Tìm Hi¬u Ngôn Ngæ Kinh TÕng Ph§t Giáo 

Thích Tâm Thi®n 

Vào Ы

Mµt trong nhæng loÕi hình ngôn ngæ khó hi¬u và uyên áo nh¤t trong kho tàng vån, triªt h÷c Ph§t giáo là ngôn ngæ kinh ði¬n (canical languages). Theo truy«n th¯ng, t¤t cä giáo pháp do ÐÑc Ph§t truy«n dÕy cho hàng ð® tØ cüa Ngài ð«u ðßþc g÷i là kinh (sùtra) hay kinh ði¬n nói chung. Và kinh là mµt tÕng thß trong ba tÕng : Kinh tÕng (Sùtra pitaka), Lu§t tÕng (Vinaya pitaka) và Lu§n tÕng (Abhidamma pitaka). Trong ba tÕng này, nªu phân tích thì Kinh tÕng và Lu§n tÕng thuµc nhóm ngôn ngæ ða nghîa (1) và Lu§t tÕng thuµc nhóm ngôn ngæ ð½n nghîa. T¤t nhiên · ðây, trong tr߶ng hþp ð½n nghîa vçn có nhi«u cách hi¬u tùy theo ngæ cänh (context) và ngæ nghîa (semanties) (*).

Tß½ng tñ nhß thª, ngôn ngæ trong ba tÕng cüa Ph§t giáo có th¬ nói là r¤t ða dÕng, phong phú. — ðây, nµi dung cüa thäo lu§n này chï có th¬ ð« c§p ðªn th¬ tài và mµt s¯ th¬ loÕi ngôn ngæ trong kinh ði¬n Ph§t giáo.
 
 

I/- Các LoÕi Th¬ Tài Kinh Ði¬n 

Theo cách phân loÕi cüa mµt s¯ t× ði¬n (2), kinh ði¬n Ph§t giáo ðßþc chia thành 12 loÕi, tÑc 12 th¬ tài, bao g±m :

1- Khª kinh (Sùtra) ; 2- Trùng tøng (Gaya) ; 3- Th÷ ký (Vyakarama) ; 4- Phúng tøng (Gàthà) ; 5- Tñ thuyªt (Udana) ; 6- Nhân duyên (Nidàna) ; 7- Thí dø (Avadàna) ; 8- B²n sñ (Itivrtaka) ; 9- B²n sanh (Jàtaka) ; 10- Phß½ng quäng (Vaipulya) ; 11- V¸ t¢ng hæu (Adbhutahdarma) ; 12- Lu§n thuyªt (Upadisa).

Theo cách phân loÕi này thì chï có Gaya (trùng tøng) và Gàthà (phúng tøng) là th¬ tài chính cüa ngôn ngæ kinh ði¬n. Chín th¬ loÕi còn lÕi ðßþc phân b¯ theo t×ng loÕi sñ vi®c ðßþc ghi trong kinh. — ðây, Gaya có nghîa là tän vån và Gàthà có nghîa là th½, k® hay bài tøng theo th¬ th½ ho£c vån xuôi. Tuy nhiên, cách phân loÕi th¬ tài nhß trên d­ tÕo ra sñ nh¥m lçn. Ví dø, khª kinh (Sùtra) có nghîa là kinh ði¬n do ÐÑc Ph§t dÕy tùy theo nång lñc, trình ðµ và hoàn cänh cüa môÜi ð¯i tßþng riêng bi®t. Khª có nghîa là phù hþp, mà thu§t ngæ Ph§t h÷c g÷i là khª lý (phù hþp v¾i nguyên lý, chân lý) và khª c½ (phù hþp v¾i khä nång, trình ðµ và hoàn cänh [c½] cüa môÜi ng߶i). Và, nhß chúng ta biªt, nhæng gì ÐÑc Ph§t nói và dÕy ð«u mang rõ hai ð£c tính khª lý và khª c½. Do ðó, khª kinh (bao g±m cä khª lý và khª c½) ðß½ng nhiên bao hàm t¤t cä kinh ði¬n cüa Ph§t giáo. Vì thª, nªu phân thành mµt loÕi là ði«u không hþp lý. Nhßng nªu dùng t× khª kinh ð¬ chï cho tính ch¤t ð£c thù trong t¤t cä giáo lý cüa Ph§t và do Ph§t nói là ði«u hoàn toàn hþp lý.

H½n thª næa, các th¶i thuyªt giáo cüa Ph§t nhß ðßþc ghi lÕi trong toàn bµ kinh ði¬n, thì không th¶i pháp nào mà ÐÑc Ph§t không dùng ðªn các hình änh, thí dø, ¦n dø, bi¬u tßþng ; ho£c là nói chuy®n v« ti«n thân (B²n sanh, B²n sñ ) cüa Ngài ; ho£c là nói theo cách lý lu§n logic (lu§n thuyªt), ho£c là nói ðªn nhæng truy«n th¯ng Ph§t sØ (v¸ t¢ng hæu) v.v... Do ðó, sñ phân loÕi th¬ tài · ðây chï có ý nghîa v« hình thÑc thuyªt giáo cüa Ph§t ðßþc ghi lÕi trong kinh.

