II/- Ngôn Ngæ Bi¬u Tßþng

Nªu nhß ð¯i v¾i kinh tÕng Nguyên thüy, nh¤t là kinh Pháp Cú, ngôn ngæ thí dø và ¦n dø ðßþc xem là ngôn ngæ ð£c trßng, thì ngßþc lÕi, ð¯i v¾i kinh tÕng ÐÕi th×a, nh¤t là kinh Pháp Hoa, thì ngôn ngæ tiêu bi¬u là ngôn ngæ bi¬u tßþng. H¥u hªt các kinh ÐÕi th×a ð«u ðßþc nói b¢ng ngôn ngæ bi¬u tßþng. Tuy nhiên, räi rác trong kinh tÕng Nguyên thüy, thäng ho£c ÐÑc Ph§t vçn dùng hình änh bi¬u tßþng. Ði«u quan tr÷ng c¥n phân bi®t ð¯i v¾i kinh tÕng · ðây là ngôn ngæ bi¬u tßþng, chÑ không phäi là hình änh bi¬u tßþng. Vì l¨, hình änh bi¬u tßþng thì h¥u nhß kinh nào cûng có. Nhßng ngôn ngæ bi¬u tßþng có th¬ nói là ngôn ngæ ð£c thù cüa kinh tÕng ÐÕi th×a. T¤t nhiên, cái hÕt nhân bän cüa ngôn ngæ bi¬u tßþng vçn ðßþc tìm th¤y trong mµt s¯ kinh tÕng Nikàya và Agama.

V« ý nghîa cüa bi¬u tßþng, trß¾c hªt, chúng ta th¤y r¢ng bi¬u tßþng luôn luôn là bi¬u tßþng v« mµt cái gì khác nó, chÑ không phäi là v« chính nó. Tï dø nói bánh xe "pháp luân" bi¬u tßþng cho chánh pháp, thª có nghîa là chánh pháp ðßþc bi¬u tßþng b¢ng bánh xe (pháp luân). — ðây, cái bi¬u tßþng là bánh xe nhßng cái ðßþc bi¬u tßþng là chánh pháp, chÑ không phäi là bánh xe. Do ðó, bi¬u tßþng luôn luôn là bi¬u tßþng v« cái gì hay cho cái gì khác nó.

Trong Nikàya (14) k¬ r¢ng :

Mµt ðµ, có mµt tu sî „n е giáo nhìn th¤y d¤u chân cüa Ph§t in dß¾i cát có nhæng d¤u hi®u lÕ th߶ng, nên ông ðªn g¥n Ph§t và höi r¢ng :

- Phäi chång Ngài là Deva (15) ?

- Phäi chång Ngài là Gandhabba (16) ?

- Phäi chång Ngài là quÖ Yakka (17) ?

- Phäi chång Ngài là ng߶i ?

V¾i nhæng câu höi nhß trên, ÐÑc Ph§t ð«u trä l¶i là không. Tu sî höi tiªp : "V§y Ngài là ai ?".

ÐÑc Ph§t trä l¶i :

"Nhß hoa sen ð©p ð¨ và d­ thß½ng
Không c¤u nhi­m bùn nh½, nß¾c ðøc
Cûng v§y, · giæa ch¯n bøi tr¥n
Ta không vß¾ng chút bþn nh½
Nhß v§y, ta là Ph§t !" (18)

Giai thoÕi trên là mµt ð¸nh nghîa ð£c s¡c v« Ph§t. Có l¨ ðây cûng là c½ s· mà v« sau có mµt bµ kinh ra ð¶i mang tên là Pháp Hoa (Di®u pháp liên hoa). Ðây là bµ kinh v¯n ðßþc xem là Pháp vß½ng - tÑc vua cüa các kinh trong h® th¯ng kinh tÕng ÐÕi th×a. Bi¬u tßþng cüa kinh là HOA SEN. Hoa sen tßþng trßng cho Ph§t và Ph§t tính · môÜi con ng߶i.

Nhß chúng ta biªt, hoa sen là mµt loài hoa ð£c bi®t. Nó chï m÷c lên trong ð¥m l¥y. M£c d¥u v§y, hoa và hß½ng cüa nó luôn tinh khiªt, không c¤u nhi­m b·i bùn nh½, nß¾c ðøc.

"Thoát bùn n· ðóa sen thanh
Bùn tanh mà vçn l÷c nên hß½ng tr¶i"

Ho£c :

"Trong ð¥m gì ð©p b¢ng sen
Lá xanh bông tr¡ng lÕi chen nhøy vàng
Nhøy vàng bông tr¡ng lá xanh
G¥n bùn mà chÆng hôi tanh mùi bùn"

Ði«u này cho th¤y ý nghîa bi¬u tßþng cüa hoa sen là mµt sñ toàn thi®n ngay giæa lòng cuµc ð¶i ô trßþc. Và cho ðªn nay, hoa sen ðã ði vào truy«n th¯ng Ph§t giáo b·i hình änh bi¬u tßþng cüa nó.

