Ph§t Giáo Vi®t Trß¾c Thª KÖ 21 

Mµt trong tam pháp ¤n mà nhà Ph§t nêu lên là Vô Th߶ng. Ðó cûng là mµt chân lý khoa h÷c b·i vì t¤t cä các pháp sinh di®t ð«u phäi biªn ð±i, dù mu¯n hay không. Và Ph§t Giáo träi qua nhi«u ngàn nåm, truy«n rµng vào nhi«u nß¾c cûng ðã biªn ð±i liên tøc. Ph§t Giáo Vi®t Nam trong thª kÖ t¾i s¨ biªn ð±i ra sao, và chúng ta, trong cß½ng v¸ Ph§t TØ, phäi góp sÑc thª nào ð¬ tß½ng lai có th¬ v×a hµ trì ðßþc Tam Bäo v×a ho¢ng dß½ng ðßþc chánh pháp? N½i ðây, chúng ta s¨ nhìn v« hi®n trÕng, dñ ðoán v« hß¾ng ði xã hµi và s¨ ð« ngh¸ các công vi®c phäi làm. 

Nói là Ph§t Giáo Vi®t Nam chï ð¬ cho g÷n l¶i, nhßng thñc tª lÕi là nhi«u mänh d¸ bi®t nhau. Trß¾c tiên là hoàn cänh mµt Vi®t Nam th¯ng nh¤t ðã cho th¤y dân hai mi«n, Nam và B¡c, có nhi«u n½i nhìn v« Ph§t Giáo không thu¥n nh¤t. 

D¸ Bi®t Nam B¡c

Mi«n B¡c trong nhi«u th§p niên cüa th¶i chiªn và dß¾i chª ðµ xã hµi chü nghîa ðã thiªu nhi«u phß½ng ti®n tu t§p c¥n thiªt ð¬ tôn giáo phát tri¬n nhß sách v·, khóa h÷c; các sß và ni h¥u hªt ð«u cao tu±i, thª h® tiªp n¯i chï vài nåm g¥n ðây, các nåm 1990s, m¾i ðßþc chú ý g¥y dñng. Trong hoàn cänh ðó, hi¬n nhiên là dân chúng nhìn v« Ph§t Giáo nhi«u ph¥n cûng sai l®ch. 

Mi«n Nam trong nhi«u th§p niên ðßþc nhi«u phß½ng ti®n tu h÷c h½n, m£c dù sñ tñ do này ðã dçn t¾i vi®c khai sinh ra nhi«u môn phái quái d¸, cûng tñ nh§n là Ph§t Giáo, nhßng hoàn toàn xa lìa chánh pháp, chï ßa bàn chuy®n kinh d¸ m¸ ng߶i. Nhßng chuy®n các tà phái xu¤t hi®n cûng là ði«u tñ nhiên cüa m÷i th¶i m÷i n½i; trên nß¾c MÛ và các nß¾c khác luôn luôn lúc nào cûng có nhæng ng߶i tñ xßng là h§u thân cüa Ph§t, cüa Chúa Jesus. Tuy nhiên, nhìn chung dân Mi«n Nam ðßþc c½ duyên t¡m gµi trong giáo lý nhà Ph§t kÛ h½n, và cûng phong phú v¾i m÷i tông phái nhß Nguyên Thüy, Thi«n Tông, T¸nh е... 

Khi hai mi«n kªt hþp, nhæng d¸ bi®t hai mi«n ðã san së cho nhau mµt cách tñ nhiên. Nhßng Ph§t Giáo g£p thØ thách m¾i, khi nhà nß¾c Hà Nµi c¯ ý hình thành mµt giáo hµi m¾i v¾i tên g÷i Giáo Hµi Ph§t Giáo Vi®t Nam, và quyªt tâm d©p bö Giáo Hµi Ph§t Giáo Vi®t Nam Th¯ng Nh¤t có sÇn · Mi«n Nam. Truy«n th¯ng Ph§t TØ trß¾c gi¶ vçn d­ dàng ch¤p nh§n nhi«u giáo hµi - mµt hay nhi«u, v¯n th§t vçn không khác - nhßng vi®c truy d©p mµt giáo hµi, b¤t k¬ giáo hµi nào, ð«u là sai trái v¾i chánh pháp. 

