m¾i tñu thành trí tu® giác ngµ ðßþc. 

54. Làm vi®c lành nhö ðßþc phß¾c l¾n.

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, phäi chång ng߶i làm ði«u lành thì ðßþc phß¾c l¾n, còn ng߶i làm ði«u dæ thì b¸ h÷a l¾n?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, hÆn nhiên là ng߶i làm ði«u lành thì ðßþc phß¾c l¾n. Nhßng ng߶i làm ði«u dæ chï b¸ h÷a nhö thôi.

-- TÕi sao v§y?

-- TÕi vì ngßòi làm ði«u dæ thï su¯t ngày ðêm lòng th߶ng h¯i h§n nên ði«u ác càng ngày càng v½i b¾t. Còn ng߶i làm ði«u lành thì su¯t ngày ðêm lòng th߶ng hoan hÖ nên phß¾c ðÑc càng ngày càng gia tång. Thu· trß¾c, h°i Ph§t còn tÕi thª, mµt hôm Ngài g£p mµt tµi nhân b¸ ch£t hªt hay chân ðem ðªn dâng cúng Ngài mµt cành hoa sen. Ph§t li«n quay lÕi bäo các tÏ kheo r¢ng: "Nh¶ phß¾c ðÑc này, su¯t trong chín mß½i m¯t kiªp s¡p t¾i, ng߶i cøt tay chân kia không nhæng khöi b¸ ð÷a vào ba ð߶ng dæ là ðia ngøc, ngÕ quÖ và súc sanh, mà lÕi còn ðßþc sanh lên cõi tr¶i cho ðªn khi hß·ng hªt phß¾c ¤y m¾i tr· lÕi làm ng߶i". Do ðó nên biªt r¢ng làm vi®c lành nhö vçn ðßþc hß·ng phß¾c l¾n. Còn ng߶i làm vi®c dæ mà lòng biªt ån nån h¯i h§n thì d¥n d¥n tµi l²i s¨ giäm thi¬u tiêu tr× hªt. Vì v§y mà b¥n tång biªt r¢ng ng߶i làm ði«u dæ chï b¸ h÷a nhö thôi.

55. Kë trí làm ði«u dæ ít b¸ tai vÕ h½n ng߶i ngu

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, giä sØ có kë trí và ng߶i ngu cùng làm ði«u dæ, ai b¸ tai vÕ nhi«u h½n?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, ng߶i ngu.

-- Sao v§y? Theo lu§t pháp trong nß¾c cüa tr¦m, thì mµt v¸ ðÕi th¥n phÕm tµi phäi b¸ xØ phÕt r¤t n£ng. Cûng tµi ¤y, chßng nªu ngu dân phÕm vào thì xØ phÕt nh© h½n. Nhß v§y, kë trí làm ði«u dæ hÆn phäi b¸ tai vÕ nhi«u h½n ng߶i ngu chÑ?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, giä sØ có mµt hòn s¡t cháy ðö mà có hai ng߶i cùng c¥m. Mµt ng߶i biªt ðó là s¡t ðß½ng cháy ðö, còn ng߶i kia thì không hay biªt gì hªt. Trong hai ng߶i ¤y ai là ng߶i b¸ phöng tay nhi«u h½n?

-- Ng߶i không biªt.

-- Cûng gi¯ng nhß thª. Ng߶i ngu làm ði«u dæ thì ðâu có biªt ån nån h¯i h§n cho nên b¸ tai vÕ l¾n. Còn kë trí làm ði«u dæ thì tñ biªt l¨ ðáng không nên làm, cho nên lòng luôn luôn h¯i h§n. Biªt h¯i h§n nhß thª cho nên tai vÕ s¨ giäm thi¬u ði r¤t nhi«u.

-- Hay thay!!

56. Bay lên trên không

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, có ai c¤t n±i mình bay lên ðªn cõi tr¶i PhÕm Thiên ho£c cõi B¡c câu lô châu hay mµt cõi nào khác mà mình mu¯n ðßþc không?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, ðßþc.

-- Làm sao có th¬ bay lên nhß thª?

-- ÐÕi vß½ng hãy nh¾ lÕi h°i còn nhö có khi nào ÐÕi vß½ng nhäy cao ðªn mµt trßþng không?

