III/- Ngôn
Ngæ Ly Ni®m-Thñc TÕi
Ðây là mµt loÕi
hình ngôn ngæ ðµc nh¤t vô nh¸,
chï có trong kinh tÕng Ph§t giáo, mµt
loÕi ngôn ngæ xa r¶i và buông bö
m÷i ý ni®m, mµt loÕi ngôn ngæ
ðang mäi miªt nói nhß mµt cänh chi«u
thinh không, l£ng l¨ và không tiªng ðµng.
Ngôn ngæ ðó siêu vi®t m÷i hình
thÑc c¤u trúc lê thê cüa ngôn
t× ; vì nó v¯n ðã thoát ly m÷i
ý ni®m phân bi®t. Do ðó, ð£c
trßng cüa ngôn ngæ ly ni®m, thñc tÕi
là không tß duy, không lý lu§n, không
miêu tä, không phân tích, không so
sánh, không thí dø, không ¦n dø,
không bi¬u tßþng..., mà trái lÕi,
tñ thân cüa nó luôn luôn ðßþc
hi¬n th¸ trong dòng thñc tÕi, b¤t
tuy®t và vô biên.
Nhß tiªng nói ðích
thñc cüa tình yêu, không bao gi¶ ðßþc
nói ra · b¤t kÏ n½i ðâu ngoài
hành ðµng yêu thß½ng và trong
th¬ cách trñc di®n, hi¬n th¸ t× nø
cß¶i, ánh m¡t. Cûng v§y, ngôn
ngæ ly ni®m - thñc tÕi là ngôn ngæ
không l¶i, là tiªng nói không l¶i,
là tên g÷i không tên v.v... Nó vßþt
lên trên t¤t cä và ð¬ lÕi
ð¢ng sau mµt ngu±n s¯ng nång ðµng
và nhi®m m¥u vô t§n. Và t¤t nhiên,
trong tß½ng quan Duyên kh·i, chï có
con ngß¶i không chü th¬ (ngã tß·ng)
m¾i có ð¥y ðü nång lñc ð¬
trñc nh§n ngu±n s¯ng thñc tÕi chân
nhß này. Ðó chính là mµt l¯i
nói nhi®m m¥u và u huy«n nhß : "... Niªt
bàn là sñ th§t, nhßng không có
kë ði vào ; ðß¶ng Thánh ðÕo
mênh mông nhßng không th¤y ðßþc
hành giä" (Nirvana is but not the man that enters it, the Path
is, but no traveller on it is seen) (21). Ho£c : "Này các
TÏ kheo, có xÑ này (ayatana), tÕi ðây
không có ð¤t, không có nß¾c,
không có lØa, không có gió, không
có hß không vô biên xÑ, không
có thÑc vô biên xÑ, không có
vô s· hæu xÑ, không có phi tß·ng
phi phi tß·ng xÑ, không có ð¶i
này, không có ð¶i sau, không có
cä hai m£t trång, m£t tr¶i. Này các
TÏ kheo, do v§y, ta tuyên b¯ : không có
ðªn, không có ði, không có trú,
không có di®t, không có sinh, không
có an trú, không có chuy¬n v§n..."
(22).
Ь ði vào cø th¬,
xin gi¾i thi®u mµt trích ðoÕn v«
ngôn ngæ ly ni®m thñc tÕi (23). Trích
ðoÕn này ðßþc l¤y ra t×
ph¥n vào ð« cüa kinh Kim Cß½ng (Diamond
sùtra) :
"Nhß v¥y tôi nghe. Mµt th¶i
ÐÑc Ph§t · thành Xá V®, tÕi
Th¡ng Lâm, vß¶n cüa ông Anathapindika,
cùng v¾i 1.250 th¥y TÏ kheo và nhi«u
v¸ B± Tát".