Nan Ы Nhà Nß¾c Can Thi®p 

Mµt tr· ngÕi næa cho Ph§t Giáo trong nß¾c là chính sách hµ kh¦u. Truy«n th¯ng Ph§t Giáo khi tu h÷c th߶ng khi h÷c tång phäi ði xa ð¬ tìm mµt v¸ th¥y cho phù hþp v¾i ý nguy®n hay cån c½ cüa mình, thí dø nhß mu¯n tìm Th¥y ð¬ h÷c v« M§t Tông, Thi«n Tông, hay Giáo Tông. Dß¾i chª ðµ hµ kh¦u hình nhß không phäi ai mu¯n ði ðâu thì ði, và xin ðßþc gi¤y phép ð¬ chuy¬n vào mµt ngôi chùa nhß ý mình ch÷n cûng không còn d­ næa. Chúng ta ch¤p nh§n r¢ng tình hình bây gi¶ không còn là th¶i Lý, Tr¥n ð¬ du tång có th¬ tñ tÕi th¤y chân mình "theo mây tr¡ng." Nhßng nªu cÑ phäi · mãi su¯t ð¶i trong mµt ngôi chùa thì t¾i nhß Ph§t Thích Ca sþ cûng không tìm ðßþc mµt g¯c B° Ы thu§n lþi ð¬ ng°i. 

Thêm næa, khi mµt v¸ Trú Trì qua ð¶i, có th¬ ng߶i n¯i Pháp theo truy«n th¯ng lÕi không h« kiªm ðßþc hµ kh¦u trong chùa này ð¬ giæ l¤y m¯i gi«ng, và nhß v§y thì Thành Hµi hay Tïnh Hµi s¨ có c½ hµi b± nhi®m mµt v¸ tång không liên h® gì t¾i dòng phái này t¾i nhi®m chÑc Trú Trì; nghîa là không còn có ý nghîa gì næa cái chuy®n "truy«n ðång chánh pháp." Nói thÆng ra, dòng phái này s¨ b¸ m¤t chùa. T¾i bao gi¶ nhà nß¾c ch¤p nh§n hüy bö chª ðµ hµ kh¦u và ch¤m dÑt chuy®n Thành Hµi, Tïnh Hµi can thi®p vào nµi bµ các dòng phái thì chúng ta hoàn toàn không th¬ biªt ðßþc. 

Nan Ы Häi NgoÕi 

Còn thêm mµt nan ð« khác, ðó là nhæng ly cách giæa Ph§t TØ häi ngoÕi và trong nß¾c, giæa các giáo hµi häi ngoÕi và trong nß¾c. Do hoàn cänh ð¸a lý và xã hµi, d¥n d¥n các Ph§t TØ s¨ có nhæng suy nghî khác bi®t nhau. Nan ð« l¾n cho häi ngoÕi næa là thª h® thÑ nhì, khi các em không còn ðü sÑc ð÷c Vi®t Ngæ và s¨ phäi tìm hi¬u Ph§t Giáo qua Anh Vån, Pháp Vån... 

Dù v§y, t¤t cä nhæng d¸ bi®t ðó vçn có th¬ là các ßu th¡ng cho Ph§t Giáo Vi®t Nam tß½ng lai. Th¯ng nh¤t ð¤t nß¾c ðã cho Ph§t Giáo Mi«n B¡c c½ hµi phøc h°i sinh lñc mÕnh m¨ và xóa ði nhæng cái nhìn sai trái, thành kiªn t× các lý thuyªt chính tr¸. Và kh¯i Ph§t TØ häi ngoÕi ðßþc tiªp c§n, không chï còn qua sách v· mà là trñc tiªp v¾i truy«n nhân cüa các truy«n th¯ng tôn giáo khác, thí dø nhß Ph§t Giáo Tây TÕng, Ph§t Giáo Trung Qu¯c, Ph§t Giáo Ðài Loan, Ph§t Giáo Nh§t, Ph§t Giáo Hoa KÏ... s¨ cho mµt cái nhìn bao quát h½n ð¬ s¨ d­ linh ðµng phän h°i các kinh nghi®m này. 

