Kinh Trái
Tim Tu® Giác Vô Thßþng
(Prajnaparamita-Hrdaya-Sutra)
Thích
Tâm Thi®n (D¸ch Và Chú Giäi)
* L¶i nói ð¥u
Ph¥n
I
1. Bän kinh trái
tim (Nguyên bän Sanskrit) cüa ÐÕi ðÑc
Thª T¸nh chép lÕi, ðây là bän
kinh xßa nh¤t (xem kinh Ruµt Tu® Giác Siêu
Vi®t cüa Thi Vû)
2. L¶i dçn
v« kinh Trái Tim
3. Bän kinh Trái
Tim (ngæ âm Hán-Vi®t)
4. Bän kinh Trái
Tim (l¶i Vi®t)
5. C¤u trúc
cüa kinh Trái Tim
6. Phân tích
c¤u trúc cüa kinh Trái Tim
7. Phø bän
kinh Trái Tim (tiªng Anh và tiªng Pháp)
Ph¥n
II
1. Nghi thÑc th÷
trì Tâm kinh
2. Bài giäng
: Thông ði®p kinh Trái Tim.
3. Thông ði®p
kinh Trái Tim (bän d¸ch tiªng Anh)
Ph¥n
I
I.
L¶i
Dçn V« Kinh Trái Tim
Kinh Trái Tim, tiªng
PhÕn g÷i là Prajnàparamita Hrdaya Sutra, Hán
d¸ch là Bát Nhã Ba La M§t Ða Tâm
Kinh, Vi®t d¸ch là kinh Trái Tim Tu® Giác
Vô Thßþng ; g÷i t¡t là Kinh Trái
Tim (Tâm kinh).
Theo nhi«u sØ
li®u, kinh Bát Nhã xu¤t hi®n trß¾c
tây l¸ch khoäng mµt tråm nåm. Có
l¨, bän c± nh¤t là Astasàhasrikà
th߶ng ðßþc g÷i là Bách
Lu§n. Bän kinh này l¥n ð¥u tiên ðßþc
d¸ch sang tiªng Trung Hoa vào nåm 179 sau tây
l¸ch, dß¾i nhan ð« là ÐÕo
Hành Bát Nhã (Ti¬u ph¦m Bát Nhã)
g°m 8.000 bài k®, dçn xu¤t t× bän
Pancavimasatisàsrikà (ÐÕi Ph¦m Bát
Nhã, cûng g÷i là Quang Tán Bát
Nhã hay Phóng Quang Bát Nhã), g°m có
25.000 bài k®.
Bän Tâm kinh
này là bän cô kªt nh¤t, không
h½n 300 chæ, và ðang ðßþc lßu
hành r¤t ph± biªn tÕi các nß¾c
Vin Ðông châu Á.
V« m£t l¸ch
sØ tß tß·ng, kinh Bát Nhã là
bµ kinh ð¥u tiên truy«n bá tß tß·ng
ÐÕi th×a (Mahayana), b¡t ngu°n t× mi«n
Nam „n е, thuµc trung tâm truy«n giáo
cüa ÐÕi chúng bµ (Mahàsamghikà)
và ðÕi bi¬u trung tâm cüa kinh này
là Tánh Không (Sùnyata).
Riêng v« bän
Tâm kinh này ðã ðßþc d¸ch
ra nhi«u thÑ tiªng trên thª gi¾i nhß
tiªng Anh, ÐÑc, Pháp,... Bän Anh ngæ
ð¥u tiên do Max Muller d¸ch, in nåm 1884 ; bän
thÑ hai do Shaku Hannya d¸ch,in nåm 1923 ; bän
d¸ch l¥n thÑ ba do TS. Suzuki d¸ch, và ðßþc
in trong bµ Thi«n Lu§n (Essay in Zen Buddhism) vào
nåm 1934. Và ðªn nåm 1948, E. Conze công
b¯ thêm mµt bän d¸ch m¾i. Trên
ðây là các bän d¸ch n±i tiªng
cüa các h÷c giä có th¦m quy«n
chuyên môn v« Ph§t h÷c.
Nhìn chung, các
bän d¸ch Tâm kinh chï khác nhau · cách
dùng t× và ng¡t ðoÕn, còn nµi
dung thì gi¯ng nhau, tß½ng tñ v¾i
bän d¸ch ð¥u tiên cüa ngài Huy«n
Trang vào thª kÖ thÑ VII.
V« nµi dung,
Tâm kinh ðßþc xem nhß là "Trái
tim" cüa tß tß·ng Ph§t h÷c ðßþc
nói ra b·i Tu® giác Vô thßþng
cüa Ph§t, nh¢m d¡t dçn chúng sinh ði
vào thñc tÕi -giäi thoát.
II.
Bát
Nhã Ba La M§t Ða Tâm Kinh
(Ngæ
âm Hán - Vi®t)
1. Quán tñ
tÕi B° Tát hành thâm Bát nhã
Ba la m§t ða th¶i chiªu kiªn ngû u¦n
giai không, ðµ nh¤t thiªt kh± ách.
2. Xá Lþi tØ
! S¡c b¤t d¸ Không, Không b¤t d¸
S¡c ; S¡c tÑc th¸ Không, Không tÑc
th¸ S¡c; th÷, tß·ng, hành, thÑc
di®c phøc nhß th¸.
3. Xá Lþi tØ
! Th¸ chß pháp Không tß¾ng, b¤t
sanh b¤t di®t, b¤t c¤u b¤t t¸nh,
b¤t tång b¤t giäm.
4. Th¸ c¯ không
trung, vô s¡c, vô th÷, tß·ng, hành,
thÑc ; vô nhãn, nhî, tÖ, thi®t, thân,
ý ; vô s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc,
pháp ; vô nhãn gi¾i, nãi chí vô
ý thÑc gi¾i ; vô vô minh di®c, vô
vô minh t§n; nãi chí vô lão tØ,
di®c vô lão tØ t§n ; vô kh±,
t§p, di®t, ðÕo ; vô trí di®c vô
ð¡c.
5. Dî vô s·
ð¡c c¯, B° ð« tát ðöa y Bát
nhã Ba la m§t ða c¯ tâm vô quái
ngÕi ; vô quái ngÕi c¯ vô hæu
khüng b¯, vin ly ðiên ðäo mµng
tß·ng ; cÑu cánh Niªt bàn.
6. Tam thª chß
Ph§t y Bát nhã Ba la m§t ða c¯ ð¡c
A n§u Ða la tam mi®u tam B° ð«.
