L¸ch SØ Tß Tß·ng Và Triªt H÷c Tánh Không 

Thích Tâm Thi®n 

L¶i dçn

Chß½ng I  T±ng Lu§n
Chß½ng II Thª Gi¾i Quan Ph§t Giáo
Chß½ng III Sñ Ra жi Cüa Tánh Không Lu§n
Chß½ng IV H÷c Thuyªt Phân KÏ Và H® Th¯ng Phân Giáo 
Chß½ng V Triªt H÷c Tánh Không 
Chß½ng VI ÐÕi Cß½ng Triªt H÷c Trung Quán
Chß½ng VII Bän d¸ch Vi®t ngæ Trung Lu§n
Chß½ng VIII Chú Giäi Các Thu§t Ngæ Trong Trung Lu§n 

L¶i Dçn

Có th¬ nói r¢ng "Tánh Không lu§n" là mµt h® th¯ng triªt h÷c ð£c thù cüa Ph§t giáo trong th¶i kÏ phát tri¬n. Sñ xu¤t hi®n cüa nó nhß là mµt d¤u ngo£c vî ðÕi, m· ra trang sØ-tß tß·ng m¾i cho các h® th¯ng triªt h÷c Ph§t giáo ÐÕi th×a, mà khúc dÕo ð¥u chính là h® th¯ng kinh tÕng Bát Nhã ; r°i sau ðó, Long Th÷, qua triªt h÷c Trung Quán, ðã d®t nên chß½ng "khäi hoàn" cho tiªn trình l¸ch sØ tß tß·ng và triªt h÷c Tánh Không. Ðây chính là mµt bß¾c chuy¬n y (Paràvrtti) kÏ vî và hªt sÑc táo bÕo trong l¸ch sØ tß tß·ng Ph§t giáo „n е, k¬ t× thª kÖ thÑ II. TL sau Ph§t di®t ðµ mãi cho ðªn thª kÖ thÑ VII, khi Nguy®t XÑng (Candrakìrti) hoàn thành h® th¯ng triªt h÷c Trung Quán.

Sñ ra ð¶i cüa Tánh Không lu§n ðã ðánh ð² m÷i h÷c thuyªt ðß½ng th¶i qua ti«n ð« "Nh¤t thiªt pháp không" (Sarvadharma Sùnyatà) cüa nó, mµt thÑ ti«n ð« ðßþc mang tên là Phü ð¸nh bi®n chÑng, Phü ð¸nh liên h±i, Phü ð¸nh cái phü ð¸nh ; và cu¯i cùng, là phü ð¸nh luôn cä sñ hi®n hæu cüa chính nó.

Яi di®n v¾i Tánh Không lu§n, ðµc giä ho£c là b¸ cu¯n hút vào thª gi¾i cüa hß vô không t§n, n½i mà m²i m²i hi®n hæu ð«u là không, t¤t cä ð«u là không, cái không bao trùm lên t¤t cä t× thª gi¾i ý ni®m cho ðªn thª gi¾i hi®n thñc, nhß mµt mi«n vînh t¸ch cô liêu ; ho£c là s¨ mµt phen th¬ nh§p vào dòng trôi chäy cüa thñc tÕi, mµt thÑ thñc tÕi b¤t khä thuyªt b·i ngôn ngæ, ðang n· nø trßng bày giæa lòng hi®n hæu - ð¤y là "thñc tÕi-Tánh Không".

Nhßng trái lÕi, cái kÏ vî cüa Tánh Không lu§n không phäi là ðµng lñc ð¦y ðßa ðªn mµt sñ di®t t§n hay phü quyªt sÕch tr½n, mà là khä tính nång ðµng, vô biên và nhi®m m¥u cüa nó. Nói theo ngôn ngæ cüa Long Th÷ : "T¤t cä ð«u hþp lý vì hþp lý v¾i Tánh Không, t¤t cä không hþp lý vì không hþp lý v¾i Tánh Không". Cái "hþp lý" · ðây chính là lý do hi®n hæu (raison d'être) cüa nh¤t thiªt pháp. Nªu không có nó, thì m÷i thÑ c½ ð± cüa tr¥n gian này t× các loài vô tình cho ðªn hæu tình ð«u tr· nên tr½ lì, thø ðµng và không còn khä nång v§n hành, nhß sñ trôi chäy tß½ng tøc cüa dòng sông. Nhß thª, nªu phü nh§n Tánh Không, là phü nh§n khä tính sinh kh·i và v§n hành cüa thª gi¾i thñc tÕi khách quan-hi®n hæu v¾i/giæa muôn ngàn sai bi®t ða thù. Nhßng nªu th×a nh§n Tánh Không nhß mµt ð¸nh tính c¯ hæu, ðích thñc, thì thª gi¾i tß½ng quan duyên kh·i này b²ng phút ch¯c hóa thành l¥u ðài xây trên bãi cát. Và nhß thª, s¨ không có b¤t kÏ mµt khä th¬ nào có th¬ ðßþc hình thành, cho ðªn m÷i v¤n ð« thi®n ác, nhân quä cûng bång tiêu, và không còn ðßþc bàn ðªn næa.