V« ý nghîa bi¬u tßþng cüa hoa sen, có th¬ tóm t¡t nhß sau :

1) M÷c trong bùn nhßng không b¸ ô nhi­m
2) Hoa chï n· khi ðã vß½n lên khöi m£t nß¾c
3) Trong mµt hoa v¯n có cä nhøy, ðài, gß½ng, hÕt...

Ðây là ba ð£c tính bi¬u tßþng cho Ph§t tính · môÜi con ng߶i. Sñ tß½ng quan cüa bi¬u tßþng ðó nhß sau :

1) Sñ giác ngµ, giäi thoát không th¬ thoát ly ngoài con ng߶i tr¥n thª và cuµc ð¶i tr¥n thª mà có.
2) Tâm Vô thßþng chánh giác (tâm hoa) chï thành tñu khi nào vß½n lên khöi m÷i tr¥n c¤u, nhi­m ô.
3) Trong mµt bän th¬ tâm v¯n cßu mang ð¥y ðü m÷i ðÑc tính, nhß t¤t cä chüng tØ n¢m im trong chi«u sâu cüa tâm thÑc.

Trên c½ s· này, hoa sen tr· thành chü ð« trung tâm cüa toàn bµ kinh Pháp Hoa, cûng nhß là bi¬u tßþng ð£c thù trong kinh tÕng Ph§t giáo.

V« ngôn ngæ bi¬u tßþng, tÑc là dùng ngôn ngæ hình änh ð¬ nói lên mµt v¤n ð« nào ðó, nhß dùng hình änh chim b± câu tr¡ng ð¬ nói lên khát v÷ng hòa bình. Vì l¨ ðó, ngôn ngæ bi¬u tßþng là ngôn ngæ mang ð¥y màu s¡c, hình änh. Ði«u này có th¬ ðßþc xem nhß là hi®n tßþng lu§n (phenomenology). Các kinh nhß Pháp Hoa, Hoa Nghiêm... có th¬ ðßþc xem nhß là mµt hình thÑc cüa hi®n tßþng lu§n. Và khi ðã dùng ðªn hình thÑc ð¬ di­n ðÕt v« mµt cái không hình thÑc, thì ðß½ng nhiên, trên mµt góc ðµ nào ðó, v¤n ð« ðßþc nâng lên · mµt t¥m mÑc siêu hình. Do ðó, có th¬ nói nhæng c¤u trúc và hoÕt cänh cüa ngôn ngæ bi¬u tßþng trong kinh ði¬n, nh¤t là kinh Hoa Nghiêm, ð«u thuµc v« siêu hình h÷c. Vì thª, khi ð÷c kinh, nªu ðµc giä b¸ ràng buµc b·i nhæng änh tßþng hình thÑc cüa kinh và cho ðó là cänh gi¾i hi®n thñc, nghîa là ðã r½i vào sai l¥m mµt cách nào ðó.

Chúng ta ð«u biªt r¢ng, tâm thÑc v¯n là cänh gi¾i không màu s¡c, không hình thù, không có ngã th¬. Nó là vô tß¾ng. Dùng cái có hình tß¾ng ð¬ nói v« cái không hình tß¾ng chï là mµt l¯i di­n ðÕt, nó ðßþc xem nhß "con thuy«n ðßa ng߶i sang sông". Vä lÕi, mµt sñ th¬ nªu có hình tß¾ng t¤t phäi có sinh di®t. Và nhæng gì ðßþc gi¾i hÕn b·i hai ð¥u sinh di®t ð«u thuµc v« pháp hæu vi, vô th߶ng. Ðó không phäi cänh gi¾i thanh t¸nh, không, vô tß¾ng và giäi thoát. Nhßng nªu không dùng hình tß¾ng ð¬ di­n bày vô tß¾ng, thì cänh gi¾i vô tß¾ng ðó s¨ không ðßþc biªt ðªn. Nhß thª, cuµc ð¯i thoÕi tâm truy«n giæa cänh gi¾i thánh trí cüa Ph§t và phàm tøc cüa chúng sinh s¨ di­n ra nhß thª nào ðây ? Và næa, cänh gi¾i vô tß¾ng giäi thoát d¥u là không hình tß¾ng, không s¡c tß¾ng, nhßng không vì v§y mà nó không hi®n hæu. Ðây là lý do tÕi sao, Ph§t dùng ðªn ngôn ngæ bi¬u tßþng nhß là mµt phß½ng ti®n t¯i thßþng ð¬ truy«n ðÕt và dçn d¡t chúng sinh ði vào Niªt bàn - mµt cänh gi¾i thanh t¸nh, giäi thoát ngay n½i m£t ð¤t g± gh«, tøc løy cüa tr¥n thª này.

