1. Ý Nghîa Cüa Giäi thoát

Ng߶i ta chï ð£t v¤n ð« giäi thoát khi h÷ ý thÑc ðßþc sñ ràng buµc và ðau kh± mà mình phäi ch¸u ðñng. Nhßng không d­ gì con ng߶i ý thÑc ðßþc sñ ràng buµc và ðau kh± ðang t°n tÕi t×ng giây phút cüa cuµc s¯ng hi®n hæu này. Ðôi khi r½i vào ngh¸ch cänh khó ch¸u, con ng߶i cäm th¤y cuµc ð¶i có ðau kh±. Nhßng khi ðÕt ðßþc vài ß¾c nguy®n nhß ý, h÷ vçn cäm th¤y cuµc ð¶i còn nhi«u hÕnh phúc. Và møc ðích cüa con ng߶i là su¯t ð¶i "tránh né ðau kh± và tìm kiªm hÕnh phúc". Ь thñc hi®n cho b¢ng ðßþc sñ nghi®p "tránh kh± tìm vui", m° hôi và máu cüa m÷i ng߶i ðã th¤m ð¥y lòng ð¤t.

Cái ðau kh± mà con ng߶i phäi sþ hãi tránh né mãi ðó là ðói khát, b®nh t§t, x¤u xí, nghèo kh±, tai nÕn, b¸ ghét bö,ð¸a v¸ th¤p, mong ß¾c không toÕi nguy®n, tình yêu ð± vÞ, xa cách ng߶i thß½ng, g¥n gûi kë oán, cång thÆng th¥n kinh, s¯ng trong môi tr߶ng không hþp ý, chiªn tranh, b¸ kÏ th¸, cô ðµc... Ngßþc lÕi v¾i vô s¯ ði«u trên là ý nghî hÕnh phúc mà con ng߶i khát khao tìm kiªm ðó là no ðü, khoë mÕnh, ð©p ð¨, giàu sang...

Nªu xét kÛ, chúng ta th¤y rõ sñ tránh kh± tìm vui cüa con ng߶i chï l¦n qu¦n trong không gian v§t lý.

H÷ chßa tìm th¤y sñ nhi®m m¥u cüa không gian tâm linh và càng không biªt gì v« Bän Th¬ Tuy®t Яi. T¤t cä møc ðích cüa con ng߶i trong không gian v§t lý ð«u phäi ch¸u sñ chi ph¯i cüa lu§t Nghi®p Báo. Mµt ng߶i ðã gây nghi®p nghèo kh± thì không th¬ nào cäm nh§n ðßþc cái sung sß¾ng cüa sñ giàu sang. Mµt ng߶i ðã gây nghi®p ð¯i xØ kÏ th¸ thì b¡t buµc phäi ch¸u sñ b¤t bình ðÆng tr· lÕi. Nªu không tin hi¬u lu§t Nghi®p Báo ð¬ b¡t ð¥u gây nhæng nhân lành, con ng߶i s¨ vînh vi­n ch¸u nhi«u ðau kh± h½n næa. Chï khi nào h÷ tin hi¬u Nghi®p Báo, r°i t×ng bß¾c tích lûy phß¾c thi®n, v« sau, h÷ s¨ g£p nhi«u may m¡n d­ ch¸u.

— ðây, lu§t Nghi®p Báo là chìa khóa m· ra cho h÷ con ð߶ng b¢ng phÆng êm ä ð¬ h÷ ði lang thang trong luân h°i sinh tØ b¾t ðau kh± h½n, có vë thoäi mái h½n.

Tuy nhiên, h÷ chï vçn l¦n qu¦n trong không gian v§t lý, rong ru²i trong luân h°i, và cái ch¤p ngã sâu kín trong vô thÑc còn nguyên v©n. Mµt khi ch¤p ngã chßa hªt, sñ phân bi®t thß½ng ghét là ði«u t°n tÕi, ch¡c ch¡n h÷ vçn còn phÕm sai l¥m, còn gây nghi®p b¤t thi®n và vçn phäi ð¯i di®n v¾i ðau kh± · mai sau.

Thª nên, v¾i lu§t Nghi®p Báo, con ng߶i mong mu¯n tÕo th§t nhi«u thi®n nghi®p ð¬ tránh kh± tìm vui là ði«u không th§t sñ bÑng hªt cµi r­ cüa sñ ðau kh±, không th§t sñ ðÕt ðßþc sñ toàn thi®n t¯i thßþng, không th§t sñ an trø trong ni«m vui vînh h¢ng tuy®t ð¯i.

C¥n phäi có mµt con ð߶ng khác h½n, siêu vi®t h½n, cao thßþng h½n ð¬ ðßa con ng߶i thoát khöi trò ðùa sinh tØ, thoát khöi ngã ch¤p nhö h©p, th¬ nh§p vào Bän Th¬ Tuy®t Яi v¾i sñ cäm Ñng vô biên cùng vÕn hæu. Tuy nhiên, ý nghîa cüa Bän Th¬ Tuy®t Яi quá cao siêu tr×u tßþng, vßþt ngoài khä nång di­n tä cüa ngôn t× và ý tß·ng, khó có th¬ h¤p dçn ðßþc ða s¯ m÷i ng߶i khi mà h÷ chï ðü sÑc cäm nh§n ðßþc nhæng trò vui tÕm bþ cüa khoái cäm thª gian. Mµt ly rßþu n°ng, mµt mái ¤m ðêm ðông, mµt gia tài ð° sµ, mµt ð¸a v¸ cao sang, mµt cuµc vui nghiêng ngØa... có vë cø th¬ h½n, d­ dàng ðÕt t¾i h½n. Còn sñ siêu thoát thanh t¸nh mênh mông, không hình tßþng, không phân bi®t, chï còn có trí tu® vô hÕn, lòng ðÕi bi vô biên, sÑc cäm Ñng phü trùm cüa Bän Th¬ Tuy®t Яi vçn là cái gì xa lÕ ð¯i v¾i m÷i ng߶i.

Chï có nhæng kë có cån lành nhi«u ð¶i, hôm nay tâm h÷ có cái "trñc cäm" tª nh¸ sâu s¡c, tuy chßa chÑng ðßþc Bän Th¬ Tuy®t Яi, nhßng h÷ ðã c½ h° cäm nh§n ðßþc, tin tß·ng ðßþc, và âm th¥m khát khao sñ chÑng ðÕt viên mãn v« Bän Th¬ Tuy®t Яi ðó. Giæa thª gian dày ð£c con ng߶i này, có ðßþc bao nhiêu ng߶i có cái "trñc cäm" mçn ti®p kia ð¬ có th¬ chu¦n b¸ cuµc ð¶i mình ði v« mµt hß¾ng khác, mµt hß¾ng ra khöi không gian v§t lý n£ng n«, ra khöi không gian tâm linh chü quan và th¬ nh§p vào tuy®t ð¯i?

Chï nhæng con ng߶i có cái trñc cäm sâu s¡c ðó m¾i có th¬ ý thÑc ðßþc sñ ràng buµc và ðau kh± ðang hi®n hæu trên thª gian này, cûng nhß chï nhæng ai ðã t×ng trông th¤y b¥u tr¶i tñ do m¾i ý thÑc ðßþc cái nhà tù ch§t h©p mà mình ðang b¸ giam giæ.

Ng߶i ta mê m߶i ð°ng vì không biªt có cái mµt tri®u ð°ng. Ng߶i ta quay cu°ng trong các trò vui giä tÕm vì không biªt cái hÕnh phúc vô biên cüa TUYŽT Ð�I. Kh± n²i, không có ngôn t× ð¬ di­n tä ðßþc cái hÕnh phúc chân th§t cüa Bän Th¬ Tuy®t Яi. Bu±i ð¥u, ÐÑc Ph§t cûng tránh nói nhi«u ðªn Bän Th¬ Tuy®t Яi này. Ngài chï cho th¤y bän ch¤t cüa thª gian là ðau kh± (kh± ðª). Nhßng làm sao cho m÷i ng߶i ý thÑc ðßþc sâu s¡c cái bän ch¤t ràng buµc và ðau kh± cüa thª gian thì ðòi höi phäi có sñ so sánh, cûng nhß chï khi ð£t màu tr¡ng bên cÕnh, ng߶i ta m¾i th¤y rõ h½n màu ðen. Cûng v§y, khi mu¯n cho con ng߶i th¤y rõ sñ ðau kh± và ràng buµc thì phäi so sánh v¾i Bän Th¬ Tuy®t Яi v¯n thênh thang, thanh t¸nh, giäi thoát, vînh h¢ng. Các kinh ði¬n ÐÕi Th×a v« sau ðã b± túc lý lu§n cüa ÐÕo Ph§t b¢ng cách ðã di­n tä nhi«u v« tính ch¤t cüa Bän Th¬ giäi thoát, và g÷i b¢ng nhi«u tên nhß Ph§t tánh, Ch½n tâm, Pháp thân... Khi các tính ch¤t ßu vi®t cüa Bän Th¬ Tuy®t Яi ðßþc tuyên thuyªt giäng rµng, m÷i ng߶i b²ng cäm th¤y nhæng cái mà mình ðang n¡m giæ, ham mu¯n nhß ti«n tài, danh lþi, yêu ðß½ng... th§t là l¯ b¸ch, nhö nhoi, tÕm bþ, và chï là ðau kh± tri«n miên không l¯i thoát.

T× ðó, trong lòng h÷ nhen nhúm mµt sñ khát khao giäi thoát !

Tuy nhiên, sñ giäi thoát viên mãn, nghîa là th¬ nh§p hoàn toàn vào Bän Th¬ Tuy®t Яi, vßþt khöi không gian v§t lý và không gian tâm linh là ði«u cñc kÏ khó khån. Không phäi ai cûng ðü PH¿•C, ðü dûng lñc, ðü phß½ng pháp ð¬ ðÕt ðªn. Ða s¯ nhæng ng߶i tu hành ði tìm giäi thoát cûng chï ðÕt ðßþc giäi thoát mµt ph¥n nào ðó mà thôi. R¤t ít ng߶i ðªn ðßþc giäi thoát viên mãn.

Ví dø, do biªt tu hành, mµt ng߶i trß¾c kia có mµt nhân cách kém cöi, nay ðã tr· nên cao cä. Thay vì nhö m÷n, ích kÖ, h÷ d­ rµng rãi b¯ thí, d­ tha thÑ h½n; thay vì hay n±i nóng, h÷ d­ tr¥m tînh h½n; thay vì hay xúc ðµng, h÷ d­ bình thän h½n. Tâm t× bi cüa ng߶i này ðßþc tång trß·ng. H÷ biªt xem nh© cüa cäi v§t ch¤t và biªt quý tr÷ng nhæng giá tr¸ tinh th¥n. Ng߶i nhß v§y cûng là ðã giäi thoát ðßþc khöi nhân cách kém cöi.