"Vào bu²i sáng s¾m,
ÐÑc Ph§t m£c y, c¥m bát r±i ði
vào thành ph¯ l¾n · Xá V® ð¬
kh¤t thñc. Sau khi dùng c½m xong, Ngài
tr· v« chôÜ ·, c¤t y bát,
rØa chân và ng±i xu¯ng sàng tòa
ðã soÕn sÇn, ng±i chéo hai chân,
lßng thÆng, chánh ni®m tïnh giác và
ð¬ tâm trß¾c m£t (Ngài vào
thi«n ð¸nh)...".
"Lúc b¤y gi¶, Tôn giä
Subhuti ðªn chúng hµi (ðang ng±i quanh
ÐÑc Ph§t) và ng±i xu¯ng. R±i
t× chôÜ ng±i ðÑng d§y, gác
tà áo sang mµt bên vai, quÏ g¯i bên
phäi, ch¡p tay hß¾ng v« ÐÑc Ph§t
và thßa r¢ng :
"Th§t là tuy®t v¶i ! BÕch
ÐÑc Thª Tôn !
Th§t là vô cùng tuy®t
v¶i ! BÕch ÐÑc Thª Tôn, ÐÑc
Thi®n Th®, ÐÑc Nhß Lai, b§c Toàn giác.
Ngài ðã giúp ðÞ các v¸
B± Tát b¢ng sñ giúp ðÞ kÏ
di®u".
"Th§t là vô cùng tuy®t
v¶i ! BÕch ÐÑc Thª Tôn, ÐÑc
Thi®n Th®, ÐÑc Nhß Lai, b§c Toàn giác.
Ngài ðã giúp ðÞ các v¸
B± Tát b¢ng sñ giúp ðÞ cao quý
nh¤t. V§y, bÕch ÐÑc Thª Tôn, mµt
ngß¶i (thi®n nam/næ) phát tâm B±
Tát ðªn c¥u quä v¸ Ph§t, thì
làm thª nào ð¬ an trø, ð¬ phát
tri¬n và ð¬ hàng phøc tâm ?".
Ð÷c qua ðoÕn kinh trên,
hÆn ðµc giä th¤y r¢ng, nªu cån
cÑ trên ngôn ngæ thì ðoÕn kinh
dß¶ng nhß không có mµt nµi dung
nào, ngoÕi tr× câu chuy®n ÐÑc
Ph§t ði kh¤t thñc, th÷ thñc và
thi«n ð¸nh. R±i ðªn l¶i ca ngþi
cüa ông Subhuti dß¶ng nhß quä là
ði«u gì ðó quá b¤t chþt,
vô nghîa và không logic, không liên
h® gì ðªn thñc tª. LÕi càng
vô lý h½n, khi ông Subhuti nói "ÐÑc
Ph§t ðã giúp ðÞ các v¸ B±
Tát b¢ng sñ giúp ðÞ kÏ di®u
nh¤t, cao quý nh¤t". Và l¶i ca ngþi
lÕi ðßþc nói ðªn hai l¥n. R±i
sau ðó, ông Subhuti ð£t câu höi làm
thª nào ð¬ an trú, phát tri¬n và
hàng phøc tâm ð¯i v¾i nhæng ngß¶i
mong mu¯n ði vào cØa Ph§t. Ði«u này
dß¶ng nhß phá vÞ kªt c¤u cüa
nµi dung câu chuy®n. — ðây, quä tình
nªu l¤y kinh vån làm tâm ð¬ phân
tích thì hoàn toàn b¤t lñc. V¤n
ð« còn lÕi là gác qua mµt bên
m÷i lý lu§n ð¬ ði vào dòng
ngôn ngæ ly ni®m. Và ch¡c ch¡n r¢ng,
ðµc giä s¨ hoàn toàn b¤t ng¶
khi mµt ðoÕn kinh trông có vë không
logic và không kªt c¤u lÕi chuyên
ch· ð¢ng sau nó mµt thª gi¾i nhi®m
m¥u vô thßþng.
