Ngài là ÐÑc ÐÕt Lai LÕt Ma, v¸ lãnh ðÕo giáo quy«n và thª quy«n cüa dân tµc Tây TÕng. Nhßng Tenzin Gyatso, v¸ ÐÕt Lai LÕt Ma ð¶i 14, chï tñ nói v« mình nhß mµt con ng߶i và là mµt ông sß Ph§t giáo ð½n giän. Nhßng cho dù Ngài có là v¸ Ph§t s¯ng nhß nhi«u ng߶i tin tß·ng, hay chï là mµt kë tñ làm m¶ nhÕt ði giæa cµng ð°ng loài ng߶i ho£c cä hai- thì sñ ki®n là, nåm 1937 vào lúc lên 2 tu±i, Ngài ðã ðßþc chính quy«n Tây TÕng công nh§n là kiªp sau cüa ÐÑc ÐÕt Lai LÕt Ma ð¶i 13. 

Mùa xuân v×a qua, trong chuyªn viªng thåm kh¡p Hoa KÏ, ÐÑc ÐÕt Lai LÕt Ma ðã nh§n l¶i m¶i cüa ÐÕi H÷c UCLA ð¬ tham dñ chß½ng trình "Tìm Kiªm Nhæng Giá Tr¸ Tinh Th¥n Trong Thª Gi¾i Hi®n ÐÕi". Chß½ng trình g°m mµt cuµc thäo lu§n giæa Ngài và tham lu§n ðoàn nhæng chuyên gia các lãnh vñc phân tâm h÷c, triªt h÷c và tôn giáo h÷c. 

"Chúng tôi ðã tìm cho cuµc thäo lu§n nhæng chuyên gia các lãnh vñc khác nhau t×ng có nhæng công trình và tß tß·ng thích hþp v¾i ð« tài," ông Barry Bortnick giäi thích nhß v§y. Ông là ði«u hþp viên cüa chß½ng trình ð£c bi®t cüa phân khoa Nhân vån, Khoa h÷c và Khoa h÷c Xã hµi tÕi UCLA, ng߶i trách nhi®m cuµc thäo lu§n. 

Giá tr¸ tinh th¥n trong thª gi¾i hi®n ðÕi là ð« tài ðßþc ÐÑc ÐÕt Lai LÕt Ma ð£c bi®t thích thú. Là mµt h÷c giä, mµt ng߶i cüa hoà bình và là phát ngôn nhân cho sñ cäm thông h½n giæa các dân tµc và tôn giáo, Ngài t×ng viªt, "V¤n ð« mµt n«n hoà bình thª gi¾i lâu dài và chân thñc ðã làm con ng߶i quan tâm, cho nên nhæng tình cäm nhân bän nhß v§y cûng là cån ngu°n cüa nó. Tâm bình thª gi¾i bình. Sñ quan tr÷ng cüa trách nhi®m cá nhân thì r¤t mñc rõ ràng: hoà bình phäi ðßþc tÕo nên trong chính chúng ta, r°i d¥n d¥n m· rµng cho gia ðình, cµng ð°ng và cä tinh c¥u cüa chúng ta." 

Ngài ðã ðßþc giäi Nobel Hoà Bình nåm 1989 vì nhæng n² lñc hoà bình ð¯i v¾i nhæng mâu thuçn · Tây TÕng b¡t ð¥u t× 1949, khi Cµng sän Trung qu¯c chiªm ðóng quê hß½ng Ngài. Chính quy«n Trung qu¯c lý lu§n r¢ng Tây TÕng ðã luôn luôn trong sñ cai tr¸ cüa Trung qu¯c. ÐÑc ÐÕt Lai LÕt Ma ðã chiªn ð¤u nhi«u nåm ð¬ bäo v® vån hoá Tây TÕng, nhßng nåm 1959 Ngài phäi di tän qua Ân е và l§p chính phü lßu vong ð¬ gìn giæ dân tµc và chu¦n b¸ ngày v« hoà bình · mµt nß¾c Tây TÕng tñ do. 

Hoa KÏ ðã chính thÑc công nh§n Tây TÕng là ph¥n ð¤t cüa Trung qu¯c, nhßng ÐÑc ÐÕt Lai LÕt Ma trong mµt di­n vån m¾i ðây trß¾c Qu¯c hµi Hoa KÏ ðã thúc giøc các qu¯c gia ch÷n mµt v¸ trí mÕnh m¨ h½n ch¯ng lÕi Trung qu¯c vì các vi phÕm nhân quy«n · Tây TÕng. Thßþng Vi®n Hoa KÏ ðã ðáp Ñng b¢ng cách thông qua mµt ngh¸ quyªt üng hµ quy«n tñ quyªt cüa Tây TÕng. 