7. C¯ tri Bát
nhã Ba la m§t ða, th¸ ðÕi th¥n chú,
th¸ ðÕi minh chú, th¸ vô thßþng
chú, th¸ vô ðÆng ðÆng chú,
nång tr× nh¤t thiªt kh±, chân th§t
b¤t hß. C¯ thuyªt Bát nhã Ba la m§t
ða chú, tÑc thuyªt chú viªt : "Yªt
ðª, yªt ðª, ba la yªt ðª, ba la tång
yªt ðª, B° ð«, tát bà ha".
III.
Kinh Trái
Tim Tu® Giác Vô Thßþng
(L¶i
Vi®t)
1- Khi tiªn sâu
vào ngu°n mÕch cüa Tu® giác Vô
thßþng (1), Ng߶i Tïnh ThÑc Bình
Yên (2) soi sáng nhß th§t r¢ng tñ tính
cüa nåm hþp th¬ (3) ð«u là Không
(4), li«n thoát ly m÷i kh± ách.
2- Này ng߶i
con dòng Sari (5), hình th¬ chÆng khác chân
không, chân không chÆng khác hình
th¬; hình th¬ là chân không, chân
không là hình th¬; cäm xúc (6), ni®m
lñ (7), tß duy (8) và ý thÑc (9) ð«u
là nhß v§y.
3- Này ng߶i
con dòng Sari, t¤t cä hi®n hæu ðßþc
bi¬u th¸ là Không; nó không sanh, không
di®t; không nh½, không sÕch; không
tång, không giäm.
4- Vì thª, này
ng߶i con dòng Sari, trong Không không có
hình th¬, không có cäm xúc, không
có ni®m lñ, không có tß duy, không
có ý thÑc (10) ; không có m¡t,
tai, mûi, lßÞi, thân và ý ; không
có hình th¬, âm thanh, hß½ng th½m,
mùi v¸, xúc chÕm (11) và hi®n hæu
(12). Không có ð¯i tßþng cüa m¡t,
cho ðªn không có ð¯i tßþng cüa
ý thÑc ; không có minh, không có
vô minh (13), không có sñ ch¤m dÑt
cüa minh, cûng không có sñ ch¤m dÑt
cüa vô minh ; cho ðªn không có tu±i
già và sñ chªt, cûng không có
sñ ch¤m dÑt cüa tu±i già và
sñ chªt ; không có kh± ðau, không
có nguyên nhân cüa kh± ðau, không
có sñ ch¤m dÑt kh± ðau, và
không có con ð߶ng ðßa ðªn
sñ ch¤m dÑt kh± ðau (14) ; không
có trí giác (15) cûng không có
sñ thành tñu trí giác, vì chÆng
có quä v¸ cüa trí giác nào
ð¬ thành tñu.
5- Ng߶i Tïnh
ThÑc Bình Yên, do s¯ng an lành trong Tu®
giác Vô thßþng mà thoát ly t¤t
cä chß¾ng ngÕi. Và r¢ng, vì
không có nhæng chß¾ng ngÕi trong
tâm nên không có sþ hãi và
xa r¶i nhæng cu°ng si mµng tß·ng, cÑu
cánh Niªt bàn.
6- T¤t cä chß
Ph§t trong ba ð¶i (16) ð«u nß½ng vào
Tu® giác Vô thßþng mà thành
tñu (17) chánh giác.
7- Vì thª, nên
biªt r¢ng Tu® giác Vô thßþng là
sÑc th¥n (18) kÏ vî, là sÑc th¥n
cüa trí tu® vî ðÕi, là sÑc
th¥n cao tuy®t, là sÑc th¥n t¯i h§u,
vô song; có th¬ tr× di®t t¤t cä
kh± ðau. SÑc th¥n tho¡t sinh t× Tu®
giác Vô thßþng này là sñ
th§t, là chân lý. SÑc th¥n có
nång lñc t¯i thßþng ðó ðßþc
tuyên nói trong kinh Trái Tim Tu® Giác Vô
Thßþng r¢ng :
"Ði qua, ði qua,
Ði qua b¶ bên
kia,
Ðã ði qua
ðªn b¶ bên kia, reo vui!"
(Xem chú thích
ph¥n cu¯i)
IV.
C¤u
Trúc Cüa Kinh Trái Tim
Bän Tâm kinh
l¶i Vi®t trên ðßþc chia thành bäy
phân ðoÕn, bi¬u th¸ cho con ð߶ng
Thi«n quán cüa B° Tát, và ðßþc
trình bày thÑ tñ nhß sau :
1-Phân ðoÕn
mµt : Gi¾i thi®u : a- Chü th¬ quán sát;
b- Trí tu® quán sát ; c- Яi tßþng
quán sát, và d- Tác nång cüa trí
tu® quán sát.
2- Phân ðoÕn
hai : Gi¾i thi®u v« Tính Không.
3- Phân ðoÕn
ba : Giäi minh v« bän Tính Không.
4- Phân ðoÕn
b¯n : Giäi minh v« 5 u¦n, 12 xÑ, 18 gi¾i
và 12 nhân duyên trong 4 Thánh ðª.
5- Phân ðoÕn
nåm : Gi¾i thi®u v« nång lñc cüa
Tu® giác Vô thßþng.
6- Phân ðoÕn
sáu : Xác chÑng v« Tu® giác Vô
thßþng qua ba ð¶i chß Ph§t.
7- Phân ðoÕn
bäy : Minh th¸ v« sÑc th¥n cüa Tu®
giác Vô thßþng ð¯i v¾i sñ
di®t tr× kh± ðau hay thång chÑng Niªt
bàn.
Kªt thúc, Tâm
kinh trùng tøng câu linh ngæ cüa Ph§t.
"Gate, gate, paragate; parasamgate, Bodhi Svàha!".
V.
Phân
Tích C¤u Trúc Cüa Kinh Trái Tim
A) Phân
ðoÕn mµt
"Khi tiªn sâu
vào ngu°n mÕch cüa Tu® giác Vô
thßþng, Ng߶i Tïnh ThÑc Bình
Yên soi sáng nhß th§t r¢ng tñ tính
cüa nåm hþp th¬ ð«u là Không,
li«n thoát ly m÷i kh± ách". (The Bodhisattva
Avalokitésvara, while engaged in the practice of profound Prajnàparamità,
perceived that the five aggregates are empty of "Self-existence", thus
he overcame all sufferings and troubles).