— ðây, xin trích mµt ðoÕn gi¾i thi®u v« "cung ði®n" cüa Hoa Nghiêm qua dòng ngôn ngæ bi¬u tßþng :

"B¤y gi¶, Thi®n Tài ð±ng tØ yêu c¥u B± Tát Di L£c m· cØa l¥u các và cho phép mình bß¾c vào. B± Tát ðªn trß¾c l¥u các và khäy móng tay, và kìa, cØa ðã m· ! Thi®n Tài hªt sÑc hoan hÖ bß¾c vào, r±i thì cØa tñ ðµng khép lÕi cûng nhi®m m¥u nhß khi m· ra !

B¤y gi¶, mµt quang cänh hi®n ra trß¾c m¡t, lÕ thay !

L¥u các rµng rãi bao la cûng ð±ng nhß hß không. M£t ð¤t ðßþc dát b¢ng vô s¯ c¦m thÕch ðü loÕi, và ngay giæa l¥u các có vô s¯ cung ði®n, vô s¯ cØa l¾n, vô s¯ cØa s², vô s¯ th«m c¤p, vô s¯ lan can, vô s¯ ð߶ng ði, t¤t cä ð«u ðßþc làm b¢ng bäy báu. LÕi có vô s¯ phß¾n, l÷ng, dây giång, lß¾i, ðü loÕi màn buông, cûng làm b¢ng vô s¯ các thÑ châu báu. Vô s¯ chuông nhö reo vang trong gió, räi vô s¯ các thÑ hoa tr¶i, treo vô s¯ däi tràng hoa, ð£t kh¡p n½i vô s¯ lß hß½ng, mßa vô s¯ lá vàng ròng, treo vô s¯ m£t gß½ng báu, ð¯t vô s¯ ng÷n ðèn, giång vô s¯ áo ð©p, làm vô s¯ bäo trß¾ng, ð£t vô s¯ bäo tòa bên trên phü vô s¯ løa quý.

LÕi cûng có vô s¯ hình tßþng làm b¢ng vàng ròng diêm phù ðàn (jambùnada) hay b¢ng các châu ng÷c - tßþng ng÷c næ, tßþng B± Tát v.v...

Vô s¯ loài chim ð©p ðang hát du dß½ng, vô s¯ hoa sen nhi«u màu n· rµ, vô s¯ cây báu ðßþc tr±ng thÑ tñ t×ng hàng, vô s¯ ng÷c ma ni phóng các tia sáng chói l÷i - và nhß thª, kh¡p cùng cä l¥u các có vô lßþng a tång kÏ các thÑ trang nghiêm ðßþc dùng ð¬ trang nghiêm.

Và phía trong l¥u các rµng l¾n, huy hoàng, tráng l® này, cùng có hàng tråm ngàn vô s¯ l¥u các, môÜi l¥u các ðó cûng huy hoàng, tráng l® nhß l¥u các chính, và cûng rµng l¾n nhß hß không. Và hªt thäy vô s¯ l¥u các này, không ðÑng riêng r¨ v¾i nhau ; môÜi cái y nguyên bän v¸ t±n tÕi cüa nó trong sñ hòa ði®u toàn di®n v¾i t¤t cä l¥u các khác ; · ðây, không có gì cän tr· l¥u các này hôÜn nh§p l¥u các n÷, riêng và chung ; có mµt trÕng thái hôÜn giao toàn di®n, nhßng hoàn toàn có tr§t tñ. Thi®n Tài ð±ng tØ th¤y mình trong hªt thäy các l¥u các, cûng nhß trong môÜi mµt l¥u các, trong cái mµt bao hàm t¤t cä và t¤t cä bao hàm mµt.

Khi th¤y mình · trong cänh kÏ di®u này, v¾i tâm trí bay lßþn t× cái m¥u nhi®m này ðªn cái m¥u nhi®m n÷, ni«m vui cüa Thi®n Tài không biªt ðâu là b¶ bªn. R¶i hªt thäy các tß·ng, tr× hªt thäy các chß¾ng, di®t hªt thäy các ho£c ; vì b¤y gi¶ ðang · giæa môn vô ngÕi giäi thoát không gi¾i hÕn.

Ðßþc gia trì b·i uy lñc cüa B± Tát Di L£c, Thi®n Tài tñ th¤y mình có trong hªt thäy các l¥u, ð±ng th¶i th¤y ðü các cänh gi¾i tñ tÕi b¤t khä tß ngh¸, v« cuµc ð¶i cüa B± Tát Di L£c. TÑc là th¤y B± Tát Di L£c v×a m¾i phát tâm c¥u chÑng Vô thßþng B± ð« ; th¤y Ngài có danh hi®u nhß v¥y, chüng tµc nhß v¥y, thi®n hæu nhß v¥y, gieo tr±ng thi®n cån nhß v¥y, tu²i th÷ nhß v¥y, trang nghiêm cõi Ph§t nhß v¥y, phát nhæng nguy®n nhß v¥y, tham dñ chúng hµi Ph§t và B± Tát nhß v¥y, träi qua bao nhiêu kiªp thân c§n cúng d߶ng cung thïnh Ph§t nhß v¥y. Nhß thª, t¤t cä nhæng vi®c trong ð¶i cüa B± Tát Di L£c, Thi®n Tài th¤y hªt.

