Tìm
Hi¬u ÐÕo Ph§t Qua Lång Kính Tôn
Giáo H÷c
Thích Tâm Thi®n
L¶i dçn
:
Chúng ta biªt r¢ng,Ph§t
giáo là mµt tôn giáo có s¯
lßþng kinh ði¬n nhi«u nh¤t so v¾i
t¤t cä các tôn giáo l¾n trên
thª gi¾i. Bên cÕnh h® th¯ng kinh ði¬n
,còn có h® th¯ng Lu§t tÕng và
Lu§n tÕng ,g÷i chung là Tam tÕng giáo
ði¬n (Tripitaka).Trong Tam tÕng giáo ði¬n
,lÕi ðßþc chia thành hai loÕi : giáo
ði¬n Ph§t giáo Nguyên thüy và giáo
ði¬n Ph§t giáo Phát tri¬n .R°i trong
các giáo ði¬n lÕi phân chia thành
các Th×a ( ð¯i tßþng cao th¤p)
khác nhau.Nh¤t là khi Ph§t giáo ðßþc
truy«n sang các nß¾c vin ðông
Trung Hoa, · ðó ,r¤t nhi«u các tông
phái cüa ðÕo Ph§t ðã ðßþc
xu¤t hi®n,ð£c bi®t là t× th¶i
Nam B¡c tri«u.Và m²i tông phái ð«u
có sñ phân th×a r¤t khác nhau qua
các h® th¯ng Phán giáo. Do ðó,
nªu không có nhæng kiªn thÑc c½
bän và bao quát, ng߶i h÷c s¨
r½i vào l¥m l²i ,nhß nhæng nh§n
thÑc và ðánh giá sai l¥m,phiªn
di®n v« ph§t giáo.Vì thª, nµi dung
cüa bài viªt này s¨ gi¾i thi®u v«
nhæng phß½ng pháp c½ bän trong lînh
vñc nghiên cÑu Ph§t h÷c thông qua
các chü ð« cån bän nhß sau :niên
ðÕi ,tôn giáo, triªt h÷c,th¬ chª,kinh
ði¬n, và thñc hành.
Niên
ÐÕi
Chúng ta biªt r¢ng, có
r¤t nhi«u giä thuyªt niên ðÕi l¸ch
sØ v« sñ ra ð¶i, xu¤t gia, và
thành ðÕo cüa ÐÑc Ph§t Thích
Ca Mâu Ni, nh¤t là sñ khác bi®t cø
th¬ cüa các m¯c th¶i gian quan tr÷ng trong
cuµc ð¶i cüa ÐÑc Ph§t giæa truy«n
th¯ng Ph§t giáo Nguyên thüy và Ph§t
giáo phát tri¬n. Tuy nhiên, cån cÑ
vào truy«n th¯ng cüa Ph§t giáo Nguyên
thüy ( Theravada Buddhism ) , chúng tôi xin dçn
ra ðây mµt phát thäo v« niên ðÕi
l¸ch sØ cüa ÐÑc Ph§t nhß sau.
Ngày sinh thñc sñ cüa
ÐÑc Ph§t Thích Ca Mâu Ni cho ðªn
bây gi¶ vçn chßa ðßþc xác
ð¸nh.V« nåm sinh , theo truy«n th¯ng,
ÐÑc Ph§t ra ð¶i vào nåm 624 BCE (
Before the Common Era - trß¾c TL ) , cûng có
nhi«u n½i nói là 448 BCE, ho£c 560 BCE
1
Nåm ð¥u tiên cüa kÖ
nguyên Ph§t giáo ( Buddhist Era- viªt t¡t
là BE ) hay còn g÷i là Ph§t l¸ch
ðßþc tính t× khi ÐÑc Ph§t
nh§p Niªt bàn, lúc ¤y Ngài v×a
tròn 80 tu±i, tÑc là nåm 480.BCE theo
l¸ch sØ, và nåm 544.BCE theo truy«n th¯ng.
C¥n lßu ý r¢ng, cách
tính này cûng tß½ng ðß½ng
v¾i Tây l¸ch (TL) nhß sau: Nåm TL - còn
g÷i là Công nguyên - CE ( Common Era) ðßþc
tính tß½ng ðß½ng v¾i nåm
BC ( Before Christ- trß¾c Chúa Kytô ra ð¶i
) và AD ( Amo Domini - sau Công nguyên ). Nhß
thª, 100 nåm BCE và -100 nåm CE s¨ b¢ng
100 nåm BC ; và 100 nåm CE tß½ng ðß½ng
v¾i 100 nåm AD. Trong nåm CE, nåm thÑ I.BCE
ði theo nåm thÑ I.CE; · ðây không
có nåm zero ( nåm o) .
Trên c½ s· này, chúng
ta có mµt bän phát thäo v« niên
ðÕi cüa ÐÑc Ph§t và sñ phát
tri¬n cüa Ph§t giáo nhß sau:
BE.CE
-80 -624/-560 : Thái tØ Siddhattha
Gotama hÕ sinh tÕi v߶n Lumbini ( Nepal)
-51 -569/-531 : Thái tØ t×
bö cung ðình, xu¤t gia tìm chân lý.
-45 -589/-525 : Thái tØ ðÕt
ðªn giác ngµ t¯i thßþng, thành
Ph§t ( Ngài 36 tu±i ) dß¾i cµi B°
ð« tÕi Gaya( bây gi¶ là Bodhagaya)
1 -544/-480 : ÐÑc Ph§t
nh§p Niªt bàn tÕi Kusinara( bây gi¶
là Kusinagar ).
Trong th¶i gian Ph§t v×a di®t
ðµ, ðÕi hµi kiªt t§p kinh ði¬n
l¥n thÑ nh¤t ðã din ra.
Niên
ÐÕi V« Sñ Phát Tri¬n
(Nam truy«n Ph§t
giáo)
100 -444/-380 : ÐÕi hµi
kiªt t§p kinh ði¬n l¥n thÑ hai din ra
tai thành Vesali;
Giáo hµi Ph§t giáo Nguyên
thüy b¡t ð¥u phân hóa thành hai
bµ phái : Thßþng T÷a bµ ( Sthaviravadin
) và ÐÕi chúng bµ ( Maha- sanghika)
294 -250 : Vua Asoka t± chÑc
ðÕi hµi kiªt t§p thánh ði¬n l¥n
thÑ ba tÕi thành Pataliputra.Trong ðÕi
hµi này, Lu§n tÕng ðã ðßþc
truy«n tøng ð¬ kiªt t§p và ðßa
thêm Ti¬u Bµ Kinh( Khuddaka)vào ph¥n Kinh tÕng
Nikàya.