ÐoÕn kinh này
chï có mµt câu duy nh¤t, cûng là
câu lu§n ð« (thesis sentence) cüa toàn
bµ bän kinh Trái Tim. Và sau khi ð÷c
hªt toàn bän kinh ta s¨ th¤y r¢ng t¤t
cä nµi dung cüa nó ðßþc hàm
chÑa trong câu lu§n ð« này mµt
cách tr÷n v©n và ch£t ch¨.
— ðây, lu§n
ð« cüa kinh bao g°m : (1) Chü th¬ quan sát
(B° Tát Avalokitésvara), (2) Яi tßþng
quan sát (nåm u¦n hay nåm hþp th¬),
(3) C½ s· quan sát (trí tu® Bát
nhã) và (4) Tác nång cüa trí tu®
quan sát (soi sáng tñ tính cüa nåm
hþp th¬ là Không, và thoát ly m÷i
kh± ách)
1.1 Chü th¬ quan
sát :
B° Tát Avalokitésvara
ðßþc d¸ch là Quan Thª Âm hay là
Quán Tñ TÕi, cä hai danh t× này
ð«u có ý nghîa v¸ B° Tát
l¡ng nghe âm thanh cüa cuµc ð¶i (seeing
world voice). Song, theo Bát Nhã Tâm Kinh Tán
cüa Viên Tr¡c (Wonch'uk) (1*) thì, danh t×
Quan Thª Âm v« m£t ngôn ngæ không
bi¬u th¸ ðßþc quy«n nång quan sát
v« tâm thÑc và mÕng cån; do ðó
Avalokitésvara ðßþc d¸ch lÕi là
Quán Tñ TÕi; có l¨, vì møc
ðích bi®n minh cho sñ trong sáng cüa
ý kinh nên v¤n ð« danh t× ðßþc
bàn ðªn. Còn v« bän ch¤t, theo
t× nguyên, Quán Thª Âm hay Quán Tñ
TÕi ð«u ðßþc d¸ch t× mµt
danh t× duy nh¤t ðó là Avalokitésvara.
Và khi n² lñc
Vi®t hóa, chúng tôi l¤y ý nghîa
cüa "Quán - Tñ - TÕi" ð¬ ð¸nh
danh cho chü th¬ quan sát : "Ng߶i Tïnh
ThÑc Bình Yên" v¾i hai lý do : a) Kinh
Trái Tim là con ð߶ng tu t§p duy nh¤t
khä dî ðßa ðªn giác ngµ hay
tri nh§n thñc tÕi Tính Không; ðây
là con ð߶ng mà chính ÐÑc
Ph§t ðã ði qua. Do ðó, chï có
nhæng ai th§t sñ s¯ng trong tïnh thÑc
và bình yên m¾i có th¬ tri nh§n
ðßþc Tính Không. ThÑc tïnh và
bình yên · ðây là sñ bi¬u
th¸ cho trÕng thái thi«n ð¸nh (quan
sát v« nåm u¦n hay nåm hþp th¬).
b) Kinh Trái Tim lÕi là bän kinh g¯i ð¥u
cüa Ph§t tØ · các nß¾c Ph§t
giáo Vin Ðông và châu Á, và
ngày nay thì ðang rung chuy¬n mÕnh ðªn
cä gi¾i trí thÑc châu Âu, châu
MÛ... Riêng ng߶i Vi®t, nªu là Ph§t
tØ thì không ai mà không thuµc Tâm
Kinh. Vì thª, khi Vi®t hóa danh t× này
ng߶i d¸ch nghî r¢ng, nªu Avalokitésvara
ðßþc Trung Hoa d¸ch là Quán Tñ
TÕi ð¬ truy«n bá cho dân tµc cüa
h÷ thì tÕi sao danh t× ¤y không
ðßþc Vi®t hóa?
1.2 Яi tßþng
quan sát
Яi tßþng
quan sát · ðây là nåm u¦n hay
nåm hþp th¬ (aggregates) g°m : hþp th¬ cüa
s¡c (thuµc thª gi¾i v§t lý), cüa
th÷, tß·ng, hành và thÑc (thuµc
tâm lý), nói chung là con ng߶i và
thª gi¾i sñ v§t hi®n tßþng (The
world of phenomena).
1.3 C½ s·
quan sát
— ðây c½
s· dùng ð¬ quan sát là trí tu®
Bát nhã (Tu® giác Vô thßþng),
hay trí tu® thoát ly nh¸ nguyên ; trñc
nh§n thñc tÕi nhß là chính nó
(to their appearances as they really are). Kinh g÷i là trí
tu® bên kia b¶ : Trí tu® (Prajnà), Bên
kia b¶ (pàramità).
1.4 Tác nång
cüa trí tu® quan sát
Tác nång cüa
trí tu® quan sát trß¾c hªt ðßþc
xác ð¸nh · hai ði¬m ngay trong câu
lu§n ð« cüa kinh : a) "Hành thâm Bát
nhã": nghîa là tiªn sâu vào ngu°n
mÕch cüa Tu® giác Vô thßþng (engaged
in the practice of profound Prajnàparamità); và b)
"Chiªu kiªn ngû u¦n giai không": nghîa
là soi sáng nhß thñc r¢ng tñ tính
cüa nåm hþp th¬ ð«u là Không
(perceived that the five aggregates are empty of Self-existence). Nªu
thñc hành ðßþc hai ði¬m then ch¯t
này thì l§p tÑc "li«n thoát ly m÷i
kh± ách" (overcame all sufferings and troubles). Nhß
v§y, tác nång cüa trí tu® quan sát
· ðây là tác nång giäi thoát
cho tñ thân (Svartha) và tha nhân (Parartha).
B) Phân ðoÕn
hai
"Này ng߶i
con dòng Sari, hình th¬ chÆng khác chân
không, chân không chÆng khác hình
th¬. Hình th¬ là chân không, chân
không là hình th¬; cäm xúc, ni®m
lñ, tß duy và ý thÑc ð«u là
nhß v§y". (O Sàriputra, Form is not different from Emptiness,
and Emptiness is not different from Form. Form is Emptiness and Emptiness
is Form. The same can be said of feelings, conceptions, actions and consciousnesses).
Phân ðoÕn
này gi¾i thi®u v« Tính Không. Không,
không có nghîa là khác v¾i S¡c
(Có - hay hi®n hæu), lÕi cûng không
có nghîa là r²ng tuªch, tr¯ng v¡ng.
Nhßng Không · ðây là bän tính
siêu vi®t và hóa giäi m÷i cñc
ðoan, ð¸nh kiªn v« chân lý công
ß¾c và chân lý tuy®t ð¯i.