LÕi th¤y B± Tát Di L£c khi v×a chÑng T× tâm tam muµi (Maitra Samàdhi) nhß thª nào, mà t× ðó v« sau ðßþc g÷i là T× Th¸ (Maitreya). LÕi th¤y Di L£c tu các di®u hÕnh, thành tñu các Ba la m§t, ðßþc các nhçn (ksãnti), chÑng các trø ð¸a, thành tñu các cõi Ph§t, hµ trì chánh giáo các Nhß Lai. LÕi th¤y Di L£c chÑng ngµ pháp Hµ sinh và ðßþc Nhß Lai th÷ ký cho Vô thßþng B± ð«, lúc nào và · ðâu.

Thi®n Tài lÕi th¤y trong môÜi l¥u các, B± Tát ðßþc mµt v¸ thª gi¾i chü khuyªn thïnh dìu d¡t hªt thäy chúng sinh tu hành m߶i thi®n ðÕo ; ðßþc mµt v¸ hµ thª khuyªn thïnh làm lþi ích cho hªt thäy chúng sinh ; ðßþc Ъ Thích (Sakra) khuyªn thïnh mà qu· trách vì nhæng bän nång khát døc cüa chúng sinh ; ðßþc PhÕm Thiên khuyªn thïnh mà tán dß½ng vô lßþng phß¾c báo cüa thi«n ð¸nh ; ðßþc tr¶i DÕ Ma (Yàma) khuyªn thïnh mà tán dß½ng vô lßþng phß¾c báo cüa hÕnh nhiªp tâm ; ðßþc tr¶i Ðâu Su¤t (Tusita) khuyªn thïnh mà tán dß½ng các công ðÑc cüa B± Tát s¨ thành Ph§t trong mµt ð¶i næa ; ðßþc tr¶i Hóa LÕc (Nirmita) khuyªn thïnh mà hi®n các biªn hóa thân cho thiên chúng th¤y ; ðßþc tr¶i Tha Hóa Tñ TÕi (Vasavartin) khuyªn thïnh mà di­n thuyªt Ph§t pháp cho nhæng tùy tùng.

Thi®n Tài th¤y, ho£c B± Tát hi®n làm Ma vß½ng mà thuyªt hªt thäy các pháp ð«u là vô th߶ng ; ho£c vì PhÕm Vß½ng mà thuyªt thi«n ð¸nh, vô lßþng hÖ và lÕc ; ho£c vì Atula (Asura) mà l£n vào bi¬n ðÕi trí ð¬ biªt r¢ng hªt thäy pháp v¯n nhß huy­n, giäng cho Atula vß½ng và quân ðµi Atula hãy ðoÕn tr× hªt thäy kiêu mÕn, cu±ng ngÕo và say sßa. Ho£c th¤y B± Tát phóng ðÕi quang minh vào cõi chªt ð¬ cÑu v¾t chúng sinh khöi các kh² não cüa ð¸a ngøc ; ho£c th¤y B± Tát · thª gi¾i ngÕ quÖ b¯ thí các thÑ ¦m thñc ð¬ cÑu rôÜi sñ ðói khát cüa chúng ngÕ quÖ ; ho£c th¤y B± Tát trong cõi súc sinh ð£t ðü các phß½ng ti®n ð¬ ði«u phøc chúng. Ho£c th¤y B± Tát giäng pháp cho các chúng hµi chß Thiên trong các cõi tr¶i Hµ Thª, tr¶i Ðâu Su¤t, tr¶i DÕ Ma, tr¶i Hóa LÕc, tr¶i Tha Hóa Tñ TÕi và tr¶i ÐÕi PhÕm, giäng cho các chúng hµi Long Vß½ng (Naga), DÕ Xoa (Yaksa), La Sát (Raksa), Càn Thát Bà (Gandhara), Atula (Asura), Ca Lâu La (Garuda), Kh¦n Na La (Kinnara), Ma H¥u La Già (Mahoraga), Nhân (Manusya) và Phi nhân (Amanusya). Ho£c th¤y B± Tát giäng pháp cho các chúng hµi Thanh Vån (Sraã-vaka), Duyên Giác (Pratyekabuddha), B± Tát (Bodhisattva) t× m¾i phát tâm cho ðªn ð¸a v¸ cÑu cánh. Ho£c th¤y tán dß½ng các công ðÑc cüa các B± Tát t× S½ ð¸a cho ðªn Th§p ð¸a, viên mãn hªt thäy Ba la m§t, chÑng nh§p hªt thäy các nhçn, thành tñu hªt thäy ðÕi tam muµi, thâm nh§p giäi thoát, tán dß½ng cänh gi¾i th¥n thông do thi«n ð¸nh và tam muµi, tán dß½ng hÕnh cüa B± Tát, ðÕi th® nguy®n cüa B± Tát. LÕi th¤y B± Tát Di L£c cùng các v¸ B± Tát ð±ng hành khác, tán dß½ng các công xäo cüa thª gian, và hªt thäy các phß½ng thu§t có th¬ ðem lÕi lþi ích cho chúng sinh. LÕi th¤y B± Tát Di L£c cùng v¾i các B± Tát s¨ thành Ph§t trong mµt ð¶i næa, tán dß½ng môn Quán ðïnh (Abhisekha) cüa hªt thäy chß Ph§t. LÕi th¤y B± Tát Di L£c tinh t¤n không h« möi m®t, tu t§p các thi«n ð¸nh và B¯n vô lßþng tâm, các nh§p biªn xÑ (krtsnãyatana) và các giäi thoát, ho£c nh§p tam muµi mà th¸ hi®n các nång lñc th¥n biªn.

