Mµt trong nhæng ði«u t® hÕi tôi chßa dÑt bö ðßþc là tính gi§n dæ. Biªt r¢ng m÷i chuy®n ð«u hß v÷ng, thâm tín r¢ng t¤t cä ð«u là dß nghi®p, là bóng mây, là änh nß¾c, nhßng lòng ðôi khi vçn không ngån ðßþc n²i b¤t bình. 

Không hÆn là · nhæng chuy®n tr¥m tr÷ng nhß phäi gánh vác m¯i ðÕo, ðây là vi®c cüa các sß, nhæng ng߶i trß·ng tØ Nhß Lai. Nhßng có khi chï vøn v£t, nhß mµt chiªc tách vÞ, thí dø v§y ði, ho£c có khi còn vøn v£t h½n næa và nhi«u t¾i n²i không th¬ nh¾ hªt, không th¬ k¬ xiªt. 

Dî nhiên, nªu b£t hÆn lòng gi§n dæ thì có l¨ ðã là Ph§t r°i. Nhßng tÕi sao hàm dßÞng l¶i Ph§t bao nhiêu nåm mà vçn nhß không h« tu t§p thì cûng lÕ. Và nªu cÑ buông du²i theo t×ng bµc kh·i cüa ni®m thì biªt t¾i bao gi¶ xong, lòng tôi vçn bån khoån nhæng n²i lo không r¶i nhß v§y. 

Mµt th¶i tôi nguy®n kiªp này phäi là kiªp cu¯i cùng trong vô minh. Lòng không thôi tinh t¤n, thân tâm gìn giæ không nhàm möi. Nhßng r°i sóng nghi®p kéo liên tøc vào bao nhiêu chuy®n ð¶i, chuy®n kiªm s¯ng, chuy®n th¸ phi. Cûng nhi«u khi ch¸u ðñng ðßþc. Cûng t×ng tñ nhü r¢ng thôi thì sám h¯i thôi. Sám h¯i hæu tß¾ng-ni®m Ph§t, trì chú, quán tâm, xét tánh. R°i cûng t§p tìm xem vô tß¾ng sám h¯i là gì-m£c dù hoàn toàn không tin r¢ng mình có bao gi¶ thâm nh§p ðßþc cõi này. 

Kinh dÕy r¢ng lòng sân nhß lØa, có th¬ ð¯t cháy hàng núi công ðÑc. Mình chßa nhóm t§p bao nhiêu thi®n nghi®p, mà cÑ d­ duôi theo nghi®p thì biªt t¾i bao gi¶ xong. Nhßng lòng vçn ng¶ vñc, làm cách nào biªn lòng sân thành ðÕi bi. L¶i Ph§t không th¬ là hß v÷ng, sao t§p hoài vçn nhß ng߶i xa ngàn vÕn d£m. 

Nhi«u khi vçn không th¬ hi¬u hªt ngu°n c½n n²i gi§n, và nhß d߶ng lÕi d­ xäy ra v¾i chính nhæng ng߶i tôi yêu thß½ng, thân c§n nh¤t. N±i gi§n v¾i vþ, v¾i bÕn hæu, th߶ng khi nhß d߶ng vô c¾, ho£c dåm khi lÕi là vì nhæng c¾ không ðáng gì. 

T§n ngu°n cån tñ biªt mình ðang trên mµt gi¤c m½, trong mµt v· tu°ng dàn dñng t× muôn tri®u kiªp, nhßng khi c½n gi§n ðªn thì gi¤c m½ nhß thành th§t hæu, v· tu°ng lÕi chÕy ra ð¶i th§t. Và luôn luôn cÑ b¸ trói quanh b·i nhæng dây vô hình cüa nghi®p dæ, càng vùng vçy càng b¸ trói ch£t. Hay là phäi ch¶ t¾i nß¾c cam l° rß¾i t¡t lØa gi§n? Nhßng Kinh lÕi bäo không có gì phäi ch¶ ai hªt, vì tñ mình trói thì mình gÞ thôi. Lòng lÕi bån khoån, làm sao gÞ ðßþc nhæng m¯i dây này. 

