Chß½ng 4

Gïai Tín Tâm Minh

Bài này ðßþc viªt ð¬ chú giäi tác ph¦m "Tín Tâm Minh" cüa Tam T± Tång Xán. Nªu có l¶i chßa khª hi®p xin tr÷n sám h¯i trß¾c ba ð¶i chß Ph§t, nªu có chút gì công ðÑc xin h°i hß¾ng ðªn kh¡p pháp gi¾i chúng sanh ð°ng thành Ph§t ðÕo.

Tác ph¦m Tín Tâm Minh ðßþc viªt vào th¶i kÏ Thi«n Яn Ngµ chßa phân thành nåm nhà bäy phái. Nåm nhà, tÑc ngû gia, là Vân Môn, Quy NgßÞng, Pháp Nhãn, Tào еng và Lâm Tª. Hai chi nhánh t× dòng Lâm Tª ðßþc cµng thêm vào ð¬ g÷i là bäy phái, hay th¤t phái, là Dß½ng KÏ và Hoàng Long. Ngày hôm nay, chï còn hai dòng lßu truy«n là Lâm Tª và Tào еng, các dòng khác ð«u b¸ m¤t truy«n. Dòng Vân Môn b¸ m¤t truy«n s¾m nh¤t, chßa ð¥y hai thª kÖ, do vì tông phong vi di®u, không ch² cho h÷c nhân bám víu, nên chß Tång ðß½ng th¶i ð«u g÷i dòng này là vß½ng giä chi pháp. Các phß½ng pháp truy«n dÕy Thi«n còn lßu truy«n t¾i nay ðßþc xu¤t phát và sØ døng t× hai dòng Lâm Tª và Tào еng là khán công án và m£c chiªu.

Nhß v§y, v¤n ð« phäi ð£t ra là, trß¾c th¶i kÏ có phß½ng pháp dÕy Thi«n cüa nåm nhà bäy phái, chß T± ðã dÕy Thi«n nhß thª nào? Tín Tâm Minh là bän vån v« Thi«n ðßþc viªt · th¶i kÏ vi®c dÕy Thi«n hoàn toàn không nß½ng tña b¤t kÏ mµt phß½ng pháp hay kÛ thu§t nào hªt. Và l¶i l¶i ð«u nêu lên tông chï Thi«n.

Nhß thª nào ð¬ n¡m ðßþc tông chï Thi«n trong Tín Tâm Minh?

Có hai cách ð¬ nghî t¾i. Cách thÑ nh¤t là ði thÆng vào Tín Tâm Minh ð¬ n¡m tông chï Thi«n, hoàn toàn không nß½ng tña vào b¤t kÏ mµt pháp thoÕi nào cüa ð¶i sau. Cách này có ßu ði¬m là ng߶i ð÷c s¨ có cäm giác nhß ðang ð¯i thoÕi v¾i Ngài Tång Xán, l¶i l¶i ð«u có th¬ hi®n lên mµt cách tß½i m¾i, nhß khi Ngài ðang nói v¾i h÷c trò. Ðó chï là trong tr߶ng hþp bän chú giäi này thành công. Ði«u này g¥n nhß không th¬ xäy ra. Vì nhß v§y thì t¤t cä chúng ta ð«u phäi dùng ngôn phong cüa th¶i kÏ ðó, v¾i ng߶i có th¬ th¤u tri®t ðßþc thì th§t sñ là säng khoái, nhßng có th¬ s¨ làm t¯i nghîa thêm nhæng l¶i v¯n ðã khó th¤u tri®t.

Cách thÑ hai là n¡m tông chï Thi«n trß¾c, r°i m¾i vào Tín Tâm Minh sau. cách này thì lÕi trái ý Ngài Tång Xán, vì có th¬ tin r¢ng, Ngài viªt Tín Tâm Minh là nh¡m vào nhæng ng߶i chßa n¡m ðßþc tông chï Thi«n, và cûng hoàn toàn chßa nghe ðßþc nhæng pháp thoÕi cüa ð¶i sau. Tuy nhiên, cách này cñc kÏ ti®n lþi vì ta có th¬ vào ðßþc Tín Tâm Minh thông qua tông chï Thi«n b¢ng nhi«u cách khác nhau. Bän chú giäi này s¨ dùng phß½ng pháp thÑ nhì này và dùng m÷i l¶i ð½n giän ð¬ làm cho bän vån th§t sñ rõ ràng d­ hi¬u. Nhæng ch² quan tr÷ng ho£c khó hi¬u, s¨ ðßþc giäi b¢ng nhi«u cách khác nhau và b¢ng nhi«u pháp thoÕi khác nhau. Nhæng cänh gi¾i cüa pháp ð¸nh này, ho£c các trÕng thái cüa Tâm, mà không dùng ngôn ngæ vån tñ di­n tä cho minh bÕch ðßþc, s¨ ðßþc l§p ði l§p lÕi trong các mÕch vån khác nhau.

Nhß v§y, b¯ cøc cüa bän chú giäi này s¨, trß¾c là nêu lên tông chï Thi«n, lßþc s½ v« các khuynh hß¾ng Thi«n Яn Ngµ còn lßu truy«n hi®n nay, sau s¨ ði vào Tín Tâm Minh.

Tông Chï Thi«n 

Chß T± · Trung Hoa th߶ng dùng cách phân loÕi Thi«n làm hai: Nhß Lai Thi«n và T± Sß Thi«n. Nhß Lai Thi«n là pháp môn Thi«n do Ph§t dÕy lßu truy«n trong Kinh ði¬n. T± Sß Thi«n, hay Яn Ngµ Thi«n, là pháp môn Thi«n do Ph§t dÕy truy«n qua chß T± không qua ngôn ngæ vån tñ, · ngoài giáo ði¬n.

Nhß Lai Thi«n chia làm hai bµ chính: Thi«n Ti¬u Th×a và Thi«n ÐÕi Th×a.

Thi«n Ti¬u Th×a dña trên nguyên t¡c ð¯i tr¸, l¤y Trí Hu® chiªu phá phi«n não, th¤y có Niªt Bàn ð¬ mong c¥u, th¤y có vô minh ð¬ ðoÕn lìa.

Thi«n ÐÕi Th×a dña trên nguyên t¡c chuy¬n y, chuy¬n v÷ng thành ch½n, chuy¬n phi«n não thành Niªt Bàn, chuy¬n vô minh thành Trí hu®.

T± Sß Thi«n hoàn toàn không dña trên nguyên t¡c ho£c pháp tu nào hªt. V¤n ð« chï là, th¤y Tánh thì thành Ph§t. Tông chï có th¬ tóm g÷n vào mµt l¶i nhß sau, phi«n não v¾i Niªt Bàn cûng chßa t×ng mµng qua, v÷ng v¾i ch½n ð«u không l§p, thì còn có mµt pháp nào ð¬ tu næa. Tông chï này ðßþc nêu lên rõ ràng qua hai câu k® cüa Ngài Tông Di­n, T± thÑ nhì cüa Tào еng Vi®t Nam:
 

Hæu vô câu b¤t l§p
Nh§t cänh b±n ðß½ng bô.
(Hæu v¾i vô ð«u không l§p
Thì m£t tr¶i Hu® s¨ lên cao).

Theo ðúng tông chï thì phäi là hoàn toàn không có pháp nào ð¬ tu hªt. Cho nên còn ðßþc chß T± g÷i ðây là cØa không cØa, ho£c không mµt ch² hÕ thü, không mµt n½i ra sÑc. T¤t cä nhæng phß½ng pháp cüa ð¶i sau ð«u chï là viên gÕch dµng cØa.

Chß T± · Tây TÕng lÕi chia Ph§t Giáo làm ba th×a: Ti¬u Th×a (Hinayana), ÐÕi Th×a (Mahayana) và Kim Cang Th×a (Varayana). Kim Cang Th×a có khi còn ðßþc g÷i là M§t bµ (Tantrism). Thi«n Яn Ngµ bên Tây TÕng thuµc v« ph¥n Vô Tß¾ng M§t Tông (formless Tantrism), g÷i tên là ÐÕi Thü „n d¸ch nghîa t× chæ Mahamudra, hay pháp môn khác g÷i là Dzogchen, ðßþc d¸ch nghîa là ÐÕi Toàn Thi®n theo các sß Chùa Tây TÕng, Bình Dß½ng.

Cách truy«n dÕy trß¾c th¶i kÏ ðßþc s¡p xªp thành thÑ l¾p vçn là chï thÆng Tánh cüa Tâm, vào n½i ðó mà bäo nh§m. Nói theo kinh TÑ Th§p Nh¸ Chß½ng thì ch² này là, tu vô-tu tu, ni®m vô-ni®m ni®m, hành vô-hành hành. Ý là, tu cái không-tu mà tu, ni®m cái không-ni®m mà ni®m, làm cái không-làm mà làm. V¯n th§t hoàn toàn không có mµt pháp nào hªt. Th¤y có mµt pháp nào ho£c mµt n² lñc nào ð«u là sai.

Trong truy«n th¯ng không có mµt pháp nào ð¬ trao cho ng߶i, dß¾i ðây là bän vån ÐÕi Thü „n do ÐÕo Sß Tilopa truy«n dÕy cho Ngài Naropa, Ngài Naropa truy«n dÕy lÕi cho Ngài ÐÕi D¸ch Giä Marpa (1012-1096), Ngài Marpa dÕy lÕi cho Ngài Milarepa (1053-1135). Яi chiªu bän vån này v¾i pháp m£c chiªu cüa dòng Tào еng, ta th¤y hoàn toàn không có gì sai khác cä. Bän Vi®t d¸ch dß¾i ðây ðßþc trích t× trong bän thäo sách chßa ¤n hành cüa ÐÕi ÐÑc Phøng S½n, pháp t× Tào еng Nh§t Bän, ðang ho¢ng pháp tÕi California. Nhân ðây, cûng xin cäm ½n nhã ý cüa ÐÕi ÐÑc ðã cho phép trích ðång vào ðây.