Ho£c mµt ng߶i, do biªt tu hành, nên ch¤p ngã möng nh©. H÷ ít c¯ ch¤p ý kiªn cüa mình, th߶ng biªt s¯ng thu§n theo ý kiªn cüa m÷i ng߶i, gi¯ng nhß l¶i bày tö cüa tôn giä Anuruddha :

"Con không s¯ng b¢ng tâm cüa con mà con s¯ng b¢ng tâm cüa huynh ð®"

H÷ không còn th¤y mình là quan tr÷ng, không còn th¤y ý kiªn cüa mình là giá tr¸. Và hÕnh phúc cao cä mà h÷ tìm th¤y là sñ vô ngã thanh t¸nh. Nhæng kë hiªu ðµng, thích tranh ð¤u, ¡t là s¨ phê phán thái ðµ thø ðµng kÏ lÕ này. TÕi sao phäi s¯ng theo ý ng߶i khác? TÕi sao ch¤p nh§n sñ Ñc hiªp? TÕi sao không ð¥u tranh cho quy«n lþi cüa mình ? — ðây không có câu trä l¶i th×a thäi cho kë không có chi«u sâu tu t§p. Chï nhæng ai ðã kh± công tu hành thi«n ð¸nh, tâm ðßþîc thanh t¸nh r²nh rang m¾i th¤y ðßþc cái hÕnh phúc quý giá cüa ð¶i s¯ng vô ngã tùy thu§n theo tâm cüa m÷i ng߶i. Ng߶i nhß v§y là ðã giäi thoát ðßþc mµt ph¥n ngã ch¤p.

Ho£c mµt ng߶i, do biªt tu hành nên có cái nhìn minh triªt sâu thÆm, th¤y rõ cä vÕn hæu nhß trò huy­n hóa hß vô. Cä sñ hi®n di®n bän thân h÷ cûng ð«u là trò chiêm bao mµng äo. H÷ vçn s¯ng bình th߶ng nhß m÷i ng߶i, vçn bình thän làm các b±n ph§n cüa mình, vçn nhìn th¤y rõ lu§t Nghi®p Báo sinh hóa vô t§n, nhßng vçn th¤y t¤t cä là äo änh không th§t có. Do ðÕt ðßþc cái nhìn minh triªt cùng cñc nhu v§y nên tâm ng߶i này r¶i khöi m÷i c¯ ch¤p, phi«n muµn âu lo, luôn luôn ðÕt ðßþc trÕng thái tïnh giác, thanh t¸nh (chánh ni®m). Ng߶i nhß v§y là ðã giäi thoát ðßþc mµt ph¥n ch¤p trß¾c.

Ho£c mµt ng߶i, do biªt tinh t¤n thi«n ð¸nh ðúng phß½ng pháp (chúng tôi xin nh¤n mÕnh ðúng phß½ng pháp, vì sai phß½ng pháp r¤t nguy hi¬m)nên tâm ðßþc an trø, không mµng tß·ng suy nghî lang thang. H÷ hß·ng ðßþc trÕng thái hÖ lÕc cüa nµi tâm an t¸nh. Ng߶i nhß v§y là ðã giäi thoát ðßþc mµt ph¥n tâm thÑc loÕn ðµng.

Ho£c mµt ng߶i do biªt tu t§p, nhiªp tâm vào ð¸nh sâu thÆm, vßþt khöi ý thÑc ràng buµc v¾i không gian v§t lý, nh§p ðßþc vô thÑc cüa không gian tâm linh, và có th¬ kh·i th¥n thông tác døng theo ý mu¯n. H÷ có th¬ phân thân, khinh thân, tàng hình, tiên tri, chæa b®nh, th¤u th¸, th¥n nhï... H÷ có th¬ phá vÞ các quy lu§t v§t lý khách quan và thñc hi®n th¥n thông theo ý mu¯n chü quan cüa mình. Ng߶i nhß v§y là ðã giäi thoát khöi tâm ý thÑc, ðã ðÕt ðßþc tâm vô thÑc. Tuy nhiên, · ðây vãn chßa phäi là giäi thoát viên mãn vì "Vô thÑc là hang ± cüa ngã ch¤p". H÷ chßa ra khöi hang ± cüa ngã ch¤p, chßa ðÕt ðßþc Bän Th¬ Tuy®t Яi !

C¥n phäi tiªn lên mµt bß¾c næa là vßþt khöi tâm Vô thÑc, vßþt khöi không gian tâm linh chü quan và hòa nh§p vào Bän Th¬ Tuy®t Яi, tr· thành duy nh¤t v¾i toàn th¬ vÕn hæu. — ðây, bän ngã hoàn toàn biªn m¤t, cái biªt nhö h©p ðßþc thay thª b¢ng cái cäm Ñng vô lßþng vô biên.

Nhi«u ng߶i l¥m tß·ng r¢ng trÕng thái Niªt Bàn cüa Ph§t giáo là t¸ch di®t, hß vô, có vë khô khan bu°n të, và cho r¢ng ðÕo Ph§t là thø ðµng tiêu cñc chï ði tim cái tr¯ng v¡ng.

Th§t ra n½i Bän Th¬ Tuy®t Яi, t§n cùng cüa cái Không là vô cùng cüa cái Có. Ngay n½i cái thanh t¸nh tuy®t ð¯i cûng là cái cäm Ñng trùm không gian, vßþt th¶i gian. Vì ðã giäi thoát, ðã th¬ nh§p Bän Th¬ Tuy®t Яi thì "d߶ng nhß" không còn là chính mình næa mà ðã tr· thành toàn th¬ vû trø, ðã tr· thành t×ng hÕt bøi nhö, t×ng chiªc lá r½i, ðã tr· thành mây tr¶i, gió mát, ðã tr· thành các tinh tú l¤p lánh, thành vÕn hæu vô biên.

N½i cái nhìn cüa không gian v§t lý, mµt hòn gÕch ð£t · bên này và mµt con kiªn ðang bò bên kia d߶ng nhß ít có tß½ng tác v¾i nhau, chúng có vë r¶i rÕc riêng rë. Nhßng n½i Bän Th¬ Tuy®t Яi, t¤t cä ð«u chung ð°ng trong cái thanh t¸nh, trong cái cäm Ñng và vçn không lçn lµn v¾i nhau. T¤t cä ð«u m¥u nhi®m và tràn ð¥y sáng tÕo.

Chï nhæng ng߶i may m¡n có ðßþc cái Trñc cäm kÏ di®u, dù chßa thñc sñ chÑng ngµ, vçn m½ h° cäm nh§n ðßþc tính ch¤t siêu vi®t, tuy®t v¶i cüa Bän Th¬. Chï nhæng con ng߶i nhß thª m¾i xu¤t hi®n t× bên trong ni«m khát khao giäi thoát, m¾i ý thÑc rõ r®t tính ch¤t tÕm bþ, giä d¯i, ðau kh±, phù äo cüa thª gian cháy böng này.

Яi v¾i nhæng ng߶i nhß thª, các trò vui ngây ng¤t cüa thª gian không l×a gÕt ðßþc h÷. T¤t cä nhæng gì làm cho tâm h°n xao ðµng ð«u là ðau kh± dù ðó là xao ðµng bu°n hay xao ðµng vui. Chï có nµi tâm thanh thän bình an m¾i th§t là hÕnh phúc. Mµt l¶i khen làm ta sung sß¾ng, mµt sñ thành công làm ta h¾n h·...Nhæng cái xao ðµng sung sß¾ng, h¾n h· nhß thª ð«u là b¤t an, ð«u là bình ðÆng nhß nhæng cái xao ðµng bu°n bã th¤t v÷ng,

Kë phàm phu sþ hãi cái xao ðµng bu°n bã ð¬ ði tìm cái xao ðµng h¾n h·. Nhßng ð¯i v¾i ng߶i ðã ý thÑc sñ cao cä cüa GIÄI THOÁT, cä hai loÕi xao ðµng ðó ð«u là ràng buµc, ð«u là ðau kh±.

ÐÑc Ph§t, mµt ng߶i ðã hoàn toàn giäi thoát, ðã tuyên dß½ng ca ngþi sñ giäi thoát và kêu g÷i m÷i ng߶i hß¾ng v« mµt møc ðích cao cä cu¯i cùng. Dù là mµt ông vua, mµt kë ån mày, ai cûng phäi lang thang mãi trong luân h°i sinh tØ. R°i trong vô s¯ kiªp tiªp n¯i ðó, có ch¡c chúng ta s¨ giæ mãi ðßþc ðÕo ðÑc ban ð¥u ? Có ch¡c chúng ta s¨ không gây ác nghi®p ? Mà mµt khi ác nghi®p ðã sinh ra thì nëo ð߶ng luân h°i th§t chông gai m¶ m¸t vì quä báo kh± s¨ ðªn.

Chï có sñ giäi thoát m¾i th§t sñ là møc tiêu cu¯i cùng cüa chúng ta. N½i ý nghîa giäi thoát này, ch¤p ngã hoàn toàn tan biªn, tâm ðÕi bi thß½ng yêu m÷i ng߶i hi¬n lµ. Còn ngôn ngæ nào có th¬ di­n ta chõ cao siêu vi di®u này, ngoài sñ tu chÑng ðích thñc cüa chúng ta?

2.Công ÐÑc Quá khÑ

Hai ng߶i bÕn cùng ði nghe giäng Thi«n, nhßng mµt ng߶i th¶ ½ nghe xong r°i bö ði, còn mµt ng߶i b²ng cäm th¤y khát khao mãnh li®t, mu¯n ði tìm chÑng ngµ ðích thñc cüa Thi«n. Hai tâm trÕng khác nhau này phát sinh t× hai nghi®p nhân khác nhau trong quá khÑ.

Mµt nghi®p nhân ðßþc chú ý nhi«u nh¤t là sñ KÍNH TRšNG b§c giác ngµ.

Theo lu§t Nghi®p Báo, khi ta kh·i tâm kính tr÷ng mµt nhân cách nào, v« sau n½i chúng ta xu¤t hi®n mµt nhân cách tß½ng tñ.Nªu trong mµt ti«n kiªp xa xßa, chúng ta ðã t×ng gåp gÞ mµt v¸ Thánh Giác ngµ, r°i chúng ta kh·i tâm kính tr÷ng, cúng d߶ng, ðänh l­, tán thán. Thª là hÕt gi¯ng giäi thoát Giác ngµ ðã r½i vào DÒNG NGHIŽP cüa chúng ta. Chúng ta ðã có m¥m m¯ng cüa S¹ GIÁC NG" ti«m ¦n. Chính cái hÕt gi¯ng B°-ð« này ðã âm th¥m thôi thúc chúng ta làm nên nhi«u chuy®n kÏ di®u.

Ng߶i xßa vçn nói: "Kính Th¥y m¾i ðßþc làm Th¥y" cûng là ý này. Có chân thành kính tr÷ng b§c Giäi thoát, chúng ta m¾i ðü PH¿•C ð¬ tr· thánh b§c Giäi thoát. Thiªu sñ kính tr÷ng này, không bao gi¶ chúng ta ðü phß¾c ð¬ tr· thành kë giác ngµ. R¤t nhi«u câu chuy®n trong kinh B±n Sanh, Trß·ng Lão Tång K®, ð«u ca ngþi mµt v¸ ALaHán, do biªt cung kính cúng d߶ng các ÐÑc Ph§t quá khÑ, nên ð¶i này ðßþc chÑng ðÕo quä vô l§u.