Tuy nhiên cuµc viªng thåm UCLA cüa Ngài không phäi vì các lý do chính tr¸. Bortnick nói, "Tôi nghî Ngài thích thú vì l¶i m¶i t¾i t× chß½ng trình tång c߶ng h÷c ð߶ng cüa tr߶ng. Cäm tß·ng cüa tôi là, quyªt ð¸nh cüa Ngài không chï vì uy tín cüa UCLA, nhßng còn vì th¤y nhæng n² lñc cüa tr߶ng mu¯n bäo ðäm chß½ng trình này phäi làm lþi ích cho cä UCLA và cµng ð°ng. Chß½ng trình dñ trù cho các thính giä t±ng quát v« mµt ð« tài lþi ích t±ng quát, cho b¤t cÑ ai quan tâm t¾i thª gi¾i h÷ ðang s¯ng." 

"Tìm Kiªm Nhæng Giá Tr¸ Tinh Th¥n Trong Thª Gi¾i Hi®n ÐÕi" là chß½ng trình m· ð¥u cho cuµc chào m×ng kÖ ni®m mµt tråm nåm University of California Extension. 

Tham lu§n ðoàn cüa chß½ng trình g°m có: 

* Walter H. Capps (ði«u hþp), giáo sß Tôn giáo h÷c tÕi UC Santa Barbara. 

* John Hick, giáo sß c¤p Danforth v« Tôn giáo và là giám ð¯c chß½ng trình James A. Blaisdell v« Vån Hoá và Tôn Giáo Thª Gi¾i, Tr߶ng H§u CØ Nhân Claremont Graduate. 

* Milton H. Miller, giáo sß và Phó Khoa cüa Phân Tâm H÷c và Khoa H÷c XØ Thª Sinh Hoá (Biobehavioral) tÕi UCLA, và là Trß·ng Khoa Phân Tâm H÷c tÕi Harbor-UCLA Medical Center. 

* Herbert Morris, Trß·ng Khoa Nhân Vån H÷c và là giáo sß Triªt và Lu§t tÕi UCLA. 

* Huston Smith, giáo sß thïnh giäng UCLA v« Tôn giáo h÷c, UC Berkeley. 

* Frances Vaughan, phân tâm gia và là cñu giám ð¯c Association for Transpersonal Psychology và Association for Humanistic Psychology. 

Dß¾i ðây là trích dçn các trä l¶i cüa ÐÑc ÐÕt Lai LÕt Ma cho các câu höi nêu lên b·i tham lu§n ðoàn. Trong vài tr߶ng hþp, các câu trä l¶i ðßþc viªt và sØa lÕi cho rõ ràng h½n nhßng vçn nh¢m trung thành v¾i ý cüa Ngài. 

Tâm ThÑc, Phân Tâm H÷c và Tinh Th¥n. 

ÐÕo Ph§t không nên ðßþc mô tä nhß mµt tôn giáo, mà nên g÷i là khoa h÷c v« tâm thÑc. Ng߶i tu t§p Ph§t giáo có th¬ ðßþc xét nhß mµt nhà phân tâm h÷c vì c¤u trúc cån bän cüa tu t§p Ph§t giáo chï ð½n giän là h÷c cách Ñng phó v¾i tâm thÑc. Møc tiêu t¯i h§u cüa Niªt bàn - sñ giác ngµ - chúng tôi tin ðó là mµt trang thái cüa tâm. Chï v§y thôi. Cho nên, c¥n phäi biªt thñc tß¾ng cüa tâm. 

Khi chúng tôi nói "thñc tß¾ng cüa tâm," chúng tôi chï vào thª gi¾i riêng cüa tâm. Có nhi«u trÕng thái cüa tâm. ÐÕo Ph§t ðã phân bi®t rõ ràng các tâm vô thÑc và trình ðµ khác nhau. 

