Ph¦m Nhß Lai Tánh

ThÑ m߶i hai ( II )

N¥y Thi®n nam tØ! Nhß do sæa thành lÕc, do lÕc thành sanh tô, do sanh tô thành thøc tô, do thøc tô ð£ng ch¤t ð« h°. Ch¤t lÕc ðó là t× sØa sanh ra, hay là nó tñ sanh, ho£c do cái khác sanh ß, nhçn ðªn ð« h° cûng lÕi nhß v§y. Nªu t× cái khác sanh, th¶i là l¨ ra chÆng phäi do sæa mà thành. Nªu chÆng phäi t× n½i sæa sanh, th¶i sæa thành vô døng ð¯i v¾i lÕc, bÞi sæa v¯n không có lÕc. Nªu lÕc, tñ nó sanh l¤y nó, l¨ ra chÆng t× sæa l¥n l¥n biªn thành lÕc. Nªu l¥n l¥n biªn thành, th¶i là chÆng sanh chung. Nªu chÆng sanh chung, th¶i cä nåm thÑ không ð°ng mµt th¶i. D¥u chÆng ð°ng mµt th¶i, nhßng quyªt ð¸nh chÆng phäi t× n½i ch² khác mà có.

Phäi biªt trong ch¤t sæa ðã có tß¾ng cüa ch¤t lÕc. Vì nhi«u v¸ ng÷t nên chÆng th¬ tñ biªn. Nhçn ðªn ch¤t ð« h° cûng lÕi nhß v§y.

Do con bò cái ån cö, u¯ng nß¾c, huyªt mÕch chuy¬n biªn mà ð£ng có sæa. Nªu nó ån cö ng÷t, th¶i sæa có nhi«u v¸ ng÷t. Nªu nó ån cö ð¡ng, th¶i sæa nó có lçn v¸ ð¡ng. Núi Tuyªt có thÑ cö tên là Phì Nh¸. Bò cái ån cö Phì Nh¸, th¶i ð£ng thu¥n ch¤t ð« h°, không có nhæng màu xanh, vàng, ðö, tr¡ng, ðen.

Do cö lúa làm nh½n duyên mà sæa bò có màu v¸ khác nhau. Cûng v§y các chúng sanh do minh cùng vô minh, vì nghi®p làm nh½n duyên mà sanh có hai tß¾ng. Nªu vô minh chuy¬n th¶i biªn làm minh. T¤t cä nhæng pháp thi®n, b¤t thi®n, v.v..., cûng lÕi nhß v§y, không có hai thÑ."

Ca Diªp B° Tát bÕch Ph§t: " Thª Tôn! Nhß l¶i Ph§t nói, trong sæa có tß¾ng lÕc, nghîa ðó nhß thª nào? Thª Tôn! Nªu nói r¢ng trong sæa quyªt ð¸nh có tß¾ng lÕc, do vì vi tª chÆng th¤y ðßþc, thª sao lÕi nói t× n½i sæa mà thành lÕc. Phàm trß¾c v¯n không mà nay có, th¶i g÷i ðó là sanh. Nhß lÕc ðã v¯n có, sao lÕi nói là sanh. Nªu nói trong sæa quyªt ð¸nh có tß¾ng lÕc, th¶i trong cö lúa l¨ ra cûng có sæa, và trong sæa l¨ ra cûng có cö lúa.

Nªu nói trong sæa quyªt ð¸nh không có lÕc, thª sao nh½n sæa mà ð£ng thành lÕc. Nªu trß¾c v¯n không, sau m¾i sanh ra có, th¶i c¾ gì trong sæa chÆng sanh ra cö lúa?

Thi®n nam tØ! ChÆng nên nói quyªt ð¸nh trong sæa có lÕc hay trong sæa không lÕc, cûng chÆng nên nói t× n½i khác mà sanh.

Nªu nói trong sæa quyªt ð¸nh có lÕc, th¶i ch¤t và v¸ cüa hai thÑ sao lÕi khác nhau. Vì thª nên chÆng nên nói trong sæa quyªt ð¸nh có ch¤t lÕc.