Có nhæng ng߶i khi nghe ðªn sñ tu chÑng cûng r¤t là ham thích, cûng n² lñc tinh t¤n, døng công tu hành, nhßng không có kªt quä ho£c có kªt quä r¤t ít. Lý do ð½n giän chï vì h÷ không ðü phß¾c ð¬ làm mµt v¸ Thánh. Không phäi ai trên ð¶i này cûng ðã gieo ðü duyên phß¾c ð¬ làm Thánh. Có ng߶i gieo ðã ðü, có ng߶i còn thiªu. Mµt khi phß¾c chßa ðü thì ð߶ng tu hành cüa chúng ta g£p nhi«u tr· ngÕi .

Trong câu chuy®n k¬ v« Trß·ng lão Losaka Tissa, kinh nói : "Nhß ng÷n ðèn · trong chiªc ghè, ði«u ki®n ð¬ tr· thành ALaHán cháy ðö trong tim cüa ðÑa bé " nghîa là dù ðÑa bé phäi ch¸u nhi«u gian nan cñc kh±, nhßng phß¾c ð¬ làm mµt v¸ ALaHán ðã ð¥y ðü. Sau khi trä xong Nghi®p Báo cû, ðÑa bé s¨ chÑng ALaHán d­ dàng ( Kinh B±n Sanh ) và tr· thành trß·ng lão Losaka Tissa.

Tuy nhiên, ð¬ ðü g÷i là sñ KÍNH TRšNG, nó phäi ðßþc th¬ hi®n ra nhæng hành vi cø th¬ sau ðây : Ðänh l­, cúng du¶ng, tán thán và làm theo l¶i dÕy ð¯i v¾i v¸ Thánh ðó.

Chúng ta quÏ xu¯ng dß¾i chân cüa mµt b§c giäi thoát, dâng tr÷n tâm h°n mình, ð¥u ta cúi sát ð¤t ð¬ bi¬u lµ r¢ng chúng ta vô cùng nhö bé kém cöi, còn v¸ chân sß thì vòi v÷i nhß núi cao bi¬n rµng b·i tâm chÑng huy«n nhi©âm sâu xa. Trong giây phút thiêng liêng ðó, cái ngã mÕn tñ cao âm th¥m bên trong b¸ lay ðµng dæ dµi b·i vì chúng ta ý thÑc ðßþc sñ th¤p kém cüa mình, b·i vì trß¾c chúng ta là mµt con ng߶i cao cä sáng chói nhß ánh m£t tr¶i rñc rÞ.

Nªu trong vô lßþng kiªp v« trß¾c, ðã mµt l¥n chúng ta ðßþc cúi mình ðänh l­ mµt ÐÑc Ph§t, mµt v¸ ALaHán v¾i tr÷n lòng kính tin nhß thª, nghîa là chúng ta ðã tñ có mµt chút phß¾c ð¬ làm mµt v¸ Thánh ð¶i sau. Dî nhiên, ðây m¾i chï là nhân ban ð¥u. C¥n phäi có r¤t nhi«u công ðÑc khác m¾i ðü hình thành sñ nghi®p giäi thoát mµt cách viên mãn.

ThÑ hai, do lòng kính tr÷ng quý mªn v¸ Thánh, chúng ta ðã tìm cách cúng d߶ng giúp ðÞ v« ð¶i s¯ng ð¬ cho v¸ Thánh ðó không phäi b§n rµn v« v¤n ð« sinh kª. Nhß v§y, ngài có th¬ có nhi«u thì gi¶ ð¬ giáo hóa m÷i ng߶i. Do sñ cúng d߶ng cüa chúng ta mà nhi«u m÷i ng߶i khác ðßþc lþi ích. Cái phß¾c này tích lûy thêm cho kªt quä làm thánh cüa chúng ta v« sau. H½n næa, sñ cúng d߶ng cho mµt v¸ thánh luôn luôn tÕo thành kªt quä muôn vÕn l¥n. B§c thánh nhß mµt miªng ruµng m¥u mÞ. Ai gieo mµt s¨ hß·ng g¤p bµi l¥n. Vì sao ? B·i vì t×ng giây phút trong cuµc s¯ng, các ngài luôn luôn s¯ng b¢ng nµi tâm bình an, thanh t¸nh, t× bi và trí tu®. Mµt ngày cüa các ngài là mµt ngày tràn ð¥y tñ lþi và lþi tha, khác v¾i kë phàm phu t¥m th߶ng s¯ng qua t×ng ngày v¾i tham lam thù h§n, không lþi mình cûng không lþi ng߶i. Do t× bi, chúng ta có th¬ giúp ðÞ mµt ng߶i qua c½n khó khån túng thiªu. Tuy nhiên, v¾i tính ch¤t công bình cüa lu§t Nghi®p Báo, sñ giúp ðÞ cho mµt kë phàm phu không bao gi¶ ðem lÕi phß¾c báo gi¯ng nhß ð¯i v¾i mµt v¸ thánh. Nªu trong ti«n kiªp chúng ta ðã mµt l¥n cúng d߶ng cho b§c chân tu ðÕt ðÕo thì chúng ta có th¬ yên trí r¢ng vînh vi­n nhi«u kiªp sau chúng ta không bao gi¶ g£p phäi cänh ðói kém næa.

ThÑ ba, là sñ tán thán b§c Thánh. Trên bình di®n Nghi®p Báo, khi chúng ta khen ngþi ai v« ði«u nào, v« sau chúng ta cûng thành tñu ßu ði¬m gi¯ng nhß v§y. Nªu chúng hay ca ngþi vë ð©p cüa ng߶i láng gi«ng, lòng v¸ tha cüa ng߶i bÕn cû, sñ ðoan chánh cüa cô gái ð¥u ngõ, thì sau này nhæng tính ch¤t ðó t§p trung ð¥y ðü n½i chúng ta . Do tính ch¤t này nên khi chúng ta ca ngþi b§c Thánh v« sñ giác ngµ nµi tâm, lòng t× bi vô hÕn, sÑc trí tu® ng¶i sáng, thì v« sau nhæng yªu t¯ ðó hµi ðü n½i chúng ta. H½n næa, do sñ ca ngþi này mà nhi«u ng߶i ðßþc biªt ðªn b§c chân sß cao cä, h÷ tìm ðªn h÷c höi và ðßþc lþi ich l¾n lao. Sñ tán thán cüa chúng ta khiªn cho nhi«u m÷i ng߶i ðßþc g£p gÞ chân lý. Cái phß¾c này th§t là l¾n lao không th¬ tính k¬.

Thông th߶ng, do lòng ð¯ kÜ và ích kÖ, chúng ta ít ch¸u ch¤p nh§n cái hay cüa ng߶i khác. Ng߶i khác ðßþc n±i b§t làm cho chúng ta lu m¶. Chúng ta khó ch¸u trß¾c ßu ði¬m cüa ng߶i và d­ dàng th¶ ½ ph¾t l¶ coi nhß không biªt. Ngßþc lÕi, mµt chút khuyªt ði¬m cüa ng߶i cûng d­ dàng b¸ chúng ta phát hi®n. Chúng ta vui m×ng khi tìm th¤y khuyªt ði¬m cüa ng߶i, vì ng߶i khác b¸ lu m¶ làm cho chúng ta có cäm tß·ng còn lÕi mình là kë n±i b§t. Do tâm lý v¸ kÖ ðó chi ph¯i nên chúng ta d­ dàng r½i vào l²i " tán kÖ, hüy tha " (chê ng߶i, khen mình ).

Ь vßþt khöi l²i l¥m này, chúng ta c¥n phäi xoay quan ði¬m lÕi, hãy c¯ g¡ng nhìn th¤y ßu ði¬m cüa ng߶i ð¬ ca ngþi h½n là cÑ bß½i móc khuyªt ði¬m cüa ng߶i, chúng ta s¨ th¤y tình thß½ng yêu ðßþc phát tri¬n nhi«u h½n. Chúng ta s¨ yêu thß½ng m÷i ng߶i nhi«u h½n trß¾c.

Nªu ð¯i v¾i nhi«u ng߶i bình th߶ng xung quanh mà chúng ta còn có th¬ tìm ra cái hay ð¬ ca ngþi , thì ð¯i v¾i b§c thánh giäi thoát, sñ ca ngþi ðó còn cäm hÑng biªt d߶ng nào. Ðôi khi sñ cäm hÑng ðó kªt thành nhæng v¥n th½, nhæng khúc nhÕc tuy®t di®u lßu truy«n ðªn muôn ð¶i. Công ðÑc tán thán nhß thª th§t là vô biên vô lßþng. Ng߶i nào biªt ca ngþi b§c thánh b¢ng sñ rung cäm chân thành ðü sÑc kªt thành tác ph¦m ngh® thu§t ðµc ðáo và truy«n sñ rung cäm ðó qua vô s¯ m÷i ng߶i, quä báo dành cho h÷ là ð¶i ð¶i n±i danh l×ng lçy, tiªng t¯t ð°n xa, dù có chªt ði vçn ðßþc m÷i ng߶i nh¡c nh·.

ThÑ tß, là làm theo l¶i dÕy. T¤t cä nhæng công ðÑc ban ð¥u nhß ðänh l­, cúng d߶ng, tán thán chï là chu¦n b¸ cho công ðÑc thÑ tß, làm theo l¶i dÕy. Rõ ràng không th¬ g÷i là sñ kính tr÷ng nªu chúng ta chßa thñc hành theo sñ hß¾ng dçn cüa b§c chân sß. Con ð߶ng ði ðªn giäi thoát viên mãn th§t là tr×u tßþng, tª nh¸ và phÑc tÕp. Nªu không nh¶ vào sñ hß¾ng dçn cüa mµt chân sß ð¥y kinh nghi®m, h¥u nhß chúng ta không th¬ tñ mình ði ðªn møc ðích. Chï tr× nhæng ng߶i ðü phß¾c ðµc giác, h÷ có duyên t× nhi«u ð¶i khiªn cho ð¶i này không nh¶ Th¥y vçn có th¬ chÑng ngµ. M£c dù · kiªp cu¯i cùng không có th¥y, kÏ th§t, nhi«u kiªp trß¾c h÷ vçn siêng nång h÷c höi v¾i mµt b§c chân sß nào ðó r°i. H÷ ðã tích lûy ð¥y ðü m÷i công ðÑc ð¬ ðßþc giäi thoát. жi này dù không có Th¥y bên cÕnh, kªt quä vçn phäi xu¤t hi®n, h÷ vçn ðÕt ðßþc giác ngµ giäi thoát.