ÐÕi Thü „n Vån

ÐÕi Thü „n vßþt ra ngoài ngôn ngæ và ký hi®u
Nay ta truy«n cho con Naropa
Kë ðã n² lñc tu hành và ð¥y lòng trung h§u.

Tánh không c¥n ði¬m tña
ÐÕi Thü „n cûng không nß½ng tña vào ðâu cä
Không c¥n mµt chút c¯ g¡ng nào
Ta chï ð¬ tâm buông xä tñ nhiên và thong dong
Thì ta có th¬ ð§p tan xi«ng xích và trói buµc
Ь ðÕt ðªn ch¯n tñ do vô cùng.

Nªu khi nhìn vào không-gian mà không th¤y gì cä
Và nªu v¾i Tâm mà quan sát tâm
Thì tâm phân bi®t b¸ tiêu tan
Và ta ðÕt ngay ðªn Ph§t quä.

Các ðám mây lang thang trên b¥u tr¶i
Không có r­, không n½i trú ngø
Các ý tß·ng phân bi®t cûng thª
Khi chúng n±i trôi trong tâm chúng ta
Khi ðã th¤y ðßþc tñ tánh cüa mình
Thì m÷i sñ phân bi®t ð«u tñ nó ch¤m dÑt.

Trong không gian các hình thù và màu s¡c xu¤t hi®n
Nhßng chÆng v§t gì làm v¦n ðøc ðßþc không gian
T× tñ tánh m÷i thÑ xu¤t hi®n
Nhßng ðÑc hÕnh và tµi l²i không làm nó ô nhi­m
BÑc màn ðen t¯i cüa muôn thª kÖ
Không th¬ che n±i ánh sáng m£t tr¶i
Th¶i gian dài vô cùng cüa luân h°i
Không th¬ ngån-ch£n ánh sáng chiªu di®u cüa Tâm
Dù có dùng ngôn-ngæ mà giäi thích v« tánh Không
Thì cái không ¤y cûng không di­n tä ðßþc
Dù nói r¢ng tâm chiªu sáng mµt cách huy«n di®u
Thì chân lý ¤y vßþt ra ngoài m÷i ngôn ngæ
Dù bän ch¤t cüa tâm là tr¯ng r²ng
Nhßng có chÑa ðñng và bao trùm m÷i v§t
Ь thâm nh§p vào chân lý uyên áo ðó
Ð×ng ð¬ thân phäi thñc hành pháp môn nào
Hãy câm nín và im l£ng
Tâm tñ rû sÕch t¤t cä và không nghî ðªn gì cä
Nhß mµt cành trúc r²ng lòng, thân th¬ an nghï nhß thª ðó.

Ð×ng cho gì cä và cûng ð×ng nh§n gì cä
Hãy ð¬ cho tâm an nhiên tñ tÕi
ÐÕi Thü „n là tâm chÆng vß¾ng m¡c vào ði«u gì
Và nªu thñc hành nhß thª ta s¨ ðÕt ðßþc Ph§t quä.

Vi®c trì chú và thñc hành løc ðµ Ba La M§t
H÷c kinh và trì gi¾i
Cùng các l¶i giäng dÕy trong thánh ði¬n
S¨ không mang lÕi chân lý ¦n tàng
Vì lúc tâm tràn ð¥y sñ ham mu¯n ðÕt ðßþc mµt kªt quä nào ðó

Cho dù cho là mu¯n giác ngµ
Thì cûng ngån tr· ánh sáng chiªu di®u t× tâm.
Kë nào trì gi¾i nhßng câu ch¤p
Thì ðã phän bµi lÕi con ð߶ng tu hành
Hãy ch¤m dÑt t¤t cä m÷i hoÕt ðµng vô ích và buông bö m÷i døc c¥u

Và ð¬ cho ý tß·ng m£c tình ðªn và ði
Nhß các lu°ng sóng bi¬n dâng lên r°i hÕ xu¯ng
Kë nào không ð¬ tâm mình dính m¡c hay phân bi®t th¸ phi
Ðó chính là kë hành trì M§t Gi¾i.

Kë nào ðã buông bö sñ ham mu¯n và không còn bám víu vào ðâu
Thì th¤y ðßþc ý nghîa ðích thñc cüa kinh ði¬n
Trong ÐÕi Thü „n, chúng ta ðßþc giäi phóng
Khöi ngøc tù cüa thª gian này
Ðó là ng÷n Pháp Ðång t¯i thßþng
Mà kë nào không tin tß·ng là kë dÕi kh¶
Và luôn luôn phäi ng§m nh¤m sñ ð¾n ðau kh¯n kh±.

Trên con ð߶ng giäi phóng mình ra khöi phi«n não
Hãy nß½ng tña vào b§c ÐÕo Sß
Và khi ðßþc ân ði¬n cüa ngài
Thì con ð߶ng giäi phóng ðã b¡t ð¥u.

M÷i thÑ trên cuµc ð¶i này th§t vô nghîa
Chï là nhæng hÕt gi¯ng phi«n muµn
Các l¶i dÕy h©p hòi chï ðßa ðªn vi®c thñc hi®n các ði«u nhö bé
Chúng ta hãy noi theo l¶i hß¾ng dçn cüa B§c ÐÕi Giác Ngµ
Mà thñc hành cái th¤y cüa b§c Nhân Vß½ng là siêu lên sñ ð¯i ðãi
Và tinh t¤n trong sñ tïnh thÑc
Con ð߶ng vô hành là con ð߶ng cüa chß Ph§t
Và kë nào nß½ng theo thì ðÕt ðßþc Ph§t Quä.

Thª gi¾i vô th߶ng này nhß äo änh, nhß mµng huy­n, th¬ tánh nó không th§t có
Hãy lìa xa m÷i sñ trìu mªn và c¡t ðÑt m÷i sñ ràng buµc cüa ghét thß½ng
Mà thñc hành thi«n quán n½i ch² yên tînh v¡ng l£ng
Nªu ta · trong trÕng thái tñ nhiên an tînh
Mà không c¥n có mµt chút n² lñc nào
Thì ta chÑng ðßþc ÐÕi Thü „n
Và ðÕt ðßþc cái không n¡m b¡t ðßþc.

Ð×ng cho gì mà cûng ð×ng nh§n gì cä
Mà chï c¥n an nhiên tñ tÕi
Vì ÐÕi Thü „n vßþt qua t¤t cä m÷i ch¤p nh§n hay khß¾c t×
Vì A LÕi Gia ThÑc là vô sinh
Nên không th¬ b¸ ngån che hay làm nh½ b¦n
Nªu ta an trú trong ch¯n vô sinh
Thì t¤t cä m÷i s¡c tß¾ng ð«u tan vào Pháp Gi¾i
Và nhæng ham mu¯n cùng lòng kiêu hãnh
Cûng tan biªn vào ch¯n hß vô
Khi r­ cây b¸ c¡t ði thì lá cây tàn úa
Khi c¡t r­ v÷ng tâm thì luân h°i cûng r½i røng
Khi th¡p ng÷n ðèn thì ánh sáng làm tan biªn ngay bóng ðêm trong muôn vàn kiªp
SÑc mÕnh cüa tâm giác ngµ chï lóe lên là tiêu hüy bÑc màn vô minh.

Kë nào còn dính m¡c vào tâm
Thì không hi¬u ðßþc chân lý
Vßþt qua bên kia thª gi¾i cüa tâm
Kë nào có ý n² lñc tu t§p thì không th¤y ðßþc chân lý vßþt ngoài sñ tu t§p.
Ь biªt ðßþc cái chân lý vßþt ngoài v÷ng tâm và sñ tu trì theo pháp môn nhö
Ta phäi ch£t ðÑt m÷i dây m½ r­ má cüa tâm
Ь nhìn th¤y sñ v§t b¢ng c£p m¡t tr¥n
Nh¶ ðó mà có th¬ vßþt thoát khöi m÷i sñ phân bi®t h¥u có ðßþc sñ an nhiên tñ tÕi.

Cái hi¬u biªt t¯i thßþng vßþt lên m÷i sñ ð¯i ðãi
Hành vi t¯i thßþng bao trùm m÷i thÑ mà không dính m¡c
Sñ ð¡c quä t¯i thßþng
Là th¬ hi®n sñ huy«n di®u mà không có mµt chút mong c¥u
Khi m¾i thñc hành tu t§p
Hành giä th¤y tâm vang ðµng nhß ng÷n thác ð±
N½i giæa dòng, nhß dòng sông H¢ng Hà, nó tiªp tøc chäy ch§m lÕi và tr· nên êm d¸u
Và cu¯i cùng tâm là ðÕi dß½ng bao la
N½i ðó ánh sáng m© và con hþp thành mµt.

C¯t tüy cüa ÐÕi Thü „n và M£c Chiªu Thi«n chính là hoàn toàn không có mµt n² lñc nào cä, cÑ theo dòng nh§n ðßþc Tánh, th¤y Tánh thì cÑ an nhiên tñ tÕi mà vui ch½i. Pháp M£c Chiªu Thi«n ðã ðßþc trình bày ð¥y ðü trong bài "Thói Nhà Tào еng" nên s¨ không nói thêm · ðây.