Do ðó, bän tính m¥u nhi®m kÏ vî
cüa "Không" là v« m£t hi®n tßþng
thì "hình th¬" chÆng khác chân không,
chân không chÆng khác hình th¬. Nhß
thª, S¡c (hình th¬) và Không ·
ðây trông có vë nhß là hai; nhß
sóng (s¡c) khác v¾i nß¾c (không).
Còn v« m£t tñ th¬, sóng và
nß¾c là mµt, s¡c và không
cûng v§y. Do ðó, kinh nói r¢ng: "Hình
th¬ là chân không, chân không là
hình th¬".
C) Phân ðoÕn
ba
Này ng߶i
con dòng Sari, t¤t cä hi®n hæu ðßþc
bi¬u th¸ là Không ; nó không sanh,
không di®t, không nh½, không sÕch,
không tång, không giäm". (O Sàriputra, the
characteristics of the Emptiness of all dharmas are that it is not arising,
not ceasing, not defiled, not immaculate, not increasing, not decreasing).
Phân ðoÕn
này giäi minh bän tính Không cüa hi®n
hæu (dharmas), tÑc con ng߶i và thª
gi¾i sñ v§t hi®n tßþng. Bän ch¤t
cüa con ng߶i và thª gi¾i v¯n không
có mµt ngã th¬ ðµc l§p, chúng
là hi®n hæu cüa duyên sinh; do ðó,
nó phäi ðßþc nh§n thÑc nhß
là chính nó, tÑc là "Không" có
mµt ngã th¬ (entity) tuy®t ð¯i. Còn
chuy®n sinh di®t, nh½ sÕch, tång giäm
· ðây là do ý ni®m phân bi®t
cüa con ng߶i. Hi®n hæu - hay các pháp
- v¯n không có nhæng ð£c tính
ðó. Ði«u này ðßþc c¡t
nghîa qua 3 tñ tính cüa triªt h÷c
Duy thÑc nhß sau :
1- V¾i tñ
tính giä l§p (parikalpita - svabhava), hi®n hæu
v¯n không th§t nên không th¬ ðßþc
xem nhß là sinh di®t, nh½ sÕch, tång
giäm.
2- V¾i tñ
tính tùy thuµc (panratantra svabhava), hi®n hæu
là do duyên sinh nên không th¬ nói
là có sinh di®t, nh½ sÕch, tång giäm.
3- V¾i tñ
tính tuy®t ð¯i (prinispanna-svabhava), hi®n hæu
là chân nhß, v¯n thoát ly ngoài ý
ni®m và nhân, ngã - (vô nhân ngã
hay ngã pháp câu không), nên không
th¬ nói ðªn sinh di®t, nh½ sÕch,
tång giäm.
D) Phân ðoÕn
b¯n
"Vì thª, này
ng߶i con dòng Sari, trong Không không có
hình th¬, không có cäm xúc, không
có ni®m lñ, không có tß duy, không
có ý thÑc, không có m¡t, tai, mûi,
lßÞi, thân và ý ; không có
hình th¬, âm thanh, hß½ng th½m, mùi
v¸, xúc chÕm và hi®n hæu ; không
có ð¯i tßþng cüa m¡t cho ðªn
không có ð¯i tßþng cüa ý
thÑc ; không có minh, không có vô
minh; không có sñ ch¤m dÑt cüa minh,
cûng không có sñ ch¤m dÑt cüa
vô minh ; cho ðªn không có tu±i già
và sñ chªt, cûng không có sñ
ch¤m dÑt cüa tu±i già và sñ
chªt ; không có kh± ðau, không có
nguyên nhân cüa kh± ðau, không có
sñ ch¤m dÑt kh± ðau và không
có con ð߶ng ðßa ðªn sñ
ch¤m dÑt kh± ðau ; không có trí
giác cûng không có sñ thành tñu
trí giác ; vì chÆng có quä v¸
cüa trí giác nào ð¬ thành tñu
(For these reasons, in Emptiness there are no form, no feelings, no conceptions,
no actions, no consciousnesses ; no eye, ear, tongue, body, or mind ; no
form, sound, odour, taste, touch or mind object ; no eye - elements until
we come to no elements of consciousnesses ; no ignorance and no extinction
of ignorance ; no old age-and-death, and no extinction of old age-and-death
; no Truth of Sufferings, no Truth of the causes of Sufferings, of the
Cessation of Sufferings or of the Path. There is no knowledge and no attainment
whatsoever).
Nµi dung cüa
phân ðoÕn này, Tâm kinh giäi minh v«
5 u¦n (Skandhas) : S¡c (hình th¬) g°m nµi
s¡c (thân th¬ v§t lý) và ngoÕi
s¡c (thª gi¾i sñ v§t hi®n tßþng).
Nµi s¡c bao g°m : cäm xúc (cäm th÷),
ni®m lñ (tß·ng), tß duy, hành (hay
các hoÕt ðµng thuµc c½ c¤u
cüa tâm lý nói chung [mental formation]) và
ý thÑc. Kª ðªn, Tâm kinh nói v«
các xÑ (ayatanas) : n½i sän sinh ra các
hoÕt ðµng, tác nghi®p. Sáu xÑ
bao g°m: 6 nµi xÑ (m¡t, tai, mûi, lßÞi,
thân, ý) và 6 ngoÕi xÑ (s¡c, thanh,
hß½ng, v¸, xúc, pháp [hay hi®n hæu]),
cµng chung lÕi thành 12 xÑ. Do các hoÕt
ðµng giao tiªp giæa sáu nµi xÑ
(chü th¬) và sáu ngoÕi xÑ (ð¯i
tßþng) nên hình thành sáu thÑc
(cüa m¡t, tai, mûi, lßÞi, thân và
ý), g÷i chung là 18 gi¾i (dhatus), tÑc
18 hÕt nhân tß½ng quan cüa hi®n hæu,
hay nói ðúng h½n là hình thành
nên hi®n hæu. Nß½ng tña vào
5 u¦n (hþp th¬) và 18 gi¾i mà 12
nhân duyên (vô minh, hành, thÑc, danh-s¡c,
løc nh§p, xúc, th÷, ái, thü, hæu,
sinh, lão - tØ) (2*) xoay tròn qua B¯n Thánh
ðª (kh±, t§p, di®t, ðÕo) theo hai con
ð߶ng, ho£c lßu chuy¬n (t× t§p
ðª ðªn kh± ðª) ho£c hoàn
di®t (t× ðÕo ðª ðªn di®t ðª).