Làm theo l¶i dÕy cüa th¥y bao hàm ý nghîa là c¯ g¡ng thñc hành tu t§p ð¬ ðÕt ðßþc trình ðµ tâm chÑng thñc sñ, không ðÑng k©t mãi trên kiªn giäi và lý lu§n. Tuy nhiên, có hai cñc ðoan c¥n nên tránh.

Mµt là, nô l® hoàn toàn vào kinh nghi®m cüa Th¥y. Công ðÑc, nhân duyên và th¬ tÕng cüa Th¥y không gi¯ng nhß ð® tØ. Ðôi khi mµt phß½ng pháp thích hþp v¾i Th¥y lÕi không thích hþp cho ð® tØ. Ðây là mµt sñ th§t mà ai có träi qua ð«u nh§n th¤y.

Hai là, quá chü quan vào nhæng sáng kiªn cüa riêng mình mà bö qua hoàn toàn phß½ng pháp cån bän cüa Th¥y. Ðây cûng là b®nh ngã mÕn th¥m kín. V¸ Th¥y th§t sñ ðÕt ðÕo thì nh¤t ð¸nh có mµt pháp môn ðµc ðáo. Trên cån bän ðó, pháp môn ðó là ðúng. Sñ ch¯i bö hoàn toàn ð߶ng ði cüa Th¥y cûng ð°ng nghîa ch¯i bö kªt quä cüa Th¥y, ng߶i ð® tØ s¨ lÕc vào sai l¥m nghiêm trr÷ng.

Làm theo l¶i dÕy cüa th¥y nghîa là tinh t¤n tu t§p dña vào pháp môn cån bän cüa Th¥y và v§n døng khéo léo v¾i th¬ tÕng, nhân duyên và công ðÑc cüa riêng mình. Ðó là trung ðÕo.

Trong tr߶ng hþp mµt v¸ Th¥y cñc kÏ sáng su¯t s¨ khéo léo hß¾ng dçn uy¬n chuy¬n t×ng ð® tØ riêng bi®t m£c dù vçn dña vào mµt ð߶ng l¯i chung. V¸ Th¥y nhß v§y không l¤y kinh nghi®m cüa riêng mình áp ð£t cho ð® tØ mà biªt quan sát cån c½, th¬ tÕng cüa t×ng ð® tØ ð¬ chï dÕy thích hþp. G£p ðßþc mµt v¸ Th¥y nhß v§y, th§t là hÕnh ngµ l¾n cho chúng ta.

Nªu trong quá khÑ, chúng ta ðã t×ng g£p mµt v¸ chân sß ðÕt ðÕo và ðã thñc hi®n ð¥y ðü b¯n công ðÑc: ðänh l­, cúng d߶ng, tán thán và làm theo l¶i dÕy, xu¤t phát t× sñ kính tr÷ng cao tµt, ch¡c ch¡n kªt quä giác ngµ cûng g¥n k« ðâu ðây .

Mµt công ðÑc khác ðßþc ð« c§p ðªn là, nªu t× nhæng kiªp quá khÑ, chúng ta ðã t×ng giúp ðÞ cho nhæng V˜ CHUYÊN TU THI‹N ИNH, chúng ta ðã xây th¤t, tiªp c½m, bäo v® nhæng v¸ chuyên tu không b¸ khách qu¤y r¥y... khiªn h÷ yên tâm ränh rang nhiªp tâm vào thi«n ð¸nh. Công ðÑc ðó vô cùng l¾n lao khiªn cho sau này khi chúng ta b¡t ð¥u t÷a thi«n s¨ nhanh chóng vào sâu trong chánh ð¸nh.

Ðôi khi chúng ta phäi nói r¢ng quä th§t thi«n ð¸nh cûng ðòi höi nång khiªu bçm sinh nhß nhæng bµ môn khác. Ai không có nång khiªu, không có ðam mê s¨ không thành công trong vi®c tu t§p thi«n ð¸nh. Tuy nhiên nång khiªu · ðây chính là phß¾c t× quá khÑ. Ai ðã t×ng giúp ðÞ nhæng v¸ chuyên tu, ng߶i ðó s¨ d­ dàng nhiªp tâm vào ð¸nh. Ngßþc lÕi, nªu trong quá khÑ chúng ta ðã t×ng gây b¤t an cho kë khác b¢ng cách gây náo loÕn, gây chiªn tranh, hÕ nhøc, gây ðau kh±... thì quä báo là tâm ta luôn b¸ b¤t an, khó nhiªp vào ð¸nh. Vì thª, mµt ng߶i tin hi¬u Nghi®p Báo s¨ s¯ng dè d£t, tránh gây b¤t an cho kë khác dù v¾i mµt l¶i nói nhö nh£t. H÷ s¨ s¯ng v¾i phß½ng châm:

"Vào r×ng không khua lá,

vào nß¾c không d§y sóng".

H÷ không ð¬ cho kë khác b§n tâm v« mình. H÷ hi®n di®n ð¤y mà nhß chßa h« có m£t.

Ða s¯ m÷i ng߶i thích ðßþc chú ý, thích n²i b§t nên th߶ng "qu§y" lên mµt cái gì ðó. Nhßng ði«u này b¤t lþi cho nhæng ai mu¯n ði tìm công ðÑc giäi thoát. Làm cho kë khác b§n tâm, ta s¨ b¸ quä báo b¤t an, khó nhiªp vào ð¸nh.

Hãy giæ cho m÷i ng߶i ðßþc yên tînh tÑc là tránh cho chúng ta cái quä báo b¤t an. Mµt ti®m nß¾c m· máy nhÕc inh öi su¯t ngày gây °n ào cho hàng xóm. Mµt cuµc cãi lµn làm náo ðµng cä khu vñc. Mµt tên cß¾p gây án làm ðiên ð¥u nhæng nhân viên ði«u tra... Vô s¯ nghi®p nhân gây cång thÆng b¤t an cho m÷i ng߶i mà chúng ta vçn gây ra h¢ng ngày nhßng chúng ta không th¤y h§u quä v« sau khiªn tâm ta luôn luôn b¸ d¢n v£t, cång thÆng, làm tr· ngÕi cho công trình tu t§p thi«n ð¸nh . 

Ngoài vi®c tránh gây b¤t an cho m÷i ng߶i, chúng ta còn phäi giúp cho m÷i ng߶i tìm ðßþc thanh thän trong tâm h°n b¢ng cách khuyªn hóa, khuyên bäo h÷ thñc hành tu t§p thi«n ð¸nh. Thêm ðßþc mµt ng߶i nghe l¶i chúng ta tu t§p thi«n ð¸nh tÑc là chúng ta thêm ðßþc mµt s¯ phß¾c r¤t l¾n. Nªu su¯t ð¶i chúng ta ðã khuyên bäo r¤t nhi«u ng߶i thñc hành thi«n ð¸nh, phß¾c chúng ta vô cùng l¾n, có th¬ tác thành nhæng kªt quä tu chÑng r¤t vi di®u · mai sau.

Tuy nhiên, thù th¡ng h½n cä vçn là công ðÑc üng hµ ng߶i chuyên tu. Trong công vi®c này, chúng ta phäi xây dñng am th¤t, cung c¤p v§t thñc ð«u ð£n và bäo v® h÷ thoát khöi sñ qu¤y r¥y bên ngoài. Quä báo cüa công ðÑc này ðßþc viên mãn trên nhi«u phß½ng di®n. ThÑ nh¤t là quä báo v§t ch¤t sung mãn vì chúng ta ðã t¯n công cüa ð¬ xây dñng am th¤t và cung dßÞng v§t thñc th߶ng xuyên. Sñ giàu sang · nhæng kiªp sau là ði«u không tránh khöi. ThÑ hai, là quä báo an ±n vì chúng ta ðã bäo v® ng߶i chuyên tu khöi nhæng xao ðµng bên ngoài. Su¯t nhi«u kiªp s¯ng v« sau cuµc ð¶i chúng ta luôn luôn bình an không b¸ sóng gió. Quä báo cu¯i cùng là tâm chÑng trong thi«n ð¸nh. Sñ thành công cüa nhæng v¸ ðßþc chúng ta üng hµ s¨ tr· thành sñ thành công cüa chính chúng ta · v¸ lai. H÷ ð¡c ð¸nh sâu ch×ng nào, chúng ta cûng s¨ ð¡c ð¸nh b¢ng ho£c h½n nhß thª.

Ða s¯ các Ph§t tØ ngày nay chï tÕo phß¾c h¶i hþt · bên ngoài. H÷ chï gây ðßþc nhæng cái phß¾c ð¬ tÕo thành s¡c ð©p, tài sän, nhà cØa, danh v÷ng cho kiªp sau. H÷ không biªt üng hµ nhæng ng߶i chuyên tu ð¬ tÕo thành công ðÑc giäi thoát cho chính h÷ · mai sau.

Chúng ta mong ß¾c nhi«u thi«n vi®n chuyên tu ðßþc thành l§p, trong ðó có thanh quy nghiêm túc, hþp lý, có các tu sî quyªt chí c¥u giäi thoát, có ð߶ng l¯i tu t§p minh bÕch rõ ràng phù hþp v¾i Ph§t pháp và khoa h÷c. Nhæng thi«n vi®n chuyên tu nhß thª m¾i th§t là phß¾c ði«n cho m÷i ng߶i gieo tr°ng cån lành giäi thoát. Ngôi chùa có th¬ b¸ tàn hoÕi theo th¶i gian, hình tßþng có th¬ b¸ hß møc theo nåm tháng và công ðÑc cüa ng߶i tô ð¡p cûng theo ðó mà biªn m¤t. Nhßng mµt ng߶i chuyên tu ðßþc ð¡c ðÕo thì vînh vi­n không có sñ th¯i chuy¬n, không có sñ thay ð±i. Thª nên, giúp ðÞ cho mµt ng߶i chuyên tu ðßþc ð¡c ðÕo, üng hµ cho mµt thi«n vi®n chuyên tu có nhi«u ng߶i chÑng ðÕo, công ðÑc cüa thí chü là vô cùng vô t§n · mai sau, không bao gi¶ b¸ biªn m¤t.

Tuy nhiên, công ðÑc này ít có ng߶i nh§n thÑc sâu s¡c. Ph¥n ðông h÷ chï tÕo nhæng phß¾c nghi®p d­ th¤y qua các l­ hµi linh ðình, qua các hình thÑc ð©p ð¨. Còn mµt ðÕo tràng chuyên tu th¥m l£ng ít có ai ð¬ ý, nhßng không ng¶ ðó m¾i là phß¾c ði«n chân th§t cho m÷i ng߶i. Chính nhæng ng߶i chuyên tu th¥m l£ng m¾i là ng߶i giæ gìn giá tr¸ ðích thñc cho Ph§t pháp b·i sñ chÑng ngµ tâm linh sâu xa huy«n nhi®m. Chï b·i nhæng con ng߶i có tâm chÑng thñc sñ, ðÕo Ph§t m¾i không b¸ tr¯ng r²ng trên hình tß¾ng và lý lu§n. Chï b·i nhæng con ng߶i có tâm chÑng thñc sñ, su¯i ngu°n giäi thoát m¾i lan tràn mÕnh m¨ vào trong nhân loÕi ð¬ ðánh thÑc m÷i ng߶i khöi ðêm dài vô minh tåm t¯i. Thª nên vi®c góp công góp sÑc ð¬ xây dñng nhæng thi«n vi®n chuyên tu là mµt công ðÑc cñc kÏ quan tr÷ng. Nó ðem lÕi sinh khí m¾i cho ðÕo Ph§t và ðem lÕi phß¾c lành vô lßþng cho thí chü.