Thêm næa, h¥u hªt các giáo hµi Ph§t Giáo ngoài nß¾c ð«u có suy nghî v« các v¤n ð« nhß dân quy«n và nhân quy«n hoàn toàn khác v¾i cách thª nhà nß¾c ðang ð¯i xØ v¾i các tôn giáo. Nhæng suy nghî này ð£c bi®t còn cüng c¯ thêm các d¸ bi®t khi các v¸ tång, ni và Ph§t TØ häi ngoÕi t¡m gµi trong nªp s¯ng tñ do cüa các nß¾c. Nhæng khoäng cách này bao gi¶ s¨ thu h©p là ði«u không ai ðoán trß¾c ðßþc. Mµt ði«u ch¡c ch¡n r¢ng các giáo hµi ngoài nß¾c luôn luôn tñ nhìn th¤y mình vçn còn là mµt ph¥n tØ cüa dân tµc và t¤m lòng lúc nào cûng hß¾ng v« trong nß¾c. Ði«u này cûng xäy ra chung cho cä các tôn giáo khác nhß Thiên Chúa Giáo, Tin Lành, Cao Ðài, Hòa Häo... Có l¨ cách t¯t nh¤t là nhà nß¾c Hà Nµi ch¤p nh§n mµt chính sách c·i m· h½n v« tôn giáo tß½ng tñ nhß các nß¾c, b¤y gi¶ m¾i thu g÷n ðßþc lòng dân v« mµt m¯i - ði«u mà ng߶i ta ðoán là trong th¶i gian g¥n khó th¬ xäy ra. 

V¾i Các Tôn Giáo Khác 

Quan h® giæa các giáo hµi Ph§t Giáo v¾i các tôn giáo khác cûng là ði«u phäi suy nghî. Sau mµt th¶i gian b¸ áp bÑc dß¾i chª ðµ T±ng Th¯ng Ngô Ðình Di®m, nhi«u Ph§t TØ vçn còn không thoäi mái v¾i giáo hµi Thiên Chúa Giáo. Ði«u này d­ hi¬u, nhæng v¸ sß, ni và Ph§t TØ t×ng xu¯ng ð߶ng ðòi quy«n tôn giáo cho Ph§t Giáo th¶i kÏ này vçn chßa quên cách ð¯i xØ phân bi®t. Làm sao cho mµt v¸ sß, ng߶i khi còn là chú ti¬u ðã ðÑng chÑng kiªn Thßþng T÷a Quäng ÐÑc tñ thiêu, quên ðßþc ng÷n lØa này ðßþc? 

Mâu thuçn tôn giáo này chï có th¬ d¥n d¥n xóa nhòa ði, nªu nhæng ng߶i cüa các tôn giáo làm vi®c chung cho mµt tß½ng lai tß½i sáng h½n cho cä nß¾c. Nghîa là, chï có công vi®c m¾i kéo g¥n nhau lÕi và xoa d¸u các vªt thß½ng cû. Thêm næa, tôn chï cüa Ph§t Giáo là t× bi hÖ xä, thì các rào ngån cách ch¡c ch¡n r°i t¾i mµt lúc s¨ ðßþc vßþt qua.

Phß½ng Ti®n Tu H÷c 

Thiên niên kÖ m¾i ðang hÑa h©n các bß¾c tiªn khoa h÷c kÛ thu§t m¾i, và cuµc cách mÕng thông tin bùng n± ðang ph¥n nào änh hß·ng t¾i các giáo hµi ngoài nß¾c, và có th¬ là cä các giáo hµi trong nß¾c. Nhæng trang nhà Internet cüa các chùa häi ngoÕi ðang m÷c lên nhi«u thêm, tuy vçn chï ðóng các vai trò nhß gi¾i thi®u, hay thß vi®n. Chßa có chùa qu¯c nµi nào tham dñ vào mÕng tin toàn c¥u này, nhßng ch¡c ch¡n là mµt s¯ Ph§t TØ trong nß¾c vçn có th¬ truy c§p phß½ng ti®n Internet ð¬ tìm hi¬u v« Ph§t Giáo. 

Trong th¶i gian g¥n, Internet không änh hß·ng gì t¾i các giáo hµi trong nß¾c. Nhßng v¾i häi ngoÕi, ðây là mµt phß½ng ti®n l¾n cho nhæng Vi®t Ki«u s¯ng räi rác các vùng ít ng߶i Vi®t ðßþc tham dñ vào dòng s¯ng m¾i cüa Ph§t Giáo, không riêng cüa ng߶i Vi®t mà qua ðây còn biªt nhi«u v« Ph§t Giáo các nß¾c khác. 

