HÕnh Phúc, Kh± Ðau

Con ng߶i ðßþc sinh ra ð¶i ð¬ tìm hÕnh phúc hay tìm ðau kh±? Câu höi xem nhß ng¾ ng¦n, vì trong cuµc ð¶i ðã có th×a hÕnh phúc và kh± ðau, ai dÕi mà tìm ðau kh±. Nhßng tÕi sao lÕi phäi tìm hÕnh phúc? HÆn là hÕnh phúc mang cái nghîa d ch¸u va an vui! Còn kh± ðau thì chï có ng߶i b¤t bình th߶ng m¾i mong mu¯n. Hai chæ kh± ðau ðã ð¥y ðü nghîa cüa nó, không c¥n phäi giäi thích, Nhßng có ðßþc cäm giác d ch¸u cüa hÕnh phúc phäi là do giây phút ch¤m dÑt sñ kh± ðau. Nhß thª hÕnh phúc và kh± ðau chï là hai m£t ð¯i ðãi nhau.

S¨ không bao gi¶ có ðßþc sñ an lÕc hÕnh phúc nªu không có m£t cüa ðau kh±, và chÆng bao gi¶ biªt ðßþc an lÕc, hÕnh phúc là cái gì nªu cuµc ð¶i không có kh± ðau, khó ch¸u, bu°n phi«n...Chính nh§n thÑc ðßþc hai m£t ð¯i ðãi giä l§p này mà các v¸ Thánh nhân B° Tát ðã dæng dßng v¾i hÕnh phúc và không thèm bu°n nhìn ðau kh±. Các v¸ ðã biªt hÕnh phúc là cái giä b·i vì nó ðªn và ði trong tÑc kh¡c (sát na). Sñ ðªn ði cüa nó là do sñ d¢n co, giành giñt v¾i kh± ðau, bñt d÷c. Cûng nhß kh± ðau là sñ nhßþng bµ cüa an lÕc hÕnh phúc trong tÑc th¶i, và r°i cûng s¨ bªn m¤t ð¬ ð±i phiên nhau kh±, vui, vui, kh±.

Có ai trong cõi ð¶i này mà ðßþc vui hoài, và có ai lÕi không có mµt ni«m vui nhö nào trong kiªp s¯ng! Dù r¢ng hi®n trên thª gi¾i này có r¤t nhi«u ng߶i ðang kh± và cái kh± trùm phü cuµc ð¶i h÷ cho ðªn lúc nh¡m m¡t. Nhßng giây phút nh¡m m¡t lìa ð¶i ¤y, ai cóth¬ biªt ðßþc là h÷ không có ni«m an lÕc nh© nhàng! H÷ có th¬ nh¡m m¡t trong an lÕc, vì nghî r¢ng t× ðây s¨ không còn ðau kh± næa. Ngßþc lÕi kë s¯ng sung sß¾ng giàu sang, lúc nh¡m m¡t, ai lÕi bäo r¢ng h÷ không ðau kh±! H÷ có th¬ nh¡m m¡t trong ðau kh±, vì nghî r¢ng t× ðây s¨ không còn ðßþc hß·ng thø nhæng v§t ch¤t cüa chính mình tÕo nên.