Có mµt v¤n ð« th߶ng ðßþc ng߶i h÷c Thi«n quan tâm là phß½ng pháp tham công án cüa dòng Lâm Tª. Làm thª nào nhæng câu nói bí hi¬m ho£c nhæng cØ chï ðánh, ð§p, la hét lÕi có th¬ khai ngµ cho h÷c trò ðßþc? Làm thª nào mµt phß½ng pháp ðòi nhi«u n² lñc và ý chí lÕi có th¬ ðßa t¾i cänh gi¾i xa lìa m÷i n² lñc và ý chí, an nhiên tñ tÕi? Trß¾c khi lßþc giäi phß½ng pháp tham công án, chúng ta nên tr· ngßþc v« nhæng l¶i khai th¸ phß½ng ti®n cüa chß T± · các ð¶i trß¾c. B·i vì 1700 công án, hay còn g÷i là các pháp án hay pháp thoÕi do ð¶i sau lña ch÷n s¡p xªp, ð«u có liên h® v¾i các l¶i khai th¸ phß½ng ti®n. Nhßng nhæng l¶i hay cØ chï cüa các Thi«n Sß ð¶i sau th߶ng mang tính bí hi¬m h½n, møc ðích ð¬ di­n bày l¶i cÑu cánh. Уc bi®t là v¾i các Thi«n Sß uyên bác các môn h÷c cüa bách gia chß tØ và vån chß½ng l²i lÕc thì lÕi thích dùng nhi«u ¦n dø vån h÷c. Ði«u này ðã làm cho ði«u ðã bí ¦n lÕi càng thêm bí ¦n, gây thêm khó khån cho Thi«n sinh. Ng߶i ðß½ng th¶i ðßþc trß·ng thành chung trong mµt truy«n th¯ng vån h÷c v¾i các sß t¤t nhiên là nh§n ðßþc d­ h½n là các ng߶i ð¶i sau. Còn ð¯i v¾i ng߶i ðßþc trß·ng thành trong vån h÷c Tây phß½ng nhß h¥u hªt chúng ta thì lÕi càng khó bµi ph¥n.

Cách di­n bày b¢ng ¦n dø vån h÷c có th¬ tìm th¤y trong các thí dø sau:

Ngài Hß½ng Nghiêm nói:

"Nåm ngoái nghèo mà không th§t là nghèo,
Nåm nay nghèo m¾i th§t là nghèo,
Nåm ngoái nghèo không có mµt mänh ð¤t (Tâm) ð¬ c¡m dùi (pháp an tâm),
Nåm nay nghèo dùi cûng không còn".

Trong pháp thoÕi này, nghèo ví cho vô tâm, ð¤t chï cho Tâm, dùi chï cho pháp an tâm. Nªu không ðü mµt s¯ v¯n tß½ng ð¯i v« vån h÷c Trung hoa th¶i kÏ ðó, chúng ta không cách chi hµi ðßþc pháp thoÕi này. Dù v§y, ðó vçn chßa là l¶i cÑu cánh.

Thí dø khác có th¬ tìm ðßþc v¾i cách ¦n dø bí ¦n h½n nhß, sáo không l² và ðàn không dây. Mµt kë ðã ðÕi ngµ phäi nghe ðßþc và ch½i ðßþc sáo không l² và ðàn không dây. Âm thanh cüa sáo có l² và ðàn có giây là âm thanh do nhân duyên tÕo nên, thuµc pháp sinh di®t, tÑc pháp có sinh có di®t. Âm thanh cüa sáo không l² và ðàn không dây không do nhân duyên tÕo nên, thuµc pháp không sinh không di®t, g÷i t¡t là pháp vô sinh di®t. Có th¬ th¤y, ngay cä ng߶i uyên bác v« vån h÷c Trung Hoa cûng chßa ch¡c n¡m ðßþc ¦n dø này. Thñc sñ Thi«n chính tông không c¥n t¾i cái cách ¦n dø vån h÷c phÑc tÕp nhß v§y. Nhßng vì l¶i cÑu cánh không dùng ðßþc b¢ng ngôn ngæ vån tñ, nên các sß m¾i dùng nhi«u cách bí ¦n, v×a ð¬ khai th¸ l¶i cÑu cánh, v×a ð¬ ch£n ðÑng nhæng hi¬u l¥m cüa h÷c trò v« các l¶i phß½ng ti®n.

Ch² này, có Sß nói: "Nªu ta nói ra l¶i tµt cùng Tông chï thì nhà s¨ không dân." Nhà ðây là nhà T±. Nghîa là, nªu Ngài nói ra l¶i tµt cùng Tông chï ¤y, thì s¨ không có h÷c trò nào vào nhà T± n±i. Trong truy«n th¯ng dÕy Thi«n, các Sß th߶ng thích dùng sách Vô Môn Quan cüa Ngài Vô Môn Hu® Khai h½n là dùng sách Bích Nham Løc cüa Ngài Tuyªt Чu. B·i vì, r¤t ð½n giän, Ngài Tuyªt Чu giöi vån chß½ng quá, chï gây r¡c r¯i thêm cho h÷c trò. Trong khi ðó, Vô Môn Quan trñc tiªp h½n, ð½n s½ h½n, ít ¦n dø vån h÷c h½n, và cûng mãnh li®t h½n.

Các l¶i khai th¸ phß½ng ti®n thì r¤t nhi«u. Chúng ta có th¬ lßþc s½ mµt s¯ l¶i có tính ph± biªn · ðây.

L¶i ð¥u tiên th߶ng g£p nh¤t là các l¶i v« vô tâm. Vô tâm nghîa là s¯ng v¾i cái không-mµt-hi®n-tß¾ng cüa tâm. T± Sß B° Ы ÐÕt Ma viªt Vô Tâm Lu§n. Có Sß nói, Vô tâm th¸ ðÕo, vô tâm tÑc là ðÕo v§y. Nhßng T± Tr¥n Nhân Tông lÕi nói, vô tâm do cách nh¤t trùng quan, vô tâm vçn còn cách cä mµt äi quan v¾i giác ngµ v§y. B·i vì ðây vçn là l¶i phß½ng ti®n nên nói xuôi cûng ðúng, mà nói ngßþc cûng ðúng. Ng߶i s¯ng ðßþc v¾i vô tâm là s¯ng ðßþc v¾i Th¬ Tánh cüa Tâm, trong khi ðó các Tâm Ph§t, Ma, Thi®n, Ác, Lành, Dæ... chï là các hi®n tß¾ng cüa Tâm cûng nhß mây kh·i trong b¥u tr¶i, nhß sóng d§y trên m£t nß¾c, mà hß không v¾i ch¤t nß¾c, tÑc là Tánh cüa Tâm, vçn h¢ng b¤t ðµng an nhiên. L¶i này chï cách vào Th¬ cüa Tâm.

Có mµt l¶i chï vào Døng cüa Tâm là, bình th߶ng tâm th¸ ðÕo. L¶i này phÑc tÕp h½n l¶i trên. Ý là, tâm bình th߶ng, hay tâm h¢ng ngày, hay tâm h°n nhiên thoäi mái thì là thu§n ÐÕo v§y. Bình th߶ng tâm ý là, tâm có vô tâm (tÑc không mµt hi®n tß¾ng cüa tâm) thì cûng m£c k®, cÑ h°n nhiên thu§n Tánh mà vui ch½i thôi. Nhßng phäi th¤y là, ý này khó thâm nh§p h½n ý cüa "vô tâm th¸ ðÕo". B·i vì chúng ta chßa bao gi¶ th§t sñ là h°n nhiên hªt. Chúng ta là kªt quä cüa vô lßþng nhân gieo sÇn t× kiªp trß¾c, là trß·ng thành t× mµt n«n vån hóa, xã hµi, giáo døc, thói quen cüa kiªp này, là ðßþc ði«u ki®n hóa t× nhæng h® th¯ng mà không th¬ biªt hªt ðßþc. Dù có nói là giäi tr× kiªn thÑc hay xóa bö ký Ñc nhß Krishnamurti thì ch¡c gì ðã là h°n nhiên, ch¡c gì ngôn ngæ và hành ðµng cüa chúng ta th§t sñ xu¤t phát t× di®u døng cüa Tánh B±n Nhiên T¸ch Chiªu. H°n nhiên không có nghîa là thích u¯ng rßþu thì ði quán, thích nhäy ð¥m thì ði vû tr߶ng, vân vân. Không th¤u ðßþc nghîa này thì các hành ðµng cûng chï là do vô minh v§y, m£c dù chuy®n u¯ng rßþu v¾i nhäy ð¥m hoàn toàn không quan h® v¾i chuy®n ðÕo hay chuy®n không ðÕo. Không mµt phen th¤y ðßþc Tánh thì không bao gi¶ biªt ðßþc tâm h°n nhiên này là gì hªt. T¾i ðây ta có th¬ th¤y, tìm l¶i cÑu cánh th§t sñ là khó v§y, l¶i nào cûng có th¬ gây hi¬u l¥m hªt.

L¶i thÑ ba th߶ng g£p là các l¶i v« vô ni®m. L¶i vô ni®m th߶ng chï vào Tß¾ng cüa Tâm. Vô ni®m có h½i khác mµt chút v¾i vô tâm. Nghîa khác ðó là, vô tâm có th¬ g°m cä ni®m và vô ni®m, nhßng vô ni®m không th¬ g°m cä vô tâm và hæu tâm. Nghîa này th§t vi tª, vì · mµt vài trÕng thái, dù là ni®m hay vô ni®m mang nhi«u tính kÛ thu§t h½n là vô tâm. Tuy v§y, ða s¯ các Sß vçn ð°ng nh¤t hai chæ này, l¤y nghîa là, có tâm thì ni®m kh·i, vô tâm thì mµt ni®m cûng chÆng d¤y lên. Chúng ta có th¬ l¤y mµt thí dø cho rõ ràng h½n v« cách dùng hai nghîa này. Vô Tâm có th¬ ví nhß Tánh cüa nß¾c. Ni®m ví nhß m£t nß¾c d§y sóng. Vô Ni®m ví nhß m£t nß¾c không d§y sóng. Nhß v§y, Ni®m v¾i Vô Ni®m có khi chính là Hæu Tâm, và cûng có khi cûng chính là Vô Tâm. Do v§y, dùng chæ Vô Ni®m ti®n lþi h½n, vì ð¯i v¾i ng߶i chßa thñc sñ Ngµ thì có th¬ nh§n ra ðßþc, nhìn th¤y ðßþc Ni®m v¾i vô ni®m (tÑc sóng và không sóng) chÑ chßa th¬ nhìn th¤y ðßþc Vô Tâm (tÑc Tánh nß¾c cüa sóng). Nªu ng߶i ð÷c th¤y sñ phân bi®t Vô Tâm v¾i Vô Ni®m khá phÑc tÕp thì có th¬ ð°ng nh¤t hai nghîa này cûng ðßþc. Chæ nào cûng là ðÕi phß½ng ti®n cä. T¾i khi vào ðßþc ð¤t th§t, r°i m¾i biªt là l¶i nào cûng vçn còn xa ðÕo v§y.