Nhæng m¯i tß½ng
quan sinh kh·i và ðoÕn di®t cüa 5 u¦n,
18 gi¾i, 12 nhân duyên và B¯n Thánh
ðª nhß v×a trình bày, thñc ch¤t
chï là mµt tiªn trình hi®n hæu
(process of becoming). Nó không h« ðßþc
sinh ra hay ðßþc y cÑ vào b¤t lu§n
mµt thñc th¬ nào, bän ch¤t cüa
nó là vô th߶ng, nên ðßþc
g÷i là Không.
Kinh lÕi nói
: "Không có trí giác, không có
sñ thành tñu trí giác ; vì chÆng
có quä v¸ cüa trí giác nào
ð¬ thành tñu".
— ðây, c¥n
hi¬u r¢ng khi ÐÑc Ph§t dÕy con ng߶i
và hi®n tßþng gi¾i là không
thñc có, là sñ hi®n di®n cüa vô
minh v.v... Thông th߶ng, nghe nhß v§y, thì
ý ni®m phân bi®t cüa chúng ta l§p
tÑc mu¯n bö cái vô minh ð¬ ði
tìm cái minh, hay bö chúng sinh ð¬ ði
tìm sñ trí giác - giác ngµ, nhß
thª nghîa là tiªp tøc r½i vào
thiên ch¤p (ho£c có, ho£c không...).
Do sñ phân bi®t minh và vô minh, trí
và vô trí này nên Tâm kinh lÕi
phü ð¸nh thêm mµt l¥n næa, tÑc
phü ð¸nh cái phü ð¸nh,... v¾i
møc ðích làm cho chúng sinh vßþt
ra m÷i ð¸nh kiªn. Ði«u này tß½ng
tñ nhß và có l¨ là lý do tÕi
sao kinh Pháp Hoa bäo "Ph§t nói TÑ ðª
ð¬ ðµ hàng Thanh Vån". Sñ ki®n
này nên hi¬u là Ph§t xây dñng
mµt "hi®n tßþng TÑ ðª" nhß
"Hóa Thành" (4*) ð¬ ðµ hàng Thanh
Vån, chÑ không có nghîa TÑ ðª
là giáo lý b§c th¤p. Thñc ra Di®t
ðª tÑc Niªt bàn là cänh gi¾i
t¸ch di®t, nó ð°ng nghîa v¾i khái
ni®m "Bên kia b¶" (Paramità) cüa Bát
nhã.
E) Phân ðoÕn
nåm
"Ng߶i Tïnh
ThÑc Bình Yên do s¯ng an lành trong Tu®
giác Vô thßþng mà thoát ly t¤t
cä chß¾ng ngÕi. Và r¢ng, vì
không có nhæng chß¾ng ngÕi trong
tâm nên không có sþ hãi và
xa r¶i nhæng cu°ng si mµng tß·ng, cÑu
cánh Niªt bàn". (By reason of non - attainment, the
Bodhisattva dwelling in Prajnàpàramità has no obstacles
in his mind. Because there is no obstacles in his mind, he has no fear,
and going far beyond all perverted views, all confusions and imaginations,
reaches the Ultimate Nirvàna).
Phân ðoÕn
này nói v« sÑc mÕnh cüa Tu®
giác Vô thßþng hay là Trí tu®
Bát nhã. ÐoÕn này ðßþc
trình bày r¤t rõ và cø th¬,
do ðó, không c¥n l§p lÕi. Chï có
mµt ði«u v« m£t ngôn ngæ; trong
bän Hán, d¸ch là "... Vin ly ðiên
ðäo mµng tß·ng, cÑu cánh Niªt
bàn". — câu này không có ðµng
t× "ðÕt ðªn" (reaches) nhß trong bän
tiªng Anh. Có l¨, vì lý do logic nên
ng߶i d¸ch ðã thêm chæ "ðÕt
ðªn" vào. Tuy v§y, ý cüa kinh vçn
không b¸ sai l®ch. Thñc ra, nªu mµt tâm
thÑc mà không còn ðiên ðäo,
mµng tß·ng, thì ngay · ðó,
chính là cÑu cánh Niªt bàn r°i.
Ðây là ði«u tái minh ð¸nh cho
ý nghîa "Vô trí, di®c vô ð¡c".
F) Phân ðoÕn
sáu
"T¤t cä chß
Ph§t ba ð¶i ð«u nß½ng vào Tu®
giác Vô thßþng mà thành tñu
chánh giác". (All the Buddhas of the past, present and future,
by relying on the Prajnàpàramità, attain the Supreme
Enlightenment).
ÐoÕn này
ðßþc xem nhß là ði«u xác
chÑng cüa Ph§t v« nång lñc và
sÑc mÕnh vî ðÕi cüa Tu® giác
Vô thßþng qua truy«n th¯ng giác ngµ
cüa chß Ph§t · quá khÑ, hi®n tÕi,
và v¸ lai.
G) Phân ðoÕn
bäy
"Vì thª, nên
biªt r¢ng Tu® giác vô thßþng là
sÑc th¥n kÏ vî, là sÑc th¥n cüa
trí tu® vî ðÕi, là sÑc th¥n
cao tuy®t, là sÑc th¥n t¯i h§u, vô
song, có th¬ tr× di®t t¤t cä kh±
ðau. SÑc th¥n tho¡t sinh t× Tu® giác
Vô thßþng này là sñ th§t, là
chân lý. SÑc th¥n có nång lñc
t¯i thßþng ðó ðßþc tuyên
nói trong kinh Trái Tim Tu® Giác Vô Thßþng
r¢ng : "Ði qua, ði qua; ði qua b¶ bên kia,
ðã ði qua ðªn b¶ bên kia, reo vui!"
(Therefore, one should know
that the Prajnàparamità is the great incantation, the incantation
of great wisdom, the unexcelled incantation, the equal of the unequalled
incantation, that is capable of allaying all sufferings, true because devoid
of falsehood. This is the incantation proclaimed in the Prajnàparamità
; the incantation which is proclaimed as follows: "O wisdom, gone, gone;
gone to the other shore, landed at the other shore, Svàha !") (5*)
Phân ðoÕn
này xác ð¸nh thêm mµt l¥n næa
v« sÑc mÕnh cüa nång lñc trí
tu®, có th¬ di®t tr× kh± ðau, siêu
thoát cho chính mình và ðµ cho kë
khác. ÐoÕn kªt cüa kinh Trái Tim, ta
th¤y rõ trí tu® (wisdom) ðßþc
ð« cao nhß mµt chân lý tuy®t ð¯i
(Absolute truth), và ðây quä thñc là
"trái tim" cüa tß tß·ng triªt h÷c
Ph§t giáo, mµt loÕi tß tß·ng
triªt h÷c · bên kia b¶ cüa nh¸
nguyên.