LÕi th¤y nhß thª mà các b§c Thánh nhân s¯ng TH‡T trong sñ an lÕc hÕnh phúc. Sñ an lÕc trong hÕnh phúc n¥y không n¢m trong sñ ð¯i ðãi cüa kh± vui, nó chï có th¬ cäm nh§n ðßþc t× n½i sñ th¤y biªt th§t, giä cüa hai m£t ð¯i ðãi mà ra. Nhßng nó không phäi là mµt sñ tr×u tßþng, siêu hình nào cä. Có th¬ nói trong chúng ta nhæng ai bån khuân v¾i vui kh± cûng ðã có kinh nghi®m qua mµt hay vài l¥n trong ð¶i. ChÆng hÕn chúng ta có th¬ nh¾ lÕi mµt lúc nào ðó trong quäng ð¶i chúng ta ðã cäm nh§n ðßþc mµt hÕnh phúc an vui nh© nhàng. Tß tß·ng ta th§t thß th¾i, ta cäm th¤y lâng lâng trong lòng b·i mµt ni«m vui th§t lÕ, mµt ni«m vui mà không có ði«u ki®n nào cä, mµt ni«m vui ch¤p nh§n tha thÑ và ch¸u ðñng. Tha thÑ cho t¤t cä dù là kë ta thù ghét nh¤t, ch¸u ðñng t¤t cä dù là nhæng sñ vi®c ngang trái b¤t an, và trong cái tha thÑ ch¸u ðñng ðó lÕi không có m£t cüa b¤t cÑ ðòi höi nào, mong mu¯n nào ðßþc ðáp lÕi. Chï biªt r¢ng ðây là mµt sñ thß thái, an lành phát xu¤t t× mµt ni«m vui ðúng nghîa.

Nªu giäi thích thêm nghîa cüa sñ an lÕc thanh t¸nh này, e lÕi k©t vào vòng ð¯i ðãi buông bên ðây nghiêng bên kia, cho nên chï tÕm nói v§y thôi. T× ðây chúng ta th¤y r¢ng nªu hi¬u ðúng, th¤y ðúng ý nghîa cüa sñ vui kh±, thì con ng߶i ðã tìm ðßþc an lÕc nhi«u h½n ðau kh±. Cho dù cái an lÕc mà chúng ta có ðây còn n¢m · ngoài ni«m an lÕc thanh t¸nh cüa các v¸ Thánh nhân. 

Thái ðµ ði«m tïnh trß¾c kh± vui ð¯i v¾i chúng ta cûng quä th§t khó. Tuy nhiên ta có th¬ hi¬u tÕi sao ta vui và tÕi sao ta kh±. Và vui thª nào ð¬ ni«m vui không mât, kh± thª nào ð¬ không ðánh m¤t mình. H÷c theo cái nhìn cüa các b§c Thánh hân chúng ta th¤y r¢ng kh± vui chï là vi®c th߶ng tình · thª gian này. Chính vi®c th߶ng tình hi¬n nhiên v§y, nên các Ngài dÕy cho ta cách nhìn và ð¯i xØ, ð¬ không phäi r½i vào løy phi«n v« kh± vui. Tìm hÕnh phúc hay tránh kh± ðau chï là vi®c loay hoay trong cuµc chï r¯i cuµc ð¶i, mà gút m· r¯i kia lÕi tñ ta c¥m l¤y. B·i hai m£t kh± vui luôn luôn có sÇn trong ta. Chï có cái ðáng tìm là tìm nguyên nhân cüa vi®c tìm kiªm. Sñ an nhiên m£c tïnh trß¾c kh± vui cüa các b§c Thánh nhân ðã chï cho ta nghuyên nhân ðó. Nguyên nhân cüa sñ b°n ch°n lo l¡ng m¤t còn, tÕo ra sñ høt h¦ng ð¬ r°i tìm lÕi quân bình qua nhi«u hình thÑc, cûng t× ðây mÑc ðµ kh± vui tång trß·ng. T¤t cä nhæng r¯i ren này chï mang lÕi cho ta nhæng b¤t an. B¤t an ngay trong lúc ðßþc hÕnh phúc và càng b¤t an h½n næa khi ð¯i ð¥u v¾i ðau kh±.

Th¤y ðßþc sñ tìm kiªm hoài công vô ích này, giúp ta th¤y ðßþc hÕnh phúc, kh± ðau ð«u do ta chü ðµng. Và chính v§y cho nên ta có th¬ hài hòa b¢ng cách nào ðó dß¾i thái ðµ h÷c hÕnh ði«m tïnh, sáng su¯t ð¬ hai m£t kh± vui không thái quá, và nhß thª có th¬ cäm nh§n ðßþc trong tinh th¥n sáng su¯t cüa ng߶i Ph§t tØ v« v¤n ð« hÕnh phúc và kh± ðau.

Xuân KÖ Mão 1999

Thích Ph± Huân