Chß½ng IV
H÷c
Thuyªt Phân KÏ Và H® Th¯ng Phân Giáo
H÷c thuyªt Phân kÏ và
h® th¯ng Phán giáo (cüa n«n Ph§t
h÷c Trung Hoa) có th¬ nói là mµt
phß½ng pháp tiªp c§n l¸ch sØ-tß
tß·ng có h® th¯ng và r¤t bao
quát. Các giai ðoÕn trong l¸ch sØ
Phân kÏ và Phán giáo, · ðó
ph¥n l¾n các tß tß·ng ðã
ðßþc h® th¯ng hóa hoàn chïnh.
Mµt cách tß½ng ð¯i, nó giúp
chúng ta n¡m b¡t và xác ð¸nh
các h÷c thuyªt c½ bän cüa các
giai ðoÕn ðáng chú ý trong tiªn
trình l¸ch sØ-tß tß·ng triªt
h÷c Ph§t giáo. Vì l¨ ðó, ngày
nay khi nghiên cÑu Ph§t h÷c, ph¥n l¾n
ð«u dña vào phß½ng pháp tiªp
c§n này.
I.- H÷c
Thuyªt Phân KÏ Và L¸ch SØ Tß
Tß·ng
Mµt trong nhæng h÷c thuyªt
Phân kÏ n²i tiªng ðßþc các
nhà Ph§t h÷c chuyên môn, ð£c bi®t
là v« Tánh Không lu§n nhß T.R.V.Murti,
Ed.Conze, J.May... ðánh giá r¤t cao, ðó
là h÷c thuyªt cüa Stcherbatsky, mµt nhà
lu§n lý h÷c Ph§t giáo (49).
Trong nhæng trang ð¥u cüa tác
ph¦m "Logic h÷c Ph§t giáo", cûng nhß
trong quy¬n "The Conception of Buddhist Nirvana" (Khái ni®m
v« Niªt bàn Ph§t giáo), ông ðã
có nhæng nh§n ð¸nh chính xác
và toàn di®n v« b¯i cänh l¸ch sØ-tß
tß·ng cüa Ph§t giáo tÕi „n е.
Và theo Stcherbatsky, l¸ch sØ phát tri¬n
cüa Ph§t giáo „n е có th¬ ðßþc
chia thành 3 th¶i kÏ chính cµâng v¾i
mµt s¯ tß tß·ng trung tâm cüa
môÜi th¶i kÏ. Các giai ðoÕn cüa
l¸ch sØ ðßþc b¡t ð¥u và
kªt thúc trong vòng 1.500 nåm, k¬ t×
500 nåm trß¾c Tây l¸ch. Và môÜi
500 nåm là mµt th¶i kÏ, g±m có
: s½ kÏ, trung kÏ và h§u kÏ.
1- Th¶i kÏ thÑ
nh¤t (500 nåm tr.TL)
S½ kÏ - Th¶i kÏ này,
triªt h÷c Ph§t giáo ðßþc g÷i
chung là "Ða nguyên lu§n" - phü ð¸nh
v« Ngã th¬. — ðây, khi nói ðªn
t× Ða nguyên lu§n là nh¢m chï ðªn
cách thÑc phân tích các "pháp"
hi®n hæu trên c½ s· cüa 5 u¦n,
12 xÑ và 18 gi¾i. Và cûng trên
c½ s· cüa các u¦n, xÑ, gi¾i
này, Ph§t giáo hoàn toàn phü nh§n
v« Ngã th¬ b¤t biªn - (Unreality of the Ego).
2- Th¶i kÏ thÑ
hai (500 nåm sau TL)
Trung kÏ - Th¶i kÏ này,
triªt h÷c Ph§t giáo ðßþc g÷i
chung là "Nh¤t nguyên lu§n" - phü ð¸nh
v« pháp - pháp vô ngã (Unreality of the
Elements of existence). Triªt gia xu¤t s¡c trong th¶i
kÏ này là Lu§n sß Long Th÷, ng߶i
xi¬n dß½ng v« tánh Không lu§n
- t¤t cä pháp v¯n không có tñ
tính.
3- Th¶i kÏ thÑ
ba (500 nåm kª tiªp)
H§u kÏ - Th¶i kÏ cüa
"Quan ni®m lu§n", do hai Lu§n sß Vô Trß¾c
(Asanga) và Thª Thân (Vasubandhu) xi¬n dß½ng
triªt h÷c Duy thÑc - t¤t cä pháp
ð«u ðßþc xem nhß là sñ bi¬u
hi®n cüa tâm thÑc, chúng không có
tñ ngã, và do ðó, sñ hi®n hæu
cüa chúng là không thñc (Unreality of the
External world).