"Mát lòng
nh¶ nhæng gi÷t Không
B²ng dßng thuy«n
ðã sang sông t¾i b¶".
Nhß v§y, nµi
dung cüa kinh Trái Tim dài không quá 300
chæ, ðßþc m· ð¥u b¢ng lu§n
ð« : "Khi tiªn sâu vào ngu°n mÕch
cüa tu® giác vô thßþng, Ng߶i
Tïnh ThÑc Bình Yên soi sáng nhß th§t
r¢ng tñ tính cüa nåm hþp th¬ ð«u
là Không, li«n thoát ly m÷i kh±
ách".
Và nµi dung
chính cüa nó là tri¬n khai lu§n ð«
: "Soi sáng nhß th§t r¢ng tñ tính
cüa nåm hþp th¬ ð«u là Không"
qua sñ phân tích tiªn trình cüa 5
u¦n (hþp th¬) 12 xÑ, 18 gi¾i, 12 nhân
duyên và 4 Thánh ðª. — ðây, các
u¦n, xÑ, gi¾i, nhân duyên, v.v... thñc
ch¤t ð«u là nhæng gì sinh hæu
và hi®n hæu ngay trong m²i con ng߶i,
hay nói cø th¬ h½n, chúng chính
là con ng߶i (v§t lý và tâm
lý) này.
Khi nói 5 u¦n
là Không, thì 5 u¦n phäi ðßþc
quan sát qua ba phÕm trù : (1) Tß¾ng
(Laksna) cüa 5 u¦n, (2) Sinh di®t cüa 5 u¦n,
và (3) Chân nhß cüa 5 u¦n.
ÐÑc Ph§t,
trong Prajnàparamità - Sùtra (6*), dÕy Tôn
giä Tu B° Ы r¢ng : "B° Tát có
th¬ soi sáng nåm u¦n khi thñc hành
Bát nhã Ba la m§t sâu xa, nhßng phäi
biªt rõ : a) Tß¾ng cüa nåm u¦n,
b) Sinh di®t cüa nåm u¦n, và c) Chân
nhß cüa nåm u¦n".
a) Tß¾ng cüa
nåm u¦n :
"V« s¡c u¦n
(Rùpa-skandha) thì r¯t ráo không kiên
c¯ vì s¡c có vô s¯ k¨ h·,
ð߶ng t½, ví nhß b÷t n±i,
bóng chìm. Th÷ u¦n (Vedàna-skandha)
nhß tên xa, gió lß¾t, nhß ði®n
ch¾p, sinh di®t trong t×ng khoänh kh¡c (sát
na). Tß·ng u¦n (Samjnà-skandha) nhß quáng
n¡ng, chÆng thñc có su¯i ngu°n, do khát
ái kh·i lên, do ngôn ngæ bi¬u ðÕt.
Hành u¦n (Samskrta-skandha) nhß cây chu¯i
lµt b©, m¤t d¥n ðªn c¯t tüy. Và
ThÑc u¦n (Vijnàna-skandha) nhß huyn mµng,
trong ðó phô tr¥n m÷i sinh hoÕt cüa
ð¶i s¯ng hß c¤u giä tÕo".
b) Sinh di®t cüa
nåm u¦n :
"B° Tát nhß
th§t biªt r¢ng, sinh không t× ðâu
ðªn, tØ chÆng ði v« ðâu. Th§t
thì chÆng có ðªn, có ði, nhßng
nß½ng tña, hþp xß¾ng v¾i
nhân duyên nên nó sinh di®t không ng×ng
trong t×ng khoänh kh¡c".
c) Chân nhß
cüa nåm u¦n :
"B° Tát nhß
th§t biªt r¢ng, nåm u¦n v¯n không
sinh, không di®t, không ðªn, không ði,
không tång, không giäm, không hß v÷ng
biªn d¸, nó th߶ng nhß chính
nó nên g÷i là Chân nhß".
ÐÑc Ph§t
dÕy tiªp : "Này Tu B° Ы, · ðâu
có hai tß¾ng là có s· ð¡c.
Khi m¡t tiªp xúc v¾i s¡c tr¥n, khi ý
thÑc tiªp xúc v¾i pháp tr¥n (ð¯i
tßþng cüa ý thÑc) ðó là
lúc sinh kh·i hai tß¾ng. Nhæng gì
nß½ng vào hai tß¾ng ðó ð«u
là hý lu§n không th§t. Lìa khöi
hai tß¾ng ðó g÷i là b¤t nh¸
(không hai) hay còn g÷i là "vô s·
ð¡c", ðây là n«n täng cüa Bát
nhã".
Kinh lÕi nói
: "B° Tát sau khi chÑng ð¡c giác ngµ,
Ngài li«n giäng cho hªt thäy chúng sinh
v« pháp Vô trß¾c (Aparàmnista),
nghîa là không b¸ ràng buµc b·i
s¡c, th÷, tß·ng, hành, thÑc. Nªu
mµt ng߶i không b¸ ràng buµc
trong chúng, ng߶i ¤y s¨ không b¸
h® løy vào sñ sinh di®t cüa chúng.
Ai không ch¤p trß¾c, ng߶i ¤y
không n¢m trong ràng buµc (7*) hay giäi thoát"
(8*)
"Bát nhã Ba
la m§t quä thñc khó tin, khó hi¬u. Vì
s¡c (rùpa) không phäi ràng buµc cûng
không phäi giäi thoát. TÕi sao ? Vì
s¡c l¤y vô tánh (asvabhava) làm tñ
tánh. Các u¦n còn lÕi cûng nhß
v§y, chúng không có tñ tính, không
có ng¢n mé, không có mé trß¾c,
mé sau hay · giæa. Vì bän ch¤t là
không có tñ tính nên không có
ràng buµc, cûng không có giäi thoát".
"Nªu ch¤p vào
danh (nàma) và tß¾ng (nimitta) là ch¤p
thü, nó v¯n là sän ph¦m cüa phân
bi®t (vikalpa)".(9*)
Nhæng ðoÕn
trích dçn · trên, có th¬ ðßþc
xem là nhæng cái nhìn t× Tu® giác
Vô thßþng cüa Ph§t v« sñ th§t
cüa nåm u¦n. Và ðây cûng là
nhæng gì ðßþc cô kªt trong kinh
Trái Tim.