Kinh Kim Cang viªt, nªu th¤y chß tß¾ng là không tß¾ng thì là th¤y Ph§t. Lòng sân thì tôi th¤y ðßþc, s¶ ðßþc, cäm ðßþc. Nhßng làm sao th¤y ðßþc tß¾ng này là không tß¾ng thì th§t lòng chßa biªt. Nªu chï tin không hÆn chßa ðü. Nhßng phäi l§p tÑc th¤y ðßþc thì chßa th¤y tß¾ng này là không tß¾ng. Ch² này lÕi không th¬ tß·ng tßþng ðßþc, vì nhß v§y lÕi là trên ð¥u ch¡p thêm ð¥u, nghîa là trên hß v÷ng lÕi ch¡p thêm hß v÷ng. Mà nªu lÕi tr¤n áp thì nhß l¤y ðá ðè cö, trß¾c sau r°i cö cûng m÷c thêm. Mà nªu chÕy tr¯n thì lÕi höng, nghîa là tñ mình chÕy tr¯n bóng mình, v¾i nghi®p thì c¾ sao chÕy tr¯n mà an ±n. Còn ng°i tñ quán sát tâm thì cÑ nhß lính chæa lØa nhìn cö cháy, cûng lo cánh ð°ng tâm bao gi¶ m¾i th§t sñ b£t lØa. 

Nªu giæ lòng cho v¡ng l£ng cûng có khi sþ r¢ng tu nh¥m lçn. Th¥y tôi mµt l¥n nói r¢ng, pháp ð¸nh tu t§p ðßþc có th¬ giæ vào cõi vô s¡c tß¾ng hàng ngàn tri®u nåm, nhßng r°i cûng s¨ t¾i lúc tan ð¸nh ði, và nghi®p lÕi d¤y lÕi. Nhßng làm sao vào ðßþc pháp ð¸nh không do tu t§p thì thñc sñ là nan ð«. 

Mµt v¸ sß thúc có l¥n dÕy tôi, phäi vào ch² sát tâm sanh. Dî nhiên nªu tâm không sanh thì còn gì n²i gi§n. Và nhß d߶ng l¶i kia còn hàm nghîa sát tâm sanh di®t-tÑc vào n½i tâm vô sanh di®t. V§y thì cách nào ð¬ vào n½i vô sanh di®t? Than ôi, nªu g÷i là có vào ðßþc thì ðã không g÷i là n½i vô sanh di®t. Nghîa là hoàn toàn không nghîa nào cüa vào v¾i ra. V§y là thêm mµt t¥ng cüa nan ð«. 

L¥n này, sau mµt c½n gi§n, nhß thói quen, tôi lÕi m· cu¯n sách nhö "Meditations" cüa Krishnamurti, và l§t b¤t ng¶ ra mµt trang, g£p mµt l¶i cûng tß½ng tñ v« pháp ð¸nh không l¯i vào, không ngõ ra. 

N½i trang 76 viªt: 

"Thi«n ð¸nh không có kh·i ð¥u và không có ch¤m dÑt, trong ðó không có thành tñu và không có th¤t bÕi, không có nhóm h÷p mà cûng không có thoái lui; ðó là mµt v§n ðµng không t§n cùng và do v§y vßþt qua và vßþt trên th¶i gian và không gian. Kinh nghi®m v« nó là phü nh§n nó, b·i vì ng߶i kinh nghi®m b¸ ràng buµc vào th¶i gian và không gian, trí nh¾ và sñ công nh§n. N«n täng cüa thi«n ð¸nh chân th§t là cái ý thÑc thø ðµng ðó, nguyên là tñ do toàn di®n xa lìa các th¦m quy«n và tham v÷ng, cái ghen t¸ và sþ hãi... 

Cánh hoa là hình tß¾ng, là mùi hß½ng, là màu s¡c và là vë ð©p ðó là cái toàn th¬ cüa nó. Xé nó ra t×ng mänh, dù b¢ng l¶i hay hành ðµng, chï là mµt tß·ng nh¾ v« cái nó ðã là, nghîa là không bao gi¶ n¡m b¡t ðßþc cánh hoa. Thi«n ð¸nh là toàn th¬ cánh hoa trong vë ð©p cüa nó, run r¦y và s¯ng ðµng." 

Tôi vçn chßa th§t sñ hi¬u, trong cái toàn th¬ cüa cánh hoa ð¶i s¯ng, c½n gi§n ðang ¦n tàng ra sao.