297 -247 : Vua Asoka ð« cØ
con trai cüa ông là Th¥y Mahinda truy«n bá
Ph§t giáo sang Sri Lanka, và Vua nß¾c này
làDevanampiya Tissa ðã qui y theo Ph§t giáo.
444 -100 : Vua Vattagamani t± chÑc
ðÕi hµi kiªt t§p kinh ði¬n l¥n thÑ
tß tÕi ÐÕi tu vi®n cüa Mahinda, Sri Lanka.TÕi
ðÕi hµi này ,l¥n ð¥u tiên Tam
tÕng Pàli ðßþc viªt trên lá
b¯i.
544 / 1 ( Nåm CE - Công nguyên
b¡t ð¥u = nåm thÑ I .AD - sau Công nguyên
)
644/100 : L¥n ð¥u tiên
Ph§t giáo xu¤t hi®n tÕi Burma và Thái
Lan.
744/200 : H÷c vi®n Ph§t
giáo tÕi Nalanda, Ân е phat tri¬n nhß
mµt trung tâm Ph§t giáo thª gi¾i, t°n
tÕi h½n 1000 nåm.
1100/600's : Ph§t giáo Aán
ðµ b¡t ð¥u suy vong. Trong su¯t h½n
1000 nåm này, Ph§t giáo tÕi các
nß¾c Nam truy«n luôn tùy th¶i phát
tri¬n.
2412/1868 : ÐÕi hµi kiªt
t§p thánh ði¬n l¥n thÑ nåm tÕi
Mandalay, Burma, tÕi ðÕi hµi này, kin tÕng
Pàli ðßþc kh¡c trên 729 phiªn ðá
ng÷c.
2423/1879 : Sir Edwrnold xu¤t bän
thi t§p Aùnh Sáng Á Châu, thi t§p
này tr· thành mµt bestseller tÕi Anh
qu¯c và MÛ; t× ðó làm cho ng߶i
Tây phß½ng b¡t ð¥u quan tâm ðªn
Ph§t giáo.
2425/1881 : Hµi Pàli Text
Society ra ð¶i tÕi Anh do H÷c giä T.W Rhys
Davids ðÑng ð¥u.Hµi này t± chÑc
xu¤t bän kinh tang Pàli b¢ng ký tñ
La-tinh, và 100 nåm sau chuy¬n d¸ch sang Anh ngæ.
2484/1940 : Ngôi chùa Ph§t
giáo Nguyên thüy l¥n ð¥u tiên ðßþc
xây dñng tÕi Viêt Nam , tên là BØu
Quang, tÕi Sài gòn , do HT Hµ Tông sáng
l§p.
2494/1950 : Hôi Liên Hæu
Ph§t Giáo Thª gi¾i ( WFB ) ðßþc
thành l§p tÕi Colombo, Sri
Lanka, Hµi này g°m có
500 ðÕi bi¬u cüa 26 qu¯c gia tham dñ.
2500/1954 : Nåm kÖ ni®m
2500 Ph§t giáo.
Trên ðây là các
th¶i ði¬m quan tr÷ng trong sñ phát tri¬n
cüa ðÕo Ph§t cùng v¾i nhæng sñ
ki®n n±i b§c cüa Ph§t giáo Nam truy«n.
Thông qua bän phát thäo niên ðÕi
này, chúng ta th¤y rõ ðßþc
tiªn trình phát tri¬n cüa l¸ch sØ
Ph§t giáo.
Tôn
Giáo
ÐÕo Ph§t có phäi là
tôn giáo hay không ? Ðó là mµt
câu höi nghe có vë quá c± xßa
, nhßng lÕi là câu höi chßa có
nhæng trä l¶i cø th¬ khi ðÕo Ph§t
ngày nay ðßþc xem là mµt trong nhæng
tôn giáo l¾n cüa thª gi¾i, và
ðóng mµt vai trò quan tr÷ng , cûng
nhß ch¸u sñ änh hß·ng trong b¯i
cänh l¸ch sØ và vån hóa cüa
truy«n th¯ng tôn giáo và triªt h÷c
Ðông phß½ng. Bên cÕnh ðó
là sñ truy«n bá cüa ðÕo Ph§t
trên qui mô toàn c¥u .Ði«u này
s¨ ðßþc nh§n th¤y rõ h½n
khi nghiên cÑu v« ngành tôn giáo
h÷c tÖ giäo( Comparative Religion ).
V¤n ð« thÑ hai,träi
qua các phong trào cách tân tôn giáo
nhß ðã din ra trong nhæng thª kÖ
trß¾c và ð£c bi®t là trong vòng
mµt tråm nåm nay, ý nghîa cüa danh
t× tôn giáo (Religion ), trß¾c b¯i
cänh cüa xã hµi m¾i thông qua các
cuµc cách mÕng khoa h÷c, ðã ðßþc
biªn ð±i. Vì thª, quan ni®m v« tôn
giáo cüa ðÕo Ph§t ,nhß nó ðßþc
bi¬u hi®n trong thñc tª, cûng có nhi«u
biªn ð±i.
V¤n ð« thÑ ba, m²i
tôn giáo ð«u có nhæng yªu tính
nh¤t ð¸nh , nhß v§y, yªu tính tôn
giáo cüa ðÕo Ph§t là gì ? Và
nó xu¤t hi®n nhß thª nào trong b¯i
cänh cüa xã hµi ngày nay.
T× ba v¤n ð« trên,
chúng ta ði vào nghiên cÑu ðÕo
Ph§t v¾i tính cách cüa mµt tôn
giáo trong th¶i hi®n ðÕi.
Chúng ta ð«u biªt r¢ng,
ðÕo Ph§t do nhà hi«n triªt Shakyamuni
( 566-486 B.C.E.) sáng l§p cách ðây h½n
2543 nåm . Ðó là mµt tôn giáo,mà
t× kh·i nguyên, không h« mang tính
cách tôn giáo, nªu không mu¯n nói
ð¤y là mµt tôn giáo phi truy«n
th¯ng,không có giáo ði«u, không
có Thßþng Ъ ,không có ai ngñ
tr¸ trong cái g÷i là ð¸nh m®nh
cüa m²i con ng߶i. Trái lÕi , trong
quan ði¬m cüa ðÕo Ph§t,không ai khác
h½n là con ng߶i cá th¬ phäi ch¸u
trách nhi®m v« nhæng h® qüa t¤t
yªu cüa tß duy và hành ðµng cüa
chính mình,không còn ai khác h½n
có th¬ can thi®p vào ð¶i s¯ng cüa
con ng߶i næa.Và ði«u này ðã
ðßþc ÐÑc Ph§t nói : " m²i ng߶i
là häi ðäo cüa chính mình ".