Thi®n Tài lÕi th¤y B± Tát Di L£c cùng v¾i các B± Tát khác nh§p vào tam muµi và t× môÜi lôÜ chân lông hi®n ra vô s¯ hóa thân nhß mây : mây Thiên chúng, mây Long Vß½ng, mây DÕ Xoa, mây Càn Thát Bà, mây Atula, mây Ca Lâu La, mây Kh¦n Na La, mây Ma H¥u La Già, mây Ъ Thích, mây PhÕm Vß½ng, mây Hµ Thª, mây Chuy¬n Luân Thánh Vß½ng, mây Ti¬u Vß½ng, mây vß½ng tØ, mây ðÕi th¥n, mây quan thuµc, mây trß·ng giä, mây cß sî, mây Thanh Vån, mây Duyên Giác, mây B± Tát, mây Nhß Lai, mây hªt thäy chúng sinh.

B¤y gi¶, Thi®n Tài nghe hªt thäy các pháp môn cüa Ph§t phát ra du dß½ng t× môÜi lôÜ chân lông cüa hªt thäy các B± Tát nhß tán thuyªt công ðÑc cüa B± ð« tâm, tán thuyªt b¯ thí, trì gi¾i, nhçn nhøc, tinh tiªn, thi«n ð¸nh, trí tu®, b¯n nhiªp pháp, b¯n vô lßþng tâm, các tam muµi (samàdhi), tam ma bát ð« (samapatti), các th¥n thông, các minh hu® (vidyà), các t²ng trì (dhàrani), bi®n tài (matibhàna), các ðª (satya), các trí, chï (samatha), quán (vipasya), giäi thoát, các duyên, các y (pratisarana), các môn thuyªt pháp (upasthãna), các th¥n túc, các cån lñc, bäy ph¥n B± ð«, tám chi Chánh ðÕo, Thanh Vån th×a, Duyên Giác th×a, B± Tát th×a, các nhçn, các hÕnh, các nguy®n.

Thi®n Tài lÕi th¤y các Nhß Lai có ðÕi chúng vây quanh ; ho£c th¤y các n½i Ph§t giáng sinh, th¤y dòng h÷, thân hình, tu²i th÷, s¯ kiªp, qu¯c ðµ, danh hi®u, các pháp hµi, các phß½ng ti®n lþi sinh, các giai ðoÕn kª th×a v.v..., v¾i t¤t cä sai khác n½i các Nhß Lai.

Thi®n Tài lÕi th¤y mµt tòa l¥u các ð£c bi®t cao rµng và trang nghiêm huy hoàng nh¤t, tráng l® vô song, · giæa hªt thäy nhæng tòa l¥u các ðßþc nhìn th¤y bên trong l¥u các TÏ lô giá na. Trong tòa l¥u các vô tï này, Thi®n Tài th¤y cä tam thiên thª gi¾i trong ch¾p m¡t g±m cä tråm Ñc cõi tr¶i Ðâu Su¤t (Tusita). Và trong môÜi thª gi¾i ðó, lÕi th¤y B± Tát Di L£c giáng th¥n ðän sinh, Ъ Thích (Sakra), PhÕm Vß½ng (Brahma) và các thiên th¥n ðang kính l­ B± Tát, Ngài ði bäy bß¾c, quay nhìn m߶i phß½ng, c¤t tiªng r¯ng sß tØ, r±i hi®n làm ð±ng tØ trong tri«u ðình, r¶i cung ði®n, n½i du hí, r±i bö ði ð¬ c¥u Nh¤t thiªt trí, r±i tu kh² hÕnh, nh§n sæa, r±i bß¾c t¾i ðÕo tràng, chinh phøc ma quân, thành tñu Vô thßþng Chánh giác dß¾i cµi b± ð«, PhÕm Vß½ng khuyªn thïnh chuy¬n pháp luân, Ph§t ðªn các cõi tr¶i giäng pháp ; và kiªp s¯, tu²i th÷, chúng hµi trang nghiêm, qu¯c ðµ thanh t¸nh, tu các hÕnh và nguy®n, giáo hóa thành thøc chúng sinh, phân b¯ xá lþi, trø trì chánh pháp, thäy ð«u khác nhau n½i môÜi Ph§t, ð«u ðßþc th¤y hªt" (19).Þ

