Harald Rosenloew Eeg, 25 tu±i, là sinh viên Khoa Tôn Giáo h÷c tr߶ng ÐÕi h÷c Olso, Na Uy. Ngoài th¶i gian h÷c, c§u còn làm vi®c bán th¶i gian cho mµt Trung tâm khuyªt t§t - tâm th¥n trë em ; sáng tác nhÕc và viªt ti¬u thuyªt (có mµt quy¬n ðã ¤n hành và ðßþc bình ch÷n là tác ph¦m hay trong nåm 1995). Ð¥u tháng 12-1995, Harald ðªn Vi®t Nam ð¬ nghiên cÑu Ph§t giáo Vi®t Nam, chúng tôi ðã có d¸p tiªp xúc và Harald cho biªt lý do tÕi sao anh mu¯n nghiên cÑu ðÕo Ph§t tÕi Vi®t Nam. Anh nói : Nåm cu¯i cüa tôi · ðÕi h÷c là th¶i gian dành ð¬ nghiên cÑu và viªt lu§n vån t¯t nghi®p. M²i sinh viên ðßþc quy«n tñ ch÷n ð« tài cho lu§n vån cüa mình. Tôi hy v÷ng lu§n vån t¯t nghi®p cüa tôi s¨ viªt v« Ph§t giáo · VN.

* Vì sao bÕn ch÷n ð« tài v« Ph§t giáo VN ?

- Ngày nay sñ tiªp xúc giæa các n«n vån hóa và Tôn giáo là ði«u không th¬ tránh khöi. Qua các phß½ng ti®n truy«n thông hi®n ðÕi, giúp ta hi¬u biªt nhi«u h½n v« các n«n vån hóa và tôn giáo khác nhau trên kh¡p thª gi¾i. Qua hai l¥n viªng thåm VN, cµng v¾i môn ðang h÷c, khiªn tôi chú ý ðªn Ph§t giáo VN và mu¯n làm mµt ti¬u lu§n v« tôn giáo này. 

* Xin nói rõ h½n.

- Tôi ð£c bi®t chú ý ðªn sñ hòa nh§p cüa Ph§t giáo vào lòng xã hµi VN. Theo tôi, Ph§t giáo là mµt yªu t¯ quan tr÷ng không th¬ thiªu trong ð¶i s¯ng tâm linh cüa ng߶i VN. Tín ngßÞng và triªt lý ðÕo Ph§t th§t sñ s¯ng ðµng qua sinh hoÕt cüa h÷. Mµt ði¬m khác, giáo lý và tß tß·ng cüa T¸nh ðµ và Thi«n r¤t thiªt thñc, g¥n gûi và phù hþp v¾i m÷i Ph§t tØ VN dù h÷ thuµc tông phái nào. Ðây là ði¬m khác bi®t giæa Ph§t giáo VN và các nß¾c Ph§t giáo láng gi«ng.

* Qua h½n hai tháng nghiên cÑu, bÕn thu nh§p ðßþc nhæng gì ?

- Tôi ðã ghi chép ðßþc h½n 100 trang bän thäo. Tôi ðã khám phá ra mµt ði«u mà trß¾c ðây tôi không h« biªt, PGVN mang n£ng tính tín ngßÞng dân gian, hay nói khác h½n có nhi«u loÕi hình vån hóa và tín ngßÞng t°n tÕi bên trong PGVN mà các nß¾c láng gi«ng không có. Ði«u ðó r¤t t¯t, tuy nhiên c¥n phäi loÕi bö nhæng cái không phù hþp (vì còn r¤t nhi«u sinh hoÕt mê tín d¸ ðoan · mµt s¯ chùa · nông thôn mi«n B¡c VN) v¾i chánh pháp. Tôi may m¡n khi ðßþc giäi thích v« ði«u ðó.

* Vi®c thu nh§p tài li®u có g£p khó khån gì không ?