T× ðó, thay vì cái
thiêng liêng xu¤t hi®n nhß là mµt
yªu tính cüa tôn giáo -nhß nhæng
tôn giáo khác - thì trái lÕi,ð¯i
v¾i Ph§t giáo,cái thiêng liêng tr·
thành tác døng trong sñ nµi chÑng
cüa con ng߶i, mµt sñ nµi chÑng
ðßþc ðúc kªt t× kinh nghi®m cá
th¬ ,thông qua sñ v§n hành cüa trí
tu® và sñ n² lñc cüa tñ thân
. — ðây, nên nh¾ r¢ng cái thiêng
liêng hoàn toàn không có môt giá
tr¸ ðµc l§p nào , ngoài giá tr¸
ðßþc hi¬u nhß là sñ bi¬u hi®n
trong tß½ng quan cüa tâm thÑc. Nhß
thª, yªu tính tôn giáo cüa ðÕo
Ph§t là gì ?
Nªu nhß, ÐÕo ðßþc
ð¸nh nghîa là con ð߶ng, và
Ph§t là giác ngµ, thì ðÕo Ph§t
chính là con ð߶ng ðßa ðªn
giác ngµ.Do ðó, yªu tính tôn
giáo cüa ðÕo Ph§t không gì khác
h½n là kinh nghi®m chÑng ngµ, mµt
loÕi kinh nghi®m không ai có th¬ trao truy«n
cho ai mà m²i ng߶i phäi tñ mình
th¬ l¤y ( Ehipasico ).Và kinh nghi®m chÑng
ngµ này cûng ð°ng th¶i là lý
tß·ng tôn giáo cüa ðÕo Ph§t.
Tß½ng tñ nhß thª,ð¯i
v¾i các v¤n ð« nhß ni«m tin,
giáo lý,nghi thÑc, sñ qui hß¾ng
vv...ð«u ðßþc xây dñng trên
c½ s· cüa kinh nghi®m chÑng ngµ này.
Bäng so sánh dß¾i ðây s¨ cho chúng
ta nhæng ý ni®m khái quát v« tôn
giáo cüa ðÕo Ph§t.
Bäng. I
|
Tôn Giáo cüa ÐÕo
Ph§t
|
Tôn giáo:
Không có Thßþng Ъ # Thßþng
Ъ
Yªu tính : Kinh nghi®m chÑng
ngµ# Cái thiêng liêng (B¤t khä tri
)
Lý tß·ng tôn giáo:
Giác ngµ # Bên kia thª gi¾i / ngu°n
g¯c cüa con ng߶i / vû trø...
Sñ qui hß¾ng : Trách
nhi®m cá nhân # Фng quy«n nång...
Tính quyªt ð¸nh :Trí
tu® # Sñ tuân thü các nghi thÑc...
Уc trßng : Giäi c¤u
trúc # Khuôn ð¸nh,giáo ði«u... |
Có th¬ nói r¢ng, bäng
tóm t¡c trên là mµt cái khung tôn
giáo cüa ðÕo Ph§t và cûng là
tiêu chí chung nh¤t trong tiªn trình phát
tri¬n tôn giáo cüa ðÕo Ph§t .T×
ðó, khi nghiên cÑu và/ ho£c lý
giäi v« các lînh vñc tôn giáo
cüa ðÕo Ph§t, trên c½ bän,c¥n
phäi qui chiªu các khuynh hß¾ng trong tß
duy cûng nhß trong thñc tin vào các
ð£c trßng trên . Nªu không nhß thª,
m÷i phân giäi s¨ r½i vào l®ch lÕc
, nhß tr߶ng hþp ðÕo Ph§t ðßþc
bi¬u hi®n trong các n«n tín ngßÞng
dân gian. C¯ nhiên, trong nhæng b¯i cänh
nhß thª, ðÕo Ph§t s¨ ðßþc
nhìn t× góc ðµ khác , nhß sñ
tiªp biªn vån hóa chÆng hÕn ... Và
do ðó, tùy theo sñ änh hß·ng
cüa b¯i cänh vån hóa ,l¸ch sØ
theo truy«n th¯ng cûng nhß hi®n ðÕi
mà ðÕo Ph§t ðßþc quan sát
và ðánh giá dß¾i nhi«u lînh
vñc khác nhau nhß : xã hµi h÷c,
tôn giáo h÷c,mÛ h÷c vv...
T× mµt vài chi tiªt trên,chúng
ta có th¬ nói mµt cách tóm t¡t
r¢ng,thay vì ng߶i ta phäi phäi dùng
ðÑc tin (ho£c là b¤t khä tri / ho£c
là vào mµt ngôi v¸ Thßþng Ъ
...) ð¬ ð±i l¤y lý tß·ng
tôn giáo cüa mình mµt cách tuân
thü vô ði«u ki®n, thì ðÕo Ph§t
chü trß½ng dùng trí tu® , sñ
n± lñc và kinh ngi®m cá nhân ( hay
kinh nghi®m chÑng ngµ) ð¬ ðÕt ðªn
møc tiêu t¯i h§u ðó - ánh sáng
cüa sñ giác ngµ.
Triªt
H÷c
Dña trên c½ s· - các
ð£c trßng tôn giáo cüa ðÕo
Ph§t ,nhß ðã trình bày trong bäng
mµt, triªt h÷c Ph§t giáo là mµt
h® th¯ng tß tß·ng lu§n ð£c thù
trong truy«n th¯ng triªt h÷c Ðông phß½ng,
mµt h® tß tß·ng lu§n hoàn toàn
khác bi®t v¾i t¤t cä các tôn
giáo khác, xu¤t phát t× kinh nghi®m
chÑng ngµ cüa ÐÑc Ph§t sau mµt
quá trình thanh luy®n tâm thÑc cüa
Ngài.
