Phép Du Già Cüa Sñ нn Giän 

Ph¥n thÑ nhì cüa các pháp thông th߶ng g°m có vi®c khäo sát thñc tánh cüa "ðµng" và tînh." Ðây g÷i là pháp du già cüa sñ ð½n giän, s¨ dçn t¾i chÑng ngµ ðßþc bän tâm xa lìa vòng nghi®p cüa kinh nghi®m ðã b¸ ði«u ki®n hóa. Pháp này có ba ph¥n: 

1) khäo sát v« "ðµng" và "tînh" 

2) chÑng ngµ bän tâm xa lìa m÷i huy­n hóa 

3) t§p pháp du già ð½n giän. 

Trong ph¥n ð¥u tiên cüa vi®c khäo sát giæa "ðµng" và "tînh," h÷c nhân phäi khäo sát nhß sau. V¾i trí tu® kiªn chiªu xuyên qua cách an trú trong vô ni®m, hãy nhìn vào: 

Cái gì là thñc tánh cüa "tînh." 

Cách nó vçn duy trì là "tînh." 

Cách nó "ðµng" t× trÕng thái "tînh" này. 

Khi "ðµng," nó có vçn giæ ph¦m ch¤t nào cüa cái "tînh" này? 

Có b¤t kÏ "chuy¬n ðµng" nào không, khi h÷c nhân · trong trÕng thái "tînh"? 

Cái "ðµng" có khác gì cái "tînh"? 

Làm cách nào "ðµng" tr· thành "tînh"? 

Nhß v§y, h÷c nhân s¨ biªt r¢ng "ðµng" không khác gì "tînh" và "tînh" không khác gì v¾i "ðµng." 

Nªu thñc tánh cüa "ðµng" và "tînh" chßa ðßþc trí tu® kiªn chiªu khám phá qua cách khäo sát trên, thì h÷c nhân nên nhìn vào: Cái trí tu® kiªn chiªu ðang quán sát có khác gì hay không v¾i cái "ðµng" và "tînh" ho£c là nhìn xem nó có phäi là bän ch¤t thñc hay không cüa cái "ðµng" và "tînh." 

CÑ khäo sát nhß v§y, s¨ không th¤y có v§t gì ðßþc tìm ra cä, b·i vì chính ng߶i quan sát và v§t ðßþc quan sát chính là b¤t nh¸. (Ng߶i biªt và v§t ðßþc biªt, cä hai cùng kh·i lên t× sñ nh§n biªt.) 

Thñc tánh cüa tính b¤t d¸ này vßþt ra ngoài m÷i hi¬u biªt, và nhß v§y, trÕng thái này g÷i là "cái th¤y vßþt ra ngoài tâm" và cûng g÷i là "cái th¤y xa lìa m÷i khái ni®m." 

Gyalwa Wangpo nói: 

"Nhæng møc tiêu do tâm tÕo ra, b¤t k¬ cao quý ra sao, ð«u là äo v÷ng. 

Cái nhß th¸ vßþt ngoài khái ni®m thì không phäi là mµt 'møc tiêú 

b·i vì r¢ng ng߶i th¤y thì không tách r¶i ra khöi v§t b¸ th¤y. 

Ðó là l¶i dÕy mà các ðÕo sß trao lÕi cho các ð® tØ." 

Kinh Kashyapa-paripriccha Sutra nói v¾i ¦n dø v« lØa và cüi: 

"C÷ sát hai que cüi vào nhau s¨ sinh ra lØa; 

nh¶ v§y cä hai ð«u cháy hªt. 

Cûng cùng cách ðó, trí tu® kiªn chiªu sinh kh·i 

t× sñ hþp nh¤t giæa 'ðµng' và 'tînh' 

và cä hai ð«u biªn dÕng trong sñ sinh kh·i cüa nó." 