V§y, "Tánh Không lu§n" s¨ xu¤t hi®n nhß thª nào ð¬ khä dî ðßþc ch¤p nh§n trong mµt b¯i cänh ða ðoan lý lu§n mà không h« ch¯i t× m÷i ðÑc lý thi®n ác trong cái c½ c¤u tß½ng quan cüa tri thÑc th߶ng nghi®m, ð¬ r°i sau ðó, nó vñc d§y và làm cho s¯ng ðµng m÷i tß tß·ng-triªt h÷c ðang b¸ héo h¡t và phai tàn theo th¶i gian sau Ph§t di®t ðµ cä nghìn nåm ? Mµt câu höi nhß thª có th¬ ðßþc ð£t ra không nhæng trên bình di®n l¸ch sØ cüa hi®n thñc, mà còn trên cä bình di®n giä thiªt cüa l¸ch sØ tß tß·ng triªt h÷c và tôn giáo. 

Khoäng nhæng nåm cu¯i th§p niên 80 cüa thª kÖ này, tôi ðã l¥n ð¥u nghiên cÑu v« Tánh Không lu§n qua tác ph¦m "Thi«n lu§n" cüa ÐÕi sß Daisetz Teitaro Suzuki, r±i kª ðó là mµt s¯ tác ph¦m viªt v« Tánh Không lu§n cüa các h÷c giä có th¦m quy«n chuyên môn nhß : T.R.V.Murti, Ed.Conze, J.May, Stcherbatsky, J.Takakusu... Tôi ðã nh§n ðßþc sñ nhi®t tình khích l® cüa bÕn bè, song tôi luôn luôn ng¥n ngÕi viªt v« Tánh Không lu§n, m£c dù trong tác ph¦m "Tìm hi¬u nhân sinh quan Ph§t giáo", tôi có ð« c§p khái quát v« Táánh Không thông qua kinh Bát Nhã. Mãi cho ðªn g¥n m߶i nåm sau, các bÕn bè cüa tôi · ÐÕi h÷c Temple, bang Philadelphia, ðã gØi cho tôi mµt s¯ tài li®u v« Tánh Không lu§n, ð£c bi®t là tác ph¦m "Trung Quán lu§n" cüa Long Th÷ v¾i nhi«u bän d¸ch và chú giäi khác nhau. T× ðó, tôi b¡t ð¥u kh·i sñ nghiên cÑu v« triªt h÷c Trung Quán mµt cách nghiêm túc, mà kh·i ð¥u là sñ ð¯i chiªu, so sánh và d¸ch lÕi "Trung lu§n". Và sau ðó, tôi làm mµt vài nghiên cÑu nhö có liên h® trñc tiªp ðªn Trung lu§n qua chü ð« l¸ch sØ-tß tß·ng và triªt h÷cTáánh Không. Công vi®c này ðßþc hoàn t¤t vào tháng ð¥u mùa Thu nåm 1998 v¾i sñ giúp ðÞ chân thành cüa các cµng sñ trong vi®c ð¯i chiªu và hi®u ðính lÕi bän d¸ch Trung lu§n cüa tôi.

Trong quá trình nghiên cÑu và phiên d¸ch, tôi luôn tñ nhü r¢ng v¾i tri thÑc nông cÕn, lÕi còn b¸ buµc ch£t b·i các phi«n não, nghi®p chß¾ng thì làm sao có th¬ thông ðÕt tr÷n v©n giáo hu¤n cüa các v¸ lu§n sß, hu¯ng næa là di­n ðÕt lÕi ý nghîa thâm sâu và uyên áo cüa nó. Vì thª, nµi dung cüa t§p sách này ¡t hÆn không th¬ tránh khöi nhæng l²i l¥m, sai sót. N½i ðây, tôi xin thành kính ðßþc ðón nh§n sñ chï giáo cüa các b§c thßþng nhân, quý ðµc giä và b¢ng hæu, và xin chân thành gi¾i thi®u tác ph¦m này cùng quý v¸.

Sài Gòn, mùa Thu '98

Tác giä 

.
[Møc Løc][01][02][03][04][05][06][07][08][Next]