Nhß tôi ðã trình
bày( xem bäng mµt), møc tiêu lý tß·ng
cüa các giòng tß tßöng và triªt
h÷c tôn giáo là dña trên c½
s· cüa thñc tÕi bên ngoài ,nhß
mµt thÑ chü nghîa duy v§t máy móc;
ho£c là dña trên c½ s· cüa
mµt thñc tÕi thiêng liêng -b¤t khä
tri , nhß mµt thÑ chü nghîa duy linh ð¬
: a/ ðÕt ðªn mµt sñ giäi trình
toàn di®n ( toàn tri ) v« ngu°n g¯c cüa
con ng߶i; b/ ðÕt ðªn mµt sñ
giäi trình toàn di®n v« ngu°n g¯c
cüa vû trø; c/ ðÕt ðªn mµt
sñ giäi trình toàn di®n v« sñ
hi®n hæu cüa các nång lñc siêu
nhiên; và d/ ðÕt ðªn mµt sñ
chÑng nghi®m toàn di®n v« ð¶i s¯ng
· bên kia thª gi¾i . Яi trß¾c
nhæng v¤n ð« nhß thª, ÐÑc
Ph§t ðã thiªt l§p nên mµt møc
tiêu lý tß·ng m¾i cho hàng ð°
ð® cüa Ngài hay cho cái g÷i là
tôn giáo cüa Ngài. Và møc tiêu
lý tß·ng m¾i ðó không gì
khác h½n là sñ ðánh ð±i
l¤y mµt kinh nghi®m nµi chÑng cá th¬
dña trên sÑc mÕnh và ti«m lñc
cüa tñ thân con ng߶i thay vì dña
vào mµt thª lñc bên ngoài con ng߶i.
Tuy nhiên, hÇn nhß thª
không phäi là con ð߶ng hay th¬ cách
thø ðµng trong vi®c tìm kiªm chân
lý. Trái lÕi, con ð߶ng tìm
kiªm chân lý cüa ðÕo Ph§t ðßþc
thiªt l§p ngay trong b¯i cänh cüa thñc
tÕi , mà yªu tính tß½ng quan giæa
con ng߶i và thª gi¾i , giæa chü
th¬ nh§n thÑc và ð¯i tßþng
ðßþc nh§n thÑc là b¤t khä
phân ly. Hay nói khác h½n ,ð¤y chính
là mµt t±ng th¬ cüa sñ sinh di®t
,biªn ðµng và vô th߶ng , mà
thu§t ngæ Ph§t h÷c g÷i là Duyên
Kh·i ( Paticcasamuppàda).
Trên c½ s· cüa nguyên
lý Duyên kh·i này mà thª gi¾i
quan, nhân sinh quan và vû trø quan Ph§t
giáo ðßþc thiªt l§p. — ðây ,chúng
ta s¨ b¡t ð¥u t× ð¸nh thÑc tß½ng
quan Duyên kh·i giæa con ng߶i và
thª gi¾i thñc tÕi khách quan ,vì
ðó là ði¬m qui chiªu cüa m÷i
h® lu§n khi b¡t ð¥u cûng nhß khi kªt
thúc.
Nhß chúng ta biªt, trong ðÕo
Ph§t, các giáo lý liên quan ðªn
v¤n ð« này g°m có: B¯n chân
lý, M߶i hai Nhân duyên, Nåm U¦n
,Sáu ÐÕi, M߶i hai XÑ, và M߶i
tám Gi¾i.
V« B¯n chân lý, nói
tóm t¡t ð¤y là hai c£p phÕm
trù nhân qüa cüa sñ sinh di®t ( Kh±
ðª và T§p ðª= nguyên nhân và
kªt quä cüa con ng߶i hæu tình và
các sñ v§t ,hi®n tßþng vô tình)
và sñ vßþt ngoài vòng sinh di®t
( ÐÕo ðª và Di®t ðª ).
V« 12 Nhân duyên, là
vòng sinh di®t tß½ng tøc trong sñ
din biªn cüa tâm thÑc qua các chu kÏ
cüa ð¶i s¯ng, trong ðó ði¬m hình
thành và hoÕi di®t cüa con ng߶i
và thª gi¾i ðßþc nói ðªn
qua chi ph¥n Løc Nh§p , tÑc là sñ
giao thoa và tiªp biªn giæa v§t lý và
tâm lý.
V« 5 U¦n, ð¤y là
sñ dung hµi ( t± hþp - hþp ch¤t
) cüa các yªu t¯ v§t lý và tâm
lý ð¬ hình thành con ng߶i và
thª gi¾i-( s¡c,th÷, tß·ng, hành,
thÑc ).
V« 6 ÐÕi,12 XÑ,và
18 Gi¾i ,ð¤y là sñ tiªp xúc
và sinh kh·i ý thÑc ( tri giác ) dña
trên sñ v§n hành trong c¤u trúc
cüa tâm lý và v§t lý.
V« các danh t×, có th¬
ð¸nh nghîa tóm t¡t nhß sau: U¦n
là các t± hþp hay hþp ch¤t; ÐÕi
là các thành t¯ c½ bän; XÑ
là các c½ s· giao tiªp; và Gi¾i
là là n½i ch¯n ,ch², vùng... Trên
c½ s· này ,chúng ta có các bäng
nguyên lý nhß sau:
Bäng .II
|
12 Nhân Duyên
|
4 Chân lý
|
Vô
minh: sñ cu°ng si cüa tâm thÑc
Hành : sñ
v§n hành và tÕo tác cüa tâm...
ThÑc : tri
giác phân bi®t
Danh- S¡c:
tâm lý và v§t lý
Løc nh§p:
6 cån tiªp xúc v¾i 6 tr¥n
Xúc : tiªp
xúc,giao thoa
Th÷: cäm
th÷
Ái : yêu
thß½ng,ham mu¯n
Thü: bám
víu, n¡m giæ
Hæu: sñ
s¯ng cüa ba cõi
Sinh: ra ð¶i...