ThÑ nhì, cách t§p ð¬ chÑng ngµ bän tâm xa lìa vòng tròn kinh nghi®m ði«u ki®n hóa nhß sau: Ð×ng tránh né mà cûng ð×ng vßþt th¡ng b¤t cÑ ni®m nào sinh kh·i, ð×ng ngån cän cûng ð×ng n¡m giæ. CÑ m£c cho chúng kh·i lên, mà ð×ng v§n døng gì. Hãy nh§n di®n ra chúng ngay n½i chúng sinh kh·i và cÑ tiªp tøc nhß v§y, và r°i tánh th§t cüa chúng s¨ hi®n ra xuyên qua pháp môn không tránh né các ni®m. V¾i pháp này, t¤t cä nhæng gì trông có vë nhß là tr· ngÕi ð«u có th¬ dùng nhß pháp trþ ðÕo. Do v§y, phß½ng pháp này ðßþc g÷i là "dùng các chß¾ng ngÕi nhß là các pháp trþ ðÕo." V¾i cách ð¬ tâm tñ do mà chï c¥n nh§n di®n các ni®m, h÷c nhân s¨ hi¬u v« bän tánh b¤t d¸ giæa "ng߶i tránh né" và "các ni®m ðßþc tránh né." 

Ðó g÷i là "c¯t tüy cüa vi®c thñc t§p th¡ng pháp." 

Khi hi¬u ðßþc thñc sñ chúng ta trß¾c gi¶ vçn luôn luôn an trú trong (tâm) giäi thoát, thì s¨ kh·i lên lòng t× bi ð¯i v¾i các chúng sinh chßa th¤y ðßþc th§t tánh cüa tâm h÷. M£c dù h÷c nhân luôn luôn nguy®n hiªn thân, kh¦u và ý cho lþi ích cüa t¤t cä chúng sinh, xuyên qua vi®c khäo sát bän tánh cüa các pháp, cái nhìn cüa h÷c nhân có th¬ b¸ ô nhi­m b·i chính mình hay ng߶i khác. Ði«u này nhß là có nång lñc ð¬ thay ð±i và u¯ng ðµc dßþc. 

Cách t§p này ðßþc mô tä là "B¤t cÑ gì kh·i lên trên con ð߶ng, xin cho con ð×ng tránh né mà cûng ð×ng n¡m giæ." 

ThÑ ba là pháp du già cüa sñ ð½n giän. Pháp này có ba ph¥n: 

1) khäo sát v« ba th¶i 

2) khäo sát v§t và không-v§t 

3) khäo sát mµt hay là nhi«u. 

ThÑ nh¤t, khäo sát v« ba th¶i cho th¤y r¢ng ni®m quá khÑ ðã di®t, ni®m tß½ng lai chßa kh·i và nhß v§y thì không hi®n hæu, ni®m hi®n tÕi không có th¬ giæ ðßþc. Quán sát nhß v§y, s¨ nh§n thÑc r¢ng m÷i pháp ð«u có cùng bän ch¤t nhß ba th¶i. T¤t cä m÷i pháp chï ðßþc nh§n biªt trong sñ nh§n biªt. 

Vi®c chÑng ngµ r¢ng sinh, trø và hoÕi không tñ hæu ðã ðßþc di­n tä b·i T± Sß Saraha nhß sau: 

"Vi®c sinh kh·i các tß¾ng thì nhß hß không; 

loÕi các tß¾ng ra, 

thì cái gì có th¬ sinh kh·i? 

Tánh tñ nhiên 

thì vô sinh và không kh·i ð¥u." 

Khäo sát s¨ th¤y ðßþc nhß v§y. 

Pháp thÑ nhì là khäo sát v« v§t và không-v§t, nhß sau: 

Tánh cüa tâm có phäi là mµt v§t? 

Hay là nªu nó không-v§t, thì nó có hi®n hæu? 

Nªu nó là v§t, thì nó có hình tß¾ng gì? 

Tánh có hình dÕng gì và màu gì? 

Nªu nó chï là sñ thông minh, nó có vô th߶ng nhß ni®m? 