3. Tâm Nguy®n Cho V¸ lai

Ngoài hai công ðÑc quá khÑ ðã k¬ trên, trên hành trình tu t§p, hành giä còn phäi tích lûy thêm mµt công ðÑc quan tr÷ng khác, ðó là tâm nguy®n cho v¸ lai.

Hành giä luôn luôn ý thÑc cao ðµ r¢ng t×ng giây phút tu t§p hôm nay chï vì ð¬ ðü ðÕo lñc giáo hóa m÷i ng߶i ngày mai, chï vì ð¬ chuy¬n hóa thª gi¾i này tr· nên thánh thi®n ð©p ð¨ mãi mãi. M÷i ng߶i si mê chìm trong nhæng thú vui giä tÕm, nhæng giá tr¸ ng¡n ngüi, nhæng vån minh hào nhoáng b« ngoài, nhæng ti®n nghi xa hoa lòe lo©t. ÐÕo ðÑc loài ng߶i luôn luôn b¸ ðe d÷a b·i chính ngã ch¤p cüa h÷, b·i vô s¯ vån hóa ð°i trøy và sñ lôi kéo cüa khoái lÕc chung quanh. Cuµc chiªn ð¤u giæa thi®n và ác, giæa tri«n phßþc và giäi thoát, giæa ham mu¯n và t× bö mãi mãi là cuµc chiªn ð¤u gay g¡t quyªt li®t. Trong cuµc chiªn ð¤u này, ng߶i chÑng ngµ s¨ là t¤m gß½ng tiên phong sáng chói ð¬ lôi cu¯n con ng߶i tr· v« v¾i sñ toàn thi®n. Nhæng nhà tß tß·ng, nhæng triªt gia cûng góp ph¥n khá nhi«u vào công cuµc xây dñng cái thi®n cho thª gi¾i, b·i lý lu§n s¡c bén uyên bác cüa h÷. Nhßng dù sao lý lu§n cûng không có sÑc thuyªt phøc b¢ng sñ chÑng ngµ tâm linh chân th§t. Ng߶i có tâm chÑng sâu thÆm tñ nhiên có sÑc lôi cu¯n mãnh li®t v¾i m÷i ng߶i, làm cho m÷i ng߶i phát kh·i ni«m tin ð¯i v¾i sñ giäi thoát.

Nh§n thÑc ðßþc ði«u này, hành giä không còn có møc ðích chï tu cho sñ giäi thoát cüa chính mình mà ðã hß¾ng v« mµt møc ðích rµng l¾n h½n, ðó là tâm nguy®n giáo hóa t¤t cä m÷i ng߶i cùng ðÕt ðßþc giác ngµ.

Mµt hành giä m²i khi t÷a thi«n ðã tñ nhü th¥m v¾i chính mình r¢ng:

"T×ng giây phút tïnh giác thanh t¸nh này là ð¬ cho thª gi¾i ðßþc chuy¬n hóa tr· nên thánh thi®n h½n · mai sau."

Nh¶ tâm nguy®n ðó ông cäm th¤y tång thêm sÑc mÕnh cüa nµi tâm và công phu tu hành cûng ðÕt ðßþc nhi«u kªt quä t¯t ð©p.

Ho£c mµt thi«n sß khi còn tu t§p ðã tñ nh¡c nh· r¢ng:

"S· dî Ph§t pháp còn t°n tÕi vì còn có ng߶i tu chÑng".

Do tâm thiªt tha mu¯n tu chÑng ðó cho Ph§p pháp t°n tÕi mãi, ngài ðã vßþt qua nhi«u giai ðoÕn khó khån ð¬ thành tñu ðÕo quä.

Nhß v§y, cái ðµng c½ thúc ð¦y chúng ta tu t§p là vì sñ nghi®p cÑu ðµ m÷i ng߶i chÑ không phäi là vì sñ giäi thoát cüa riêng mình, không phäi vì cái vinh quang cüa kë ð¡c ðÕo, không phäi vì mu¯n tìm sñ kính ngßÞng cüa m÷i ng߶i. Chúng ta c¥n phäi c¦n th§n xét nét tâm mình thoát khöi sñ l×a gÕt cüa bän ngã khi døng công tu t§p. M£c dù r¤t tinh t¤n, nhßng có th¬ tâm chúng ta len lén kh·i lên sñ m½ tß·ng v« mµt tß½ng lai xa khi chúng ta ðßþc ð¡c ðÕo. Chúng ta m½ tß·ng r¢ng chúng ta s¨ ðßþc nhi«u ng߶i ca ngþi, l­ bái, cúng d߶ng, tr÷ng v÷ng, chúng ta s¨ thuyªt pháp nhß mây nhß mßa và n±i danh kh¡p n½i. Chính nhæng ß¾c m½ v¸ kÖ th¥m kín ðó ðã phá hüy công ðÑc tu hành b¤y lâu nay mà ta không h« hay biªt. Ъn khi phß¾c ðã hªt tµi ðã n£ng, mµt dÕng thi«n b®nh s¨ xu¤t hi®n mà ng߶i ta quen g÷i là t¦u höa nh§p ma. Có ng߶i th߶ng xuyên b¸ mµt tiªng nói bí m§t bên trong thúc ð¦y hành ðµng. Có ng߶i th߶ng th¤y vô s¯ äo änh lÕ lùng trß¾c m£t nhß th¤y quÖ th¥n ðªn nói chuy®n và h÷ cûng läm nhäm trä l¶i khiªn cho m÷i ng߶i bäo h÷ b¸ ðiên. Có ng߶i tñ nhiên nµi tâm b¸ kích ðµng lÕ lùng luôn luôn mu¯n n±i nóng la hét ho£c mu¯n c߶i cþt nói nång huyên thuyên. R¤t nhi«u dÕng thi«n b®nh phÑc tÕp tùy theo nghi®p duyên cüa t×ng ng߶i. — ðây chúng ta nh¤n mÕnh ðªn loÕi nghi®p duyên do ß¾c m½ v¸ kÖ tÕo thành. Chúng ta tinh t¤n tu hành vì cái vinh quang cüa ð¸a v¸ làm thánh chÑ không phäi vì sñ nghi®p cÑu ðµ t¤t cä m÷i ng߶i. еng c½ ðó là ðµng c½ v¸ kÖ và h§u quä cüa nó là sñ th¤t bÕi trên bß¾c ð߶ng tu t§p.

Vì thª, ð¬ chu¦n b¸ cho quá trình tu t§p lâu dài, chúng ta phäi tÕo cho mình mµt ðµng c½ hoàn toàn v¸ tha, không bao gi¶ ð¬ cho tâm tß kh·i lên mµt ß¾c v÷ng tu ð¬ tìm ích lþi và vinh quang cüa bän thân mình, luôn luôn nghî ðªn n²i kh± ðang giång büa kh¡p thª gian và thiªt tha mu¯n chuy¬n hóa cuµc ð¶i ðßþc thánh thi®n h½n b¢ng con ð߶ng ðÕo ðÑc. Và dî nhiên ð¬ cho l¶i tuyên dß½ng ðÕo ðÑc cüa chúng ta ðßþc nhi«u ng߶i ch¤p nh§n, chúng ta phäi ðÕt ðßþc trình ðµ tâm chÑng sâu thÆm. Ðó là lý do tÕi sao chúng ta phäi kh± công tinh t¤n nhiªp tâm thi«n ð¸nh trong t×ng phút giây hôm nay.

Ь cüng c¯ tâm nguy®n v¸ lai này, ðôi khi mµt hành giä l§p th® nguy®n mµt cách cø th¬. Hành giä s¨ phát lên l¶i th® nguy®n m²i khi b¡t tréo chân kiªt già t÷a thi«n nhß:

"Con nguy®n tinh t¤n tu hành ð¬ ðü ðÕo lñc cÑu ðµ m÷i ng߶i ð«u ðßþc an vui thoát kh±, ð¬ chuy¬n hóa thª gi¾i này thành cõi ð¶i thánh thi®n ðÕo ðÑc, chÑ con không vì cái vinh quang cüa ð¸a v¸ làm thánh".

Tùy theo tâm nguy®n riêng, m²i ng߶i tñ l§p cho mình nhi«u l¶i nguy®n khác nhau, mi­n sao nhæng l¶i nguy®n ðó tràn ð¥y tính v¸ tha, hoàn toàn v¡ng bóng nhæng ß¾c m½ v¸ kÖ.

Công ðÑc cüa tâm nguy®n cho v¸ lai r¤t l¾n, s¨ giúp hành giä vßþt qua nhi«u tr· ngÕi ð¬ tiªn tu mãi mãi.

4. ÐÑc HÕnh Trong Hi®n TÕi

Giäi thoát cûng ð°ng nghîa v¾i vô ngã. Vô ngã và giäi thoát là mµt. Thª nên mu¯n ðÕt ðßþc quä báo giäi thoát, chúng ta phäi gieo nhân vô ngã. Thª nào là nhân vô ngã? Ðó là mµt ð¶i s¯ng ðÕo ðÑc xä kÖ, quên mình ð¬ s¯ng tr÷n v©n vì m÷i ng߶i chung quanh.

"Tôi có m£t và l¾n lên giæa lòng nhân loÕi

Nên tình ng߶i bao phü trái tim tôi.

Nên ð¶i tôi ðã nguy®n hiªn dâng r°i

Cho hÕnh phúc cüa loài ng߶i yêu mªn"... (20 tu±i)

жi s¯ng xä kÖü v¸ tha ðßþc coi là mµt ðÑc hÕnh cao ð©p nh¤t cüa con ng߶i. Dù chúng ta chßa chÑng ðßþc trÕng thái vô ngã thñc sñ, nhßng trong t×ng phút giây, t×ng tâm ni®m, chúng ta biªt t× bö nhæng lþi ích cüa mình ð¬ lo cho lþi ích cüa m÷i ng߶i thì ngã ch¤p bên trong ðang b¸ ð¯n phá dæ dµi. Nó chu¦n b¸ cho sñ chÑng ngµ vô ngã chân th§t · mai sau.