ÐoÕn kªt,
thay vì tóm lßþc nµi dung chính,
kinh tuyên thuyªt b¢ng mµt câu linh ngæ
:
"Ði qua, ði qua;
Ði qua b¶ bên
kia;
Ðã ði qua
ðªn b¶ bên kia, reo vui!"
Bên kia b¶ là
thª gi¾i thanh t¸nh, xä ly và vô ni®m.
Thª gi¾i ¤y không th¬ ðßþc
xem là có hay không. Thª gi¾i ¤y
ngoài tâm hi¬u biªt, suy lu§n cüa chúng
ta, thª gi¾i ¤y chï ðßþc tri nh§n
b·i nhæng ai ðã · bên kia b¶.
Cûng nên ghi
nh§n r¢ng ngôn ngæ và kªt c¤u
vån pháp cüa kinh Trái Tim ðßþc
trình bày mµt cách ch£t ch¨, trong
sáng và vô cùng ðµc ðáo.
V« góc ðµ vån h÷c, kinh Trái
Tim là mµt trong nhæng th¬ loÕi vån
h÷c ð£c s¡c thuµc vån h® ÐÕi
th×a Ph§t giáo.
Tóm lÕi, kinh
Trái Tim có mµt giá tr¸ ð£c
bi®t v« ngôn ngæ và kªt c¤u vån
pháp, cûng nhß v« nµi dung thông ði®p
cüa nó. Có l¨, ðây là lý
do tÕi sao bän kinh vån chßa ð¥y 300 chæ
này ðßþc truy«n tøng hàng ngày
trong ð¶i s¯ng cüa Ph§t tØ trên toàn
thª gi¾i. Có ði«u r¢ng, h÷c Tâm
Kinh thì d nhßng "hành thâm" Tâm Kinh
là ði«u vô cùng khó khån. B·i
l¨, trß¾c vin cänh cüa thñc tÕi,
thông ði®p cüa Tâm Kinh chính là
sñ thách thÑc l¾n lao nh¤t cüa
con ng߶i. Vì, trß¾c khi ðªn v¾i
Tâm Kinh, thì m÷i c½ ð° cüa tñ
ngã ð«u hoàn toàn søp ð±.
Яi di®n v¾i Tâm Kinh, chü th¬ ho£c
là b¸ cu¯n hút vào thª gi¾i
hß vô không t§n n½i mi«n cô t¸ch
nghìn nåm, ho£c là n· nø trßng
bày sÑc s¯ng luân lßu b¤t tuy®t
cüa dòng thñc tÕi ðang trôi chäy
giæa cuµc ð¶i v¾i cö non, lá vàng,
v¾i con chim, hòn ðá, cành me,...
"Sóng v« xóa
d¤u chân không
B²ng dßng thuy«n
ðã bên dòng
Chân nhß".
V. Thay L¶i
Kªt
D¸ch và chú
giäi bän Tâm Kinh này, v¾i tác giä
là mµt sñ li«u lînh, nhßng ð¥y
hÑng thú. Tuy nhiên, làm nhß thª,
ng߶i viªt chï ß¾c mong bän kinh
Trái Tim này s¨ ðßþc th÷ trì
ð÷c tøng b·i ng߶i Ph§t tØ
Vi®t Nam nhß chính là "Trái Tim trí
tu® cüa ng߶i Vi®t", và ðßþc
nói lên b¢ng tiªng Vi®t. Ðó là
lý do "l¶i quê ch¡p nh£t dông dài"
cüa bän d¸ch và chú giäi này.
Chú thích
bän kinh Trái Tim
(1) Trí tu® Bát
nhã (Prajnàpàramità)
(2) D¸ch t×
"Quán Tñ TÕi" theo cách chiªt tñ.
(3) Nåm t±
hþp hay nåm u¦n (skandhas).
(4) Vô tñ
tính hay bän tính Không (Sunyata).
(5) M© cüa Sariputra
là ng߶i r¤t thông minh nên có
hi®u là Sari. Trung Hoa d¸ch chæ Sariputra là
Xá Lþi TØ, hay Xá Lþi Ph¤t nghîa
là, ðÑa con dòng Xá Lþi (Sari). Do
ðó, tác giä d¸ch là : Ng߶i
con dòng Sari, l¯i d¸ch này ðã ðßþc
sØ døng trong bän d¸ch "Kinh Ruµt Tu®
Giác Siêu Vi®t" cüa Thi Vû, do HT. Trí
Quang gi¾i thi®u, xu¤t bän nåm 1973, tÕi
Paris.
(6) Th÷ u¦n
(7) Tß·ng
u¦n : (các ni®m lñ, các ¤n tßþng,
tri giác)
(8) Hành u¦n
: (c¤u trúc cüa tâm lý nói chung,
mà tß duy là hình thÑc cao nh¤t
và c½ bän nh¤t).
(9) ThÑc u¦n
:
B¯n u¦n (hþp
th¬) này thuµc v« tâm lý, s¡c
u¦n (hþp th¬ v§t ch¤t) thuµc v«
v§t lý.
(10) S¡c, th÷,
tß·ng, hành, thÑc (5 u¦n).
(11) Xúc trong (s¡c,
thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp).
(12) Hi®n hæu
ðßþc dùng ð°ng nghîa v¾i pháp
(dharma).
(13) Vô minh (Ignorance),
ngu°n g¯c cüa sñ kh± ðau.
(14) TÑ ðª
(Kh± ðª, T§p ðª, Di®t ðª, ÐÕo
ðª).
(15) Trí giác
d¸ch t× "Vô trí di®c vô ð¡c".
(16) Ba ð¶i :
quá khÑ, hi®n tÕi, v¸ lai.
(17) Thành tñu
· ðây có nghîa là ðã giäi
thoát khöi thª gi¾i nh¸ nguyên, không
còn phân bi®t, ð¯i ðãi nhân
- pháp, hæu - vô,v.v...
(18) Còn ðßþc
d¸ch là linh ngæ hay th¥n chú (mantra).
(1*) Xem Bát Nhã
Ba La M§t Ða Tâm Kinh Tán trong "s¾ kinh"
thuµc ÐÕi TÕng, T. 1780 & T. 1771. V«
ti¬u sØ cüa Viên Tr¡c, xem T¯ng Cao Tång
Truy®n, quy¬n 4 T. 2061. 727b, tr.15 (xem t§p san Triªt
h÷c & Tß tß·ng - s¯ 2 tr 43, in tÕi
USA).