Ngoài ra, khi nói v« tâm nhß ð¯i ngh¸ch v¾i v§t ch¤t hay thân xác, ng߶i ta th߶ng có ¤n tßþng r¢ng có mµt cá th¬ hi®n hæu ðµc l§p v¾i thân xác, nhßng ðó là ngµ nh§n v« các giäi thích v« tâm cüa Ph§t giáo. Ph§t giáo không ch¤p nh§n có mµt cá th¬ ðµc l§p nhß v§y, cho nên Ph§t giáo còn là "lý thuyªt phü nh§n linh h°n." 

Gi§n Dæ, Cåm Thù và Hung BÕo. 

Khi ðßþc t±ng hþp v¾i lòng hãnh tiªn và tñ quan tr÷ng hoá, thì gi§n dæ tr· thành cåm thù. Khi có cäm giác này v¾i ng߶i khác, thì th߶ng chï tñ d¢n v£t mình. Kªt quä là m¤t hÕnh phúc nµi tâm. Tôi g÷i ðó là lòng cåm thù ghét bö. Hung bÕo là mµt bi¬u hi®n ra ngoài cüa lòng cåm thù cµng v¾i kiêu hãnh. 

Gi§n dæ kh·i d§y trong tâm s¨ làm m¤t sñ bình an. Ng߶i ta g¥n nhß không th¬ có tí gì vui hay hÕnh phúc khi gi§n dæ kh·i d§y. Cho nên gi§n dæ có tính phá hoÕi. 

Sau khi kh·i d§y, gi§n dæ ðôi lúc tång trß·ng do vài kinh nghi®m t±n thß½ng trong quá khÑ ho£c ðau kh± ðã có. G£p các tr߶ng hþp ðó, hãy khôn ngoan ð×ng ðàn áp sñ gi§n dæ mà hãy bi¬u hi®n nó trong cách chúng ta có th¬ vßþt qua ðßþc. Nhßng cách t±ng quát, nªu tránh ðßþc bµc lµ gi§n dæ ð¯i v¾i kë khác thì càng t¯t. Ng߶i ta có th¬ làm ði«u này ðßþc b¢ng cách quán sát sñ x¤u xa và bän ch¤t phá hoÕi cüa gi§n dæ, và sñ r¯i loÕn nó gây trong tâm. 

Yªu t¯ khác ðßa t¾i gi§n dæ là b¤t mãn và th¤t v÷ng. Khi gi§n dæ kh·i d§y vì lý do này, kë ðó ðã · trong mµt tình cäm xung ðµng. R¤t khó ð¯i phó v¾i tình cäm này trong trÕng thái nhß v§y. Phß½ng ti®n hæu hi®u h½n ð¬ vßþt qua gi§n dæ là c¯ g¡ng ngån ch§n sñ kh·i d§y ngay · trÕng thái ð¥u tiên, khi nó d­ dàng b¸ ki¬m soát h½n. Cäm giác b¤t mãn và th¤t v÷ng ðßa t¾i gi§n dæ là mµt trÕng thái êm d¸u h½n cüa tâm nªu so sánh v¾i chính sñ gi§n dæ. 

Các Tôn Giáo Thª Gi¾i. 

Các tôn giáo ð«u dÕy con ng߶i gìn giæ thi®n tâm. Bi mçn, t× ái, sñ tha thÑ và hoà giäi nên là ph¥n chính cüa các giáo lý tôn giáo. Nhßng có nhæng l¯i ngõ khác nhau ðßa t¾i thi®n tâm. 

Thí dø nhß, truy«n th¯ng Ki tô (Judeo-Christian) dÕy r¢ng ng߶i ta phäi yêu thß½ng Thßþng Ъ và tha nhân. Nªu mµt ng߶i chân thành yêu Chúa thì hÆn nhiên kë ðó s¨ m· rµng ðßþc tình yêu chân thñc t¾i ðßþc tha nhân, nhæng ng߶i cûng ðßþc Chúa sáng tÕo. Nªu ai c¥u nguy®n Thßþng Ъ - ngay cä v¾i lòng dâng hiªn mãnh li®t t¾i Ña l® - mà hoàn toàn bö quên lòng yêu thß½ng kë khác thì không phäi là kë tu t§p Ki tô chân thñc. Kë ðó phäi theo ý mu¯n cüa Фng Sáng TÕo, nghîa là cûng phäi yêu thß½ng tha nhân. Cách hµ trì thi®n tâm này thì ð¥y sÑc mÕnh. 