Mµt S¯ Bi¬u Tßþng Quen Thuµc Trong Kinh TÕng 

Trong kinh tÕng Ph§t giáo và Tam tÕng thánh ði¬n nói chung, có r¤t nhi«u bi¬u tßþng. — ðây chï xin ð« c§p ðªn mµt s¯ bi¬u tßþng quen thuµc th߶ng ðßþc truy«n tøng trong ð¶i s¯ng hàng ngày.

lHoa sen : Bi¬u tßþng cho chân lý. Và chân lý ðó là chân lý hi®n thñc trong cuµc ð¶i, nó hi¬n th¸ giæa tr¥n thª l¡m ßu phi«n và tøc løy. V« m£t xã hµi và tôn giáo, hoa sen bi¬u trßng cho con ð߶ng "nh§p thª sinh ðµng" cüa Ph§t giáo. Ðó là nhæng thành ngæ th߶ng ðßþc dùng nhß "Cß tr¥n b¤t nhi­m tr¥n" (S¯ng trong tr¥n thª nhßng không b¸ ô nhi­m b·i tr¥n thª). Ho£c "Ph§t pháp b¤t ly thª gian" (Ph§t pháp không r¶i khöi thª gian mà có). Ho£c "Mu¯n ðªn Niªt bàn hãy vào ð߶ng sinh tØ" v.v... V« m£t triªt lý, hoa sen tßþng trßng cho nhân quä cùng th¶i...

lФt : Bi¬u tßþng cho bän tính cüa tâm. Nó v¯n bình l£ng, không phân bi®t, nhß tính ch¤t cüa m£t ð¤t không h« t× ch¯i b¤t kÏ mµt sñ phü dçm nào. Ai cûng có th¬ ð£t chân lên nó. Và ð¤t có th¬ dung chÑa t¤t cä m÷i thÑ trên ð¶i mà không h« phân bi®t phäi, trái, t¯t, x¤u, nh½, sÕch, sang, hèn... Thu§t ngæ Ph§t h÷c th߶ng g÷i là tâm ð¸a - tÑc là ð¤t tâm.

lNß¾c và sóng : Nß¾c, trong kinh tÕng ÐÕi th×a th߶ng ðßþc ví cho tâm, còn sóng thì ðßþc dø cho ý thÑc. Tâm là th¬ tính bình l£ng, an nhiên, b¤t ðµng ; còn ý thÑc thì lao xao, tán loÕn liên h±i nhß là nhæng c½n sóng gió ðùa cþt ngoài ðÕi dß½ng mênh mông. Trong Duy thÑc h÷c, tâm tÑc là tàng thÑc Alaya, còn ý thÑc tÑc là thÑc thÑ sáu (20).

lCon vßþn, con khï : Cä hai ð«u tßþng trßng cho sñ buông lung, phóng d§t cüa ý thÑc. Thành ngæ g÷i là "tâm viên, ý mã" (tâm ý quay cu±ng nhß khï, vßþn, ngña).

lChàng h÷a sî : Bi¬u tßþng cho nång lñc tÕo tác cüa tâm thÑc. Kinh Lång Nghiêm nói "Tâm nhß công h÷a sß nång h÷a nh¤t thiªt pháp", nghîa là tâm nhß chàng h÷a sî b§c th¥y (h÷a sß) có th¬ v¨ b¤t kÏ ði«u gì anh ta mu¯n.

lNgôi nhà, l¥u các : Tßþng trßng cho c½ c¤u thuyên thích nµi tÕi cüa tâm thÑc. Có th¬ xem ng߶i chü ngôi nhà cüa tâm thÑc chính là sñ v§n hành cüa tâm thÑc · môÜi con ng߶i. Kinh Pháp Cú, ÐÑc Ph§t nói : "Chü nhà, ta ðã n¡m b¡t ðßþc mi r±i !". Chü nhà · ðây, nói theo chuyên môn tÑc là Hành u¦n trong nåm u¦n ; cûng v§y, l¥u các Lô xá na nhß ðßþc gi¾i thi®u trong kinh Hoa Nghiêm thñc ch¤t chính là sñ bi¬u tßþng cüa tâm thÑc - ngôi nhà tâm thÑc, hay cung ði®n nhà tr¶i là thª...