Lão tØ:
già nua , tØ bi®t
|
Kh±
ðª : kªt quä (thª gian)
T§p ðª :
nguyên nhân ( thª gian)
Di®t ðª :
Niªt bàn ,b¤t sinh...(siêu thª )
ÐÕo ðª
: con ð߶ng ðßa ðªn
Niªt bàn
( siêu thª) |
Giäi trình bäng II : T×
bäng phân tích trên , chúng ta th¤y
r¢ng, 12 Nhân duyên là nµi dung cüa
T§p ðª, chúng dçn ðªn sinh tØ,
kh± ðau ;và ð÷an tr× : ái, thü,
hæu là con ð߶ng dçn ðªn di®t
tr× vô minh hay còn g÷i là ÐÕo
ðª; và sñ thành tñu cüa ÐÕo
ðª chính là Niªt Bàn. Ðây
chính là m¯i quan h® giæa 4 Chân lý
và 12 Nhân duyên. T¤t nhiên nhæng
gì ðßþc trình bày · ðây
chï là mµt hình thÑc cüa phß½ng
pháp lu§n mà thôi. Trên thñc tª,
Niªt bàn là pháp vô vi , không còn
b¸ chi ph¯i b·i hæu, vô sinh, di®t, th߶ng
,ð÷an ,khÑ ,lai... do ðó , Niªt bàn
không th¬ nói là nhân hay qüa, Niªt
bàn là b¤t khä thuyªt. Song do nhu c¥u
h® lu§n cüa tri thÑc,nên nói cái
này là nhân, cái kia là quä ...
v§y thôi. Và cûng trên c½ s·
này, chúng ta có mµt bäng quan h® trñc
tiªp cüa 12 Nhân duyên và 4 Chân lý
nhß sau:
Bäng .III
|
T§p (nguyên nhân)
|
Kh± (kªt quä)
|
ÐÕo (nguyên nhân)
|
Di®t ( kªt quä)
|
Ái
Thü , Hæu
[ thª gian ] |
Sinh
Lão , TØ...
[thª gian] |
Ð÷an
tr×
vô minh,ái ,thü...
[ chánh ðÕo] |
Niªt
bàn, vô sinh
[ siêu thª gian] |
T× nhæng chi tiªt trên,
cho th¤y v¤n ð« triªt lý nhân
sinh cüa ðÕo Ph§t , theo quan ði¬m truy«n
th¯ng cûng nhß hi®n ðÕi không gì
khác / ngoài giáo lý v« 4 Chân
lý và 12 nhân duyên . Фy là
cái nhìn ði sâu vào ð¶i s¯ng
tâm thÑc b¤t an cüa con ng߶i. Song
,con ng߶i không th¬ s¯ng ðµc l§p
v¾i môi tr߶ng chung quanh-thª gi¾i
thñc tÕi khách quan,do ðó v¤n ð«
c¥n phäi ðßþc khäo sát tiªp theo
là m¯i quan h® bi®n chÑng trong mµt t±ng
th¬ toàn di®n cüa vû trø -nhân sinh,
ð¤y chính là m¯i quan h® giæa con
ng߶i và thª gi¾i nhß ðßþc
trình bày trong bäng dß¾i ðây
:
Bäng .IV
|
5 U¦n
|
6 ÐÕi
|
12 XÑ
|
18 Gi¾i
|
S¡c:
v§t lý
Th÷:
Tß·ng tâm lý
Hành
ThÑc |
Ch¤t
khóang
Ch¤t löng
Nhi®t ðµ
H½i,khí
Không gian
Ý thÑc |
[ 6 nµi
xÑ]
M¡t
Tai
Mûi
LßÞi
Thân
Ý thÑc |
[6 ngoÕi
xÑ ]
S¡c
Thanh
Hß½ng
V¸
Xúc
Pháp |
[ 6 nµi
xÑ]
M¡t
Tai
Mûi
LßÞi
Thân
Ý thÑc |
[6 ngoÕi
xÑ ]
S¡c
Thanh
Hß½ng
V¸
Xúc
Pháp |
[6thÑcnµi
xÑ]
ý m¡t
thÑc tai
cüa mûi
lßÞi
thân
ý |
Giäi trình bäng .IV : Con ng߶i
là t± hþp cüa 5 u¦n và 6 ðÕi,
trong 5 u¦n và 6 ðÕi bao g°m hai thành
t¯ chính là v§t lý và tâm ly,nghîa
là bao g°m cä nhân sinh và vû trø-
thª gi¾i thñc tÕi khách quan, s½n
hà ðÕi ð¸a, sñ v§t , hi®n tßþng
vv... — ðây, 5 u¦n và 6 ðÕi tß½ng
tñ nhß nhau.Do ðó không có gì
ð¬ nói thêm. V¤n ð« s¨ ðßþc
t§p trung vào ph¥n 12 xÑ và 18 gi¾i.
12 xÑ ,nhß ðã trình bày ·
trên, bao g°m hai ph¥n: cån thân, và thª
gi½í.Trong thân có 6 c½ s· hay
còn g÷i là 6 quan nång , ðó là:
m¡t ,ati, mûi, lßÞi,thân và ,ý
thÑc ; ngoài thân có 6 ð¯i tßþng,ðó
là : s¡c ( bao g°m hình th¬, hi®n tßþng,
sñ v§t... [ thuµc bi¬u s¡c], và các
dÕng nång lßþng [ thuµc vô bi¬u
s¤c ] ), th÷ ( cäm th÷ ), tß·ng
( ni®m tß·ng, ¤n tßþng cüa tri
giác ),hành ( các hoÕt ðµng thuµc
tâm lý, nhß tß duy...) , thÑc ( tri giác
phân bi®t ). Trên c½ s· này, khi các
quan nång giao tiªp, tiªp xúc v¾i các
ð¯i tßþng thì phát sinh 6 thÑc
,ðó là sñ tri giác phân bi®t
cüa:m¡t ,tai,mûi, lßÞi,thân và
ý. — ðây, có mµt ði«u quan r÷ng
c¥n lßu ý r¢ng, ð¬ có mµt nh§n
thÑc, bao gi¶ cûng ðòi höi có
mµt chü th¬ nh§n thÑc và mµt ð¯i
tßþng ðßþc nh§n thÑc xu¤t
hi®n trong tß½ng quan. Nªu thiªu mµt trong
hai, thì s¨ không có mµt sñ ki®n
nh§n thÑc nào xäy ra. Do ðó, cái
mà chúng ta g÷i là nhân sinh quan, thª
gi¾i quan, vû trø quan thñc ch¤t không
gì khác h½n là sñ tiªp xúc
(yªu t¯ thÑ 6 trong 12 Nhân duyên ) giæa
các giác quan và ð¯i tßþng cüa
nó. Nhß thª nhæng gì mà con ng߶i
nh§n biªt ðßþc v« thª gi¾i
, sñ v§t, hi®n tßþng vv...ð«u là
sñ kh·i ni®m trong tiªn trình giao tiªp
giæa các cån và tr¥n, hay nói khác
h½n là giæa chü th¬ nh§n thÑc
và ð¯i tßþng ðßþc nh§n
thÑc. Фy là lý do tÕi sao ÐÑc
Ph§t dÕy : " Nh¤t thiªt duy tâm tÕo
". T× ðây, chúng ta có mµt ð¸nh
thÑc t±ng quát v« thª gi¾i quan,nhân
sinh quan và vû trø quan Ph§t giáo nhß
sau:
Bäng .V
|
иnh ThÑc T±ng Quát
Cüa Duyên Kh·i
|
|
[ Løc nh§p = 5 U¦n + Xúc
] # [ 6 ÐÕi + (4 ÐÕi ) = Xúc + 12 XÑ
+ (18 Gi¾i ) ]
[ 5 U¦n = Xúc + 12 XÑ ] #
[ 6 ÐÕi = Xúc + 18 Gi¾i ]
|
Th¬ Chª
Theo l¸ch sØ, sau khi thành
ðÕo, ÐÑc Ph§t tr· lÕi v߶n
Nai ð¬ hóa ðµ nåm ng߶i bÕn
cû , ðó là nåm anh em tôn giä
Ki«u Tr¥n Nhß qua bài pháp thoÕi B¯n
Thánh ðª, bài pháp ð¥u tiên
trong cuµc ð¶i truy«n giáo cüa Ngài.