Nhßng ð¯i v¾i Ph§t tØ, thì không có Thßþng Ъ, không có sÑc mÕnh t¯i cao ho£c Фng Sáng TÕo nào chï tr× chính anh ta phäi ð¯i di®n v¾i anh ta. Ph§t giáo tin r¢ng chúng sinh thì bình ðÆng, h÷ ð«u mu¯n hÕnh phúc và không mu¯n ðau kh±. Ь ðÕt t¾i ði«u ðó, Ph§t tØ phát tri¬n t× ái và bi mçn cho chính h÷ và m÷i ng߶i cûng nhß cho các chúng sinh khác. 

Phß½ng ti®n cüa Ph§t giáo và Ki tô giáo khác nhau nhßng møc ðích cu¯i cùng vçn là mµt. 

Hi¬u biªt chân thñc v« các tín ngßÞng khác nhau ðÕt ðßþc ph¥n l¾n nên là qua tiªp xúc trñc tiªp giæa các cá nhân, chÑ không phäi qua sách v·. Trong chuyªn thåm mµt tu vi®n · Tây Ban Nha, tôi ðã g£p mµt tu sî Thiên Chúa giáo v×a có 5 nåm ¦n tu. Chúng tôi ðÑng ð¯i di®n và tôi ðã höi, "Ông ðã nguy®n ng¡m ði«u gì trong su¯t 5 nåm qua?" Tu sî trä l¶i, "Tình yêu." Kª ðó vì tr· ngÕi ngôn ngæ, chúng tôi nhìn nhau mµt ch£p, và tôi kinh nghi®m ðßþc cái cäm giác v« lòng thi®n tâm và sñ d­ thß½ng r¤t mñc cüa v¸ ðó. Hi¬n lµ trong m¡t tu sî là mµt cái gì r¤t là ð©p. Kinh nghi®m ng¡n ngüi ðó ðã cho tôi th¤y nhæng giá tr¸ cüa Thiên Chúa giáo trong mµt cách mà không công trình nghiên cÑu nào ðÕt ðßþc. 

M²i tôn giáo ð«u có th¬ ðào tÕo ðßþc nhæng ng߶i t¯t. Cûng nhß ng߶i ta có th¬ ch÷n nhæng thñc ph¦m khác nhau ð¬ nuôi dßÞng c½ th¬, ng߶i ta có th¬ ch÷n nhæng thñc ph¦m tinh th¥n khác nhau ð¬ nuôi dßÞng tâm h°n. 

Phø Næ Trong Tôn Giáo. 

Trong cái nhìn cüa Ph§t giáo, không riêng ðàn ông và ðàn bà bình ðÆng nhau, mà con ng߶i cûng bình ðÆng v¾i các chúng sinh khác k¬ cä côn trùng. Nhßng ng߶i ta vçn th¤y có sñ kÏ th¸ trong các t± chÑc tôn giáo, k¬ cä Ph§t giáo. Thí dø nhß trong Vinaya, tÑc bµ lu§t tñ vi®n, các tÏ khßu · v¸ trí cao h½n tÏ khßu ni chï vì hoàn cänh xã hµi Ph§t giáo. Nhßng ðúng ra, ðã th÷ ðÕi gi¾i thì ðßþc xét nhß không khác bi®t gì hªt. Cä nam và næ ð«u có ðü quy«n nhß nhau ð¬ th÷ ðÕi gi¾i. 

— mÑc ðµ tinh th¥n cao h½n, ð£c bi®t ð¯i v¾i tu t§p M§t tông, næ tu sî ðßþc coi nhß nhi«u nång lñc h½n nam tu sî. Pháp môn quan tr÷ng nh¤t trong M§t tông là "Thanh Quang" (Clear Light). [Ghi chú cüa ng߶i biên t§p: Ði«u này chï vào khái ni®m Ph§t giáo Tây TÕng v« tñ ngã trong bi¬u hi®n vô hình và sâu nh¤t, và ðßþc xét nhß næ tính trong bän ch¤t.] 