Theo mµt cách phân loÕi khác ðßþc ghi lÕi trong kinh Xà Dø (Trung Bµ kinh) thì giáo pháp cüa Ph§t ðßþc phân loÕi thành 9 th¬ tài nhß sau :

1- Kinh (cách g÷i chung)

2- ºng tøng

3- Giäi thuyªt

4- K® tøng

5- Cäm hÑng ngæ

6- Nhß th¸ ngæ

7- B²n sinh, B²n sñ

8- V¸ t¢ng hæu

9- Phß½ng quäng

Cách phân loÕi này xác thñc h½n so v¾i các th¬ tài. Tuy nhiên, nhß ðã ð« c§p, sñ phân loÕi th¬ tài thuyªt giáo cüa Ph§t chï mang ý nghîa khái quát v« m£t th¬ loÕi vån h÷c. Vì thª, v¤n ð« ðßþc ð£t ra · ðây là sñ tìm hi¬u v« các ð£c trßng cüa ngôn ngæ kinh ði¬n. Уt v¤n ð« nhß thª, b·i l¨, ngôn ngæ kinh ði¬n bao gi¶ cûng mang theo hai giá tr¸, ðó là giá tr¸ thông ði®p và giá tr¸ giäi thoát. Và giá tr¸ thông ði®p chính là giá tr¸ nµi dung cüa kinh mà ÐÑc Ph§t mu¯n truy«n ðÕt cho chúng sinh. Giá tr¸ giäi thoát là møc tiêu cüa sñ truy«n ðÕt. Nói mµt cách cø th¬, t¤t cä kinh ði¬n cüa Ph§t ð«u có møc ðích hß¾ng dçn chúng sinh ði ðªn giäi thoát. Vì thª, khi ð÷c kinh, ng߶i ð÷c, dù ít hay nhi«u, ð«u nh§n ðßþc sñ giäi thoát tùy theo khä nång n¡m b¡t giá tr¸ chân lý (nµi dung thông ði®p) cüa ng߶i ð÷c. — ðây, ngôn ngæ là phß½ng ti®n truy«n trao thông ði®p. Do ðó, sñ sáng tö v« ngôn ngæ càng cao, thì khä nång nh§n di®n chân lý càng sâu và mÑc ðµ giäi thoát càng bao quát. Có th¬ nói, sñ sáng tö v« m£t ngôn ngæ, sñ nh§n di®n chân lý và mÑc ðµ giäi thoát luôn luôn mang tÖ l® thu§n. Tuy nhiên, c¥n ghi nh§n r¢ng, sñ sáng tö v« ngôn ngæ · ðây có nghîa là sñ n¡m b¡t ðßþc nhæng giá tr¸ nµi dung cüa thông ði®p, chÑ không phäi là sñ hi¬u biªt trên b« m£t cüa ngôn t×. Do ðó, mµt kë v¯n ðßþc xem là "man di", "th¤t h÷c" nhß ngài Hu® Nång, nhßng v¾i trái tim khát v÷ng Vô thßþng Chánh giác tâm, chï trong mµt tích t¡c, Ngài ðã ngµ yªu chï cüa chân lý (3).