Nào gi¶ chúng ta chï nghî ðªn nhæng nhu c¥u cüa mình nhß mình hãy còn thiªu ðôi dép ð©p, còn thiªu chiªc xe t¯t, chßa c¤t thêm ðßþc t¥ng l¥u... mà quên ði nhu c¥u cüa m÷i ng߶i chung quanh. Ngày nay ð¬ gieo nhân giäi thoát, chúng ta biªt xoay ngßþc khuynh hß¾ng ðó lÕi, là hãy nghî ðªn nhu c¥u cüa ng߶i chung quanh trß¾c và xem nh© nhæng sñ ðòi höi cüa mình. Ðôi dép cüa ng߶i bÕn ðã cû, cây viªt cüa ðÑa em ðã hß, nét m£t cüa cha m© có vë không vui, sÑc khöe cüa ng߶i láng gi«ng d߶ng nhß suy kém... T¤t cä nhæng bi¬u hi®n ðó ð«u b¸ chúng ta phát hi®n nhanh chóng. Trß¾c kia mãi lo cho bän thân mình, vô s¯ nhu c¥u ng߶i chung quanh b¸ phai nhÕt. Hôm nay khi quên ðßþc mình, tñ nhiên tình trÕng cüa ng߶i chung quanh hi®n rõ trong t¥m m¡t chúng ta. Và khi th¤y ðßþc ði«u ðó chúng ta s¨ c¯ g¡ng ðáp Ñng ðßþc cho h÷, giúp cho h÷ qua ðßþc c½n khó khån bu°n kh±.

Mµt ðÑc hÕnh khác ðñ½c ð« c§p ðªn là ð£t mình vào hoàn cänh ng߶i ð¬ cäm thông sâu s¡c v¾i h÷. Ða s¯ chúng ta chï biªt ðÑng · v¸ trí mình ð¬ phê phán ng߶i khác, không biªt ð£t mình vào hoàn cänh h÷ ð¬ thông cäm. Mà ðÑng yên · v¸ trí chü quan cüa mình tÑc là ngã ch¤p ðßþc cûng c¯, còn quên ði v¸ trí cüa mình, tñ ð£t mình vào hoàn cänh cüa ng߶i khác tÑc là phá d¥n ngã ch¤p.

Mµt anh công an höi cung mµt thanh niên b¸ b¡t quä tang phÕm tµi móc túi · bªn xe. Thông th߶ng, nªu ðÑng yên · v¸ trí ng߶i bäo v® an ninh xã hµi, trß¾c tang chÑng không th¬ ch¯i cäi, ng߶i công an có th¬ kh·i t¯ gã thanh niên vài tháng tù giam. Nhßng anh công an ði«m tînh ði tìm hoàn cänh, ðµng c½ phÕm tµi. Thì ra ng߶i thanh niên là ng߶i t¯t, r½i vào hoàn cänh gia ðình không may, ði thåm cha · xa v« hªt ti«n, không mu¯n bán chiªc qu¥n dài l¤y ti«n mua vé, nên b¤t ð¡c dî ðã tìm cách móc túi. Ng߶i công an tha b±ng. Vài tháng sau anh ðßþc thß cám ½n cüa ng߶i thanh niên báo vào vø mùa này, anh thu hoÕch ðßþc ba t¤n b¡p. Ng߶i công an th¥m nghî, nªu anh không thông cäm, t¯ng giam ng߶i thanh niên ¤y thì xã hµi m¤t ði ba t¤n lß½ng thñc.

R¤t nhi«u, r¤t nhi«u khuyªt ði¬m cüa ng߶i khác mà ta chï biªt trách móc chê bai. Nªu ta bình tâm ð£t mình vào hoàn cänh cüa ng߶i, thì có khi sñ tình ðã xäy ra ngßþc lÕi, kë kia hành ðµng ðúng chÑ không sai l¥m nhß ta nghî. Ho£c có khi l²i cüa h÷ còn lÕi r¤t ít, nhæng yªu t¯ khác buµc h÷ phäi hành ðµng nhß thª. Biªt ð£t mình vào hoàn cänh cüa ng߶i, lòng ta s¨ cäm th¤y khoan dung ðµ lßþng h½n.

Mµt ðÑc hÕnh khác cûng làm cho ngã ch¤p möng nhÕt là tâm tùy hï, biªt vui theo sñ thành công cüa ng߶i khác. Bän ch¤t v¸ kÖ nào gi¶ sän sinh ra tâm trÕng ð¯ kÜ. Chúng ta cäm th¤y khó ch¸u trß¾c sñ vinh quang cüa kë khác. Sñ thành công cüa h÷ làm cho ta b¸ lu m¶. Sñ khó ch¸u ðó ðßþc g÷i là sñ t§t ð¯. Khi tâm t§t ð¯ quá mÕnh, chúng ta có th¬ tìm cách mßu hÕi gièm pha ð¬ phá hüy sñ thành công cüa ng߶i, ð¬ hÕ b¾t uy tín cüa h÷. Tâm ð¯ kÜ làm cho ngã ch¤p tång trß·ng, làm cho ð߶ng v« giäi thoát m¤t l¯i. Ngßþc lÕi, tâm tùy hï là biªt quên mình ð¬ ð°ng hóa ni«m vui cüa ng߶i làm ni«m vui cüa mình. Nó góp ph¥n làm hóa giäi ngã ch¤p.

Th§t ra s¯ng trên cuµc ð¶i này, ni«m vui cüa m²i ng߶i th§t ít öi hiªm hoi. Vui b¢ng ni«m vui cüa mình thì không có ðáng là bao. Nªu chúng ta biªt vui theo ni«m vui cüa m÷i ng߶i, ð°ng hóa ni«m vui cüa m÷i ng߶i làm ni«m vui cüa mình thì th§t cä cuµc ð¶i ta b²ng th×a thäi hÕnh phúc.

Ngoài ra Ph§t bäo biªt tùy hÖ v¾i phß¾c nghi®p cüa ng߶i khác, ta cûng ðßþc công ðÑc tß½ng ðß½ng. Th¤y ng߶i ð¡p ðßþc ðoÕn ð߶ng, b¯ thí cho kë nghèo, giúp ðÞ ng߶i chuyên tu... lòng ta vui m×ng nhß chính mình làm ðßþc nhæng ði«u ðó, vui m×ng vì kë nghèo hªt kh±, ng߶i tu ðßþc üng hµ, ð߶ng sá ðßþc sØa sang. Cái phß¾c phát sinh t× sñ tùy hï này cûng r¤t l¾n.

— ph¥n trß¾c chúng ta ðã nói ðªn các nhân khiêm hÕ ðßa ðªn quä báo ð¸a v¸ cao sang. Ðó là nói trên phß¾c nghi®p thª gian. Thêm næa, khiêm hÕ là bi¬u hi®n rõ nét cüa sñ vô ngã. Ng߶i ít ngã ch¤p luôn luôn th¤y mình không quan tr÷ng, m£c dù không phäi là m£c cäm tñ ti. Khiêm hÕ và m£c cäm tñ ti khác nhau. M£c cäm tñ ti là m£c cäm khi nh§n th¤y thân ph§n kém cöi cüa mình trong khi mình vçn th¥m kín ao ß¾c vß½n lên mµt v¸ trí cao cä. Còn khiêm hÕ là không th¤y mình quan tr÷ng, không có n±i bu°n âm ï, không có tham v÷ng ðÕt ð¸a v¸ cao. Do không th¤y mình quan tr÷ng nên mµt tâm lý m¾i xu¤t hi®n : Tôn tr÷ng m÷i ng߶i. Th§t v§y, khiêm hÕ và l­ ðµ luôn luôn ði ðôi. Ng߶i khiêm hÕ luôn luôn biªt tôn tr÷ng m÷i ng߶i và sñ tôn tr÷ng ðó ðßþc bi¬u hi®n qua cØ chï, l¶i nói ð¬ biªn thành l­ ðµ.

Chúng ta cûng nh§n th¤y r¢ng · nhæng chª ðµ xã hµi có vån hóa, sñ l­ ðµ là ði«u không bao gi¶ thiªu. Con ng߶i biªt bi¬u lµ sñ tôn tr÷ng lçn nhau b¢ng các t§p quán ð¸a phß½ng cüa h÷. Trong ðÕo Ph§t, ch¤p tay xá chào và ðänh l­ là nhæng hình thÑc th¬ hi®n sñ l­ ðµ.

Có mµt s¯ ng߶i hi¬u s½ s½ v« thi«n và chü trß½ng r¢ng t¤t cä m÷i ng߶i ð«u bình ðÆng n½i Ph§t tánh. Vì bình ðÆng nên ai cûng nhß ai, không c¥n phäi ð¯i xØ l­ ðµ v¾i ai hªt. V¾i lý lu§n nhß v§y h÷ ngông cu°ng tñ ðÕi, xem th߶ng m÷i ng߶i, ðánh m¤t l­ ðµ ðáng quí cüa mµt con ng߶i.

Th§t ra, s· dî Ph§t tánh bình ðÆng vì có tính vô ngã. Nªu có ngã, Ph§t tánh tr· thành sai bi®t. B·i vì mang tính vô ngã nên ai càng th¬ nh§p Ph§t tánh càng tr· nên khiêm cung l­ ðµ h½n lúc trß¾c. H÷ càng tiªn tu càng tr· lên hi«n lành nh© nhàng. Cái tñ cao ngày xßa d¥n d¥n biªn m¤t.

Mµt ðÑc hÕnh khác ð« cao sñ vô nhi¬m. Vô nhi­m là không chìm ð¡m vào các trò vui tÕm bþ cüa thª gian ð¬ giæ lòng thanh thän d°n hªt cho sñ tu t§p thi«n ð¸nh. M²i ngày, m²i th¶i ðÕi con ng߶i cÑ sáng chª ra hªt thú vui này ðªn thú vui khác ð¬ hß·ng thø. T× khúc hát êm d¸u, ðªn bÑc tranh ð©p ð¨, tiªn ðªn nhæng thú vui dæ dµi nhß rßþu n°ng, ma túy... Th¶i ðÕi máy tính cûng phát sinh ra nhæng trò ch½i khác ð¬ kích ðµng nhæng con ng߶i giæa thª gian ð¥y dçy nhæng sñ m¶i g÷i hß·ng thø. Khó có ai giæ ðßþc sñ vô nhi­m ð¬ dành tâm h°n cho sñ tu t§p giäi thoát. Sñ h¤p dçn cüa thú vui tr¥n gian giång b¦y kh¡p n½i. Ng߶i th§t lòng mu¯n tránh né ðôi khi còn b¸ v¤p ngã hu¯ng h° là kë không h« tránh né. H÷ lao vào khoái lÕc tr¥n gian và mãi mãi chìm ð¡m vào ðó ð¬ b¸ dày vò, d¢n v£t, xao xuyªn, b¤t an. T¤m huy chß½ng cüa khoái lÕc, cu¯i cùng, m£t trái cüa nó vçn là ðau kh±, ràng buµc.

Chính vì th¤y bän ch¤t cüa trò vui thª gian nên các tôn giáo có chi«u sâu tâm linh ð«u ðßa ra nhi«u gi¾i rån ð¬ ngån cän tu sî hß·ng thø h¥u giæ ðßþc sñ vô nhi¬m quí giá. M²i ng߶i chúng ta ð«u phäi tñ xét nét, giæ mình trong sÕch vì th¶i ðÕi hôm nay, sñ cám d² quá nhi«u, nhæng tiêu chu¦n gi¾i lu§t cû không còn ðü ð¬ ngån c¤m næa. Chúng ta phäi tñ l§p cho mình mµt tiêu chu¦n m¾i, mµt h® th¯ng m¾i, ð¬ hoàn thành gi¾i hÕnh, ði«u chü yªu là thoát khöi sñ cám d² chung quanh.