Trß¾c hªt, nhß chúng
ta biªt, trong kinh Kim Cß½ng, Bát Nhã
hay toàn bµ h® th¯ng Bát nhã nói
chung, ði¬m ð£c bi®t cüa nó là
khái ni®m Ba la m§t (paramittà) (24), nghîa
là mµt trÕng thái tâm thÑc hay
mµt cänh gi¾i · bên kia bªn b¶
cüa nh¸ nguyên. Và các Ba la m§t thß¶ng
ðßþc nh¡c ðªn, ðó là trì
gi¾i, tinh t¤n, thi«n ð¸nh, trí tu®
v.v... (25).
— ðây, ngay ph¥n m· ð¥u
cüa ðoÕn kinh, ÐÑc Ph§t ðã hi¬n
th¸ trong th¬ cách ð£c bi®t cüa các
Ba la m§t. Kh¤t thñc là trì gi¾i
; làm ði«u ðó mµt cách siêng
nång, tïnh thÑc là nhçn nhøc và
tinh t¤n ; ng±i tréo hai chân, ð¬ tâm
trß¾c m£t là thi«n ð¸nh ; tâm
thÑc chánh ni®m và tïnh giác là
trí tu® ; sñ bi¬u hi®n b¢ng thân hình
mµt cách thß¶ng trñc ðó ð¬
dçn d¡t chúng sinh v.v... là b¯ thí.
Nhß thª rõ ràng không
h« phi lý và phi logic khi ông Subhuti ca ngþi
r¢ng ÐÑc Ph§t ðã giúp ðÞ
các v¸ B± Tát b¢ng sñ giúp
ðÞ tuy®t di®u nh¤t và cao quý nh¤t.
Vì l¨, sñ giúp ðÞ ðó bao
hàm trong nó cä ngu±n mÕch cüa ð¶i
s¯ng tâm linh và ðßþc bi¬u hi®n
qua cách thª cüa Ba la m§t mà ÐÑc
Ph§t ch¤p trì môÜi ngày. Sñ
dÕy bäo b¢ng cä thân và tâm nhß
thª quä thñc là vô cùng cao quý.
Và sñ giúp ðÞ nhß thª là
kÏ di®u vì ai cûng có th¬ tiªp nh§n
và hành theo cách s¯ng cüa Ph§t mà
không c¥n phäi dùng ðªn b¤t kÏ
mµt t× ngæ nào. Sñ l£ng l¨ và
im l£ng kÏ vî ðó cüa ÐÑc Ph§t
chính là bài pháp thoÕi ðßþc
ÐÑc Ph§t dùng ngôn ngæ ly ni®m,
ngôn ngæ cüa thñc tÕi s¯ng ðµng.
Và ngôn ngæ ðó hi®n lên t×
"Ph§t thân thuyªt", và giá tr¸ vî
ðÕi nh¤t cüa nó cûng chính là
giá tr¸ "Ph§t thân thuyªt".
Và næa, · ðây phäi
xét ðªn nhân v§t Subhuti - tÑc Tôn
giä Tu B± Ы. Vì chï có ông,
· giæa ngàn thính chúng, nh§n ðßþc
giá tr¸ "Ph§t thân thuyªt" này. Chính
Subhuti là ngß¶i hai l¥n tán dß½ng
và thïnh c¥u ÐÑc Ph§t chï rõ
con ðß¶ng th¬ nh§p thñc tÕi tính
Không (Paramitta hay Sunyàta) cho các v¸ B±
Tát. Và l¶i tán dß½ng cüa ông
ðã ðánh thÑc các v¸ B±
Tát trong chúng hµi lúc b¤y gi¶.
Thª r±i, t× thª gi¾i
thñc tÕi ðó, Subhuti ðã ð£t
câu höi m· ðß¶ng cho thính chúng.