Có th¬ tìm thêm mµt thí dø thÑ nhì cho rõ nghîa này h½n, b¢ng cách mßþn l¶i cüa mµt v¸ ÐÕi Giác Ngµ · thª kÖ 20 này. Krishnamurti, trong các sách cu¯i ð¶i ông, th߶ng khäo sát v« tiªn trình hình thành các ni®m (thought) và ð« ngh¸ nhæng ng߶i tin ông s¯ng v¾i cänh gi¾i cüa Vô Tâm (vacant mind). Ðây cûng chính là l¶i ðÕi phß½ng ti®n cüa Яn Ngµ Thi«n v§y.

Khi còn · Vi®t Nam, lúc tôi chßa hi¬u l¶i cüa Th¥y tôi, thì Sß thúc tôi là Ngài Th߶ng Chiªu có cho cây g§y ði ð߶ng là, cÑ ni®m vô-ni®m thì kiªp này thª nào cûng t¾i. L¶i này ti®n lþi h½n l¶i vô-ni®m mà cûng không hoàn toàn là vô-ni®m. V¾i th¶i gian thì s¨ th¤y ðßþc cái không dùng l¶i di­n tä ðó v§y. B·i vì ð¸nh nghîa vô ni®m theo Ngài Th¥n Hµi là: "Vô ni®m là không ni®m hæu và vô, không ni®m thi®n và ác, không ni®m cùng và vô cùng, không ni®m cân l߶ng, không ni®m B° Ы (giác), không h® ni®m n½i B° Ы, không ni®m Niªt Bàn, không h® ni®m n½i Niªt Bàn. Ðây là chÑng ðÕt vô ni®m." N½i khác, Ngài tiªp: "Các thi®n tri thÑc, nªu có kë trong hàng hæu h÷c ôm giæ mµt ni®m trong tâm, ni®m ¤y có th¬ dçn t¾i tö ngµ, nhßng khi cä ðªn mµt ni®m nhß thª không còn khu¤y ðµng trong tâm, tö ngµ cûng s¨ không còn næa, và ð¤y chính là vô ni®m."

Có mµt l¶i ðÕi phß½ng ti®n khác, trích t× Pháp Bäo Ðàn Kinh, do Løc T± Hu® Nång nói cho Hu® Minh lúc b¸ rßþt ðu±i ðòi y bát: "Ð×ng nghî thi®n, ð×ng nghî ác, ngay khi ðó chính là khuôn m£t th§t cüa ngß½i v§y." T± Vô Môn Hu® Khä phê bình ch² này là, trong lúc quýnh quáng không k¸p gì hªt, Løc T± ðã l¤y c½m t÷ng vào mi®ng Hu® Minh v§y. Ngài Vô Môn ðã nói ðúng, vì ðây vçn chßa là ð¤t th§t. Có th¬ chiªt giäi câu này nhß sau, nghî thi®n nghî ác ðß½ng nhiên là tâm chúng sanh, là sai r°i. Nhßng, ð×ng nghî thi®n, ð×ng nghî ác lÕi là Nhß Lai Thi«n, chÑ chßa là T± Sß Thi«n. Nªu phäi trä l¶i mµt câu nhß v§y theo c½ phong thì nên là, nghî v¾i ð×ng nghî vçn là mang gông ðeo c±, mang xi«ng vào chân v§y. Cho nên m¾i biªt, l¶i tµt cùng tông chï khó dùng ngôn ngæ vån tñ di­n bày.

Ngài ÐÑc S½n Tuyên Giám nói: "Tâm sanh thì các pháp sanh. Nªu khéo mµt ni®m chÆng sanh thì h¢ng thoát khöi sanh tØ, chÆng b¸ sanh tØ trói buµc, c¥n ði thì ði, c¥n ng°i thì ng°i, lÕi còn có vi®c gì?"

Có th¬ tìm ðßþc mµt phän lu§n · ðây ð¬ làm minh bÕch h½n các nghîa này. Trong kinh th߶ng nói, ngoÕi ðÕo Ni ki«n tØ có th¬ nh§p ð¸nh su¯t tám vÕn b¯n ngàn kiªp mà không sanh mµt ni®m, nhßng vçn không thoát khöi sanh tØ luân h°i.

Nhß v§y, câu höi có th¬ là, ch² khác nhau cüa mµt ni®m chÆng sanh cüa Thi«n Tông và ngoÕi ðÕo n¢m ch² nào? Trß¾c tiên phäi giäi nghîa tám vÕn b¯n ngàn kiªp v×a nói. Tám vÕn b¯n ngàn kiªp là tßþng trßng cho tám vÕn b¯n ngàn phi«n não. Ta th߶ng nghe nói, nhà Ph§t có tám vÕn b¯n ngàn pháp môn, nói theo Ti¬u th×a thì là ð¬ ð¯i tr¸ tám vÕn b¯n ngàn phi«n não, nói theo ÐÕi th×a thì là ð¬ chuy¬n y thành tám vÕn b¯n ngàn hß½ng hoa trang nghiêm cõi Ph§t. NgoÕi ðÕo có th¬ xa lìa phi«n não mà không sanh mµt ni®m nh¶ t§p ð¸nh. Ði«u khác cån bän nh¤t giæa Thi«n Tông và ngoÕi ðÕo là, pháp ð¸nh cüa T± Sß Thi«n là pháp vô sanh di®t, là ð¸nh cüa Pháp Thân, không do sñ tu t§p hay chÑng ngµ gì mà có th¬ ðßþc. Chìa khóa ð¬ phân bi®t ch² này là, không do mµt n² lñc nào cüa Tâm mà thành tñu.

Có mµt l¶i ðÕi phß½ng ti®n khác ßa ðßþc nh¡c t¾i là, cÑ theo dòng nß¾c mà vào. †n dø vån h÷c này mang ðßþc cä ba ph¥n, Th¬-Tß¾ngÐøng cüa Tâm. Nß¾c không có hình dÕng (tÑc là vô tß¾ng) gì hªt, nhßng lÕi biªn hóa thiên hình vÕn trÕng. — bình tròn thì mang tß¾ng tròn, bình vuông thì mang tß¾ng vuông, · gµp ðá xu¯ng thì g÷i là su¯i, · ð°ng b¢ng thì là sông, · ðÕi dß½ng thì là bi¬n. Hoàn toàn không mµt n² lñc nào hªt, mà cÑ tñ nhiên thoäi mái biªn hóa t¾i vô cùng.

Tuy nhiên, t¤t cä các l¶i vô tâm, bình th߶ng tâm, vô ni®m, ð×ng nghî thi®n ð×ng nghî ác, cÑ theo dòng nß¾c mà vào... ð«u không nói lên ðßþc cänh gi¾i th§t. Nªu không n¡m ðßþc væng vàng tông chï e có khi r½i vào cái ngoan không, không sanh mµt ni®m cüa ngoÕi ðÕo. Vä lÕi nªu Thi«n chï là nhß v§y thì d­ quá, quá d­ v§y, su¯t mµt ð¶i cÑ n¡m mµt chæ trên mà giæ thôi.

Ь tránh cho h÷c trò r½i vào nguy hi¬m trên, chß T± khi nghe nhæng l¶i trên ð«u cänh giác, × nhß v§y ðó, nhßng vçn còn thiªu mµt l¶i. Ðâu là cái l¶i r¯t sau này, tÑc là t¯i h§u cú ðó. Hình nhß không th¬ dùng ngôn ngæ di­n bày ðßþc, dù có hi¬n Tông chï ki¬u nhß, phi«n não v¾i Niªt Bàn cûng chßa t×ng mµng qua..., thì cûng chï là ki¬u mà chß T± bäo là bôi râu ðµi mão v¨ r¡n thêm chân. Cách th߶ng ðßþc dùng ð¬ trä l¶i tr߶ng hþp này là im l£ng, sñ im l£ng mà ð¶i sau th߶ng khen ngþi là m£c nhß lôi, câm l£ng nhß s¤m sét.

Có l¨, ðó là lý do ð¥u tiên mà công án ðßþc hình thành, và t¤t cä các l¶i khai th¸ phß½ng ti®n trên ð«u ðßþc biªn thành công án, ð¬ nói r¢ng, nªu chï vô tâm hay vô ni®m thì d­ quá, chßa ðâu, ð¶i sau còn phäi ng½ ng½ ngác ngác nhi«u næa, còn l¶i r¯t sau næa kia, phäi tìm ði, tham cÑu ði. Mµt khi chßa nhìn th¤y thì chßa biªt ðâu.

Trong nhæng th¶i kÏ ð¥u, khi h® th¯ng công án chßa hình thành, h÷c nhân không ðßþc trao mµt công án nh¤t ð¸nh, ta có th¬ ðoán nhß v§y. Cách dÕy Thi«n · Trung Hoa b¤y gi¶, có th¬ tin ðßþc là, ðã dùng ba cách khác nhau:

(1) M£c Chiªu Thi«n, ðßþc khai tri¬n và lßu truy«n qua dòng Tào еng.

(2) KÛ thu§t Tháo Ðinh Nh± Ch¯t, trò kh·i tâm gì cûng ð«u b¸ Th¥y phá, dù ðó là tâm Thánh, tâm phàm, tâm Ph§t, tâm ma... ð¬ ðßa trò vào ch² tình cùng lý t§n m¾i th¤y ðßþc cái Vô Cùng Vô T§n vçn ðang hi¬n hi®n trß¾c m¡t. KÛ thu§t này hoàn toàn không dña vào phép ng°i, chï Ñng biªn trong các ch² kh·i tâm và không kh·i tâm. Cä nåm nhà bäy phái ð«u dùng kÛ thu§t này. Th¥y tôi, Ngài TrÕm Nhiên T¸ch Chiªu, chï dùng riêng kÛ thu§t này khi dÕy tôi. Ði«u b¤t ti®n cüa kÛ thu§t (chæ ng߶i xßa g÷i là thü ðoÕn) này là phäi s¯ng g¥n Th¥y. Trong hành trÕng cüa các Sß dòng Qui NgßÞng xßa, chï th¤y riêng kÛ thu§t này, trong bài cØ xß¾ng tông phong Qui NgßÞng b¡t ð¥u v¾i câu: "Phàm Thánh tình t§n, Th¬ Lµ ch½n th߶ng..." Th¥y mà không hoàn toàn th¤u tri®t thì không dùng n±i kÛ thu§t này.