Tôi tin r¢ng tình thß½ng con ng߶i là yªu t¯ chính. Ng߶i ð¥u tiên bày tö hay dÕy chúng ta giá tr¸ cüa tình thß½ng th߶ng là m©. Trong vai trò cha m©, ng߶i m© là kë chính yªu cho chúng ta tình thß½ng. Sæa là bi¬u tßþng cüa t× ái và bi mçn, cûng v§y m© là bi¬u tßþng cüa tình thß½ng. B¤t cÑ khi nào tôi th¤y tßþng ÐÑc Næ аng Trinh Maria Æm hài nhi Jesus, tôi luôn luôn xúc ðµng. Hình änh này b¡t ngay ðßþc bän ch¤t cån bän cüa con ng߶i, ðó là yêu thß½ng. Tôi khó nói ðßþc nhæng bß¾c tiªn nào c¥n làm ð¬ ði«u chïnh sñ kÏ th¸ nam næ trong các t± chÑc tôn giáo, nhßng ði«u quan tr÷ng cho phø næ là phäi v§n ðµng và ðòi höi quy«n bình ðÆng ðó. 

Tình Yêu Riêng Tß và Ph± Quát. 

Trong kinh nghi®m thñc tª, không có sñ khác bi®t giæa tình yêu dành riêng cho mµt ng߶i nào và lòng bi mçn t× ái m· rµng hß¾ng v« t¤t cä chúng sanh. Chï khác nhau · cån bän là, ð¥u tiên ng߶i ta h÷c yêu thß½ng nhæng cá nhân cø th¬ nào ðó và sau này có th¬ m· rµng bình ðÆng t¾i t¤t cä chúng sanh. 

Thí dø, truy«n th¯ng Ph§t giáo dÕy cách tu: Trß¾c hªt hãy quán tß·ng v« ng߶i bÕn thân và xem xét nhæng ðáp Ñng tñ nhiên mình dành cho h÷. R°i tß·ng tßþng t¾i mµt ng߶i bình th߶ng và khäo sát nhæng tình cäm bình th߶ng mình dành cho h÷. Kª ðó, hãy hình dung t¾i mµt ng߶i mà bÕn xem là kë thù và thØ ðo l߶ng phän Ñng tình cäm cüa bÕn. Sau ðó c¯ g¡ng m· rµng mµt tình cäm chung nh¤t ð¯i v¾i cä ba. B¢ng cách này bÕn s¨ m· rµng ðßþc lòng t× ái và bi mçn ð¯i v¾i t¤t cä. 

Nhßng bÕn cûng phäi làm ngßþc lÕi cho ðúng. Khi ng߶i ta nói v« lòng t× bi ph± quát, h÷ có th¬ cäm ðßþc hÕnh phúc v« tình yêu ðó, nhßng thØ nghi®m thñc sñ ð¬ coi ðó có phäi t× bi th§t hay không là nó có th¬ ðßþc hß¾ng v« mµt cá nhân cø th¬ nào không. Nªu không có thß½ng xót và quan tâm chân thñc ð¯i v¾i nhæng cá nhân cø th¬ thì cái kinh nghi®m hÕnh phúc v« lòng t× bi ph± quát ðó chï là äo giác. 

Sñ Mê Сm, Tình Yêu và T× Bi. 

Ði«u quan tr÷ng là phäi phân bi®t rõ ràng giæa sñ mê ð¡m, tình yêu và t× bi (attachment, love, and compassion). Cäm giác thông th߶ng v« tình yêu, bao g°m cä thèm khát tính døc, thì dña vào mµt sñ mê ð¡m mãnh li®t, ki¬u nhß ng߶i nào g¥n gûi v¾i mình - ng߶i bÕn, ng߶i tình, anh hay ch¸ cüa mình. Chúng ta mÕnh m¨ dñ phóng nhæng ph¦m ch¤t mong mu¯n ð¯i v¾i ng߶i mình yêu. Nhßng chï c¥n vài sñ ki®n nhö, tình cäm ðó có th¬ thay ð±i. Cûng vçn là kë ðó, nhßng nhæng dñ phóng tâm thÑc cüa chúng ta ðã thay ð±i. 

Khi tôi có t× bi chân thñc, tôi nhìn ng߶i khác, dù ðó là kë lÕ hay ng߶i thß½ng, thì không khác gì v¾i chính tôi. H÷ cûng nhß tôi. T× kinh nghi®m riêng, tôi biªt tôi không mu¯n phi«n kh± ho£c ðau ð¾n, dù chï mµt chút nào. Ng߶i khác, b¤t k¬ là ai, cûng có cùng kinh nghi®m v« cuµc ð¶i và cûng có cùng mong mu¯n xa lìa ðau kh±. Do v§y, vì tôi lo v« sñ an sinh, cäm giác và quy«n cüa tôi, tôi phäi lo cho ng߶i ðó nhß v§y. 