T× ðó, có th¬ nói r¢ng, cä giá tr¸ thông ði®p và giá tr¸ giäi thoát ð«u ðßþc xây dñng trên c½ bän cüa tâm thÑc. Và khi tâm thÑc sáng tö cûng là lúc mà ngôn ngæ hoàn thành công vi®c truy«n tin. B·i l¨, theo quan ði¬m cüa ngôn ngæ h÷c hi®n ðÕi, ngôn ngæ là hình thÑc cüa tß duy. Nó t±n tÕi mµt cách hi¬n nhiên sau khi ðã và ðßþc tr· thành nhæng quy t¡c công ß¾c, và ðßþc cµng ð±ng ch¤p nh§n. Khi ngôn ngæ ðßþc sØ døng, nghîa là ðßþc nói ra trong giao tiªp thì nó b¡t ð¥u gþi lên nhæng khái ni®m, hình änh, bi¬u tßþng và nhæng khái ni®m, hình änh, bi¬u tßþng ðó luôn luôn th¯ng nh¤t v¾i ngôn ngæ. TÖ dø, khi nói ðªn nß¾c (H2O), l§p tÑc hình änh nß¾c loãng, không màu, không mùi có th¬ ðông ð£c · 0oC, và b¯c h½i · 100oC... li«n hi®n lên trên màn hình cüa tâm thÑc. Nhßng, nªu khi ngôn ngæ không ðßþc sØ døng, nghîa là không ðßþc nói ra trong giao tiªp, thì ngôn ngæ s¨ l£ng l¨ trôi theo sñ v§n hành cüa tß duy, nó tr· thành mµt thÑ, nói theo thu§t ngæ Ph§t h÷c, là ðµc änh cänh (hi®n tßþng, sñ v§t trong tâm thÑc). TÖ dø, khi ng±i mµt mình trong cô liêu, không t¸ch, nªu bÕn nghî ðªn ai, thì ng߶i ðó s¨ hi®n lên trong tâm thÑc cüa bÕn, tùy theo cái kinh nghi®m mà bÕn ðã tích lûy t× trß¾c. Nhß thª, dù ngôn ngæ ðßþc nói ra hay không, nó vçn luôn luôn là hình thÑc cüa tß duy, là änh tßþng cüa tß duy và là cái khoen xích n¯i tiªp, ð¬ qua ðó, tß duy liên tøc n¯i kªt t× änh tßþng này sang änh tßþng kia, t× ý ni®m này sang ý ni®m khác. Và trên hªt, c¥n ðßþc suy ni®m r¢ng, ngôn ngæ là änh tßþng cüa tß duy ; do ðó, nó cûng là änh tßþng cüa tâm thÑc, và nhæng gì ðßþc xây dñng trên c½ s· cüa tß duy và ý thÑc thì ð«u là v÷ng tß·ng, nó không th§t có, không phäi là thñc tÕi, và không b«n væng. Có th¬ nói, ngôn ngæ là änh tßþng cüa tß duy, nó t±n tÕi hi¬n nhiên trên sñ v§n hành cüa tâm thÑc, và nhß thª, nó là bóng dáng cüa thñc tÕi, vì änh tßþng cüa thñc tÕi và tâm thÑc chï hi®n hæu khi và chï khi chúng là ð¯i tßþng cüa nhau trong tß½ng duyên giæa chü th¬ (subject) và khách th¬ (object). Trong khi ðó, thñc tÕi - chân nhß thì không ðßþc bi¬u ðÕt b¢ng ngôn ngæ và không th¬ bi¬u ðÕt b¢ng ngôn ngæ.

T× mµt vài khái ni®m trên, chúng ta ði vào tìm hi¬u ð£c trßng cüa ngôn ngæ kinh ði¬n Ph§t giáo.

II/- Phân LoÕi Th¬ Tài Cüa Ngôn Ngæ kinh Ði¬n 

Trß¾c khi ði vào khäo sát các ð£c trßng cüa ngôn ngæ kinh ði¬n Ph§t giáo, c¥n thiªt thäo lu§n v« v¤n ð« "th¬ loÕi vån h÷c" trong kinh ði¬n. Nhß ðã trình bày, cách phân loÕi th¬ tài trong kinh ði¬n chï mang tính cách ß¾c l®, nghîa là sñ phân loÕi ðßþc tña vào mµt s¯ nét ð£c trßng trên c½ s· "nhân duyên thuyªt pháp", cách trình bày khi thuyªt pháp, cách ghi nh§n cüa th¶i thuyªt pháp và nµi dung cüa giáo pháp. Thông qua b¯n c½ s· này mà có sñ phân loÕi khác nhau v« th¬ tài ngôn ngæ cüa kinh ði¬n. Và, sñ phân loÕi th¬ tài này cûng ðßþc ÐÑc Ph§t xác ð¸nh trong kinh "Ví dø con r¡n" nhß sau (4) : "Kinh, Ñng tøng, giäi thuyªt, k® tøng, cäm hÑng ngæ, nhß th¸ ngæ, b²n sanh, v¸ t¢ng hæu pháp, phß½ng quäng". T× ðó, trên c½ s· này, chúng ta có th¬ phân loÕi 9 th¬ tài trên theo b¯n nhóm nhß sau :

* Nhóm 1 : (1) ºng tøng - (2) K® tøng

* Nhóm 2 : (3) Nhß th¸ ngæ - (4) B²n sinh, B²n sñ 

(5) V¸ t¢ng hæu

* Nhóm 3 : (6) Cäm hÑng ngæ

* Nhóm 4 : (7) Phß½ng quäng - (8) Giäi thuyªt

Trong b¯n nhóm này, thñc tª chï có 8 loÕi, vì kinh là tên g÷i chung cho t¤t cä, nhß trình bày trong bi¬u ð±. Trong 8 loÕi và ðßþc chia thành b¯n nhóm trên, chï có nhóm 1, bao g±m Ñng tøng là k® tøng, là th¬ tài chung cüa kinh ði¬n. Ba nhóm còn lÕi (2, 3 và 4) ðßþc phân chia theo ð£c tính cüa t×ng th¬ loÕi.

[Møc Løc][01][02][03][04][05][06][07][08]