Ði«u ðó có nghîa là chính
Subhuti ðã chuy¬n th¬ ngôn ngæ, qua c¥u
n¯i - câu höi cüa mình, t× thª gi¾i
cüa ngôn ngæ ly ni®m sang ngôn ngæ hi®n
thñc : "Làm thª nào ð¬ an trú
tâm, phát tri¬n tâm và hàng phøc
tâm ?". Và thª là, t× ðó, bµ
kinh ðã ðßþc chuy¬n th¬, hay nói
ðúng h½n, là b¡t ð¥u t× mµt
ngôn ngæ m¾i - ngôn ngæ tâm thÑc.
Mµt thí dø khác v«
ngôn ngæ ly ni®m, ðó là câu linh
ngæ (th¥n chú) cüa Bát Nhã Tâm
kinh (26) :
"Gaté, gaté paragaté, parasamgaté
Bodhi Svaha !" - "Ði qua, ði qua, ði qua b¶ bên
kia, ðã ði qua ðªn b¶ bên kia, ôi...
Vô thßþng Chánh giác !". Câu linh
ngæ ng¡n g÷n và vî ðÕi này
là ngu±n cäm hÑng vô t§n cho các
dòng tß tß·ng triªt h÷c. M£c
d¥u tñ thân nó dß¶ng nhß là
vô nghîa, song trong ðó ðã hàm
chÑa cä mµt su¯i ngu±n uyên nguyên
vô t§n. T¤t nhiên, khi ðã g÷i
là linh ngæ hay th¥n chú, ngß¶i ta m£c
nhiên ð÷c tøng mà không c¥n phäi
hi¬u biªt v« nghîa lý cüa nó. Và
ph¥n l¾n các th¥n chú thuµc Kim cß½ng
th×a ð«u nhß v§y. Tuy nhiên, trong trß¶ng
hþp cüa linh ngæ Bát nhã này, nó
v¯n là møc ðích cÑu kính t¯i
h§u cüa toàn bµ h® th¯ng Bát nhã
trên cä hai m£t hình thÑc và nµi
dung, lý tß·ng và thñc tÕi. Do
ðó, câu linh ngæ là h½i th·
cu¯i cùng cüa bên này b¶ sinh tØ,
cûng nhß là h½i th· ð¥u tiên
· bên kia b¶ sinh tØ - cänh gi¾i cüa
Niªt bàn, thñc tÕi. Nó dçn truy«n
mµt sÑc s¯ng thâm h§u, mµt mãnh
lñc phi thß¶ng cüa con ngß¶i khát
v÷ng Vô thßþng chánh giác tâm
; ði qua t¤t cä m÷i chß¾ng ngÕi
và løy phi«n thª gian ; ði qua t¤t
cä m÷i sñ ð¯i ðãi cüa thª
gi¾i nh¸ nguyên hæu vô, sinh di®t, minh
và vô minh, chúng sinh và Ph§t. HÆn
nhß chúng ta th¤y, khái ni®m gaté
(ði qua) xu¤t hi®n trong câu linh ngæ là
mµt bi¬u thÑc ð£c bi®t cüa tâm
thÑc hß¾ng ðªn xä ly và vô
ni®m. Tñ thân cüa câu th¥n chú không
nói lên mµt ý ni®m nào và cûng
không dùng b¤t kÏ mµt lý lu§n
nào. C¤u trúc cüa nó là nhæng
ðµng t× n¯i tiªp nhau : "ði qua, ði qua,
ði qua b¶ bên kia, ðã ði qua ðªn
b¶ bên kia". Nhß thª, rõ ràng sñ
ði qua · ðây là ði qua t¤t cä,
ði qua m÷i lu§n lý logic, m÷i bi¬u tßþng
cüa tß duy logic, m÷i hình thù kªt
c¤u cüa ngôn ngæ vån tñ, ði qua
thª gi¾i ý ni®m và ði qua luôn
cä các ý ni®m v« thª gi¾i ý
ni®m. Nhß v§y, m®nh ð« mà linh ngæ
phát bi¬u và møc ðích t¯i h§u
cüa nó không gì khác h½n ngoài
hai "chæ" : Xä Ly và
Vô Ni®m . Cái ðµc
ðáo và kÏ vî nh¤t cüa nó
là · chôÜ, dùng ngôn ngæ ð¬