(3) Phß½ng pháp thÑ ba là, Th¥y dÕy trò mµt trong nhæng l¶i khai th¸ phß½ng ti®n (ðã nói trên) có tính cách an tâm g¥n v¾i cänh gi¾i th§t (th߶ng nói là, nhß l¤y bánh d² con nít ð×ng khóc), và yêu c¥u trò tìm câu r¯t sau, tÑc t¯i h§u cú, còn g÷i là thiªu mµt chùy sau gáy. Sß thúc tôi, Ngài Th߶ng Chiªu, ßa nói v¾i h÷c nhân là phäi ni®m vô ni®m, là cûng dùng phß½ng pháp này v§y.

Qua nhi«u ð¶i sau, phß½ng pháp thÑ ba, tÑc phß½ng pháp tìm câu r¯t sau b¢ng cách thâm nh§p các cänh gi¾i cüa vô tâm vô ni®m ðßþc biªn ð±i và h® th¯ng hóa thành phß½ng pháp tham công án. Ы tài càng lúc càng phong phú biªn hóa, lên t¾i 1,700 công án, không còn thu¥n túy chï khai th¸ Tâm Vô Tâm næa. T¾i ðây, thì phß½ng pháp thÑ tß ðßþc hình thành, pháp tham công án, cûng là phß½ng pháp ðßþc các h÷c nhân Tây phß½ng quan tâm nh¤t.

Sß Phøng S½n, trong biên khäo v« Thi«n (chßa in) có viªt:

"...Công án này có th¬ là mµt chæ hay mµt câu mà Thi«n sinh phäi thâm nh§p ý nghîa không b¢ng giäi thích hay ý lu§n. Sau ðó Thi«n sß BÕch †n · Nh§t ðã Ñng døng h® th¯ng công án mà Thi«n sinh phäi trình "l¶i giäi ðáp cùng th¥y". H® th¯ng công án này g°m có 5 loÕi t× th¤p lên cao nhß sau:

(1) Công án cho th¤y Bän Lai Di®n Møc (Pháp Thân).

(2) Công án Ñng døng giác tính không b¸ vß¾ng m¡c vào cái ngµ ban ð¥u (C½ Quan).

(3) Công án giúp thâm nh§p vào ý nghîa chân th§t cüa các l¶i khó nghî khó bàn (Ngôn Tuyên) cüa Chß T±.

(4) Công án khó vßþt qua (Nan Th¤u), loÕi công án này khó tin, khó giäi và khó thâm nh§p.

(5) Công án ð¥y Thi«n sinh vào thª gi¾i vô ngÕi trong cuµc s¯ng ð¥y phân chia, trói buµc và gi¾i hÕn, r°i tay không ði vào ch¯n chþ búa nhßng làm cho m÷i ng߶i ðßþc hß·ng lþi lÕc (Hß¾ng Thßþng).

Thi«n sinh phäi n² lñc th§t nhi«u và träi qua mµt th¶i gian lâu dài m¾i qua hªt 5 giai ðoÕn nói trên..."

Ðó là theo cách h® th¯ng hóa cüa dòng Lâm Tª Nh§t Bän. Tuy nhiên, theo sách Chích Thü Di®u Thanh, bän Anh - d¸ch là The Sound of The One Hand, Tiªng V² Cüa Mµt Bàn tay - do mµt Sß Lâm Tª Nh§t Bän viªt, sñ suy thoái · các ð¶i sau cüa Ngài BÕch †n ðã xäy ra mµt cách nghiêm tr÷ng. Thí dø, Th¥y mong ðþi mµt câu trä l¶i có tính cách công thÑc t× trò, nhß ð¬ trä l¶i câu: "Tiªng V² cüa mµt bàn tay?" trò phäi ðßa thÆng bàn tay v« phía Th¥y. Hi¬n nhiên, t¤t cä nhæng mong ðþi mµt ðáp Ñng công thÑc và chính nhæng ðáp Ñng công thÑc ð«u chï là Thi«n giä mÕo. Trong ð¤t th§t, tÑc là khi Th¥y và trò ð«u s¯ng ðßþc trong cänh gi¾i th§t, thì phäi là thiên biªn vÕn hóa, không mµt tâm ð¬ có th¬ kh·i ðßþc, thì l¤y ðâu ra công thÑc mà ch¶ ðþi v¾i ðáp Ñng.

Có th¬ l¤y mµt phän lu§n ð¬ làm rõ ràng h½n ði«u v×a nói trên. Tiªng V² cüa mµt bàn tay (tÑc công án Chích Thü Di®u Thanh) là âm thanh không do nhân duyên tÕo nên, là pháp vô sanh di®t, không th¬ nào l¤y Tâm Vô Sanh Di®t m¾i th¤u ðßþc. Còn t¤t cä nhæng ch¶ ðþi và ðáp Ñng có tính cách công thÑc ð«u là các hành tß¾ng cüa tâm sanh di®t. Th¥y và trò nhß v§y thì chï kéo nhau vào ð߶ng ma v§y.

Có th¬ chiªt giäi cách khác. Hai bàn tay m¾i tÕo ðßþc tiªng v², v§y làm sao nghe ðßþc tiªng v² cüa mµt bàn tay? Nªu h÷c nhân s¯ng liên tøc trong Tñ Tánh thì th¤y ngay r¢ng, dù là hai bàn tay hay mµt bàn tay, dù là có tiªng v² hay không tiªng v², thì Tánh Nghe vçn hi¬n hi®n không gián ðoÕn. V§y thì l¤y gì mà sß dám bäo là t¾i tiªng v² cüa mµt bàn tay thì không nghe ðßþc? Tánh Nghe có biªn m¤t bao gi¶ ðâu?

Nhß v§y, có cách nào ð¬ tr¡c nghi®m sñ giác ngµ cüa trò không?

Nªu Th¥y có th¥n thông, có th¬ th¤y ðßþc các cänh gi¾i Tâm Vô Tâm cüa trò là t¯t nh¤t, tÑc là th¤y ðßþc pháp gi¾i Nh¤t Chân Di®u Tâm mà trò ðang vui ch½i an hß·ng (kh¡p pháp gi¾i biªn thành c½m, tha h° chúc mûi ních cho no...), và cûng chính là vô lßþng pháp gi¾i tâm mà trò ðang nhäy múa vui ðùa. Tuy nhiên, Thi«n chính tông chü trß½ng tu Trí Hu® Giäi Thoát chÑ không tu th¥n thông, nên cûng th߶ng dùng phß½ng pháp khác.

Phß½ng pháp ðó chính là C½ Phong V¤n Ðáp. C½ Phong V¤n Ðáp là dùng các câu höi b¤t ng¶ vào nhæng lúc b¤t ng¶, ð¬ qua nhæng câu trä l¶i ðµt kh·i không tính toán tß l߶ng cüa tâm mà biªt ðßþc ch² an tâm cüa trò. Яi v¾i ng߶i ðÕt ngµ, thì có nói ngàn tri®u l¶i, dù xuôi dù ngßþc dù d÷c dù ngang, cûng không có mµt l¶i sai tông chï. Яi v¾i ng߶i chßa thñc sñ ngµ, thì nói hay viªt m߶i l¶i, có giöi l¡m thì cûng phäi sai ít nh¤t là mµt l¶i. Còn chín l¶i khª hi®p kia do nói hay viªt, nhß v§y chï là do nh¾ lÕi t× sách v· vån tñ.

Có th¬ l¤y mµt pháp thoÕi làm thí dø cho rõ ch² này.

Mµt ông tång höi Tri®u Châu:

- Thª nào là ð® nh¤t cú?

- Ông höi gì?

Ông tång l§p lÕi: "Thª nào là ð® nh¤t cú?"

Tri®u Châu ðáp: "Ông biªn thành nh¸ cú r°i."

Trong pháp thoÕi này chúng ta th¤y Tri®u Châu có vë nhß ðang hí lµng ch½i trò chæ nghîa. Dù v§y vçn có nhi«u ph¥n nghiêm chïnh · ðây.

Tri®u Châu höi lÕi: "Ông höi gì?" là ð¬ xem coi ông tång có biªt an tâm ch² nào chßa. Khi ông tång l§p lÕi câu höi: "Thª nào là ð® nh¤t cú?" ð¬ trä l¶i câu höi cüa Tri®u Châu thì hi¬n nhiên là (1) ho£c là ông tång hoàn toàn không biªt gì v« pháp C½ Phong V¤n Ðáp nên chï trä l¶i theo ki¬u nói chuy®n thông th߶ng, (2) ho£c là ông tång có quen pháp C½ Phong V¤n Ðáp trong chùa nhßng trong thäng th¯t ông ðã l§p lÕi câu höi, tÑc là s¯ng v¾i tâm quá khÑ, tÑc là sai tông chï Thi«n. Trong tông chï Thi«n, ngay ðªn cái tâm hi®n tÕi cûng không có ch² b¤u víu thì l¤y ðâu ch² mà ch½i trò nhà ma cØa quÖ v¾i tâm quá khÑ, tâm v¸ lai gì gì ðó... Vào nhà ðßþc r°i, thì tâm nào cûng là ðúng cä. Còn chßa vào ðßþc nhà thì tâm nào cûng là sai cä.