Nªu nói trong sæa quyªt ð¸nh không có lÕc, c¾ sao trong sæa chÆng sanh v§t khác. Ðem ch¤t ðµc pha vào trong sæa, lúc sæa ðó thành lÕc, th¶i ch¤t lÕc ðó giªt chªt ng߶i, vì thª nên chÆng nên nói r¢ng trong sæa quyªt ð¸nh không có ch¤t lÕc.

Nªu nói ch¤t lÕc t× n½i khác mà sanh, th¶i c¾ gì trong nß¾c lã chÆng sanh ch¤t lÕc, mà phäi t× n½i sæa, vì thª nên chÆng nên nói ch¤t lÕc t× n½i khác mà sanh.

N¥y Thi®n nam tØ! Bò cái kia ån cö tiêu hóa biªn thành bÕch huyªt, do phß¾c lñc cüa chúng sanh, cö huyªt biªn thành sæa. Sæa n¥y d¥u t× n½i cö huyªt mà ra, nhßng chÆng ð£ng nói là hai thÑ, chï ð£ng g÷i là t× nh½n duyên mà sanh. Ch¤t lÕc, nhçn ðªn ð« h° cûng lÕi nhß v§y.

Do nh½n duyên nên sau khi sæa m¤t biªn thành ch¤t lÕc, ü ðông, hâm nóng, ðó là nh½n duyên. Nhçn ðªn, ð« h° cûng lÕi nhß v§y. Vì thª nên chÆng ð£ng nói quyªt ð¸nh r¢ng trong sæa không có tß¾ng lÕc.

Nªu nói t× n½i khác mà sanh, th¶i ngoài sæa không do ðâu ð¬ có ch¤t lÕc.

N¥y Thi®n nam tØ! "Minh" cùng "vô minh" cûng lÕi nhß v§y. Nªu chung v¾i phi«n não th¶i g÷i là vô minh, nªu chung v¾i t¤t cä pháp lành th¶i g÷i là minh. Do ðó nên ta nói không có hai tß¾ng. Vì thª nên trß¾c kia ta nói bò cái ån cö Phì Nh¸ · núi Tuyªt, th¶i sanh thu¥n ch¤t ð« h°. Ph§t tánh cûng v§y.

N¥y Thi®n nam tØ! Do vì phi«n não che ð§y nên chúng sanh chÆng th¤y Ph§t tánh, nhß ng߶i phß¾c bÕc chÆng th¤y ðßþc cö Phì Nh¸.

Nhß trong bi¬n l¾n, d¥u ð°ng mµt v¸ m£n, nhßng trong ðó cûng có nß¾c ng÷t ngon, v¸ ð°ng nhß sæa. Nhß n½i núi Tuyªt, d¥u sanh nhi«u cö thu¯c, nhßng cûng có cö ðµc.

Thân cüa các chúng sanh cûng lÕi nhß v§y, d¥u có gi¯ng r¡n ðµc tÑ ðÕi, nhßng trong ðó cûng có di®u dßþc, tÑc là Ph§t tánh. Ph§t tánh chÆng phäi là pháp tÕo tác làm ra, chï vì phi«n não khách tr¥n che khu¤t, nªu chúng sanh nào dÑt tr× ðßþc phi«n não, th¶i li«n th¤y ðßþc Ph§t tánh, thành ðÕo vô lßþng.

Ví nhß giæa hß không, giång mây n±i s¤m, trên ngà cüa t¤t cä voi ð«u sanh bông. Nªu không có s¤m n±, th¶i bông không sanh.

Ph§t tánh cüa chúng sanh cûng lÕi nhß v§y, th߶ng b¸ t¤t cä phi«n não che khu¤t nên chÆng th¤y ðßþc. Vì thª nên ta nói chúng sanh không có ngã.

Nªu ðßþc nghe kinh ði¬n ÐÕt Niªt Bàn vi di®u này, th¶i ðßþc th¤y Ph§t tánh nhß bông hi®n trên ngà voi.