lBánh xe : Bi¬u tßþng cho chánh pháp ðßþc v§n hành. Bánh xe có hai loÕi : loÕi 8 nan tßþng trßng cho Bát chánh ðÕo ; loÕi 12 nan tßþng trßng cho 12 nhân duyên (Duyên kh·i), hay còn g÷i là bánh xe "luân h±i". Luân h±i (samsàra) là vòng tròn sinh hóa.

lCon thuy«n : Tßþng trßng cho các pháp phß½ng ti®n (nhß kinh ði¬n và các ði«u ki®n c¥n yªu) ð¬ ðßa ng߶i sang sông - sinh tØ, giäi thoát, giác ngµ. ÐÑc Ph§t dÕy : Giáo pháp là con thuy«n ð¬ ðßa ng߶i sang sông. Khi ðã sang sông, con thuy«n phäi ðßþc ð¬ lÕi. Thª gian là con thuy«n, hãy ði qua/trên nó chÑ ð×ng mang vác nó. Kinh Pháp Hoa có dùng mµt s¯ bi¬u tßþng v« giáo pháp nhß pháp c² : tr¯ng pháp ; pháp loa : loa pháp ; pháp vû : mßa pháp ; pháp nhû : sæa pháp...

lLß¾i thiên (indra's net) : Khái ni®m cüa kinh Hoa Nghiêm, dùng lß¾i ng÷c phát sáng cüa nhà tr¶i ð¬ tßþng trßng cho nguyên lý Duyên kh·i. Các tia cüa lß¾i ng÷c, ánh sáng cüa nó tñ giao thoa và phän chiªu lÕi muôn ngàn màu s¡c. Ðây là ý nghîa tß½ng dung, tß½ng nhiªp, tß½ng tÑc, tß½ng nh§p.

lKim cß½ng : Trong kinh Kim Cß½ng, Bát Nhã, kim cß½ng tßþng trßng cho trí tu® Bát nhã. V¸ trí trên ðßþc xem nhß là sñ th§t t¯i thßþng và là chân lý t¯i thßþng. Trí tu® tñ nó là mµt giá tr¸ b¤t biªn và vînh h¢ng. ÐÑc Ph§t dÕy : "Chï có trí tu® là sñ nghi®p vî ðÕi" (Duy tu® th¸ nghi®p).

lChiªc xe : Kinh Pháp Hoa có nói ðªn ba loÕi xe : xe dê, xe hß½u, xe trâu (ph¦m Thí dø) tßþng trßng cho Tam th×a giáo : "Thanh Vån", "Duyên Giác" và "B± Tát". Tam th×a tÑc là ba côÜ xe ðÕi di®n cho giáo pháp ðßþc phân bi®t thuyªt. Ngày nay, Tam th×a ðßþc dø cho chiªc xe ba bánh (tricycle) - tÑc sñ dung thông cüa ba th×a ð¬ ði ðªn Ph§t th×a. — MÛ có t¶ báo Ph§t giáo l¤y tên là Tricycle (Tam th×a). Trong sñ so sánh, còn có xe l¾n (ÐÕi th×a), xe nhö (Ti¬u th×a)..., t¤t cä ð«u chï cho phß½ng ti®n chuyên ch· giáo pháp cüa Nhß Lai.

lNhà lØa : Tßþng trßng cho sñ b¤t an, kh² não do chính døc v÷ng là nguyên nhân ð¯t cháy ba cõi nhß nhà lØa là nhß thª (Tam gi¾i vô an, Do nhß höa trÕch). Bi¬u tßþng này ðßþc trình bày rõ trong kinh Pháp Hoa.

lLØa, ðu¯c : Tßþng trßng cho hai ð¯i tßþng : con tim và lý trí. Con tim tÑc là c½n khát v÷ng cu±ng nhi®t nhß là lØa døc, lØa sân h§n. Lý trí là trí tu®, nó ðóng vai cüa ng÷n ðu¯c soi ð߶ng dçn l¯i. Con tim thiên v« tình cäm, cäm tính ; lý trí thiên v« lý tính. Và ö t¥m vóc cao, lØa ðßþc xem là tam muµi - tinh th¬ cüa t× bi và trí tu®.

lDòng sông : Tßþng trßng cho sñ luân h±i sinh tØ. Nguyên nhân cüa luân h±i sinh tØ là døc v÷ng, nên thu§t ngæ th߶ng g÷i là ái hà (dòng sông ái). Sñ có m£t cüa con ng߶i chính là sñ có m£t cüa ái, thü và vô minh. Vßþt qua dòng sông ái là cÑu kính, giäi thoát.