Nhß v§y C½ Phong V¤n Ðáp chï ðßþc dùng ð¬ Th¥y tr¡c nghi®m trò, ho£c là dùng trong các tr§n pháp ð¤u ð¬ tr¡c nghi®m ng߶i khác, ho£c là ð¬ ðùa giÞn giæa bÕn bè trong chùa v¾i nhau. Dùng mà không chính ðáng e là ðã phÕm gi¾i r°i v§y. Nªu th¶i này mà chúng ta mu¯n dùng lÕi pháp này thì thª nào cûng phäi hình thành mµt thÑ ngôn ngæ m¾i v§y. Dù v§y, vi®c tu Thi«n hoàn toàn không dính dáng gì t¾i C½ Phong V¤n Ðáp.

— Trung Hoa và Vi®t Nam chú tr÷ng nh¤t là công án loÕi Pháp Thân, và thÑ nhì là công án loÕi C½ Quan, không ðòi höi h÷c nhân phäi giäi t¤t cä công án nhß dòng Lâm Tª Nh§t Bän. Яi v¾i h÷c nhân ðßþc Th¥y dÕy tham công án thì công án loÕi Pháp Thân là b¡t buµc ßu tiên. — chùa tôi, l¯i dÕy Thi«n không nh¤t ð¸nh, chï tùy theo cån tính cüa trò mà Th¥y dÕy khác nhau. Thí dø, Sß Ông tôi là Ngài Minh TÕo b¡t Th¥y tôi, Ngài TrÕm Nhiên T¸ch Chiªu, tham công án: "Ai bØa cüi ðó mày?", lúc Th¥y còn lo chuy®n höa ð¥u. M· mi®ng cûng b¸ bÕt tai, không m· mi®ng cûng b¸ bÕt tai. Do vì tông phong v¯n nØa Tây TÕng nØa Lâm Tª nên tông phong cñc kÏ biªn hóa.

TÕi sao phß½ng pháp tham công án có th¬ ðßa t¾i giác ngµ?

Nªu chúng ta ðang dùng pháp V¤n Ðáp C½ Phong ð¬ tr¡c nghi®m lçn nhau, thì chính cách ð£t câu höi v¾i cách ð£t câu ðßa t¾i giác ngµ ðã là sai tông chï hoàn toàn. Tuy®t ð¯i không có cái gì g÷i là ðßa t¾i giác ngµ hªt, và cûng lu§n theo tông chï thì, tuy®t ð¯i không có cái gì g÷i là ngµ v¾i mê hªt. Tuy v§y, tham công án vçn là mµt ðÕi phß½ng ti®n cñc kÏ mãnh li®t thích hþp cho nhæng ng߶i cån tính và ý chí cß½ng mãnh. Do v§y c± ðÑc còn g÷i dòng Lâm Tª là tß¾ng quân chi pháp. Trong khi ðó, nhæng ng߶i cån tính nhu hòa, m«m möng lÕi thích hþp v¾i M£c Chiªu Thi«n cüa Tào еng. Nhæng ng߶i cån tính linh mçn, bí m§t, nhi«u lòng tin có th¬ th¬ nh§p ðßþc cái th¤y ÐÕi Thü „n hay ÐÕi Toàn Thi®n cüa Th¥y chï t¤t nhiên là thích hþp v¾i Thi«n Tây TÕng. Trong t§n cùng, cái th¤y ¤y chï là mµt.

Tham công án là mµt n² lñc cüa ý chí mu¯n th¤u ðßþc Sñ Th§t. Sñ Th§t này là pháp vô sanh di®t, chï có th¬ th¤u tri®t ðßþc mµt khi th¤y ðßþc Tánh cüa Tâm, Tâm mình cûng là Nh¤t Chân Pháp Gi¾i Tâm và cûng th§t là Vô Tâm. B¤y gi¶ thì Thanh T¸nh Pháp Thân s¨ hi¬n lµ trß¾c m¡t. Trong n² lñc ðó cüa ý chí, khi t¾i t§n cùng cüa nghi tình, s¨ vào mµt cänh gi¾i cüa pháp ð¸nh vô ni®m, tß tß·ng dÑt b£t, tình cùng lý tuy®t, v÷ng ni®m v¾i ch½n ni®m vân vân ð«u không có ch² bám trong tâm, ðây chính là biên gi¾i cüa cänh gi¾i pháp gi¾i hi®n toàn ch½n v§y.

Trong thª kÖ này, · bên Nh§t th߶ng dùng các công án khai th¸ Pháp Thân nhß chæ Vô cüa Tri®u Châu, hay nhß Chích Thü Di®u Thanh, tÑc tiªng v² cüa mµt bàn tay cüa BÕch †n. — Trung Hoa và Vi®t Nam th߶ng dùng các công án khai th¸ Pháp Thân nhß Ni®m Ph§t Th¸ Thùy, tÑc ai là ng߶i ni®m Ph§t, hay nhß Vô cüa Tri®u Châu.

Các công án loÕi C½ Quan ð¬ tâm không còn · ch² ngµ v¾i mê næa, và ð¬ có ðÕi c½ ðÕi døng th߶ng là, nhß công án mu¯n th¤y sao B¡c ð¦u hãy nhìn v« phß½ng Nam, ho£c nhß Ph§t Quan Âm nghìn m¡t, m¡t nào là m¡t chính. Sñ khác bi®t chü yªu cüa các công án Pháp Thân và C½ Quan là, công án Pháp Thân chï vào Tâm Vô Sanh Di®t, không s¯ng ðßþc cänh gi¾i vô phân bi®t thì không th¤u ðßþc; trong khi ðó, công án C½ Quan xô h÷c trò vào thª gi¾i phân bi®t giæa B¡c v¾i Nam, giæa mµt v¾i nhi«u, giæa phø v¾i chính, vân vân...

Các công án loÕi khác không ðòi höi h÷c trò phäi th¤u tri®t. Nhßng v¾i th¶i gian s¯ng thoäi mái bäo nh§m (còn g÷i là ðäm ðß½ng) thì h÷c trò cûng tñ nhiên hµi ðßþc, có l¨ chï tr× các công án dùng các ¦n dø kÏ d¸ quá thì ch¸u thua v§y. Chúng ta không th¬ s¯ng lui tr· ngßþc lÕi th¶i cüa các Ngài ð¬ chia xë chung mµt b¥u khí vån hóa nhß v§y ðßþc.

Phäi höi thêm, có th¬ dùng kinh lu§n giáo ði¬n ð¬ giäi công án không?

Có l¨ ð¯i v¾i mµt s¯ công án, các v¸ pháp sß ho£c lu§n sß có th¬ mang kinh lu§n giáo ði¬n ra giäi ðßþc. Thí dø nhß công án ai là ng߶i ni®m Ph§t chÆng hÕn. Ngay nhß lu§n Ti¬u th×a cûng có th¬ nói ðßþc v§y. нn giän l¡m, v¯n th§t là không mµt ng߶i, tÑc nghîa là vô ngã. Nhßng làm sao th¤y ðßþc, nhìn th¤y và s¯ng ðßþc cái ai không mµt ng߶i này b¢ng m¡t, b¢ng thân và b¢ng cä tay, chân thì ðó là v¤n ð« cüa Thi«n. TÑc là làm sao vào ðßþc pháp ð¸nh này thì ðó là ch² giáo ði¬n không dò t¾i ðßþc. Ho£c giä ðem lu§n Duy ThÑc cüa ÐÕi th×a ra bàn thì biªn kª s· ch¤p hi¬n lµ quá thÑc thÑ sáu, vân vân... nghe r¤t dài dòng và êm tai. Nhßng th§t sñ thì nhÕt nh¨o và thiªu sinh ðµng làm sao. Các Thi«n sß chï ch¤p nh§n nhæng câu trä l¶i ho£c các hành ðµng ðßþc hi¬u nhß xu¤t phát t× mµt kë ðang vui ch½i trong pháp ðình cüa Thanh T¸nh Pháp Thân. Và vì v§y các Ngài không ch¤p nh§n t¤t cä nhæng gì thuµc v« suy nghî tß l߶ng. Ngay khi th¤y h÷c trò suy nghî, các v¸ Th¥y th߶ng nói, có tính cách phü nh§n, ngay khi nghî ngþi ðã l¥m qua r°i.

Nhß v§y, phß½ng pháp tham công án tuy®t ð¯i không dùng các khä nång th¤y, nghe, hay, biªt, tß l߶ng nhß mµt s¯ pháp Nhß Lai Thi«n. Khi công án hi®n ti«n, h÷c nhân có th¬ · trong mµt s¯ trÕng thái ði mà không biªt mình ðang ði, ng°i mà không biªt mình ng°i. B·i vì T± Sß Thi«n phü nh§n quan ni®m ði biªt mình ði, th· biªt mình th· là sñ tïnh thÑc hay giác ngµ cüa mµt v¸ ph§t. Cái biªt hay tïnh thÑc ðó cûng chï là nhæng ðáp Ñng cüa vô minh ngàn ð¶i thôi. Dù v§y, cái không biªt cüa trÕng thái này vçn chßa là ð¤t th§t. Nhß v§y, cái Sñ Th§t ¦n tàng nào ðã làm hi¬n lµ nhæng bóng m¶ cüa vô minh thành các cái biªt và không biªt ¤y? Câu trä l¶i n¢m · trong các công án v« Pháp Thân, thí dø ph¥n trên có nói v« mµt công án Pháp Thân là chï vào Tánh Nghe v¾i Chích Thü Di®u Thanh.

Có th¬ tìm ðßþc nguyên nhân tÕi sao mµt s¯ Sß tin r¢ng cái biªt, cái tïnh thÑc là tánh Ph§t. Lý do ð¥u tiên là, theo nghîa t× nguyên, chæ Ph§t là nghîa tïnh thÑc. Ta phäi tin r¢ng nghîa này thâm sâu h½n nghîa cüa các chuy®n ði biªt mình ði, th· biªt mình th·. Lý do thÑ hai là Ph§t có dÕy mµt s¯ pháp quán ni®m trong các kinh Ti¬u th×a ð¬ t§p ð¸nh. Kªt t§p ßu th¡ng nh¤t ðã tr· thành pháp Minh Sát Tu®. Lý do thÑ ba là các Sß dña vào câu nói cüa T± Sß Thi«n, b¤t phÕ ni®m kh·i duy khüng giác trì, nghîa là không sþ ni®m kh·i, chï sþ biªt ch§m thôi, ý là chï sþ biªt ch§m thì ni®m s¨ dçn mình ði lung tung nhßng khi cái biªt kh·i d§y thì ni®m s¨ biªn m¤t v§y, tâm s¨ ð¸nh tr· lÕi.