K¬ t× ðó, th¬ chª ban ð¥u cüa
ðÕo Ph§t ðßþc hình thành
v¾i c¤u trúc Ba Ngôi ,bao g°m :
* Ph§t tôn quí ( Buddha)
* Pháp tôn quí (Dhamma)
* Tång tôn quí ( Sangha )
Ph§t là ÐÑc Ph§t Shakyamuni
, Pháp là nhæng l¶i dÕy cüa Ph§t,
và Tång làhàng ð° ð® ( xu¤t
gia ) theo Ph§t. Ðây là th¬ chª nguyên
thüy cüa ðÕo Ph§t.T¤t nhiên, lúc
b¤y gi¶,ðÕo Ph§t chßa phäi là
mµt tôn giáo, theo nhß cách hi¬u cüa
ngày nay. Träi qua 49 nåm thuyªt pháp ðµ
sinh,ÐÑc Ph§t ðã hình thành nên
mµt t± chÑc giáo hµi ,bao g°m ð¥y
ðü các thành ph¥n ( t× vua quan cho ðªn
hÕng cùng tØ) ,b¤y gi¶ g÷i là
b¯n chúng : tu sî nam,tu sî næ, ph§t
tØ nam và ph§t tØ næ.
Ъn sau khi Ph§t di®t ðµ(
theo truy«n th¯ng , cách ðây 2543 nåm)
không bao lâu ,th¬ chª cüa giáo hµi
nguyên thüy b¡t ð¥u chuy¬n sang mµt
hình thÑc m¾i và l¥n h°i nhu¯m
màu tôn giáo b·i lòng thành tín
và sùng bái cüa hàng ph§t tØ
ð¯i v¾i ÐÑc Ph§t , giáo pháp
và giáo hµi Thánh cüa Ngài. T×
ðó, n«n tín ngßÞng cüa ðÕo
Ph§t ra ð¶i và th¬ chª Ba Ngôi chuy¬n
sang mµt ý nghîa m¾i .Ph§t,b¤y gi¶
chï là nhæng änh tßþng thay vì
mµt nhân cách hi®n thñc siêu vi®t;
Pháp là nhæng kinh ði¬n ðßþc
ghi chép lÕi, thay vì nhæng l¶i dÕy
s¯ng ðµng, thiªt thñc và bình
d¸ cüa Ngài ; và Tång là nhæng
tu sî tÕi thª, thay vì các v¸ Thánh
Tång ( A la hán). Trên c½ s· này,
th¬ chª Ba Ngôi t× hi®n thñc ðã
chuy¬n sang bi¬u tßþng ; và ðây là
ý nghîa cüa Ba Ngôi tôn quí ·
thª gian.
Song, nhß ðã trình bày,yªu
tính cüa ðÕo Ph§t v¯n không phäi
là tôn giáo, mà trái lÕi, trong
cách thª cüa sñ qui hß¾ng Ba Ngôi,
ÐÑc Ph§t ðã nh¤n mÕnh ngay trong
nhæng l¶i dÕy cu¯i cùng cüa Ngài
" M²i ng߶i là häi ðäo cüa chính
mình, Nhß Lai chï là b§c ðÕo sß
trên nguyên t¡c". Do ðó, c¤u trúc
Ba Ngôi , trên bình di®n triªt lý, chính
là sñ qui hß¾ng v« tñ thân
cüa m²i con ng߶i. — ðây, Ph§t ðßþc
hi¬u là con ng߶i giác ngµ, Pháp
là chân lý,và Tång là th¬ tính
hòa hþp trong giác ngµ và trong chân
lý. Nhß thª , cä ba là ð°ng nh¤t
th¬.T× ðây chúng ta có mµt bäng
t±ng hþp nhß sau :
Bäng .VI
|
Ba Ngôi Tôn Quý (Tam Bäo)
|
L¸ch sØ
|
Tín NgßÞng
|
Triªt Lý
|
Ph§t
Pháp
Tång
|
ÐÑc
Ph§t Shakyamuni
Nhæng l¶i dÕy cüa Ph§t
Thánh chúng th¶i ÐÑc
Ph§t |
Änh,
tßþng Ph§t
Kinh ði¬n ðÕo Ph§t
Các tu sî ðÕo Ph§t
|
Con ng߶i
giác ngµ
Chân lý
Th¬ tính thanh t¸nh,hòa
hþp |
Tóm lÕi, c¤u trúc
Ba Ngôi,v« hình thÑc (l¸ch sØ và
tín ngßÞng) là th¬ chª tôn giáo
truy«n th¯ng và hi®n ðÕi cüa ðÕo
Ph§t. Các t± chÑc giáo hµi hi®n
nay trên toàn thª gi¾i vçn duy trì
th¬ chª chính th¯ng này .