Nªu nó không là v§t gì hªt, làm sao nó có th¬ làm ðßþc chuy®n gì? 

Ai tÕo ra nó? 

Nªu tâm là v§t ch¤t, xuyên qua khäo sát h÷c nhân s¨ có th¬ th¤y mµt vài tính ch¤t, nhßng trí hu® kiªn chiªu th¤y r¢ng nó là cái mà không có th¬ ðßþc m®nh danh hay xªp loÕi nhß mµt v§t. Qua khäo sát này, nó không có th¬ ðßþc xªp loÕi nhß là không-v§t hay là không-hi®n-hæu. B·i vì nó không-v§t mà cûng không phäi không-v§t, nên nó không r½i vào cñc ðoan nào (chæ nhà Thi«n th߶ng g÷i: không r½i vào hai ð¥u). Ðó g÷i là Trung ÐÕo. 

Kªt lu§n này không ðªn t× tranh lu§n hay lu§n lý, nhßng chï là t× l¶i dÕy cüa b±n sß - và l¶i này ðßþc cho th¤y nhß là viên kim cß½ng vô giá trong lòng bàn tay. Do v§y, các l¶i dÕy này cûng ðßþc g÷i là "ðÕi toàn chân." 

Cách thÑ ba là khäo sát mµt và nhi«u, nhß sau: 

Tánh Biªt là mµt? 

Hay nó là nhi«u? 

Nªu nó là mµt, thì làm sao nó lÕi là Biªt trong nhi«u cách? 

Nªu nó là nhi«u, làm sao nó có th¬ nhß v§y b·i vì chúng ð«u là Sñ Biªt? 

Nhìn vào nhß v§y, h÷c nhân th¤y r¢ng tâm không phäi là mµt mà cûng không phäi là nhi«u. B·i vì nó xa lìa m÷i cñc ðoan, nó là ÐÕi Thü „n không an trø n½i nào. Vào ðÕi ð¸nh này, h÷c nhân chÑng ngµ ðßþc cái thông minh nguyên s½. Không có gì khác kh·i lên næa. Do v§y, ÐÕi Thü „n là "cái hoàn toàn không ð£c tính nào hªt." 

Qua cách t§p nhß v§y, t¤t cä m÷i ni«m tin ð«u ðßþc sáng tö, và vÕn pháp nhß d߶ng mµt gi¤c m½ hay là các trò huy­n thu§t cüa mµt nhà huy­n sß. 

Do v§y, vån kinh viªt: 

"Trß¾c, sau và · cä m߶i phß½ng hß¾ng, 

b¤t cÑ n½i ðâu con nhìn, con th¤y chï có nó. 

Hôm nay, t¤t cä äo hóa ðã ch¤m dÑt 

và con không c¥n höi b¤t kÏ ai gì næa." 

Kª tiªp, pháp t§p phi th߶ng có hai ph¥n: 

1) pháp du già nh¤t-v¸ giæa ng߶i biªt và v§t ðßþc nh§n biªt 

2) pháp du già không-thi«n-ð¸nh, n½i ðây s¨ hi¬n lµ cái liên h® nguyên s½ v¾i toàn bµ t¤t cä m÷i chuy®n xäy ra và toàn bµ các ý nghîa, xuyên qua cái phi ô nhi­m ð°ng hi®n cüa Tánh Biªt. 

Du Già Nh¤t V¸ 

Pháp du già nh¤t v¸ nhß sau: Dùng thí dø cüa gi¤c ngü và chiêm bao, chÑng ngµ r¢ng vÕn pháp chï là tánh biªt. Dùng thí dø cüa nß¾c và bång, chÑng ngµ r¢ng ng߶i biªt và v§t ðßþc biªt chï là nh¤t v¸. Dùng thí dø cüa nß¾c và sóng, mang t¤t cä các pháp v« n½i tñ nhiên cüa chúng. 