-- Có. Lúc nô ðùa, Trçm nhäy cao h½n mµt trßþng.

-- Làm thª nào ð¬ nhäy?

-- Tr¦m nghî trong trí r¢ng "phäi nhäy cao ðªn ðó", nh¶ v§y mà thân hình b²ng tr· nên nh© nhàng mà nhäy lên ðßþc.

-- Cûng gi¯ng nhß thª. B§c tu hành ð¡c ðÕo cûng nh¶ tâm ni®m tß·ng nghî và tñ mình làm chü ðßþc mình mà cái thân tr· nên nh© nhàng, do ðó bay lên ðßþc trên không.

57. Xß½ng dài b¯n ngàn d£m

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, các sa môn trong hàng ngû cüa ÐÕi ðÑc có nhæng ð¯t xß½ng dài ðªn b¯n ngàn d£m. Thân hình nhß thª nào mà xß½ng dài ðªn nhß thª?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, ÐÕi vß½ng ðã t×ng nghe dß¾i bi¬n có loài cá tên là Ch¤t, mình dài hai vÕn tám ngàn d£m chßa?

-- Thßa có.

-- Mµt con cá mình dài hai vÕn tám ngàn ð£m thì xß½ng hông cüa nó dài b¯n ngàn d£m, ðâu có gì là lÕ!

58. Ng×ng h½i th·

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, các sa môn trong hàng ngû cüa ÐÕi ðÑc bäo r¢ng h÷ có th¬ ngßng h½i th·. Làm sao ngßng ðßþc?

-- Thßa có. Tâu ÐÕi vß½ng, ÐÕi vß½ng ðã t×ng nghe ng߶i ngû ngáy chßa?

-- Thßa có.

-- Khi tr· mình ng߶i ¤y ngßng ngáy, phäi không?

-- Thßa phäi.

-- Фy ÐÕi vß½ng th¤y chßa? Ng߶i th߶ng chßa t×ng h÷c ðÕo, chßa chª phøc ðßþc tác ðµng cüa thân và kh¦u, mà chï b¢ng mµt cái tr· mình cûng ðü ngßng ðßþc tiªng ngáy. Hu¯ng là ng߶i ðã dày công tu luy®n, t×ng kh¡c phøc ðßþc tác ðµng cüa thân và kh¦u, ðã quy nhÑt ðßþc cái tâm, ðã chÑng ðßþc phép tÑ thi«n, mà lÕi không ngßng ðßþc h½i th· hay sao?

59. Bi¬n 

Vua höi:
-- Tâu ÐÕi ðÑc vì sao g÷i là bi¬n? Nß¾c là bi¬n chång?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, s· dî g÷i là bi¬n vì trong ðó có nØa ph¥n nß¾c và nØa ph¥n mu¯i.

-- Vì sao nß¾c bi¬n lÕi m£n?

-- Vì b¸ chÑa ðñng lâu ngày, cµng thêm có xác cá, rùa, cua, ¯c v.v. tan rã và tiªt rï ra, th¤m vào nß¾c khiªn nß¾c ¤y tr· nên m£n.

60. Trí tu® soi th¤u t¤t cä.

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, ng߶i ð¡c ðÕo có th¬ tß duy mà th¤u hªt ðßþc sñ v§t sâu kín chång?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, ðßþc. Pháp Ph§t sâu xa m¥u nhi®m phân tích ðü hªt m÷i sñ, nhßng không th¬ cân nh¡c suy l߶ng ðßþc m÷i sñ. Chï có trí tu® m¾i làm ðßþc vi®c ðó.

61. Th¥n h°n, trí và thÑc

Vua höi:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, cái th¥n h°n cái trí và cái thÑc có gi¯ng nhau không?

-- Tâu ÐÕi vß½ng, cái thÑc thì nh§n biªt sñ v§t, cái trí thì phán ðoán mà hi¬u ðßþc ðÕo, còn cái th¥n h°n thì không có.

-- Nªu không có th¥n h°n thì ai th¤y b¢ng m¡t, nghe b¢ng tai, ngØi b¢ng müi, nªm b¢ng lßÞi, s¶ mó b¢ng thân, suy nghî b¢ng ý?