D¥u nghe t¤t cä tam muµi trong khª kinh, mà chÆng nghe kinh ÐÕi Niªt Bàn n¥y, th¶i chÆng biªt ðßþc tß¾ng Nhß Lai vi di®u. Nhß lúc không có tiªng s¤m, th¶i chÆng th¤y ðßþc bông trên ngà voi.

Nªu ðßþc nghe kinh n¥y r°i, li«n biªt tÕng Ph§t tánh cüa t¤t cä Nhß Lai nói. Nhß tr¶i s¤m th¤y bông trên ngà voi. Ðßþc nghe kinh n¥y li«n biªt t¤t cä chúng sanh ð«u có Ph§t tánh.

Do nghîa trên ðây, nên nói ÐÕi Niªt Bàn là tÕng Nhß Lai thêm l¾n pháp thân, nhß lúc tr¶i s¤m, bông trên ngà voi nh¶ ðó mà ðßþc sanh thêm.

Nªu có thi®n nam, tín næ, có th¬ t§p h÷c kinh ði¬n vi di®u ÐÕi Niªt Bàn n¥y, nên biªt nhæng ng߶i ðây có th¬ báo ðßþc ân Ph§t, th§t là ð® tØ cüa Ph§t.

Ca Diªp B° Tát bÕch Ph§t r¢ng: "Thª Tôn! Ph§t tánh nhß ðã nói r¤t sâu, khó th¤y, khó vào, hàng Thanh Vån, Duyên Giác không th¬ ðªn ðßþc."

Ph§t nói: "N¥y Thi®n nam tØ! Ðúng nhß l¶i ông v×a khen, chÆng trái l¶i nói cüa ta."

Ca Diªp B° Tát bÕch Ph§t: " Thª Tôn! Ph§t tánh ¤y r¤t sâu, khó th¤y, khó vào nhß thª nào?"

Ph§t nói: "N¥y Thi®n nam tØ! Nhß tråm ng߶i mù ðªn lß½ng y ð¬ tr¸ b¸nh m¡t. Lúc ðó lß½ng y dùng kim vàng lµt màng m¡t cüa h÷, lµt xong, gi½ mµt ngón tay höi r¢ng: th¤y không? Ng߶i mù ðáp r¢ng: tôi vçn chßa th¤y. Lß½ng y lÕi gi½ hai ngón, ba ngón; ng߶i mù m¾i nói r¢ng th¤y m¶ m¶.

N¥y Thi®n nam tØ! Kinh ði¬n ÐÕi Niªt Bàn vi di®u n¥y, lúc ðÑc Nhß Lai chßa nói cûng lÕi nhß v§y. Vô lßþng B° Tát d¥u ð¥y ðü th§t hành các ba la m§t, nhçn ðªn b§c th§p trø vçn còn chßa th¤y ðßþc Ph§t tánh. Lúc Nhß Lai ðã nói, m¾i th¤y ðßþc chút ít. Lúc B° Tát n¥y ðã ðßþc th¤y, ð«u nói r¢ng: "Thª Tôn! LÕ lùng thay, chúng tôi lßu chuy¬n th÷ vô lßþng sanh tØ th߶ng b¸ vô ngã làm mê l¥m.

N¥y Thi®n nam tØ! B° Tát n¥y lên bñc th§p ð¸a còn chßa th¤y ðßþc Ph§t tánh rõ ràng, hu¯ng là hàng Thanh Vån, Duyên Giác mà có th¬ th¤y ð£ng.

N¥y Thi®n nam tØ! Ví nhß có ng߶i ngß¾c m£t nhìn ðoàn chim nhÕn trên hß không, nhìn kÛ phß·ng ph¤t th¤y dÕng b¥y nhÕn. Bñc th§p trø B° Tát ð¯i v¾i Ph§t tánh, th¤y biªt ðßþc chút ít cûng lÕi nhß v§y, hu¯ng là hàng Thanh Vån, Duyên Giác mà th¤y biªt ðßþc!

