Ph¥n I Tñ Thu§t

Ng߶i t× vô t§n tái sinh
Ði qua tr¥n thª mang tình nhân gian
R±i t× cuµc mµng v×a tan
Quê hß½ng mµt ðµ bàng hoàng ra ði
Ngày v« bÕc tóc hài nhi
N¡ng chi«u nh© ð² th¥m thì trên vai
Giã t× gi¤c mµng thiên thai
Vô biên ngày ¤y Nhß Lai g÷i v«.

Tôi xin vào ð« t× câu chuy®n cüa mµt th¢ng bé . Nó ra ð¶i ngày 21 tháng 7 nåm 1970 tÕi mµt thành ph¯ sß½ng mù n¢m xa xa dß¾i chân ðïnh LangBiang. B¯ m© cüa nó là ng߶i mµ ðÕo. Thu· nhö, m÷i ngày vào mùa HÕ, nó th߶ng theo b¯ m© lên chùa l­ Ph§t. Và cÑ m÷i l¥n lên chùa nhß thª, trên ð߶ng v«, cänh Ph§t luôn luôn kh½i d§y trong ti«m thÑc cüa nó. Nó nh¾ sß ông, nh¾ Ph§t, nh¾ tiªng kinh, tiªng k®... Sñ nh¾ nhung ðó nhß là l¶i réo g÷i phát ra t× ðáy thÆm cüa tâm thÑc, khiªn nó suy nghî v« mµt con ð߶ng - tr· thành mµt tu sî. Ъn nåm lên 6 tu²i, nó ðã xu¤t gia theo Ph§t. Thª là, cuµc s¯ng nµi tâm cüa nó b¡t ð¥u.

* * *

1- Giá tr¸ cüa tình yêu thß½ng ngây ngô

Sau khi xu¤t gia, th¢ng bé ðã thoát ly gia ðình và s¯ng v¾i mµt v¸ sß già trong mµt ngôi chùa nhö n¢m · vùng ngoÕi ô cüa thành ph¯. Trong nhæng ngày s¯ng xa mái ¤m gia ðình, l¥n ð¥u tiên nó cäm nh§n ðßþc mµt giá tr¸, ðó là tình yêu thß½ng ngây ngô, mµt thÑ tình yêu chï có · tu²i th½. Và chï có khoäng cách cüa không gian và th¶i gian m¾i làm cho giá tr¸ cüa tình yêu ðó sáng ng¶i. Th¢ng bé, trong nhæng tháng ngày ðó, luôn luôn ð¯i di®n trß¾c nhæng mâu thuçn cüa nµi tâm. Lý trí ðang d¡t dçn nó ði tìm v« mµt con ð߶ng lý tß·ng. Nhßng con tim thì mong mu¯n ðßþc sß·i ¤m trong tình yêu thß½ng cüa b¯ m© và gia ðình. Nó không th¬ nào quên ðßþc nø c߶i, ánh m¡t cüa m©, sñ nghiêm ngh¸ cüa cha, sñ cùng ðùa cþt vui ch½i v¾i anh ch¸ em... T¤t cä h±i tß·ng ðó là mµt cu¯n nh§t ký mà lúc nào và ði ðâu nó cûng mang theo ; có l¨, cho ðªn bây gi¶. Và cûng t× sñ xa cách ðó mà nó nghî r¢ng mình ðã ðánh m¤t tình yêu thß½ng, mµt thÑ yêu thß½ng ð¥u ngu±n trong ð¶i s¯ng cüa con ng߶i. Ðó cûng là tình yêu ð¥u tiên trong các loÕi tình yêu ; mµt thÑ tình yêu trong sáng và cao thßþng phát sinh t× mái ¤m gia ðình, mµt thÑ tình yêu th¯ng thiªt nhß "quê hß½ng m÷i ng߶i chï mµt". Tình yêu thß½ng ð¥u ngu±n này s¨ quyªt ð¸nh cho v§n m®nh yêu thß½ng cüa m÷i con ng߶i.