Яi v¾i trong nß¾c, tång ni Ph§t TØ vçn dña vào các phß½ng ti®n tu h÷c truy«n th¯ng, nhß theo h÷c trñc tiªp t× mµt v¸ th¥y, nhß dñ các l¾p Ph§t H÷c, hay ð÷c kinh sách ¤n loát. Nhæng phß½ng ti®n này còn hÕn chª, nhßng ðã là tß½ng ð¯i c·i m· so v¾i các nåm cu¯i th§p niên 1970s. V¤n ð« chính là, nhà nß¾c Hà Nµi c¥n phäi th¤y r¢ng chï có tôn giáo m¾i giäi quyªt t§n g¯c các nan ð« xã hµi, các làn sóng tµi phÕm ðang lan rµng. Фt nß¾c càng có ðông thêm nhæng ng߶i Ph§t TØ chân chính, thì chª ðµ và gi«ng m¯i xã hµi m¾i bình an. Ph§t Giáo v¾i lý tß·ng b¤t bÕo ðµng, t× bi hÖ xä s¨ không bao gi¶ tr· thành nhæng hi¬m h÷a cho an ninh. Thêm næa, nhà nß¾c cûng c¥n phäi biªt sþ nghi®p: hôm nay hÕch höi hµ kh¦u các v¸ sß, khi lìa ð¶i làm sao vào ðßþc T¸nh е? 

Khó có th¬ biªt ðßþc là khi nào Ph§t Giáo có th¬ tñ do ¤n loát kinh sách. Nhßng còn thiªu phß½ng ti®n tu h÷c này, sþ là nhæng ngån cách Ph§t Giáo giæa Nam và B¡c, giæa trong và ngoài nß¾c s¨ còn l¾n lao, v×a v« m£t hi¬u biªt giáo lý và cä kinh nghi®m tu h÷c. 

Nhæng Cách Giäi Quyªt 

Ng߶i ta th߶ng nói, ngay khi höi ðã là tñ trä l¶i. Ði«u này có l¨ ðúng cho nhi«u tr߶ng hþp. Tuy nhiên, các cách giäi quyªt nan ð« cho Ph§t Giáo Vi®t Nam trong thiên niên kÖ m¾i có l¨ tùy thuµc vào nhi«u yªu t¯ khác. Chúng ta n½i ðây có th¬ ð« ngh¸ ra nhæng giäi pháp sau: 

- Hüy bö chª ðµ hµ kh¦u, cho dân chúng ðßþc quy«n tñ do ði lÕi và tñ do lña ch÷n n½i cß trú. H¥u hªt các nß¾c trên thª gi¾i ðã cho dân chúng hß·ng các quy«n này. Уc bi®t, ð¯i v¾i Ph§t Giáo, ði«u này còn là truy«n th¯ng và là ði«u ki®n ð¬ trß·ng thành tâm linh. 

- Tôn tr÷ng truy«n th¯ng các tông phái Ph§t Giáo. Nghîa là, các v¸ sß Trú Trì có quy«n tñ do ch÷n ng߶i n¯i Pháp và giæ chùa. Các c½ chª nhß Thành Hµi, Tïnh Hµi phäi ðÑng ngoài các quyªt ð¸nh này. Vi®c các c½ quan này b± nhi®m các v¸ sß t¾i quän nhi®m các ngôi chùa cûng y h®t nhß vi®c phü nh§n quy«n cüa Ngû T± Ho¢ng Nhçn truy«n ðång cho Løc T± Hu® Nång, mà ð¬ cho nhà vua giành quy«n ch÷n sß n¯i Pháp. 

- Cho tôn giáo hß·ng quy«n tñ do ¤n loát kinh sách. Ðây là mµt phß½ng ti®n tu h÷c cñc kÏ quan tr÷ng. Ðây là cách hæu hi®u ð¬ xóa nhòa các ngån cách giæa Nam và b¡c, giæa trong và ngoài nß¾c. 

- Яi thoÕi và hþp tác tôn giáo. Ph§t Giáo trong truy«n th¯ng không có chuy®n thánh chiªn. Thêm næa, ðây là cách có th¬ hàn g¡n nhæng xung ðµt ðã lâu ð¶i, và giäi quyªt ðßþc các nan ð« xã hµi. 

Nhà nß¾c nªu th§t tâm mu¯n ðµng viên hªt sÑc dân cho công cuµc phát tri¬n kinh tª và xã hµi, phäi th¤y r¢ng không giäi quyªt ðßþc các nan ð« tôn giáo thì s¨ không bao gi¶ chiêu dø hªt ðßþc lòng dân. Có l¨, không còn cách nào khác t¯t ð©p h½n næa.

Nguyên Giác Phan T¤n Häi [Vi®t Báo Kinh Tª]