phü ð¸nh ngôn ngæ và phü ð¸nh
luôn cái ðßþc phü ð¸nh ; dùng
ý ni®m ð¬ phü ð¸nh ý ni®m
và phü ð¸nh luôn cä các ý
ni®m v« ý ni®m. Do ðó, t× ði¬m
"ði" t¾i ði¬m "ðªn" cüa linh ngæ
chân tâm này trong su¯t tiªn trình
ðó, nó vßþt qua t¤t cä chß¾ng
ngÕi. Ðây là nµi dung cüa ph¥n giäi
minh : "C¯ tâm vô quái ngÕi, vô quái
ngÕi c¯ vô hæu khüng b¯, vin ly
ðiên ðäo mµng tß·ng cÑu kính
Niªt bàn" nhß ðßþc nói ·
Tâm kinh. T× ðó cho th¤y r¢ng, ngôn
ngæ cüa câu th¥n chú này có mµt
giá tr¸ ð£c bi®t - có mµt không
hai. Ъn v¾i nó ð¬ xây dñng
ni«m tin kiên c¯ mà không hi¬u nghîa
(nhß quan ni®m truy«n th¯ng v« các loÕi
th¥n chú cüa M§t tông) là ði«u
t¯t. Nhßng nªu quan ni®m nhß thª thì
ðã biªn ngôn ngæ cüa linh ngæ tr·
thành tØ ngæ (ngôn ngæ chªt). Ði«u
này không giúp ích ðßþc gì
cho vi®c sinh kh·i và v§n døng chánh
kiªn và chánh tß duy - hay nói khác
h½n là hi®n thân cüa mµt cái
nhìn nhß thñc (yathabistam). T¤t nhiên,
nói nhß thª là chï nói trong trß¶ng
hþp cüa linh ngæ này, mà không phäi
là phát ðµng mµt phong trào tìm
hi¬u ý nghîa cüa linh ngæ và cüa
t¤t cä linh ngæ. Còn bàn v« v¤n
ð« phß½ng ti®n, møc ðích cûng
nhß công nång hành trì tøng ð÷c
th¥n chú trong quan ni®m cüa Ph§t giáo
M§t tông là mµt chuy®n khác, ·
ðây không ð« c§p ðªn.
Tr· lÕi v¤n ð«,
nhß chúng ta biªt, ngôn ngæ dù là
hæu ni®m hay vô ni®m, ¦n dø hay thí
dø, bi¬u tßþng hay không bi¬u tßþng
v.v..., thì chÑc nång c½ bän cüa nó
vçn là "d¤u chï truy«n thông". Và
môÜi ngôn ngæ khác nhau chï khác
nhau · nhæng "d¤u chï", tÑc hình
thÑc cüa ngôn ngæ ; còn ð£c tính
cüa t¤t cä các ngôn ngæ là truy«n
thông. Do ðó, ngôn ngæ cüa th¥n chú
hay linh ngæ cûng v§y, dù nó ðßþc
hi¬u hay là không, nó vçn mang chÑc
nång truy«n thông theo mµt th¬ cách
ð£c bi®t nào ðó. Vì thª, không
th¬ nói linh ngæ là mµt loÕi ngôn
ngæ không có ý nghîa. Trái lÕi,
t¤t cä các linh ngæ ð«u/ho£c là
mang danh hi®u cüa chß Ph§t, chß B± Tát,
chß Thiên th¥n..., ho£c là mang mµt
thông ði®p ð£c bi®t ng¡n g÷n mà
chï khi nào ðßþc ð± giäi (map
out) m¾i có th¬ hi¬u ðßþc. ChÆng
hÕn nhß câu linh ngæ "Om mani padme hum" (27)
(Án ma ni bát nhi h±ng). Chæ om tßþng
trßng cho thân kh¦u ý thanh t¸nh cüa
chß Ph§t và hành giä. Mani tßþng
trßng cho viên ng÷c quý có th¬ loÕi
tr× t¤t cä sñ nghèo nàn, kh²
hãi, b¤t an. Padme tßþng trßng cho hoa
sen, sñ thanh t¸nh, ly c¤u và vô nhim.