Chúng ta s¨ không bàn v« lý do thÑ nh¤t và thÑ hai ðã ðßa t¾i hi¬u l¥m trên, vì e phÕm gi¾i b¤t kính Trß·ng Lão. Nhßng lý do thÑ ba phäi bàn rõ · ðây ð¬ làm minh bÕch các nghîa. Câu nói b¤t phÕ ni®m kh·i duy khüng giác trì chï là mµt l¶i r¤t phß½ng ti®n dành cho các h÷c nhân ðang tu pháp vô tâm ho£c vô ni®m. Cái giác ðó, tÑc cái biªt hay tïnh thÑc ðó, vçn không phäi là cái Tñ Tánh Thanh T¸nh. Nªu l¤y l¶i phß½ng ti®n ð¬ kªt lu§n v« nghîa cÑu cánh thì là sai v§y. Hß Vân hòa thßþng, ng߶i phøc hßng dòng Lâm Tª · Trung Hoa trong ð¥u thª kÖ này, có nói: "Có giác có chiªu vçn còn là sanh tØ," trong Hß Vân pháp ngæ. Dù v§y, giác v¾i chiªu vçn là phß½ng pháp cüa Nhß Lai Thi«n. Nªu h÷c nhân không thâm nh§p n±i pháp ð¸nh cüa T± Sß Thi«n t¤t nhiên là không tin vào l¶i phê bình ðó v§y.

Ь ch¯ng v¾i nghîa cüa nhæng v¸ tin vào cái biªt hay tïnh thÑc là Tánh Ph§t, chúng ta có th¬ tìm thêm mµt phän lu§n næa. Nªu l¤y ni®m ð¬ biªt ni®m, dù là phß½ng ti®n ð¬ ly ni®m kia ð¬ tñ duy trì mình trong ni®m biªt, chß T± g÷i là Tâm thßþng sanh Tâm, trên tâm lÕi sanh thêm mµt tâm næa, thª là höng. Phß½ng pháp T± Sß Thi«n dùng trong tr߶ng hþp này là buông bö hªt t¤t cä cái biªt cùng cái không biªt thì sñ th§t s¨ hi¬n lµ. Ý chï th§t là sâu kín khó tin, khó hi¬u và khó vào. Trong mµt cách phß½ng ti®n h½n, có th¬ dùng cách dùng ni®m nh§n biªt vô ni®m, nhìn vào ch² mµt ni®m chßa sanh, ch² hÕt bøi chßa d¤y lên, ch² ðóa hoa chßa n·, ch² ni®m trß¾c ðã di®t mà ni®m sau chßa sanh, còn g÷i là pháp Sát Tâm Sanh. Pháp này ðã nói trong Thói Nhà Tào еng và s¨ lßþc s½ lÕi trong bài này, ph¥n cø th¬ vào công án.

Cûng nên trích dçn mµt s¯ pháp ngæ liên h® v¾i vài l¥m lçn v×a nói. Nhß trong Bác S½n pháp ngæ:

"Tham Thi«n không ðßþc m¤t chính ni®m dù trong giây lát. Nªu m¤t mµt cái ni®m "tham cÑu" ¡t trôi lån vào d¸ ðoan, không còn nh¾ mà quay v«. Gi¯ng nhß ng߶i ng°i tînh t÷a chï thích trong sáng l£ng l¨, coi cái kinh nghi®m thu¥n t¸ch tuy®t ð¯i không nh¾m bþn ðó là Ph§t sñ. „y g÷i là m¤t chính ni®m ð÷a kiªn ch¤p thanh t¸nh. Có kë nh§n cái thÑc th¥n biªt giäng dÕy, biªt nói, biªt ðµng, biªt tînh làm Ph§t sñ, ðó tôi cûng g÷i là th¤t chính ni®m. Có kë ðem cái v÷ng tâm ðè nén không cho v÷ng tâm móng kh·i, coi vi®c ¤y là Ph§t sñ. „y cûng g÷i là m¤t chính ni®m vì ðem v÷ng tâm mà ðè nén v÷ng tâm, cûng nhß l¤y ðá mà ðè cö ho£c g÷t lá chu¯i, bóc mµt l¾p lÕi còn mµt l¾p, chÆng bao gi¶ hªt. Có kë quán tß·ng thân tâm nhß hß không, không móng kh·i ni®m nhß t߶ng vách. „y cûng g÷i là m¤t chính ni®m."

Ho£c nhß Ngài Huy«n Sa phê bình:

Huy«n Sa nói: "Có hÕng ng߶i bäo cái chiêu chiêu linh linh (ý thÑc) là linh ðài cüa Trí tính, cái hay th¤y hay nghe là chính Trí Hu®. Coi cái thân ngû u¦n này là chü t¬. V§y mà ðòi làm Thi®n Tri ThÑc, chï ðßþc cái l×a b¸p thiên hÕ."

Chúng ta có cách nào ð« ngh¸ mµt phß½ng pháp cø th¬ ð¬ tham công án không?

T¤t cä pháp ngæ cüa các Sß ð«u nói là phäi kh·i nghi tình, nghi tình hi®n ti«n thì chï còn mµt ni®m tham cÑu, ni®m này r¤t g¥n v¾i cái · trên g÷i là ni®m vô ni®m, trong này v÷ng ni®m và cä ch½n ni®m ð«u không còn, t¾i gi¶ t¾i lúc thì Pháp Thân hi¬n lµ. Sau ðó m¾i tñ biªt cách tu.

Riêng Ngài Hß Vân lÕi ð« ngh¸ h÷c nhân khi tham loÕi công án Pháp Thân nên ch÷n loÕi có th¬ qui v« ð¥u cüa mµt ni®m. B¤y gi¶ tham công án còn có th¬ g÷i là tham thoÕi ð¥u. ThoÕi ð¥u nghîa là ð¥u cüa mµt câu nói, tÑc là nhìn vào ch² khi mµt ni®m chßa kh·i d§y, ch² mµt ni®m chßa sanh. Ngæ pháp khác còn nói v« cänh gi¾i cüa ng߶i s¯ng ðßþc ch² ngày nghîa là, s¯ng v¾i cái ch² hÕt bøi chßa d¤y lên, ch² ðóa hoa chßa n·, ch² mµt ni®m chßa sanh. G÷i t¡t là cänh gi¾i cüa pháp vô sanh. Ngài th߶ng ch÷n công án ai là ng߶i ni®m Ph§t làm thoÕi ð¥u.

Khi còn h÷c · chùa Tây TÕng (Vi®t Nam), tôi ðßþc dÕy b¢ng phß½ng pháp khác chÑ không phäi là tham công án, nên không có th¦m quy«n ð¥y ðü ð¬ viªt v« pháp này. Nhßng có th¬ ð« ngh¸ dß¾i ðây mµt phß½ng pháp ði d¥n vào công án mµt cách ti®n døng cho nhæng h÷c nhân có ði«u ki®n tu t§p.

(1) Nên tìm Th¥y ð¬ ðÑng trong mµt dòng pháp chính th¯ng và sau này có th¬ th¤u tri®t tông phong dòng mình. аng th¶i chia së mµt cµng nghi®p t¯t v¾i B±n sß và bÕn ðÕo. Nªu chßa có c½ duyên thì ðành phäi l¤y kinh pháp làm th¥y v§y.

(2) Nên t§p pháp th· ít nh¤t là vài tháng. Ði ðÑng n¢m ng°i ð«u theo dõi h½i th·. Khi th· vào, biªt mình th· vào, bøng phình ra. Khi th· ra, biªt mình th· ra, bøng x©p xu¯ng. Su¯t ngày ð«u giæ tâm nhß v§y. Pháp này có th¬ chæa mµt s¯ b®nh và chu¦n b¸ c½ th¬ cho tr§n chiªn s¡p t¾i.

(3) Nên t§p pháp Sát Tâm Sanh sau. M· m¡t nhìn vào khoäng ni®m trß¾c ðã di®t, ni®m sau chßa sanh. Còn g÷i là pháp nhìn vào tâm vô ni®m. TÑc là nhìn b¢ng m¡t vào ch² mµt ni®m chßa sanh. Pháp này khi hi®n ti«n, h÷c nhân s¨ th¤y trß¾c m¡t hi®n ra tâm mình rµng nhß hß không mà không h« có mµt ni®m d¤y lên. Chú ý, ðây không phäi là mµt pháp quán tß·ng gì hªt, hoàn toàn không ðßþc quán v¾i tß·ng gì hªt, mà chï m· m¡t nhìn thôi, r°i t¾i mµt lúc tñ ðµng cänh gi¾i s¨ hi®n ti«n.

(4) Khi ð¸nh lñc cüa pháp trên ðã hình thành, ch÷n công án Ai ng߶i ni®m Ph§t (tÑc Ni®m Ph§t Th¸ Thùy). H÷c nhân kh·i ni®m sáu chæ Nam Mô A Di Ðà Ph§t, r°i nhìn vào tâm mình xem ai v×a kh·i ni®m ðó. Không nhìn vào tâm mình b¢ng m¡t næa, nhßng nhìn b¢ng khä nång nghi ng¶ thám sát cüa ý thÑc. TÑc là không nhìn b¢ng m¡t, nhßng nhìn b¢ng ð¥u, b¢ng bµ óc, b¢ng khä nång tß l߶ng nghi ng¶, mà không ðßþc suy nghî lý lu§n. Khi ni®m tham cÑu này hi®n ti«n thì ð¥u cüa h÷c nhân nhß b¸ tê li®t. Nói cách khác, nhìn vào ch² mµt ni®m chßa sanh (tÑc khi chæ Ai chßa hi®n ti«n trong tâm) b¢ng ý thÑc. Khi ð¸nh lñc này thành tÑc nghi tình b¡t ð¥u hi®n ti«n. Ði s¨ không biªt mình ði, ðÑng có th¬ s¨ không biªt mình ðÑng.