(2*) Xem "Con ng߶i
và c¤u trúc cüa 12 Nhân duyên" trong
quy¬n "V¤n ð« c½ bän cüa triªt
h÷c Ph§t giáo" (The Fundamental Questions of Buddhist
Philosophy); Thích Tâm Thi®n, BVHT¿, GHPGVN, TP.HCM,
1997.
(3*) Xem bài Tàng
thÑc cùng tác ph¦m trên.
(4*) "Bö Hóa
Thành ð¬ v« Bäo S·", khái ni®m
cüa Pháp Hoa dø cho ý nghîa phß½ng
ti®n kiªn l§p.
(5*) Bän d¸ch
này dña theo D.T Suzuki, Garma Chang, E. Conze, và
Max Muller.
(6*) Bän d¸ch
kinh Bát Nhã Ba La M§t Ða cüa ngài Huy«n
Trang
(7*) H® phßþc
(trói buµc) : nªu có b¸ trói buµc
m¾i mong c¥u giäi thoát. Tuy nhiên v¾i
Bát Nhã, trói buµc và giäi thoát
ð«u là huyn mµng.
(8*) ÐÕi Bát
Nhã, ph¦m Ph§t Mçu.
(9*) ÐÕi Bát
Nhã, ph¦m "Tu t§p ðúng Chánh Pháp".
PRAJNÃPARAMITÀ
HRDAYA SÙTRA
(Phø
Bän tiªng Anh)
1. The Bodhisattva Avalokitésvara,
while engaged in the practice of profound Prajnàpàramità,
perceived that the five aggregates are empty of "self-existence", thus
he overcame all sufferings and troubles.
2. "O Sàriputra,
Form is not different from Emptiness, and Emptiness is not different from
Form; Form is Emptiness and Emptiness is Form. The same can be said of
feelings, conceptions, actions and consciousnesses.
3. O Sàriputra, the
characteristics of the Emptiness of all dharmas are that it is not arising,
not ceasing, not defiled, not immaculate, not increasing, not decreasing.
4. For these reasons, in
Emptiness there are no form, no feelings, no conceptions, no actions, no
consciousnesses: no eye, ear, tongue, body, or mind; no form, sound, odour,
taste, touch or mind-object; no eye elements until we come to no elements
of consciousnesses; no ignorance and no extinction of ignorance; no old
age-and-death, and no extinction of old age-and-death; no truth of sufferings,
no truth of the causes of sufferings, of the cessation of sufferings or
of the path. There is no knowledge and no attainment whatsoever.
5. By reason of non-attainment,
the Bodhisattva dwelling in Prajnàpàramità has no
obstacles in his mind. Because there is no obstacles in his mind, he has
no fear, and going far beyond all perverted views, all confusions and imaginations,
reaches the ultimate Nirvàna.
6. All the Buddhas of the
past, present and future, by relying on the Prajnàpàramità,
attain the Supreme Enlightenment.
7. Therefore, one should
know that the Prajnàpàramità is the great incantation,
the incantation of great wisdom, the unexcelled incantation, the equal
of the unequalled incantation, that is capable of allaying all sufferings,
true because devoid of falsehood. This is the incantation proclaimed in
the Prajnàpàramità; the incantation which is proclaimed
as follows: "Gate, gate; pàragate, parasamgate, Bodhi, svàhà
!"
(Bän d¸ch này
dña theo D.T. Suzuki, Garma Chang và E. Conze)
PRAJNÃPARAMITÀ
HRDAYA SÙTRA
(Phø
bän tiªng Pháp)
1. Quand le Bodhisattva
Avalokitésvara se fut engagé dans la pratique de la profonde
Prajnàpàramità, il perçu : il y a les cinq
skandhas; et il les vit dans leur propre nature être vides.
2. "O Shàriputra,
ici la forme est vide, le vide est forme, la forme n'est rien autre que
vide ; le vide n'est rien autre que forme; ce qui est forme, cela est vide
: ce qui est vide, cela est forme. On peut dire la même chose de
la sensation, de la pensée, de la formation et de la conscience.
3. "O Shàriputra,
toutes choses ici-bas ont pour caractère le vide : elles ne sont
point nées, elles ne sont point anéanties, elles ne sont
point souillées, elles ne sont point immaculées, elles ne
croissent point, elles ne decroissent point.
4. Par conséquent,
o Shàriputra, dans le vide, il n'est point de forme, point de sensation,
point de pensée, point de formation, point de conscience, point
d'oeil, d'oreilles, de nez, de langue, de corps, d'esprit; point de forme,
de son, d'odeur, de gout, de contact, d'objets, point de dhàtu de
la vision, jusqu'à ce que nous parvenions au non-dhàtu de
la conscience; il n'est point de connaissance, point d'ignorance, point
d'extinction de connaissance, point d'extinction d'ignorance jusqu'à
ce que nous parvenions là où il n'est point de vieillesse
et point de mort; là où il n'est point d'extinction de la
vieillesse et de la mort; il n'est point de souffrance, d'accumulation,
d'anéantissement, de sentier; il n'est point de connaissance, point
d'acquisition, point de realisation, puisqu'il n'est point d'acquisition.
5. Dans l,esprit du Bodhisattva
qui demeure appuyé sur la Prajnàpàramità, il
n'est point d'obstacles et puisqu'il n'est point d'obstacles dans son esprit,
il n'a point de crainte, et allant au de là des vues faussées,
il atteint le Nirvàna final.
6. Tous les Bouddhas du
passé, du present et de l'avenir qui, se reposant sur la Prajnàpàramità,
parviennent à la plus haute et parfaite illumination.
7. Par consequent, on devrait
savoir que la Prajnàpàramità est le grand mantra,
le mantra de la profonde sagesse, le plus haut mantra, le mantra sans pareille,
qui peut apaiser toute douleur; cela est la verité parce que cela
n'est point mensonge; cela est le mantra proclamé dans la Prajnàpàramità.
C'est : "Gate, gate; paragate, parasamgate; Bodhi, svahà". (O Bodhi,
parti, parti; parti vers l'autre rive; debarqué sur l'autre rive,
svahà !)
(Bän d¸ch cüa
Suzuki-Herbert)
Xem
tiªp ph¥n II bao g°m:
1. Nghi thÑc th÷
trì Tâm kinh
2. Bài giäng
: Thông ði®p kinh Trái Tim.
3. Thông ði®p
kinh Trái Tim (bän d¸ch tiªng Anh và Pháp)