Kinh Ði¬n
Sau khi ÐÑc Ph§t vào di®t
ðµ ,h® th¯ng kinh tÕng Ph§t giáo
b¡t ð¥u ðßþc hình thành trong
quá trình phát tri¬n và phân hóa
các bµ phái cüa ðÕo Ph§t. Theo
nhi«u ngu°n sØ li®u, th¶i kÏ này
Ph§t giáo ðßþc phân thành 20 bµ
phái, ðÕi bi¬u chính thÑc là
Thßþng t÷a bµ (Sthaviravada) và ÐÕi
chúng bµ (Màhasànghika). Sñ phân
hóa này din ra song song v¾i các th¶i
kÏ kªt t§p kinh tÕng. Có 4 th¶i kÏ
chính nhß sau :
a) L¥n thÑ I
: Sau Ph§t di®t ðµ khoäng mµt tu¥n,
ðÕi hµi kªt t§p này do ngài ÐÕi
Ca Diªp (Maha-Kacyapa) làm chü t÷a, ðÕi
bi¬u g°m có 500 v¸ A La Hán, t§p hµi
tÕi thành Vß½ng Xá (Ràjagaha),
kinh ðô nß¾c M Ki®t Ðà (Magadha)
b) L¥n thÑ II
:
Sau Ph§t di®t ðµ 100 nåm, ðÕi hµi
kªt t§p này do các ngài Revata, Sàmbhùta,
Yasa Sumana, Khùjjasobhita, Sàlha, Vàsabhagàmi,
và Sabhakàmi làm chü t÷a ðoàn,
ðÕi bi¬u g°m có 700 v¸ A La Hán,
t§p hµi tÕi thành ph¯ TÏ-xá-lÜ
(Vesali). TÕi ðÕi hµi này, giáo ðoàn
Ph§t giáo chính thÑc ðßþc chia
thành hai bµ : Thßþng t÷a bµ và
ÐÕi Chúng Bµ (sau ðó, t× hai bµ
này tiªp tøc phát sinh ra 20 ti¬u bµ).
c) L¥n thÑ III
:
Sau Ph§t di®t ðµ 218 nåm (khoäng nåm
325 trß¾c Tây l¸ch), ðÕi hµi
kªt t§p này do vua Ashoka ( A Døc) t± chÑc
và tài trþ. Vua m¶i ngài Møc Ki«n
Liên TØ Ðª Tu (Moggaliputa-tissa) tÕi núi
Ahogànga làm chü t¸ch hµi ngh¸. ÐÕi
bi¬u g°m có 1000 v¸ Tång sî ðßþc
tuy¬n ch÷n, và t§p hµi tÕi thành
Hoa Th¸ (Pataliputra).Trong ðÕi hµi này,
Lu§n tÕng ðã ðßþc kªt t§p.
d) L¥n thÑ IV
: Sau Ph§t di®t ðµ 400 nåm (khoäng ð¥u
thª kÖ thÑ II Tây l¸ch), ðÕi hµi
kªt t§p này do vua Kaniska t± chÑc và
tài trþ, cùng v¾i sñ cµng tác
cüa ngài Hiªp Tôn Giä (Parsva). ÐÕi
hµi này do ngài Thª Hæu (Vasumitra) làm
chü t¸ch, chü t÷a ðoàn g°m các
v¸ ÐÕi ðÑc Dharmatràta, Ghosa, Baddhadeva,
và Parsva. ÐÕi bi¬u g°m 500 v¸ ðÕi
h÷c giä uyên bác, thông ðÕt cä
tam tÕng. ÐÕi hµi ðßþc t±
chÑc tÕi tinh xá Hoàn Lâm (Kundalavana-Samgharàma)
thuµc nß¾c Kasmitra.
L¥n kªt t§p thÑ I và
thÑ II, chï dùng phß½ng pháp trùng
tøng( truy«n mi®ng = kh¦u tøng), ðªn
l¥n kªt t§p thÑ III, dß¾i tri«u
cüa vua A Døc, kinh tÕng b¡t ð¥u ðßþc
ghi chép thành vån bän. Hi®n nay, chúng
ta có hai h® th¯ng chính ðó là
Nam TÕng và B¡c TÕng. Nam tÕng là
h® th¯ng kinh tÕng lßu truy«n v« phß½ng
Nam nhß các nß¾c Tích Lan, Miªn Ði®n,
Mã Lai, Thái Lan, Lào và Camp¯t theo ngæ
h® Pàli ;B¡c tÕng, nhß các nß¾cvùng
Trung Á,Tây TÕng, Mông C±, Trung Hoa,
Vi®t Nam, Hàn Qu¯c và Nh§t Bän theo ,g°m
các ngôn ngæ chính là Sanskit ,Tây
TÕng, và chæ Hán.Các bän TÕng
ðßþc phiên âm trñc tiªp t×
tiªng Sanskit,còn các bän Hán thì
dßþc d¸ch t× Sanskrit.Có th¬ tóm
t¡t hai h® th¯ng kinh tÕng nhß sau:
Bäng .VII
|
Kinh TÕng Pali
|
Tß½ng Ðß½ng
Hán TÕng
|
Tr߶ng
bµ (Digha.Nikàya)
Trung bµ (Majjhima.Nikàya)
Tß½ng ßng bµ (Samyutta.Nikàya
)
Tång nh¤t bµ (Anguttara.Nikàya)
Ti¬u bµ ( khuddaka.Nikàya ) |
Tr߶ng
A hàm (Digha.Agama)
Trung A hàm ( Majjhima.Agama)
TÕp A hàm (Samyutta.Agama)
Tång nh¤t A hàm (Anguttara.Agama) |
Ghi chu ùcüa bäng .VII : Trong
l¥n kªt t§p thÑ I, Ti¬u bµ kinh chßa
ðßþc thông qua
Bäng.VIII
H® Th¯ng Kinh Ði¬n B¡c
Tông
|
| Bát
Nhã |
Hoa Nghiêm
|
Phß½ng Quäng
|
Bäo Tích
|
Bí M§t
|
ÐÕi
Bát Nhã
ÐÕi Ph¦m Bát Nhã
Vån Thù BN
Th¡ng Thiên Vß½ng Lý
Thú BN
Kim Cang BN
Tâm Kinh BN
v..v............... |
Th§p иa
Ph¦m
HÕnh Nguy®n Ph¦m
Ph± Hi«n Tán
V..V............ |
Pháp
Hoa
Lång Già
Bi Hoa
Kim Quang Minh
Nguy®t Ðång.TM
Ph§t Bän HÕnh
A Di Ðà
V..V............ |
Hµ Qu¯c
Tôn Giä-
S· V¤n
ÐÕi Ca Diªp Hµi
Vô Lßþng Th÷ Hµi
V..V............. |
Các
Kinh Ðà La Ni thuµc Kim Cang Th×a
V..V............... |
Ghi chú cüa bäng .VIII : Các
kinh ðßþc t§p thành trß¾c th¶i
Ngài Long Th÷ ( khöang ð¥u thª kÖ
thÑ III.TL, khöang h½n 700 nåm sau Ph§t di®t
ðµ ) g°m: Bát nhã,Hoa nghiêm,Duy ma,
Thü lång nghiêm,Pháp hoa, và các
kinh thuµc T¸nh ðµ; các kinh ðßþc
tÕp thành sau th¶i Ngài Long th÷ là:Kinh
Th¡ng man, Giäi thâm m§y,ÐÕi bát
niªt bàn...