V« sau, tôi m¾i hi¬u r¢ng, không, th¢ng bé không h« ðánh m¤t tình yêu thß½ng ð¥u ngu±n, mà trái lÕi, nó ðã nh§n di®n ðßþc tình yêu thß½ng ðó ngay khi nó nghî r¢ng mình ðã ðánh m¤t. Chính suy nghî ðó là mµt sñ nh§n di®n sâu s¡c mà không ai dÕy bäo, mµt sñ trñc nh§n t× nµi tâm. M¤t mát · ðây, thñc ra chï là mµt sñ lãng quên, nhß ng߶i khöe mÕnh ít khi nào b§n tâm ðªn sÑc khöe. Chï khi ngã b®nh, lúc ðó, anh ta m¾i thñc sñ biªt sÑc khöe là gì và giá tr¸ cüa nó nhß thª nào. Và cûng chính khi ¤y, anh ta m¾i nh§n di®n ðßþc giá tr¸ cüa sÑc khöe. Cûng v§y, tình yêu không th¬ nói là có hay là không. Tình yêu là mµt yªu t¯ th߶ng trñc, sÇn có n½i m÷i tâm h±n. V¤n ð« là · ch², bÕn có nh§n di®n ðßþc nó hay là không. Và chúng ta cûng biªt r¢ng, mµt tâm h±n nªu thiªu v¡ng sñ yêu thß½ng, thì · ðó, chính là höa ngøc.

2- Lao ðao v¾i ni«m tin chông chênh

Sau khi xu¤t gia nh§p ðÕo, tôi b¡t ð¥u t§p làm quen v¾i nªp s¯ng tu sî b¢ng cách c¯ tìm ni«m vui · ch¯n nhà thi«n, ni«m vui trong sñ yêu thß½ng cüa v¸ sß già, ni«m vui trong nhæng r­ cây mít ngoài sân chùa, ni«m vui v¾i l¶i kinh tiªng k®. M£c d¥u tôi c¯ làm nhß thª ð¬ bù ð¡p lÕi khoäng tr¯ng v¡ng mênh mông trong tâm h±n cüa mình, nhßng tuy®t v÷ng ! Vì t¤t cä ni«m vui ð«u có giá tr¸ cüa nó, và m÷i ni«m vui ð«u có tß½ng quan v¾i nhau. Tuy nhiên, chúng không th¬ thay thª cho nhau. Lúc ðó, tôi dùng t¤t cä ni«m vui, k¬ cä sñ yêu thß½ng cao quý cüa v¸ sß già, ð¬ thay thª cho tình yêu cüa cha m©, nhßng không ðßþc. Vì l¨, nhß ðã nói, m÷i thÑ tình yêu khác nhau ð«u có giá tr¸ khác nhau, và m÷i giá tr¸ ðó ð«u có tß½ng quan v¾i nhau nhßng không th¬ thay thª cho nhau. Và nhß thª, ð¶i s¯ng quân bình cüa tôi, hay cûng nhß m÷i ng߶i, s¨ tr· nên chông chênh, nªu ðánh m¤t mµt giá tr¸ nào ðó trong cuµc s¯ng. Và giá tr¸ c½ bän nh¤t ð¬ thiªt l§p sñ quân bình cho ð¶i s¯ng chính là ni«m tin. M÷i sñ thành ðÕt ð«u ðßþc xây dñng trên ni«m tin. Con ng߶i ta s¨ tr· nên lao ðao v¾i ni«m tin chông chênh.