Hum tßþng trßng cho trí tu® t¯i thßþng.
Nhß thª, rõ ràng môÜi
câu linh ngæ ð«u mang theo trong nó mµt
thông ði®p siêu thª gian. Có mµt
ði«u, tuy nhiên, c¥n ghi nh§n · ðây
là ngôn ngæ cüa mantra (hay linh ngæ, th¥n
chú) là ngôn ngæ không l® thuµc
vào tß duy lý lu§n ; do ðó, nó
ðßþc g÷i là ngôn ngæ ly ni®m.
Và cûng nên lßu ý r¢ng, m£c
d¥u nó là phi lý lu§n ; song, không
vì v§y mà nó không có mµt
kªt c¤u vån pháp. Có ði«u là
kªt c¤u vån pháp cüa nó có
mµt th¬ cách riêng bi®t mà chúng
ta s¨ bàn ðªn trong mµt n½i khác.
— ðây chï ð« c§p ðªn mµt chi
tiªt r¤t nhö có liên quan, ðó
là sñ m· ð¥u và kªt thúc
cüa mµt câu ho£c mµt bài mantra.
Thông thß¶ng, c¤u trúc
cüa linh ngæ, dù ng¡n nh¤t (chï có
hai chæ) cho ðªn dài nh¤t (hàng tråm
chæ) ð«u ðßþc b¡t ð¥u b¢ng
tiªng "OM" và kªt thúc
b¢ng tiªng "SVAHA" (28). Tiªng
OM nhß v×a trình bày, là bi¬u tßþng
cho ngu±n nång lßþng thanh t¸nh cüa
thân, mi®ng và ý cüa t¤t cä chß
Ph§t, B± Tát và hành giä (ngß¶i
tøng, ð÷c). Khi thân, mi®ng và ý
thanh t¸nh và phát ra tiªng OM, có nghîa
là hành giä b¡t ð¥u tiªp xúc
v¾i ngu±n nång lñc vô hình cüa
chß Ph§t, B± Tát, thiên th¥n trong b¥u
không gian bao la, mênh mông, vô t§n. Và
khi ðßþc tiªp xúc, tâm thÑc cüa
hành giä s¨ ðßþc chuy¬n sang mµt
trÕng thái m¾i tùy theo mÑc ðµ
hành trì. Tiªng SVAHA, theo PhÕn âm, là
mµt thán t× nhß... ôi...! bi¬u th¸
mµt sñ ðÕt ðªn hoàn thi®n cao
nh¤t. Tï dø : Bodhi Svaha !, có nghîa là
Ôi...! trái tim, Ôi...! B± ð«, Ôi...!
Vô thßþng v.v..., ðÕi khái là
nhß v§y. Và trong tiªng Vi®t, chæ Ôi...!
din tä mµt trÕng thái hoan hÖ, hoan
lÕc, vui vë, reo vui (theo nghîa tích cñc)
khi thành tñu mµt ði«u gì ðó.
Nhß thª cûng ðü cho
th¤y sñ n¯i kªt cüa các linh ngæ
chính là bÑc thông ði®p tâm thÑc
ðßþc b¡t ð¥u t× tâm thanh t¸nh-an
lÕc ðªn tâm xä ly-vô ni®m. Và
nµi dung cüa thông ði®p mantra không gì
khác h½n là d¡t dçn hành giä
ði qua t¤t cä chß¾ng ngÕi mà
Tâm kinh nói là "vin ly ðiên ðäo
mµng tß·ng, cÑu kính Niªt bàn".