N¥y Thi®n nam tØ! Ví nhß ng߶i say, ði trên ð߶ng xa, ngó th¤y m§p m¶. Bñc th§p trø B° Tát ð¯i v¾i Ph§t tánh th¤y biªt ít ph¥n cûng nhß v§y.

N¥y Thi®n nam tØ! Nhß ng߶i khát nß¾c, ði trong ð°ng tr¯ng, kh¡p n½i tìm nß¾c, th¤y có lùm cây, trong lùm có chim bÕch hÕc, ng߶i ðó b¸ c½n khát bÑc ng£t, mê muµi chÆng phân bi®t ðßþc là cây hay là nß¾c. Ъn lúc nhìn kÛ m¾i biªt là chim bÕch hÕc cùng v¾i lùm cây. Bñc th§p trø B° Tát, ð¯i v¾i Ph§t tánh , th¤y biªt ph¥n ít cûng nhß v§y.

N¥y Thi®n nam tØ! Ví nhß có ng߶i · trong bi¬n l¾n, nhçn ðªn tråm ngàn do tu¥n, trông th¤y chiªc thuy«n l¾n · ngoài kh½i xa, li«n nghî r¢ng: ðó là chiªc thuy«n hay là khoäng không. Nhìn lâu, trong tâm quyªt ð¸nh biªt là thuy«n l¾n. Bñc th§p trø B° Tát · trong tñ thân, th¤y Ph§t tánh cûng nhß v§y.

N¥y Thi®n nam tØ! Ví nhß v¸ Vß½ng tØ, thân r¤t yªu ðu¯i, dÕo ch½i su¯t ðêm, ðªn sáng ngày sau, m¡t m¶, th¤y không ðßþc rõ. Bñc th§p trø B° Tát d¥u · n½i thân mình th¤y ðßþc Ph§t tánh nhßng chßa ðßþc rõ ràng nhß v§y.

N¥y Thi®n nam tØ! Ví nhß quan lÕi, vì công sñ su¯t ðêm tr· v« nhà ch¾p nhoáng th¤y b¥y trâu, li«n nghî r¢ng: ðó là trâu ß, hay là dçy nhà, nhìn lâu, d¥u nh§n là trâu mà còn chßa ð¸nh ch¡c. Bñc th§p trø B° Tát, d¥u · n½i thân mình th¤y Ph§t tánh chßa có th¬ ð¸nh ch¡c ðßþc nhß v§y.

N¥y Thi®n nam tØ! Nhß TÏ Kheo trì gi¾i, nhìn trong bát nß¾c không có trùng, mà th¤y tß¾ng trùng, li«n nghî r¢ng: trong nß¾c ðây là trùng hay là bøi ð¤t, nhìn lâu, d¥u biªt là bøi nhßng chÆng rõ ràng. Bñc Th§p Trø B° Tát, · trong thân mình th¤y Ph§t tánh chÆng ðßþc rõ ràng l¡m cûng nhß v§y.

N¥y Thi®n nam tØ! Ví nhß có ng߶i, xa th¤y ðÑa trë ðÑng trong bóng t¯i, li«n nghî r¢ng: ðó là con v§t, là chim, hay là ng߶i? Nhìn lâu, d¥u nh§n th¤y ðÑa trë, nhßng vçn chÆng rõ ràng. Bñc Th§p Trø B° Tát · n½i thân mình th¤y Ph§t tánh chÆng rõ ràng l¡m cûng v§y.

N¥y Thi®n nam tØ! Ví nhß có ng߶i · trong ðêm t¯i, th¤y bÑc h÷a tßþng B° Tát li«n nghî r¢ng: ðây là tßþng B° Tát hay là tßþng Thiên th¥n, nhìn lâu, d¥u nh§n là tßþng B° Tát, nhßng chÆng rõ ràng. Bñc Th§p Trø B° Tát · n½i thân mình th¤y Ph§t tánh chÆng rõ ràng cûng nhß v§y.