Vô s¯ nhæng ðÑc hÕnh làm NHÂN cho vô ngã, trþ duyên cho quá trình tu t§p trong hi®n tÕi mà nhæng ai hß¾ng t¾i sñ giäi thoát ð«u phäi tñ trang b¸ cho chính mình. Mµt vài ðÑc hÕnh nêu ra n½i ðây chï là sñ gþi ý nhö bé. M²i ng߶i phäi tñ th¡p ðu¯c trí tu® ð¬ sáng tÕo t×ng giây phút thành muôn nghìn tª hÕnh. Và chính nhæng ðÑc hÕnh trong hi®n tÕi này là nhân t¯ quan tr÷ng ðßa hành giä bay cao vào b¥u tr¶i giäi thoát mai sau.

5. Tu T§p Thi«n ð¸nh

Bao nhiêu công ðÑc t× quá khÑ, tâm nguy®n cho v¸ lai và ðÑc hÕnh trong hi®n tÕi s¨ không bao gi¶ ðßa ðªn giäi thoát nªu thiªu mµt công hÕnh cu¯i cùng, ðó là thi«n ð¸nh. Thi«n ð¸nh là bß¾c ði cu¯i cùng ð¬ m÷i ng߶i ðÕt ðßþc giäi thoát. M²i mµt sñ tiªn bµ trong công phu thi«n ð¸nh chính là mµt ph¥n cüa sñ giäi thoát hi¬n lµ. Khi công phu thi«n ð¸nh ðßþc hoàn thành viên mãn cûng là lúc hành giä ðÕt ðßþc giäi thoát r¯t ráo.

Trong phÕm vi cüa lu§n bän này, chúng tôi không ðü thì gi¶ nói chi tiªt v« công phu thi«n ð¸nh chï nêu ra mµt s¯ khái ni®m cån bän ð¬ ðánh giá r¢ng thi«n ð¸nh là nhân duyên cu¯i cùng ð¬ kªt trái giäi thoát.

H¥u hªt các giáo phái cüa Ðông phß½ng ð«u l¤y sñ ð¸nh tâm làm tông chï, tÑc là l¤y sñ nghi®p tu t§p thi«n ð¸nh làm pháp môn c¯t lõi. Tuy nhiên, nªu nghiên cÑu kÛ bên trong, chúng ta s¨ th¤y sñ sai bi®t hi®n ra trùng ði®p. Ai cûng ð« cao sñ ð¸nh tâm, nhßng phß½ng pháp ð¬ ð¸nh tâm và møc ðích cüa sñ ð¸nh tâm lÕi khác nhau r¤t xa.

Có nhæng giáo phái chü trß½ng tu t§p thi«n ð¸nh ð¬ xu¤t h°n vân du các cõi. Có giáo phái chü trß½ng ðÕt ðßþc th¥n thông phép lÕ. Có giáo phái ði tìm sñ tr߶ng xuân cüa hình hài. Ngay cä các th¥y bùa, th¥y ngãi, th¥y bói,... cûng c¥n có sÑc ð¸nh ð¬ tång hi®u quä công vi®c cüa mình. Th¥y bói mà thiªu trñc giác, chï dña vào lý s¯, quë toán s¨ bói không hay. Th§t v§y, khi ðã có sÑc ð¸nh · nµi tâm r°i, h÷ s¨ bói hay h½n vì nång lñc tâm linh có tính chü quan tri®t ð¬, luôn luôn kh·i tacù døng theo ý mu¯n cüa con ng߶i.

Яi v¾i ðÕo Ph§t sÑc ð¸nh ðßþc dùng ð¬ ði ðªn giäi thoát, v§y mà các tông phái cüa ðÕo Ph§t vçn có nhæng s¡c thái khác nhau r¤t nhi«u,ðôi khi d߶ng nhß mâu thuçn lçn nhau. Nhß T¸nh е Tông dùng câu ni®m Ph§t ð¬ ð¸nh tâm v¾i møc ðích vãng sinh v« nß¾c cñc lÕc cüa Ph§t ADIÐÀ. M§t tông dùng câu th¥n chú ð¬ ð¸nh tâm v¾i møc ðích ðÕt ðßþc quy«n nång m¥u nhi®m. Thi«n tông chü trß½ng kiªn tánh ð¯n ngµ r°i nß½ng theo sÑc ngµ ð¬ vào ð¸nh và ðßþc trí tu®. Nªu ðßþc höi v« møc ðích giäi thoát n¢m · ch² nào thì các tông sß cûng ðßa ra nhi«u lý lu§n ðµc ðáo ð¬ chÑng tö r¢ng tông phái cüa h÷ không mâu thu¦n v¾i lý tß·ng giäi thoát cüa ðÕo Ph§t, cu¯i cùng m÷i ng߶i ð«u ðßþc giäi thoát !

— ðây chúng ta không ði sâu vào t×ng tông phái, chï ðÑng trên bình di®n cüa lu§t Nghi®p Báo ð¬ nh§n xét r¢ng mu¯n có kªt quä giäi thoát c¥n phäi tu t§p nhæng công hÕnh nào mà thôi.

Mµt công hÕnh quan tr÷ng ð¬ chu¦n b¸ sñ thñc hành thi«n ð¸nh là TRÍ TUŽ PHÁ CH„P.

Trí tu® phá ch¤p là khä nång nhìn vào th§t tß¾ng cüa vÕn hæu ð¬ xem bän ch¤t cüa nó có cái gì có b«n ch¡c không, có c¯ ð¸nh không, có th§t hæu không. Kinh ði­n cüa Ph§t giáo ðÕi th×a g÷i khä nång này là trí bát Nhã.

Khi nhìn thÆng vào bän ch¤t cüa vÕn hæu, chúng ta ngÕc nhiên khi th¤y r¢ng t¤t cä ð«u vô th߶ng, thay ð±i, không c¯ ð¸nh, tr¯ng r²ng, chï hi®n hæu trên hình tß¾ng và tên g÷i mà không có thñc th¬. Nhæng v§t cø th¬ nhß cái nhà, viên ðá, cµi hoa... ð«u tß½ng ð¯i, biªn d¸, hß r²ng. Nhæng cái tr×u tßþng nhß không gian, th¶i gian, sñ di chuy¬n... cûng chï là tß½ng ð¯i, không th§t có. Toàn th¬ vû trø hi®n bày nhß mµt gi¤c chiêm bao!

Hành giä nhìn ra ðßþc ði«u này nên lìa ðßþc m÷i ch¤p trß¾c, tâm không bám vào sñ v§t, sñ vi®c, và d¥n d¥n ði vào tïnh giác thanh t¸nh th߶ng xuyên. M£c dù tâm có chuy¬n biªn t¯t nhßng hành giä vçn th¤y kë ðang tu ðang chuy¬n hóa, vçn chï là ng߶i trong mµng tu pháp mµng mà thôi. Nhß v§y hành giä không ch¤p vào kªt quä cüa mình (vô s· ð¡c), không ngã mÕn vì thành quä tu t§p cüa mình. Ðây là ði«u r¤t c¥n thiªt vì ða s¯ hành giä tu thi«n khi ðÕt ðßþc mµt s¯ kªt quä ban ð¥u, th߶ng xu¤t hi®n tâm trÕng tñ cao th¥m kín bên trong.

Giäi thoát là siêu vi®t khöi m÷i ch¤p trß¾c cüa ngã và pháp (chü th¬ và ð¯i tßþng). Thª nên trí tu® phá ch¤p là mµt nhân duyên quan tr÷ng trong tiªn trình ði ðªn giäi thoát. Có l¨ vì t¥m quan tr÷ng ðó mà bµ kinh ÐÕi Bát Nhã cüa Ph§t giáo B¡c Tông dài ngót 600 quy¬n. Thiªu sñ chu¦n b¸ cüa trí tu® Bát Nhã ð¬ phá các kiªn ch¤p tàng ¦n trong vô thÑc, khi sâu vào thi«n ð¸nh, các kiªn ch¤p kia s¨ âm th¥m phá r¯i công phu tu t§p cüa chúng ta, b·i vì khi ý thÑc chìm l£ng, vô thÑc s¨ hoÕt ðµng r¤t mÕnh. Ví dø t× lâu mµt v¸ sß m½ ß¾c ð¡c ðßþc cái ð¸nh có tên là Lång Nghiêm tam muµi (ch¤p danh) m½ ß¾c có Thiên næ mang hoa cõi tr¶i ðªn cúng d߶ng. Sß t× bö thành ph¯ ð¬ v« tu trên núi C¤m Th¤t S½n. Sß tinh t¤n thi«n ð¸nh và ðÕt ðßþc nhi«u kªt quä t¯t, có th¬ t÷a thi«n t× sáng s¾m ðªn chi«u t¯i. Nhßng r°i các m½ ß¾c cû trong vô thÑc chßa ðßþc d÷n sÕch, nên mµt l¥n trong c½n ð¸nh, mµt äo änh hi®n ra. Sß th¤y có B° Tát ðªn xoa ð¥u khen sß ð¡c ðßþc Lång Nghiêm tam muµi. Sß th¤y các thiên næ mang hoa ðªn cúng d߶ng. Mµt cô c¥m vòng hoa ðªn tròng vào c± sß siªt ch£t làm sß th¤t kinh. T× ðó sß m¤t bình tînh, nhân cách b¸ r¯i loÕn và sau vài nåm ði lang thang, cu¯i cùng sß t¸ch khi tu±i ð¶i hãy còn trë.

Chính nhæng công phu quán chiªu Bát nhã mµt cách sâu s¡c (th§m thâm Bát nhã), toàn di®n và miên m§t nên hành giä gµt rØa r¤t nhi«u kiªn ch¤p, tham v÷ng th¥m kín còn ¦n núp trong vô thÑc. Ъn khi sñ tu t§p thi«n ð¸nh có kªt quä t¯t, ý thÑc l¡ng yên, vô thÑc s¨ không kh·i ra äo änh ð¬ phá vÞ công phu ðang tiªn tri¬n t¯t.

Thi«n ð¸nh bao g°m hai phß½ng pháp chính yªu: Chánh ni®m và chánh ð¸nh.

Trß¾c hªt hành giä phäi t§p ði«u thân trong tß thª ng°i kiªt già. Ng°i giæ thân b¤t ðµng và m«m mÕi. Luôn luôn BIŠT R  kh¡p toàn thân ðªn t×ng ngón tay, ngón chân, th¾ th¸t. Nh© nhàng quán thân này là vô th߶ng hß äo. T§p r¤t kÛ lßÞng vài tháng liên tiªp chÑ không nên vµi bß¾c vào ði«u tâm quá s¾m. Nªu công phu ði«u thân không thu¥n thøc, v« sau s¨ phát sinh nhi«u trøc tr£c nguy hi¬m. Phäi ng°i b¤t ðµng mà vçn m«m mÕi ðßþc h½n nØa gi¶ r°i hãy tu chánh ni®m kª tiªp. Sau này có nh§p vào nhæng mÑc thi«n cao h½n, cái ði«u thân vçn luôn luôn c¥n thiªt.