-- Nªu ÐÕi vß½ng cho r¢ng phäi có cái th¥n h°n th¤y b¢ng m¡t, nghe b¢ng tai vv. thì trong khi ng߶i ta khoét con m¡t cho to, cái th¥n h°n có trông th¤y rõ và xa h½n không? Trong khi ng߶i ta banh l² tai ra cho l¾n, cái th¥n h°n có nghe ðßþc rõ và xa h½n không? v.v.

-- Thßa không.

-- Nhß thª thì ðâu có cái th¥n h°n?

62. Ph§t làm ðßþc vi®c khó làm

Na Tiên nói:
-- Ph§t làm ðßþc vi®c r¤t khó làm và pháp Ph§t r¤t huy«n di®u.

-- Vi®c gì mà khó làm và huy«n di®u?

-- L¶i Ph§t nói soi rõ t§n tim gan con ngßòi. Ngài phân bi®t ðßþc hªt các pháp vô hình vô tß¾ng · trong m²i giác quan cüa con ng߶i, t× vi®c m¡t th¤y, tai nghe ðªn nhæng ý nghî th¥m kín sâu xa nh¤t.

-- Xin cho ví dø.

-- Ví nhß có ng߶i ng§m mµt ngøm nß¾c bi¬n vào mi®ng. ThØ höi ng߶i ¤y có phân bi®t ðßþc trong ngøm nß¾c ðß½ng ng§m ¤y có m¤y ph¥n là nß¾c su¯i, m¤y ph¥n là nß¾c khe, m¤y ph¥n là nß¾c sông n÷, m¤y ph¥n là nß¾c sông kia không?

-- Các thÑ ¤y hþp thành mµt, quä th§t khó mà nh§n ra.

-- Яi v¾i vi®c trß¾c m¡t mà còn khó nhß thª, hu¯ng næa là ð¯i v¾i các pháp vô hình vô tß¾ng trong con ng߶i, t× tâm ni®m ðªn m¡t th¤y, t× tâm ni®m ðªn tai nghe, mûi ngØi, lßÞi nªm, thân s¶, ý nghî? V§y mà Ph§t ð«u phân bi®t và giäng giäi rõ ràng t×ng pháp m¶t. Vì v§y cho nên b¥n tång m¾i nói r¢ng pháp Ph§t r¤t huy«n di®u và Ph§t ðã làm ðßþc vi®c r¤t khó làm.

-- Hay thay! Hay thay!
 
 

L¶i cu¯i cùng

Ъn ðây, Na Tiên tâu v¾i vua r¢ng:
-- Tâu ÐÕi vß½ng, bây gi¶ ðã nØa ðêm r°i. B¥n tång mu¯n tr· v« chùa.

Vua Di Lan Ðà li«n truy«n th¸ v® l¤y väi và dÕ qu¤n lÕi, bên trong t¦m ð¥y d¥u, ð¯t lên làm ðu¯c ð¬ ti¬n ðßa Na Tiên ra v«. Nhà vua phán:
-- Các ngß½i phøc vø tr¦m nhß thª nào thì cûng phøc vø ÐÕi ðÑc nhß thª ¤y.

Xong ông quay ra bÕch Na Tiên:
-- Có Th¥y nhß ÐÕi ðÑc và có ð® tØ nhß tr¦m thì hÆn là ng߶i ð¶i mau thông hi¬u ðÕo lý l¡m .

T¤t cä các câu höi cüa nhà vua ð«u ðßþc Na Tiên Ñng ðáp rành r¨ và mau l©, cho nên ông hªt sÑc hài lòng. Ông li«n truy«n m· kho l¤y ra mµt cây g¤m ðáng giá m߶i vÕn ð°ng dâng cúng cho Na Tiên và bÕch r¢ng:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, t× nay v« sau, trçm nguy®n cúng d߶ng tám tråm ðÕi ðÑc sa môn ngay tÕi cung ði®n này, chß ÐÕi ðÑc c¥n dùng nhæng gì thì xin cÑ tùy thích. Cüa trong kho có sÇn.

-- Tâu ÐÕi vß½ng, xin ða tÕ, b¥n tång và huynh ð® là nhæng kë tu hành, không ham mu¯n gì hªt.