Яi v¾i mµt ng߶i mà ta thân c§n dù thái ðµ chúng ta ð¯i v¾i h÷ có thay ð±i hay không, và cûng b¤t k¬ v« ác cäm mà kë thù có v¾i chúng ta, chúng ta phäi luôn biªt r¢ng h÷ là ng߶i nhß chúng ta. H÷ cûng có quy«n ðßþc hÕnh phúc. Y thÑc và hành ðµng theo hi¬u biªt này chính là t× bi chân thñc. 

Ph¦m Ch¤t Tinh Th¥n và Môi Sinh. 

Có nhæng khác bi®t trong cách nhìn tinh th¥n v« vi®c bäo v® và gìn giæ thiên nhiên quanh mình do các triªt lý khác nhau, nhßng vçn cùng mµt møc ðích. 

Trong ÐÕo Ph§t, chúng tôi tin r¢ng chúng ta nên phát tri¬n cách Ñng xØ hoà bình, mµt nghîa cüa hoà ði®u, không chï riêng v¾i loài ng߶i nhßng còn v¾i thiên nhiên. Cûng nhß chúng ta loài ng߶i làm phong phú ð¶i mình và tôn tr÷ng các quy«n ðßþc hÕnh phúc và vßþt qua ðau kh±, thì chúng ta nên tôn tr÷ng, thí dø nhß, quy«n cüa thú v§t ðßþc sinh t°n và tránh khöi ðau ð¾n. Chúng ta phäi tôn tr÷ng sñ quân bình sinh thái trong thiên nhiên. 

Яi v¾i ng߶i tin vào Chúa, thiên nhiên là mµt ph¥n tÕo v§t cüa Thßþng Ъ. Cho nên ð¬ tö bày tình yêu chân thñc vào Chúa, ng߶i ðó phäi tôn tr÷ng thiên nhiên và không ðßþc phá hüy chúng. 

Mµt cách cån bän, bän ch¤t con ng߶i thích xây dñng chÑ không thích phá hoÕi (D¸ch giä: ÐÐLLM ch½i chæ "loves construction, not destruction" theo nh¤n mÕnh cüa Neil Miller.) Khi mùa xuân ðªn, chúng ta hÕnh phúc nhìn th¤y hoa n·. Khi lá røng vào mùa thu, chúng ta có chút bu°n. Hay khi ði du l¸ch và th¤y nhæng ngôi nhà ð± nát, dù không thuµc s· hæu cüa mình, chúng ta th¤y bu°n ngay ðó. 

V« m£t thñc ti­n, bäo v® thiên nhiên cûng là vì lþi ích cüa con ng߶i. Nång lñc con ng߶i ðã tång lên r¤t nhi«u, nhßng nªu cách xØ thª con ng߶i không ð±i và phäi cänh giác, ðang có nguy hi¬m thñc sñ là ta s¨ làm r¯i loÕn thª quân bình thiên nhiên trên trái ð¤t và hüy di®t môi sinh. Gìn giæ Фt M© thì cûng nhß gìn giæ ngôi nhà cüa mình. Th§t là vô nghîa khi cho phép tiêu thø phóng túng, trøc lþi các tài nguyên thiên nhiên, mà không nghî t¾i h§u quä lâu dài cüa hành ðµng này. 

Trong nhi«u thª kÖ, các nhà th½ ðã ca ngþi vë ð©p và sñ bình an cüa trång sao. T× Trái Фt chúng ta nhìn th¤y nhß v§y, nhßng nªu ta thñc sñ t¾i các tinh c¥u khác và cß trú, tôi tin r¢ng chúng ta có th¬ th¤y chúng chï là nhæng n½i t® hÕi. Ngôi nhà duy nh¤t ta có hi®n th¶i là trái ð¤t này. V¾i khoa h÷c tß½ng lai, có th¬ ta s¨ t¾i ðßþc tinh c¥u khác b·i vì ta buµc phäi t¾i - chúng ta là t¸ nÕn t× Trái Фt. Nªu chúng ta không ki¬m soát cách s¯ng k¸p th¶i, tình thª s¨ buµc ta tìm kiªm - thay vì là n½i t¸ nÕn chính tr¸ - mµt n½i t¸ nÕn sinh thái h÷c trên tinh c¥u khác. Nhßng hi®n tÕi, ðây là ngôi nhà duy nh¤t cüa ta. Chúng ta phäi chåm sóc nó.