Ðây là mµt dçn dø khác v«
ngôn ngæ ly ni®m - thñc tÕi.
* Mµt
s¯ bi¬u hi®n cüa ngôn ngæ ly ni®m - thñc
tÕi
Mµt trong nhæng bi¬u hi®n
ðµc nh¤t vô nh¸ trong truy«n th¯ng
cüa nhæng bi¬u hi®n cüa ngôn ngæ ly
ni®m là sñ IM LƒNG. Im l£ng trong giao tiªp
và giao tiªp trong im l£ng. — ðây, cä
ngß¶i "nói" và ngß¶i "nghe" ð«u
không dùng ðªn ngôn ngæ trong giao tiªp,
ðó là mµt sñ giao tiªp tâm truy«n.
Câu chuy®n Linh S½n vi tiªu
(29) có th¬ nói là mµt bi¬u hi®n
ð£c thù cüa ngôn ngæ ly ni®m. Chuy®n
k¬ r¢ng : Mµt th¶i, ÐÑc Ph§t ·
núi Linh ThÑu cùng v¾i chúng hµi
ðông ðäo. — giæa chúng hµi, ÐÑc
Ph§t mµt tay c¥m chiªc hoa sen ðßa lên
cao trong sñ im l£ng. Cä chúng hµi ð«u
ngÕc nhiên không biªt ði«u gì.
Lúc ðó, chï có ngài Ca Diªp l£ng
l¨ mïm cß¶i.
ÐÑc Ph§t gi½ hoa sen lên
và Ca Diªp mïm cß¶i, sñ ki®n này,
trong truy«n th¯ng, ðßþc xem nhß là
mµt sñ ¤n chÑng t¯i h§u và
truy«n tâm pháp cüa ÐÑc Ph§t cho
ngài Ca Diªp. Và t× ðó, tÑc
sau khi Ph§t nh§p di®t, ông là ngß¶i
ch¸u trách nhi®m hß¾ng dçn, lãnh
ðÕo Giáo hµi Tång già.
Mµt s¯ nhæng bi¬u hi®n
khác cûng ðßþc tìm th¤y trong
cuµc s¯ng thi«n cüa chß v¸ T² sß,
ð£c bi®t là Thi«n tông Trung Hoa. Ðó
là nhæng cái ð¤m, tiªng hét,
nhæng câu nói "khô c¢n" tß·ng
ch×ng nhß vô nghîa v.v...
Và cu¯i cùng, chúng
ta th¤y r¢ng, thñc ra ngôn ngæ ly ni®m
không phäi là mµt ði«u gì xa xôi,
mà trái lÕi, nó luôn luôn ðßþc
hi¬n th¸ trong các hành (30) thanh t¸nh,
thông qua thân, kh¦u, ý trong mµt th¬
cách tròn ð¥y cüa tâm thÑc xä
ly. Và, v¾i mµt tâm thÑc nhß thª,
sñ s¯ng chính là dòng trôi chäy
cüa thñc tÕi nhß thñc.
ÐÑc Ph§t dÕy trong kinh
Pháp Cú r¢ng : "Nhß ð¤t, ngß¶i
giæ tâm quân bình, có nªp s¯ng
kÖ cß½ng, không còn nghe xúc ðµng.
Ngß¶i ¤y nhß trø ð±ng, nhß
ao h± phÆng l£ng, không còn b¸ bùn
ð¤t làm nh½ b¦n. V¾i ngß¶i
có tâm quân bình nhß thª, cuµc
lang thang b¤t ð¸nh cüa ð¶i s¯ng không
còn l£p lÕi næa" (PC 95).
[Møc Løc][01][02][03][04][05][06][07][08]