-- Trçm vçn biªt nhß v§y. Nhßng ÐÕi ðÑc nên tñ bäo v® và ð°ng th¶i bäo v® luôn cho tr¦m næa.

-- Vì sao v§y?

-- Vì nªu ÐÕi ðÑc t× khß¾c thì e dß lu§n s¨ cho r¢ng, mµt là tr¦m là ng߶i keo lçn, ðßþc ÐÕi ðÑc dÕy bäo và c·i m· hªt m÷i hoài nghi th¡c m¡c mà không ch¸u ð«n ½n, hai là ÐÕi ðÑc không ðü sÑc giäi ðáp th¡c m¡c cüa tr¦m cho nên tr¦m không ban thß·ng gì hªt. Ngßþc lÕi, nªu ÐÕi ðÑc không t× khß¾c thì ði«u ðó khiªn tr¦m ðßþc phß¾c mà chính ÐÕi ðÑc cûng v©n toàn tiªng th½m.

-- Xin lãnh ý ÐÕi vß½ng.

Nhà vua ngùi ngùi tâm sñ r¢ng:
-- Tr¦m ngày nay nhß con sß tØ b¸ nh¯t trong l°ng vàng th߶ng ngh¬nh c± ra ngoài m½ ß¾c mµt cuµc ð¶i phóng khoáng. Thân tuy làm qu¯c vß½ng nhßng lòng chÆng bao gi¶ th½ th¾i. L¡m lúc tr¦m mu¯n t× bõ ngôi vua ð¬ xu¤t gia c¥u ðÕo mà không ðßþc.

Sau câu tâm tình cûa nhà vua, Na Tiên ðÑng d§y cáo t× và tr· v« chùa. Ngài ði r°i, nhà vua n¢m thao thÑc ôn lÕi và tñ höi: "Ta ðã höi Na Tiên nhæng gì? Ngài ðã ðáp ta nhæng gì? " Ông th¥m xét r¢ng: "», nhæng gì ta höi, Na Tiên ð«u ðã giäi ðáp thöa ðáng. Ta ðã höi hªt r°i. Ngài cûng ðã ðáp hªt r°i." Ông thao thÑc nhß thª cho ðªn lúc tr¶i sáng.

V« ph¥n ÐÕi ðÑc Na Tiên khi ðã v« ðªn chùa, cüng n¢m ôn lÕi và tñ höi: "Nhà vua höi ta nhæng gì? Ta ðã ðáp ông nhæng gì?" R°i cûng th¥m tñ xét: "-, nhæng gì vua höi, ta ð«u giäi ðáp thöa ðáng. Vua ðã höi hªt r°i. Ta cûng ðã ðáp hªt r°i." Na Tiên n¢m thao thÑc ôn lÕi nhß thª cho ðªn lúc tr¶i sáng. Sáng s¾m hôm ¤y, Na Tiên lÕi choàng cà sa, ôm bình bát, tr· lÕi cung vua, ng°i n½i ch² ðã dành sÇn cho Ngài hôm trß¾c. Vua Di Lan Ðà ðãnh l, r°i ng°i né bên cÕnh và bÕch r¢ng:
-- BÕch ÐÕi ðÑc, ch¡c ÐÕi ðÑc không ng¶ tr÷n ðêm tr¦m không ngü ðßþc vì lòng hªt sÑc hân hoan ðßþc nghe nhæng l¶i dây bäo cüa ÐÕi ðÑc. T¤t cä các m¯i nghi ng¶ cüa tr¦m ð«u ðã ðßþc giãi töa.

-- Tâu ÐÕi vß½ng, ch¡c ÐÕi vß½ng cûng không ng¶ r¢ng tr÷n ðêm b¥n tång cûng chÆng ngü ðßþc vì lòng hªt sÑc hân hoan ðã giãi ðáp c£n k¨ hªt các nghi v¤n cüa ÐÕi vß½ng.

Sau khi chúc tøng nhau, Na Tiên cáo bi®t. Di Lan Ðà ðÑng d§y hành l­ và tin chân ra khöi cung.

-- Hªt --

[Møc Løc Kinh Na Tiên TÏ Kheo][Gi¾i Thi®u Kinh][Ph¥n 1][Ph¥n 2][Ph¥n 3]