Chánh ni®m là tâm tïnh giác, thanh t¸nh, r²ng rang th߶ng xuyên trong m÷i phút giây cüa cuµc s¯ng. Tâm chánh ni®m là tâm vô trø, không bám vào mµt phß½ng ti®n nào, không nhiªp vào mµt ð« møc nào, không trø vào mµt ð¯i tßþng nào. Tuy không dùng phß½ng ti®n, nhßng hành giä vçn khéo giæ tâm không loÕn ðµng, vçn th߶ng xuyên tïnh giác không b¸ l¥m theo v÷ng tß·ng. Khi v÷ng tß·ng v×a d¤y kh·i, l§p tÑc cái tïnh giác cüa nµi tâm nhìn th¤y rõ cái v÷ng tß·ng (cái suy nghî) chï là ð¯i tßþng bên ngoài, không phäi là th§t ta. Do th¤y rõ v÷ng tß·ng chï là ð¯i tßþng hß d¯i bên ngoài nên hành giä không chú ý theo v÷ng tß·ng, không chÕy theo v÷ng tß·ng, không chìm trong v÷ng tß·ng, không trôi miên man lang thang theo v÷ng tß·ng, và nhß thª nên v÷ng tß·ng m¤t sÑc mÕnh, không th¬ tß½ng tøc kéo dài, ðành phäi t¡t s¾m. R°i mµt v÷ng tß·ng khác lÕi kh·i lên, lÕi b¸ sÑc tïnh giác vô trø biªt rõ và lÕi t¡t nghï. Trong chánh ni®m, cái biªt và cái suy nghî ðßþc tách ra làm hai. Cái biªt luôn luôn biªt rõ cái suy nghî. Ng߶i có kinh nghi®m ki¬m soát tâm s¨ th¤y v÷ng tß·ng kh·i lên t× vùng não phía sau, do ðó hành giä th߶ng xuyên ð¬ ý · vùng não phía sau ð¬ theo dõi tâm.

Thi«n sß Quách Am v¾i kinh nghi®m tu t§p sâu dày ðã v¨ 10 bÑc tranh chån trâu ð¬ khéo léo di­n tä tiªn trình tu t§p chánh ni®m này.

— bÑc tranh thÑ nh¤t, hình chú bé ði v« phía trß¾c nhßng m£t quay ngßþc v« phía sau tßþng trßng cho sñ ðiên ðäo, chìm theo v÷ng tß·ng.

BÑc tranh thÑ hai, hình chú bé nhìn th¤y d¤u chân trâu. Tßþng trßng cho giai ðoÕn m¾i t§p tu, v÷ng tß·ng ðã ði qua khá xa, hành giä b¸ trôi theo mµt ðoÕn r°i m¾i sñc tïnh: "Chªt cha, nãy gi¶ b¸ v÷ng tß·ng gÕt" !

BÑc tranh thÑ ba, hình chú bé nhìn th¤y ph¥n ðuôi con trâu. Tßþng trßng cho giai ðoÕn có tiªn bµ mµt chút. Mµt ý ni®m kh·i lên, trôi qua mµt ðoÕn, nhßng ðªn cu¯i ý ni®m hành giä m¾i tïnh giác, tách cái biªt và cái suy nghî ra. Cûng muµn m¤t mµt ph¥n.

BÑc tranh thÑ tß, hình chú bé c¥m dây vàm, v¤t vä giæ con trâu lÕi, con trâu ðã hi®n nguyên hình t× ð¥u ðªn cu¯i. Tßþng trßng cho giai ðoÕn khá h½n, hành giä hªt sÑc c¯ g¡ng tïnh giác th¤y rõ t× ð¥u ni®m ðªn cu¯i ni®m, không còn b¸ chìm theo v÷ng tß·ng næa.

BÑc tranh thÑ nåm, chú bé thong thä c¥m dây vàm, n¡m ð¥u trâu ði theo. Tßþng trßng cho giai ðoÕn døng công ðã nh© nhàng, ý ni®m v×a ch¾m kh·i âm th¥m, chßa thành l¶i, ðã b¸ biªt và ch¤m dÑt. SÑc tïnh giác cüa nµi tâm hành giä r¤t sáng. Hành giä th¤y tâm mình nhß chiªc thùng không ðáy, v÷ng tß·ng kh·i r°i tñ m¤t mà d߶ng nhß hành giä không c¥n c¯ g¡ng nhi«u. Sñ døng công r¤t nh© nhàng thänh th½i. ÐÑc hÕnh b¡t ð¥u xu¤t hi®n. Ðây là giai ðoÕn phá ðßþc Nåm tri«n cái.

BÑc tranh thÑ sáu, hình chú bé ng°i trên lßng trâu ung dung th±i sáo, tßþng trßng cho giai ðoÕn không còn døng công mà tâm vào ð¸nh d¥n d¥n, vào ð¸nh d¥n d¥n. Hành giä hoàn toàn làm chü v÷ng tß·ng. Chï khi nào có vi®c c¥n phäi kh·i ý s¡p xªp thì sØ døng ðªn tâm ni®m, còn ngoài ra v÷ng tß·ng không kh·i mµt cách thô l§u, chï còn nhæng v÷ng tß·ng r¤t tª nh¸ nhß bøi b£m nhö nhi®m nhßng b¸ sÑc tïnh giác cüa tâm th߶ng xuyên hóa giäi d¥n. Ðây là trÕng thái chÑng S½ thi«n.

T× bÑc tranh thÑ bäy tr· ði là ðã thuµc v« chánh ð¸nh, s¨ nói v« sau.

Trong phß½ng pháp chánh ni®m này, hành giä chï thu¥n sØ døng mµt sñ døng công duy nh¤t là tách cái biªt và cái suy nghî ra làm hai, cái biªt th¤y rõ v÷ng tß·ng là ð¯i tßþng hß d¯i bên ngoài, không ch¤p nh§n cái suy nghî và thª là v÷ng tß·ng không còn ðßþc cung c¤p sÑc mÕnh ð¬ có th¬ kéo dài, nó phäi ch¤m dÑt. Tâm hành giä không trø vào mµt ði¬m nào, không dña vào mµt phß½ng ti®n nào, th߶ng xuyên tïnh giác r²ng rang. Mµt s¯ các thi«n sß Trung Hoa g÷i trÕng thái này là ch½n tâm, là ông chü, là kiªn tánh.

Trong m÷i phút giây cüa cuµc s¯ng, hành giä th߶ng xuyên miên m§t giæ gìn trÕng thái tïnh giác nhß thª. Khi làm các công vi®c m£c dù chï lo giæ tâm, không màng ðªn công vi®c, nhßng hành giä r¤t khéo léo, làm vi®c r¤t chu ðáo ít s½ sót vì không nghî ngþi lung tung. Không chåm chú vào công vi®c nhßng t×ng thao tác hi®n ra rõ ràng vì tâm không v¦n v½ nghî các chuy®n khác. Chï giæ cái g¯c tâm thª mà tñ nhiên không l½ ð¬nh n½i vi®c làm. Vi®c làm r¤t c¦n tr÷ng.

Khi bß¾c ði, t×ng bß¾c chân chÕm ð¤t nhß thª nào luôn luôn ðßþc biªt rõ m£c dù hành giä chï lo giæ tâm chÑ không chü trß½ng chú ý vào bß¾c chân.

Có mµt s¯ ng߶i kêu g÷i làm vi®c gì phäi chú ý vào công vi®c ðó, là sai ! Nhi«u ng߶i nghe l¶i khuyên này nên c¡t lúa, cu¯c ð¤t, cßa cây gì cûng lo chú ý vào công vi®c. T¯i ðªn t÷a thi«n, nhæng hình änh làm vi®c trong ngày kh·i lên ch§p chùng trß¾c m£t b·i vì sñ chú ý ðã làm cho vi®c làm ghi ð§m vào tâm.

Ng߶i tu chánh ni®m chï lo giæ g¯c tâm, không lo chú ý vào công vi®c nhßng công vi®c tñ nhiên chu ðáo kÏ lÕ. — giai ðoÕn ban ð¥u khi còn phäi chån trâu cñc kh±, chï lo giæ g¯c tâm, có khi hành giä b¸ xao lãng n½i vi®c làm. Nhßng ð×ng sþ, cÑ lo giæ tâm. Ъn khi tâm thu¥n thøc, tñ nhiên vi®c làm s¨ chu ðáo h½n trß¾c bµi ph¥n.

Phß½ng pháp thÑ hai là chánh ð¸nh. Chánh ð¸nh là giai ðoÕn r¯t ráo cu¯i cùng trong Bát chánh ðÕo. Yêu c¥u cüa chánh ð¸nh g¡t gao h½n chánh ni®m. Nªu chánh ni®m chï yêu c¥u biªt rõ v÷ng tß·ng, tách cái biªt khöi v÷ng tß·ng ð¬ không l¥m theo v÷ng tß·ng thì yêu c¥u cüa chánh ð¸nh là hoàn toàn không kh·i v÷ng tß·ng.

Hành giä không ðßþc d¢n ép nhßng phäi làm sao v×a nh© nhàng, v×a chåm chú, làm cho v÷ng tß·ng hoàn toàn không kh·i.

Chánh Ni®m và Chánh иnh luôn luôn h² trþ cho nhau.

Chánh ni®m ðòi höi phäi tu trong t×ng phút giây cüa cuµc s¯ng trong khi chánh ð¸nh ðòi höi phäi tu trong tß thª kiªt già.

Chánh ni®m sØ døng tâm vô trø, không phß½ng ti®n trong khi chánh ð¸nh trø tâm vào h½i th·, có sØ døng phß½ng ti®n. Phß½ng ti®n trø tâm trong h½i th· giúp cho sÑc nhiªp tâm mÕnh h½n rõ r®t. 

Chánh ni®m giúp cho hành giä d­ vào chánh ð¸nh và ngßþc lÕi, chánh ð¸nh giúp cho hành giä thu¥n thøc chánh ni®m trong ð¶i s¯ng bình th߶ng. Chánh ni®m theo dõi tâm t× phía sau giúp hành giä hình thành ðßþc cån bän ÐÕo ÐÑc ban ð¥u. Chánh ð¸nh an trø h½i th· giúp hành giä ði sâu vào ð¸nh. Hành giä phäi tu t§p chánh ni®m kÛ lßÞng ð¬ tÕo thành ÐÑc hÕnh làm n«n täng cho su¯t cuµc ð¶i tu hành cüa mình, không ðßþc vµi vàng ði s¾m vào tu t§p chánh ð¸nh s¨ ð± vÞ v« sau.

V¾i ph&szli