H±i ðó, t× lúc xu¤t gia cho ðªn nåm 16 tu²i, tôi ðã lao ðao v¾i ni«m tin chông chênh. Và nåm tôi 16 tu²i, ni«m tin cüa tôi b¸ søp ð². Khi ¤y, m÷i giá tr¸ mà tôi làm ra cho tôi cûng ð«u b¸ søp ð². Vì ngay t× ð¥u, tôi ðã xây dñng mµt ni«m tin sáng ng¶i và tr÷n v©n v¾i trái tim không chü ðµng. Nghîa là càng tin tß·ng thì càng m¤t hút và tan biªn vào ð¯i tßþng ðßþc tin tß·ng. Tôi tin Ph§t, nhßng Ph§t cüa tôi là mµt ð¤ng quy«n nång, có sÑc mÕnh chi ph¯i toàn bµ ð¶i s¯ng cüa tôi. Tôi tin Pháp, nhßng Pháp cüa tôi chï là nhæng bài kinh c¥u nguy®n. Tôi tin chß Tång, nhßng Tång cüa tôi chï là bóng dáng cüa sñ yêu thß½ng. Ôm ¤p mµt ni«m tin u huy«n ðó mà tôi ði qua ngày tháng v¾i khát v÷ng và kh² ðau. Vì ð¤ng quy«n nång vô hÕn chßa mµt l¥n cÑu r²i tôi trong khi tôi lâm râm c¥u nguy®n m÷i ngày. Sñ cÑu r²i mà h±i ðó tôi cho là có thñc, th§t ra chï là n½i g·i g¡m m÷i khát v÷ng, m÷i tµi l²i ; và ð²i lÕi cho sñ g·i g¡m ðó, tôi nh§n ðßþc mµt sñ xoa d¸u, chï v§y thôi. Ph§t cüa tôi, cho ðªn nåm 16 tu²i, là nhß thª. T¤t nhiên v¾i mµt ni«m tin nhß v§y, chï ðem lÕi sñ khüng hoäng và tr¯ng không cho tôi khi tôi r½i vào hoÕn nÕn. Ni«m tin ðó không có giá tr¸ gì, ngoài sñ xoa d¸u mà thôi.

Nåm 16 tu²i, mµt sñ thay ð²i ni«m tin ðã ðªn v¾i tôi qua mµt c½n hoÕn nÕn, lúc ðó, th¥y cüa tôi ðã qua ð¶i. B¤y gi¶, tôi không còn tin tß·ng ai ngoài chính tôi. Tôi không còn nß½ng tña ai ngoài chính tôi và nhæng l¶i dÕy cüa Ph§t mà tôi ðã ðßþc h÷c. Và bài h÷c nhân quä chính là c½ s· cüa mµt ni«m tin m¾i - mµt ni«m tin ðã ðem lÕi hÕnh phúc và bình an th§t sñ cho tôi. Và cho ðªn bây gi¶, sÑc mÕnh cüa ni«m tin trong tôi chính là ðÕo lý nhân quä. Tôi ðã ngµ ðßþc ði«u ðó.

3- ÐÕo lý cüa ni«m tin

Sau khi th¥y tôi qua ð¶i, tôi b¡t ð¥u mµt mình s¯ng và ð¯i di®n v¾i cuµc ð¶i. Và cûng t× ðó, t× ð¯i di®n, tôi phäi chuy¬n sang ð¯i ð¥u v¾i nhæng khó khån. Và ðó cûng là lúc tôi nh§n n½i tôi mµt ngh¸ lñc mãnh li®t mà ni«m tin nhân quä ðã cho tôi. Tôi ch¤p nh§n t¤t cä thành tñu cûng nhß th¤t bÕi cüa chính mình.

Tôi nh¾ r¤t rõ, sau tang l­ cüa th¥y tôi, tôi không còn cuµc s¯ng bình yên næa. Lúc ðó, tôi phäi lang thang tá túc trong nhi«u chùa ð¬ giæ væng chí nguy®n ðang b¸ héo mòn và xóa nhòa trong nhæng l¥m l²i cüa mình. Trong nhæng tháng ngày phiêu bÕt ðó, tôi phäi träi qua nhi«u thách thÑc. Cu¯i cùng, tôi vßþt qua t¤t cä và nh§n ra mµt ði«u : "Hãy tin và s¯ng theo nhân quä thì s¨ ðßþc bình an, ngay cä khi s¯ng v¾i nhæng h§u quä t±i t® nh¤t".