N¥y Thi®n nam tØ! Ph§t tánh ¤y r¤t sâu nhß v§y, khó biªt th¤y, chï Ph§t biªt rõ chÆng phäi hàng Thanh Vån, Duyên Giác ðªn ðßþc. Ng߶i trí phäi quan sát nhß v§y ð¬ biªt rõ Ph§t tánh.

Ca Diªp B° Tát bÕch Ph§t: " Ph§t tánh vi tª khó th¤y nhß v§y, thª sao nhøc nhãn mà có th¬ th¤y ðßþc."

Ph§t bäo Ca Diªp B° Tát: " N¥y Thi®n nam tØ! Nhß tr¶i Phi Tß·ng Phi Phi Tß·ng kia, cûng chÆng phäi hàng nh¸ th×a biªt ðßþc, chï tin theo khª kinh mà biªt.

N¥y Thi®n nam tØ! Hàng Thanh Vån Duyên Giác tin thu§n theo kinh ÐÕi Niªt Bàn n¥y, tñ biªt thân mình có Ph§t tánh.

N¥y Thi®n nam tØ! Vì thª nên phäi tinh t¤n tu t§p kinh ÐÕi Niªt Bàn. Ph§t tánh ðó chï Ph§t biªt rõ, chÆng phäi hàng Thanh Vån, Duyên Giác ðªn ðßþc.

Ca Diªp B° Tát bÕch Ph§t: " Thª Tôn! Hàng chúng sanh phàm phu chÆng phäi Thánh ð«u nói có ngã."

Ph§t nói: " Ví nhß hai ng߶i làm bÕn thân nhau: mµt ng߶i là vß½ng tØ, mµt ng߶i là dân hèn, hai ng߶i ðó th߶ng qua lÕi nhau, lúc ðó ng߶i nghèo th¤y vß½ng tØ có mµt con dao t¯t, trong lòng thích mu¯n, th¶i gian sau, vß½ng tØ mang dao tr¯n qua nß¾c khác. Mµt hôm, ng߶i dân hèn ngü nh¶ nhà ng߶i khác, giæa gi¤c ngü m½ nói con dao! Con dao! Ng߶i nhà nghe ðßþc b¡t nµp cho vua. Vua gÕn höi: Nhà ngß½i nói con dao, nay · ðâu? Ng߶i dân hèn thu§t rõ vi®c trß¾c: "Nay nhà vua d¥u giªt th¥n, banh xë tay chßn cûng không th¬ tìm ðßþc dao. Th¥n cùng Vß½ng tØ v¯n là bÕn thân, trß¾c kia, d¥u m¡t ðßþc th¤y con dao, nhßng còn không dám chÕm ðªn, hu¯ng lÕi c¯ ý l¤y."

Vua lÕi höi: "Lúc nhà ngß½i th¤y dao, hình dÕng gi¯ng thÑ gì?"

Ng߶i dân hèn thßa: "Tâu ÐÕi Vß½ng, th¥n th¤y con dao ¤y gi¯ng nhß s×ng dê ðen."

Vua nghe xong, vui m×ng cä c߶i, bäo r¢ng: "Nhà ngß½i ch¾ sþ, ta tha cho ngß½i, trong kho tàng cüa ta, ð«u không có thÑ dao ¤y, hu¯ng là ngß½i th¤y con dao n½i Vß½ng tØ."

Lúc ðó nhà vua lÕi höi các quan: "Các khanh t×ng th¤y con dao ðó chång?" Nói xong vua li«n bång. Tri«u th¥n li«n l§p Vß½ng tØ khác lên làm vua.

Tân vß½ng lÕi höi các quan: "Các khanh t×ng th¤y con dao ðó chång? Hình dáng nó nhß thª nào?"

Các quan ð°ng tâu: "Chúng th¥n t×ng th¤y nó nhß s×ng dê ðen."

Vua nói: "Trong kho tàng cüa ta, ch² nào có thÑ dao hình dÕng nhß v§y?"

L¥n lßþt b¯n v¸ Tân Vß½ng tra tìm con dao ¤y ð«u chÆng ð£ng.