lBên kia b¶ : Khái ni®m cüa kinh Bát Nhã, tßþng trßng cho ng߶i ðã qua ðªn bên kia b¶ sinh tØ, thoát ly m÷i hæu vô, sinh di®t, th߶ng ðoÕn, khÑ lai... Câu linh ngæ cüa Bát Nhã là : "gaté, gaté, paragaté, parasangaté. Bodhi svaha !" (Ði qua, ði qua, ði qua b¶ bên kia, ðã ði qua ðªn b¶ bên kia, ôi !).

lCon thiên nga : Tßþng trßng cho b§c thánh A La Hán, ng߶i ðã vßþt dòng sinh tØ. Khái ni®m này ðßþc dùng trong kinh tÕng Pàli. Kinh Pháp Cú, ÐÑc Ph§t dÕy : "Ng߶i tñ lñc c¯ g¡ng giæ tâm ni®m không luyªn ái, không ðeo níu theo n½i trú ¦n nào, cûng tña h± nhß nhæng con thiên nga ðã lìa ao h±, ng߶i ¤y t× bö n½i này, ðªn n½i khác và ra ði (PC 91).

lHào quang : Là ánh sáng nhi«u màu s¡c phóng ra t× thân cüa ÐÑc Ph§t, B± Tát..., tßþng trßng cho trí tu®, phß¾c ðÑc cüa ÐÑc Ph§t, chß Ph§t, B± Tát... Ánh sáng ðó là sñ giác ngµ, là trí tu® t¯i th¡ng có th¬ xóa tan ðêm tr߶ng u t¯i cüa vô minh t× vô thüy.

T× mµt s¯ dçn dø trên, chúng ta th¤y r¢ng ph¥n l¾n kinh tÕng ÐÕi th×a ð«u ðßþc thuyªt b¢ng ngôn ngæ bi¬u tßþng. Và nªu không hi¬u ðßþc ý nghîa bi¬u tßþng thì không làm sao ði vào thª gi¾i ð¥y dçy nhæng hình änh bi¬u tßþng trong ngôn ngæ kinh tÕng ÐÕi th×a.

Có mµt ði«u vô cùng quan tr÷ng c¥n phäi biªt ð¯i v¾i ngôn ngæ bi¬u tßþng, ðó là cái bi¬u tßþng là mµt, nhßng cái ðßþc bi¬u tßþng luôn luôn khác mµt, nghîa là nhi«u h½n mµt. Và do ðó, mµt hình änh bi¬u tßþng có th¬ ðßþc hi¬u qua nhi«u góc ðµ, khía cÕnh khác nhau. Tï dø, lØa có th¬ hi¬u là lØa døc, lØa lòng..., cûng có th¬ là lØa tam muµi, lØa t× bi, lØa trí tu® v.v... T¤t nhiên, · ðây, ð¯i v¾i ngôn ngæ, m÷i ý nghîa bao gi¶ cûng tùy thuµc vào ngæ cänh.

M£t khác, nªu nhß l¶i nói chï là nhæng d¤u chï, bi¬u tßþng, bi¬u trßng v.v..., thì ðß½ng nhiên s¨ không có b¤t kÏ mµt mâu thuçn nào xäy ra giæa các bi¬u tßþng. Vì l¨, mâu thuçn chï có m£t trong hi®n thñc chÑ không có m£t trong thª gi¾i bi¬u tßþng. Tï dø ðèn xanh và ðèn ðö, tñ thân nó ð«u có giá tr¸ nhß nhau, nhßng ðèn xanh ðèn ðö · ngã tß ð߶ng trong mµt c½ c¤u công ß¾c nó lÕi có giá tr¸ khác nhau và hoàn toàn trái ngßþc nhau. Ho£c r¢ng, hình änh ÐÑc Ph§t ng±i trên hoa sen, nªu hi¬u theo nghîa bi¬u tßþng thì không có gì vô lý, nhßng nªu hi¬u theo th¬ cách hi®n thñc thì không th¬ ch¤p nh§n ðßþc, vì hoa sen v¯n yªu m«m, tr× phi ðó là hoa sen giä, ðßþc tÕo ra b·i mµt ch¤t li®u khác.

Nhß thª, rõ ràng chï có bi¬u tßþng và ngôn ngæ bi¬u tßþng m¾i có ð¥y ðü nång lñc di­n ðÕt v« mµt thª gi¾i tâm thÑc, sâu xa kÏ bí và nhi®m m¥u. Và, cûng chï có ngôn ngæ bi¬u tßþng là phß½ng ti®n khä dî ð¬ ÐÑc Ph§t truy«n ðÕt bÑc thông ði®p vô thßþng cüa Ngài, cûng nhß gi¾i thi®u cänh gi¾i "duy tâm T¸nh ðµ" cho chúng sinh - nhæng kë chï s¯ng b¢ng ch¤t li®u và chï hi¬u biªt v« thª gi¾i cüa Ph§t thông qua các d¤u chï, hình änh, bi¬u tßþng.

[Møc Løc][01][02][03][04][05][06][07][08]