(5) Sau khi ð¸nh lñc trên thành, nên nhìn vào ch² chßa sanh mµt ni®m ¤y b¢ng toàn thân. Luôn luôn giæ ni®m tham cÑu v« chæ Ai ðó. — ðây t¤t cä nhæng gì thuµc v« v÷ng ni®m và ch½n ni®m ð«u b¸ quét sÕch. Sao g÷i là nhìn b¢ng toàn thân? Cänh gi¾i này th§t khó di­n bày b¢ng l¶i. Có mµt l¥n, Th¥y tôi có chï mµt th¸ kiªn ÐÕi Thü „n nhß sau: "Con chï ni®m Ph§t ðßþc khi nào tay cûng ni®m Ph§t và chân cûng ni®m Ph§t." Có th¬ mßþn l¶i ðó ð¬ chú nghîa giæ ni®m tham cÑu b¢ng toàn thân (t× sþi tóc cho t¾i móng chân). Khi mñc ðµ nghi tình này hi®n ti«n thì h÷c nhân th¤y núi không là núi, và sông s¨ không là sông. Thân, tâm và ni®m tham cÑu tr· thành mµt th¬. Hoàn toàn không có ch² nào cüa tß l߶ng, so sánh, phân bi®t · ðây.

(6) Khi ð¸nh lñc trên thành, s¨ tñ ðµng chuy¬n sang cái th¤y không còn cái gì g÷i là thân v¾i tâm næa, mà toàn pháp gi¾i s¨ biªn thành thân và tâm cüa mình. Toàn pháp gi¾i cây, cö, núi, r×ng ð«u tr· thành mµt ni®m tham cÑu vào ch² chßa sanh cüa ni®m Ai. TÑc là không nhìn b¢ng toàn thân næa, mà nhìn b¢ng toàn pháp gi¾i. H÷c nhân s¨ th¤y mình v¾i ng߶i không cách bi®t, th¤y mình trong ng߶i khác, trong t×ng cây cö lá hoa núi ð°i... Ði«u này g¥n v¾i mµt th¸ kiªn khi Th¥y tôi dÕy: "Vûng nß¾c trß¾c sân cûng chính là Ph§t v§y." Nghi tình này t¾i mÑc vÞ ra, s¨ th¤y ðßþc Pháp Thân v§y.

T¤t cä các bß¾c ð« ngh¸ trên ð«u là các cänh gi¾i cüa vô ni®m, chï tr× nghi ni®m là hi®n ti«n thôi.

Thi«n Яn Ngµ còn ðßþc di­n bày b¢ng mµt ngôn ngæ m¾i cüa thª kÖ 20 b·i Krishnamurti (· ðây chúng ta s¨ viªt t¡t tên không là K.). K. ðßþc nhi«u ng߶i tin nhß mµt hóa thân cüa Ph§t Di L£c. K. không t×ng ð÷c kinh Ph§t, không uyên bác nhßng t¤t cä nhæng l¶i nói, thuyªt giäng ð«u hi¬n Tông chï Thi«n Яn Ngµ. Trong sách "Krishnamurti, the Open Door," tác giä là bà Mary Lutyens ghi lÕi là, h÷c giä Ph§t giáo n±i tiªng Jagannath Upadhyaya chuyên nghiên cÑu các bän vån c± Tây TÕng ðã tìm ra t× ðó mµt l¶i tiên tri v« sñ xu¤t hi®n cüa K. nhß hóa thân cüa Ph§t Di L£c (Lord Maitreya), trang 92-93 sách trên.

K. cho r¢ng chân lý là mänh ð¤t không l¯i ngõ ð¬ t¾i, hoàn toàn không th¬ do tu t§p, tøng kinh, ni®m Ph§t, c¥u nguy®n... mà ðßþc. Các sách cu¯i ð¶i ông mang sÑc mÕnh nhß kinh ði¬n ÐÕi Th×a, khäo sát v« các v¤n ð« cån bän v« Tâm (The Mind), v« Nh¤t Chân Pháp Gi¾i Tâm (mßþn chæ này cüa kinh Lång Nghiêm ð¬ d¸ch chæ The Universal Mind), v« tr§t tñ vû trø (Cosmic Order), v« Яn Ngµ (cannot be done in time).

Tông chï Thi«n Яn Ngµ hi¬n hi®n rõ ràng nh¤t · hai sách, t߶ng thu§t các cuµc ð¯i thoÕi giæa K. và ông David Bohm mang phong thái kinh Ph§t viªt · th¬ ð¯i thoÕi giæa Ph§t và các ông A Nan, Xá Lþi Ph¤t... Nhßng thú v¸ là Dr. David Bohm lÕi là mµt ông A Nan ngang bß¾ng ßa v£n höi t×ng ý nhö, mµt Xá Lþi Ph¤t uyên bác v« khoa h÷c v§t lý ð¥y th¡c m¡c ng¶ vñc. Hai sách ðó là:

(1) The Ending of Time. J. Krishnamurti and David Bohm, Harper & Row, California, 1985.

(2) The Future of Humanity. J. Krishnamurti and David Bohm, Harper & Row, California, 1986.

"Tông phong" cüa K. cñc kÏ vi di®u vì chính hai ng߶i viªt ti¬u sØ (biography) ð¶i ông ð«u thú nh§n là chßa hi¬u K. mu¯n nói gì m£c dù ðã cäm ðßþc sÑc mÕnh cüa chân lý trong l¶i giäng dÕy cüa ông. Hai ng߶i này ð«u là bÕn thân nhi«u th§p niên v¾i ông, g¥n nhß ð÷c và nghe t¤t cä nhæng gì ông nói, là hai bà Mary Lutyens và Pupul Jayakur. Ðó là mµt sñ th§t, cûng nhß các v¸ pháp sß, lu§n sß h¬u t¤t cä tß tß·ng ÐÕi Th×a, thuµc lòng các kinh Hoa Nghiêm, Lång Nghiêm vân vân... nhßng khi ðßþc nghe hi¬n Tông chï Thi«n Яn Ngµ thì cûng m¸t m¸t m¶ m¶ v§y.

— ph¥n phø løc sách này, có trích d¸ch mµt s¯ ðoÕn nói v« Thi«n ð¸nh t× cu¯n Krishnamurtís Notebook.

Có th¬ nói tóm t¡t v« ý chï cüa K. không?

Câu trä l¶i nên là, hoàn toàn không mµt pháp ð¬ trao cho ng߶i. Tuy nhiên, trong các l¶i phß½ng ti®n, K. cûng ð« ngh¸ các thÑ nhß, nên s¯ng v¾i vô tâm (vacant mind, empty mind), v¾i v¡ng l£ng (stillness), v¾i tïnh thÑc (watchfullness, attentiveness), v¾i sñ bùng vÞ thanh t¸nh (shattering purity), th¤y Tánh (realization of the Otherness), vân vân... T¤t cä các ð« ngh¸ ðó ð«u ðßþc nh¤n mÕnh là không do mµt n² lñc cüa Tâm mà thành ðßþc (effortless but one cannot try to touch it), không do sñ huân t§p t× t× (cannot be done in time).

Sau khi ðã duy®t qua v« các tông phong và phß½ng ti®n khác cüa Thi«n Яn Ngµ, chúng ta có th¬ khÆng ð¸nh thª nào là Tông chï?

Hoàn toàn không có l¶i khÆng ð¸nh ðßþc v« Tông chï. T¤t cä các hình thÑc di­n bày ð«u · trong th¬ phü ð¸nh, không phäi cái này, không phäi cái kia, không phäi cái n÷, vân vân... Ngôn ngæ vån tñ không dùng ðßþc cho t¯i h§u cú ðó. Và bây gi¶ chúng ta thØ bß¾c vào thª gi¾i cüa Tín Tâm Minh ð¬ xem Ngài Tång Xán ðã hi¬n Tông chï thª nào.

Ghi Chú:

— trên mµt công án ðã ðßþc sØa ý. Trong chính vån Trung Hoa nghîa là: "Mu¯n biªt ý cùng t§n, B¡c ð¦u nhìn v« Nam." Khi · Vi®t Nam tôi lÕi nghe là: "Mu¯n th¤y sao B¡c ð¦u, hãy nhìn v« phß½ng Nam." SØa ð¬ làm chi? Và ai, v¸ Thi«n Sß nào cüa Vi®t Nam ðã sØa lÕi? Chæ ai này hÆn là khó h½n chæ ai cüa Ni®m Ph§t Th¸ Thùy v§y. M¾i biªt, thª gi¾i cüa Thi«n ð¥y nhæng sß½ng mù cüa ngµ và mê v§y. 

Tín Tâm Minh 

Tác giä bän vån Tín Tâm Minh là Ngài Tam T± Tång Xán (?-606). Ngài là T± thÑ ba cüa Thi«n Tông Trung Hoa n¯i pháp S½ T± B° Ы ÐÕt Ma và Nh¸ T± Hu® Khä. S½ T± B° Ы ÐÕt Ma nªu tính theo dòng pháp t× „n е lÕi là T± Sß thÑ 28, nhß v§y Ngài Tång Xán là T± thÑ 30 tính t× Ph§t Thích Ca.

— th¶i này hình nhß sñ truy«n pháp không qua mµt hu¤n luy®n ð£c bi®t nào cä. Theo Truy«n Ðång Løc thì m÷i chuy®n cÑ nhß là "ðÕi ngµ ngay dß¾i l¶i." Nhß lúc Nh¸ T± Hu® Khä truy«n tâm ¤n cho Tam T± Tång Xán nhß sau:

Mµt cß sî tu±i ngoài b¯n mß½i ðªn ðänh l&s