Sau ðó, v¸ Vß½ng tØ ðào vong ngày trß¾c tr· v« nß¾c, ðßþc tôn làm vua. Khi lên ngôi, Tân Vß½ng n¥y lÕi höi các quan: "Các khanh có th¤y con dao ðó chång? Hình dÕng thª nào?"

Các quan tâu: "Chúng tôi ð«u th¤y." R°i ðua nhau trình bày hình dáng cüa con dao. Ng߶i thì nói s¡c dao thanh t¸nh nhß hoa sen xanh. Ng߶i lÕi nói hình nhß s×ng dê. Ng߶i thì nói dao màu h°ng ðö nhß lØa. Ng߶i lÕi nói dao ðen tuy«n nhß r¡n ðen.

Nhà vua cä c߶i bäo: "Các khanh ð«u chÆng th¤y biªt hình dáng th§t cüa con dao cüa ta."

N¥y Thi®n nam tØ! B° Tát xu¤t hi®n n½i ð¶i nói tß¾ng ch½n thi®t cüa ngã cûng nhß v§y. Nói xong bö ði. Nhß Vß½ng tØ mang con dao t¯t tr¯n qua nß¾c khác.

Ng߶i phàm phu ngu mê cho r¢ng t¤t cä ð«u có ngã, có ngã. Nhß ng߶i dân hèn ngü nh¶ nhà ng߶i khác, m½ nói con dao! con dao!

Hàng Thanh Vån, Duyên Giác höi các chúng sanh, tß¾ng cüa ngã nhß thª nào? Ðáp r¢ng: "Tôi th¤y tß¾ng cüa ngã l¾n b¢ng ngón tay cái. Có kë nói, nhß hµt gÕo. Có kë nói nhß hµt cö. Cûng có kë nói tß¾ng cüa ngã · trong tâm, sáng rÞ nhß m£t tr¶i."

Nhæng chúng sanh ðó ð«u chÆng biªt tß¾ng cüa ngã. Nhß các quan chÆng biªt hình dáng cüa con dao.

B° Tát nói tß¾ng trÕng cüa ngã, hàng phàm phu chÆng rõ biªt, v÷ng tß·ng ra các hình tß¾ng cüa ngã, nhß nhæng ng߶i nói hình dáng cüa con dao, gi¯ng nhß s×ng dê ðen v.v... 

Cá hÕng phàm phu ðó, tu¥n tñ n¯i nhau mà sanh nhæng tà kiªn.

Vì dÑt nhæng tà kiªn ðó, nên ðÑc Nhß Lai hi®n ra ð¶i, nói pháp vô ngã. Vß½ng tØ bäo các quan: trong kho tàng cüa ta không có thÑ dao nhß v§y.

N¥y Thi®n nam tØ! Hôm nay ðÑc Nhß Lai nói ngã ch½n th§t g÷i là Ph§t tánh. Ph§t tánh nhß v§y · trong Ph§t pháp cüa ta, nhß con dao t¯t kia.

Thi®n nam tØ! Nªu có kë phàm phu, có th¬ nói ðúng, ðó chính là do vì tùy thu§n Ph§t pháp vô thßþng. Nªu có ng߶i khéo phân bi®t tùy thu§n tuyên nói nhß ðây, nên biªt ng߶i ðó chính là B° Tát. 

Hªt Ph¦m Nhß Lai Tánh

------------------------------------------------------------------------

(47) - Phß½ng ÐÆng : Rµng l¾n cùng kh¡p.

(48) - Thanh Vån : Nghe thanh âm; hàng Ti¬u th×a nghe thanh âm thuyªt pháp cüa Ph§t r°i y theo ðó tu t§p mà ðoÕn ho£c nghi®p, chÑng ch½n quä. Không phäi nhß ÐÕi Th×a B° Tát tñ ngµ b±n tâm, tñ chÑng b±n tánh.

(49) - Sanh Manh : K¨ mù t× khi sanh ra. N½i ðây chï cho hÕng phàm phu không trí hu® ch½n chánh.