- Có, vì ph¥n l¾n các chùa tôi có d¸p ghé thåm, các th¥y cô không nói ðßþc tiªng Anh mà tôi không rành tiªng Vi®t, vì thª tôi ðã bö lÞ r¤t nhi«u c½ hµi h÷c höi. Tuy nhiên, tôi may m¡n ðßþc sñ giúp ðÞ cüa giáo sß Minh Chi · Vi®n Nghiên cÑu Ph§t h÷c VN (do Thßþng t÷a Passadika · ÐÑc gi¾i thi®u) và ÐÕi ðÑc T¸nh Tu® · tr߶ng CCPHVN, giúp tôi tìm tài li®u, phiên d¸ch và giäi thích nhæng v¤n ð« khó. Giáo sß Minh Chi ðang giúp tôi tìm hi¬u v« Ph§t giáo th¶i Lý Tr¥n. Ngoài ra, còn mµt s¯ v¸ · chùa C± ThÕch (tïnh Bình Thu§n) cûng giúp ðÞ tôi.

* Biªt ðÕo Ph§t t× khi nào, vì sao bÕn ch÷n l÷c khoa Tôn giáo · ðÕi h÷c ?

- Tôi biªt ðÕo Ph§t l¥n ð¥u tiên qua khoa Tôn giáo h÷c và ð£c bi®t là qua hai l¥n viªng thåm VN trß¾c ðây. Tôi ch÷n l÷c khoa Tôn giáo là ð¬ có d¸p nghiên cÑu rµng các tôn giáo khác trên thª gi¾i và có th¬ ðóng góp mµt cái gì ðó cho n«n vån hóa cüa chúng tôi. Ph¥n l¾n ng߶i dân Na Uy ð«u mù t¸t v« các tôn giáo · nß¾c ngoài, th§m chí cä tôn giáo g¯c (Gia Tô giáo) cüa h÷ cûng thª. M£t khác, nhi«u v¸ Ph§t và B° tát theo giáo lý B¡c truy«n làm b¯i r¯i cho nhi«u sinh viên chúng tôi, vì chúng tôi chï ðßþc truy«n ðÕt h® tß tß·ng duy nh¤t là Ph§t giáo Nam truy«n. Do v§y, trong d¸p này tôi c¯ g¡ng h÷c höi và tìm kiªm nhæng tài li®u có liên quan ð¬ giúp cho khoa Tôn giáo tr߶ng chúng tôi ngày càng phong phú h½n.

* Sau khi t¯t nghi®p bÕn s¨ làm gì ?

- Tôi s¨ tiªp tøc nghiên cÑu và viªt v« các tôn giáo, có th¬ tôi s¨ dÕy môn này · ðÕi h÷c cüa tôi.

* Câu höi cu¯i cùng : Nhi«u ng߶i cho r¢ng phß½ng Ðông có nhæng chân lý quan tr÷ng ðáng k¬ cho ng߶i phß½ng Tây nghiên cÑu và h÷c höi. Ðã ðªn lúc ng߶i Tây phß½ng phäi quay v« Ðông phß½ng ð¬ tr· v« v¾i quê hß½ng tinh th¥n. BÕn nghî gì v« l¶i phát bi¬u ðó ?

- Không còn ch¯i cãi gì næa nªu nói ng߶i Tây phß½ng ðang hß¾ng v« phß½ng Ðông. — Na Uy và mµt s¯ qu¯c gia · phß½ng Tây, tôn giáo ðã tr· nên r¤t ph± biªn, ð£c bi®t là ðÕo Ph§t, ðang lan töa kh¡p ðó ðây và m÷i ng߶i ðang ð± xô tìm kiªm mµt con ð߶ng tâm linh, mµt ni«m tin thích hþp v¾i mình. Tôi cho r¢ng ðây là mµt biªn c¯ l¾n cho thª gi¾i phß½ng Tây, mµt biªn c¯ mà nó s¨ giúp cho phß½ng Tây quân bình ð¶i s¯ng giæa v§t ch¤t và tâm linh cüa h÷./.