ThÑ nh¤t, chÑng ngµ vÕn pháp chï là tánh biªt xuyên qua thí dø v« ngü và mµng nhß sau: B¤t cÑ nhæng gì träi qua trong gi¤c ngü thì không tách r¶i khöi tâm. Cùng mµt cách nhß v§y, nhæng kinh nghi®m träi qua trong khi thÑc chï là nhæng gi¤c m½ cüa gi¤c-ngü-vô-minh. CÑ ð¬ tâm an nghï tñ nhiên trong khi các ý tß·ng, t¤t cä nhæng kinh nghi®m "bên ngoài" và tâm cüa h÷c nhân kh·i lên, và hãy nh§n thÑc chúng không tách r¶i nhau, chuy¬n hóa chúng vào mµt v¸ (nhß v¸ m£n cüa bi¬n, b¤t k¬ b÷t sóng d¸ bi®t thª nào). 

Pháp thÑ nhì, ð¬ th¤y ng߶i biªt và v§t ðßþc biªt chï là mµt, y h®t nhß nß¾c v¾i bång, thì nhß sau: B·i vì b¤t cÑ nhæng gì kh·i lên ð«u không có tñ tánh, cho nên chúng ð«u là Không. T×ng pháp mµt kh·i lên cùng v¾i t¤t cä các pháp khác. Do v§y, ng߶i nh§n biªt và v§t b¸ nh§n biªt chï là mµt v¸, y h®t nhß nß¾c và bång. Cho dù h÷c nhân nói là Niªt Bàn (hÕnh phúc) và Không, Tánh Sáng Hào Quang và Không, Trí Hu® và Không, cä ba c£p này ð«u là mµt. 

Nên kinh nói: 

"Nªu h÷c nhân hi¬u ð¥y ðü, vÕn pháp là nhß thª; 

h÷c nhân không th¬ tìm th¤y gì khác chï tr× nhß thª ðó. 

Nghe (vån), suy nghi®m (tß) và thi«n ð¸nh (tu), 

chï có nhß thª thôi." 

ThÑ ba, mang vÕn pháp v« trÕng thái tñ nhiên v¾i thí dø nß¾c và sóng, nhß sau: Y h®t nhß sóng kh·i lên t× nß¾c, t¤t cä kinh nghi®m kh·i lên t× Tánh Biªt. Và Tánh Biªt này thì có bän tánh là không ð¬ mµt d¤u vªt ð¬ thåm dò. 

T± Sß Sahara nói: 

"Nhß t¤t cä ðßþc sinh kh·i t× Tánh Biªt, 

Tánh Biªt tñ nó chính là ðÕo sß." 

L¶i dÕy này ðßþc g÷i là "mµt sñ th§t träi kh¡p các cõi cüa pháp gi¾i" và là "mµt träi ra trong t¤t cä." H÷c nhân s¨ chÑng ngµ ð£c tính vô tñ tánh cüa t¤t cä các trÕng thái. 

Pháp Du Già Phi Thi«n иnh 

Kª tiªp là pháp du già không-thi«n-ð¸nh, s¨ hi¬n lµ Pháp Thân xuyên qua tính vô nhi­m ð°ng hi®n cüa Tánh Biªt. Khi vô minh ðã ðßþc tháo tung ra, b¤t kÏ n² lñc nào ð¬ vßþt th¡ng nó ð«u ng×ng lÕi, và con ð߶ng ch¤m dÑt, chuyªn ði ðã hoàn t¤t. Ðây là giai ðoÕn "vßþt quá m÷i h÷c höi" (vô h÷c, hay là cänh gi¾i Ph§t) - Ðó là quä t¯i thßþng cüa ÐÕi Thü „n, vßþt qua t¤t cä m÷i ðau kh± và v÷ng tß·ng ð¬ vào cänh gi¾i vô-trø. 

T± Sß Tilopa trong bài Chuy¬n Hóa ðã viªt: 

"Ðây là trí tu® cüa Tánh Biªt trong tñ th¬, 

nó vßþt ra ngoài l¶i nói và vßþt m÷i dính m¡c cüa tâm. 