Ngoài h® th¯ng kinh tÕng
, còn có hai tÕng ð° sµ khác
ðó là Lu§t tÕng và Lu§n tÕng.(
Ph¥n lu§n tÕng ,xem "Tâm Lý H÷c Ph§t
Giáo, Thích Tâm Thi®n, NXB.Tp.HCM, 1998 ).
Thñc
Hành
Trên ðây là ph¥n trình
bày ðÕi cß½ng v« mµt s¯
v¤n ð« c½ bän trong h® th¯ng tôn
giáo cüa ða÷ Ph§t mang tính cách
lý thuyªt .Bây gi¶ chúng ta ði vào
lînh vñc thñc hành tôn giáo.
Trß¾c hªt ,chúng ta th¤y
r¢ng tôn giáo cüa ðÕo Ph§t là
mµt tôn giáo không chú tr÷ng vào
hình thÑc tín ngßÞng. Vì l¨,
yªu tính cüa ðÕo Ph§t, nhß ðã
nói, là kinh nghi®m chÑng ngµ, mµt
loÕi kinh nghi®m chï ðßþc xu¤t hi®n
và hi¬n lµ t× nµi tâm. Do ðó,
dù b¤t kÏ dß¾i hình thÑc
nào, tôn giáo hay tín ngßÞng , nªu
không ý hß¾ng ðªn kinh nghi®m nµi
chÑng hay không ðÕt ðªn mµt sñ
tâm chÑng t¯i thi¬u nào nào ðó
thì sñ qui ngßÞng cüa chúng ta hóa
ra là mµt vÞ k¸ch tâm th¥n, và
nhß thª con ng߶i s¨ mãi mãi ð¡m
chìm trong kh± ðau. T× ðó,con ð߶ng
thñc hành( tu t§p) trong tôn giáo cüa
ðÕo Ph§t luôn hß¾ng ðªn sñ
qui ngßõng Ba Ngôi b¢ng th¬ cách dùng
bi¬u tßþng ð¬ soi sáng bän ch¤t
dña trên c½ s· cüa gi¾i lu§t,
thi«n ð¸nh và trí tu®. Gi¾i là
nhæng rào d§u ngån cän con ng߶i
vi phÕm các ði«u x¤u ác trong thñc
tª cuµc s¯ng cûng nhß trong chính tâm
thÑc cüa m²i con ng߶i. Thi«n ð¸nh
là con ð߶ng gµi rØa tâm thÑc,làm
cho nó tr· nên tronh sÕch , tòan bích
nhß ngøm nß¾c ð¥u ngu°n. Và
trí tu® là ng÷n ðu¯c ðßþc
th¡p sáng t× cái nhìn và tß
duy trong sáng , nhß thñc ( yathabhutam ) . Ðây
là con ð߶ng tu t§p truy«n th¯ng
cüa ðÕo Ph§t.
Kªt lu§n
:
ÐÕo Ph§t là ðÕo
Giác Ngµ. Sñ giác ngµ là ði¬m
trung tâm cüa các v¤n ð« khi tìm
hi¬u v« ð¶i s¯ng tôn giáo cüa
ðÕo Ph§t. Tuy nhiên ngày nay, trên thñc
tª ,n«n tín ngßÞng Ph§t giáo
· nß¾c ta ðã b¸ pha trµn v¾i
các hình thÑc tín ngßÞng dân
gian nên ð¯i v¾i gi¾i bình dân,
d߶ng nhß v¤n ð« kinh nghi®m chÑng
ngµ không ðßþc bàn ðªn trong
sinh hoÕt tín ngßÞng - tôn giáo
cüa ðÕo Ph§t. Và khi mà kinh nghi®m
chÑng ngµ b¸ ðçy ra khöi ð¶i
s¯ng Ph§t giáo,thì m÷i cái còn
lÕi cüa nó chï là bi¬u tßþng
khô cÑng. Vì l¨, cái bi¬u tßþng
thì không phäi là cái ðßþc
bi¬u tßþng, nhß chim b° câu tr¡ng
là bi¬u tßþng cüa hòa bình, nhßng
hòa bình thì không phäi là chim
b° câu. Nhß thª, mµt tôn giáo s¨
hßng th¸nh th§t sñ khi có nhæng thành
viên chÑng ngµ chÑ không phäi là
tôn giáo có s¯ ðông thành viên
không chÑng ngµ. Song , nhß ðã trình
bày, ð£c ði¬m cüa sñ chÑng
ngµ là giäi c¤u trúc,là sñ
phá tan m÷i hi®p ß¾c nhân gian , do
ðó s¨ không có b¤t kÏ mµt
ð¸nh thÑc nào có th¬ ð¸nh
nghîa hay giäi minh v« sñ chÑng ngµ
khi mà tñ thân chßa ðÕt ðªn
sñ chÑng ngµ. T× ðó, con ng߶i
tr· v« th¶i xa xßa và ni«m tin l½
læng ðã biªn ðÕo Ph§t thành
mµt tôn giáo mà møc tiêu lý
tß·ng cüa nó thì n¢m · bên
kia thª gi¾i.
Chú Thích
1- Buddhist Religion:
A Historical Introduction Fourth edition by R.H Robinson & Wohnson
,Belmont California, 1996
Beginnings: the Pali
Suttas by Samanera Bodhesako (Kandy: Buddhist Publication Society, 1984)
Pali Literature and
Language by Wilhelm Geiger (New Delhi: Oriental Books, 1978)
Buddhist Dictionary
by Ven. Nyanatiloka (Kandy: Buddhist Publication Society, 1980)
The Path of Purification
(Visuddhimagga) (Introduction) by Ven. Bhikkhu Ðanamoli (Kandy: Buddhist
Publication Society, 1975)
Buddhism in Sri Lanka
by H.R. Perera (Kandy: Buddhist Publication Society, 1966)
The Buddha's Way by
H. Saddhatissa (London: Allen & Unwin, 1971)
World Buddhist Directory
by The Buddhist Information Centre (Colombo, Sri Lanka: Buddhist Information
Centre, 1984)
http://world.std.com/~metta/history.html