Vì l¨, khi tin vào nhân quä, bÕn s¨ nghî r¢ng không ai có th¬ ban ½n hay giáng h÷a cho ai ngoài con ng߶i chính mình. Cho ðªn khi nào bÕn còn trông ch¶ mµt sñ cÑu r²i nào ðó t× bên ngoài, thì khi ðó, bÕn vçn ðÑng trß¾c bªn b¶ cüa vñc thÆm, khüng hoäng, vì bÕn chßa làm chü ðßþc tâm lý cüa chính mình. Ngßþc lÕi, nªu tin và s¯ng theo nhân quä thì l§p tÑc bÕn s¨ nghî r¢ng chính mình phäi ch¸u trách nhi®m v« m÷i tß duy và hành ðµng do mình tÕo tác. Khi suy nghî nhß thª s¨ tÕo nên mµt sÑc mÕnh vô hình ngay trong tâm cüa mình. Mình không phäi chÕy tr¯n kh² ðau næa, mà trái lÕi, xem nó và ch¤p nh§n nó nhß mµt ðÑa con t§t nguy«n mà chính mình ðã sinh ra. T× ðó, thay vì chÕy tr¯n kh² ðau, bÕn s¨ b¡t ð¥u nh§n ra mµt ði«u : yêu thß½ng kh² ðau. Sñ ch¤p nh§n kh² ðau và yêu thß½ng kh² ðau không phäi là ði«u b¤t hÕnh, mà nó là ði«u ki®n c¥n thiªt ð¬ xây dñng hÕnh phúc chân th§t. Kh² ðau hay không là tùy thuµc · thái ðµ tâm lý cüa m÷i ng߶i, nhß câu tøc ngæ ðã nói : "Nhà giàu ðÑt tay b¢ng ån mày ð² ruµt". Tuy nhiên, kh² dau dù sao ði næa, cûng luôn luôn là ch¤t li®u tÕo nên sÑc mÕnh cho con ng߶i.

4- SÑc mÕnh cüa ni«m tin

Có th¬ nói r¢ng, cuµc s¯ng tâm thÑc cüa tôi b¡t ð¥u tr±i d§y sau nhæng l²i l¥m, lao ðao, tuy®t v÷ng nhß câu nói th¶i danh : "Con ng߶i té ngã trên m£t ð¤t và cûng nh¶ n½i m£t ð¤t mà con ng߶i ðÑng d§y". Nh¶ tö ngµ ðÕo lý nhân quä nên tôi không h« m£c cäm v¾i nhæng lÞ l¥m lÕc l¯i cüa mình. Trái lÕi, tôi ðã quyªt tâm xây dñng cho chính mình mµt ð¶i s¯ng m¾i, mµt ni«m tin m¾i cån cÑ trên c½ s· cüa ðÕo lý nhân quä.

Khoäng nåm 18 tu²i, lÕi mµt l¥n næa tôi r¶i bö quê nhà ð¬ tha phß½ng h÷c ðÕo. Tôi v§n døng hªt nång lñc cüa mình cho vi®c h÷c hành. Và kªt cuµc, 10 nåm sau ðó, không ai có th¬ ng¶ ðßþc, tôi ðã thành công - mµt sñ thành công · ngßÞng cØa cuµc ð¶i. T× ðó, tôi ðã tìm ðßþc vi®c làm trong mµt c½ quan vån hóa cüa Ph§t giáo. Và tôi ðã tìm ðßþc con ng߶i cüa chính tôi, mµt con ng߶i b¡t ð¥u t× lao ðao v¾i ni«m tin chông chênh. Và cûng t× ðó, tôi th¤y ðßþc giá tr¸ và sÑc mÕnh cüa ni«m tin trong sáng. Ni«m tin là mµt yªu t¯ quyªt ð¸nh cho sñ thành ðÕt. Nhßng ni«m tin ðó phäi là ni«m tin ðßþc xây dñng trên c½ s· cüa ðÕo lý nhân quä.?

[Møc Løc][Tñ Thu§t][Suy Tß·ng][V¤n NÕn][Gandhi][Nietzsche][Schopenhauer][ Sartre]