Tilopa không có gì khác ð¬ dÕy. 

"Hãy biªt r¢ng t¤t cä m÷i hành ðµng ð«u là hi¬n lµ cüa Tánh Biªt. 

Không tß·ng tßþng, không nghî ngþi tß l߶ng, 

không phân tích, không thi«n ð¸nh, 

không quán sát, chï cÑ giæ tâm 

trong n½i tñ nhiên cüa nó." 

Ph¥n Kªt 

ThÑ ba, là ph¥n kªt. Ph¥n này g°m có: 

1) chÑng ngµ ÐÕi Thü „n và di®n ð¯i di®n v¾i nó, 

2) hi¬u biªt v« các chß¾ng ngÕi và nhæng c½ nguy ch®ch hß¾ng, 

3) hi¬u nhæng d¸ bi®t giæa kinh nghi®m, kiªn thÑc thñc døng, và lý thuyªt. 

ThÑ nh¤t, chÑng ngµ ÐÕi Thü „n và di®n ð¯i di®n v¾i nó, nhß sau: thiªt l§p cån bän, thñc nghi®m tu t§p, phân bi®t các kinh nghi®m khác nhau và ph¦m ch¤t cüa các mÑc ðµ chÑng ngµ và các giai ðoÕn trên ð߶ng tu, chÑng nghi®m ðßþc nhæng thành quä b¯n pháp du già nói trên. 

ThÑ nhì, hi¬u biªt các chß¾ng ngÕi và ch®ch hß¾ng, nhß sau: Các chß¾ng ngÕi cüa hi®n tß¾ng ðßþc làm sáng tö b¢ng cách nh§n biªt tính b¤t d¸ giæa hi®n tß¾ng và tánh biªt. Các chß¾ng ngÕi cüa tri kiªn s¨ ðßþc phá vÞ b·i cách nh§n biªt tính b¤t d¸ giæa các ni®m và Pháp Thân. Nhæng chß¾ng ngÕi kh·i lên do vi®c n¡m giæ trong tâm s¨ ðßþc phá vÞ b¢ng cách nh§n biªt tính b¤t d¸ giæa ng߶i nh§n biªt và v§t ðßþc nh§n biªt. 

B¯n trÕng thái sau là các ch®ch hß¾ng phäi cänh giác: 

1) R½i vào cái Không tr¯ng r²ng; c¥n ði«u chïnh b¢ng cách t§p nhìn Tánh Không nhß là T× Bi. 

2) Tñ mãn cho là ðã thành tñu ð¥y ðü; c¥n ði«u chïnh b¢ng cách chÑng ngµ Thñc Tánh cüa các pháp nhß nó là nó. 

3) ¿a dùng các pháp ð¯i tr¸; c¥n ði«u chïnh b¢ng cách chÑng ngµ r¢ng các pháp ð¯i tr¸ thì không h« tách ly khöi các chß¾ng ngÕi. 

4) R½i vào tâm tìm c¥u ðÕo pháp; c¥n ði«u chïnh b¢ng cách chÑng ngµ tính ð°ng hi®n cüa các quä chÑng nghi®m cüa ÐÕi Thü „n. 

ThÑ ba, nh§n biªt nhæng d¸ bi®t giæa kinh nghi®m, kiªn thÑc thñc døng và lý thuyªt, nhß sau: hi¬u ðßþc thñc tánh cüa tâm nh¶ nghe pháp và tß l߶ng chï m¾i là lý thuyªt. Hi¬u ðßþc tánh nh¤t v¸ là b¡t ð¥u có kinh nghi®m (tu t§p). Trau luy®n væng vàng xuyên qua pháp không thêu d®t nghî tß·ng m¾i là bäo ðäm ch¡c th§t. Hi¬u biªt hoàn toàn chï ðªn t× chÑng ngµ hoàn toàn.