Bäng 5 H÷c Thuyªt
Phân KÏ
S½ KÏ (500
nåm tr.TL)
| Dòng triªt h÷c |
Ða nguyên thñc tÕi lu§n |
| "Nhân Không" |
Phü ð¸nh Ngã th¬ (Ego) |
|
Trung KÏ (500
nåm s.TL)
| Dòng triªt h÷c |
Nh¤t nguyên lu§n |
| "Pháp Không" |
Phü ð¸nh Ngã tính
cüa các pháp |
|
|
Triªt gia ð¥u tiên - Long
Th÷ - Tánh Không lu§n
|
H§u KÏ (500
nåm tiªp theo)
| Dòng triªt h÷c |
Duy thÑc |
| Triªt gia xu¤t s¡c |
Vô Trß¾c và Thª
Thân |
| Chü trß½ng |
Tam gi¾i Duy thÑc |
(T¤t cä pháp ð«u
là sñ biªn hi®n cüa Tàng thÑc
Alaya)
|
Trên c½ s· này, chúng
ta th¤y ðßþc b¯i cänh phân kÏ
tß tß·ng cüa Ph§t giáo „n е
khá rõ ràng. Tuy nhiên, giæa th¶i
kÏ thÑ hai (trung kÏ) và thÑ ba (h§u
kÏ) còn có nhæng m¯c l¸ch sØ
tß tß·ng quan tr÷ng, do ðó Stcherbatsky
tiªp tøc phân chia thêm mµt bän phân
kÏ dành cho sñ phát tri¬n cüa tß
tß·ng ÐÕi th×a Ph§t giáo.
Bäng 6
Thª KÖ I
- Hßng Kh·i Cüa ÐÕi Th×a
Dòng triªt h÷c : A lÕi
da và Chân nhß Duyên kh·i cüa Mã
Minh
|
Thª KÖ II
Dòng triªt h÷c : Tánh
Không, Duyên kh·i lu§n do Long Th÷ và
Ы Bà (còn g÷i Thánh Thiên)
thành l§p
|
Thª KÖ III
& IV
Mµt khoäng tr¯ng
|
Thª kÖ V
Dòng triªt h÷c : Duy thÑc
lu§n (Vijnànavàda) cüa Vô Trß¾c
và Thª Thân
|
Thª KÖ VI
Sñ phân hóa giæa phái
Duy thÑc và tánh Không - An Hu® (Sthiramati
và Tr¥n Na (Dingnàga) ðÕi di®n cho phái
Duy thÑc ; Ph§t Hµ (Buddhapalita) và Thanh Bi®n
(Bhàvaviveka) ðÕi di®n cho phái Không
lu§n
|
Thª KÖ VII
H® th¯ng Trung quán do Nguy®t
XÑng (Candrakirti) xi¬n dß½ng và hoàn
thành.
|
Bäng phân kÏ (s¯ 6) trên,
theo h÷c giä J.Takakusu, trong "The Essentials of Buddhism
Philosophy" (50), khoäng tr¯ng cüa thª kÖ thÑ
III và thÑ IV, có th¬ ði«n vào
b¢ng Kiên Hu® (Saramati) và Di LÕc (Maitreya).
Di LÕc và th¥y trñc tiªp ho£c gián
tiªp dÕy Duy thÑc cho Vô Trß¾c. Tuy
nhiên, có l¨ do Di LÕc ðßþc truy«n
tøng b·i quá nhi«u huy«n thoÕi
- có thuyªt nói Ngài là v¸ B±
Tát trên cung tr¶i Ðâu Su¤t, xu¯ng
tr¥n gian dÕy Duy thÑc cho Vô Trß¾c...
- nên v« m£t l¸ch sØ, Stcherbatsky ðã
không ð« c§p ðªn.
T× các h® th¯ng phân
kÏ l¸ch sØ trên, Giáo sß Takakusu
ð«
xu¤t thêm mµt bäng phân kÏ m¾i,
khác h½n, bao g±m 4 th¶i kÏ : Thñc
tÕi lu§n, Hß vô lu§n, Quan ni®m lu§n
và Phü ð¸nh lu§n.
Bäng 7
1- Thñc
tÕi lu§n
Thuµc Ti¬u th×a Hæu tông,
ðÕi bi¬u : thuyªt Nh¤t thiªt hæu
bµ, xác ð¸nh t¤t cä pháp ð«u
có. Phü ð¸nh v« ngã tính (Nhân
Không - Pudgala Sùnyata). Kªt lu§n : Ðây
là thuyªt v« Hæu (Ens).
2- Hß vô
lu§n
Thuµc Ti¬u th×a Không tông,
chü trß½ng "Nh¤t thiªt pháp không"
- phü ð¸nh thñc tính cüa tâm và
v§t. Kªt lu§n : Ðây là thuyªt v«
Không (Non-ens). Harivarman (Ha Lê BÕt Man) (kh. 250-350
tr.TL). — ðây, Hß vô lu§n ð¯i l§p
v¾i Thñc tÕi lu§n.
3- Quan ni®m
lu§n
Thuµc ÐÕi th×a Bán
giáo, chü trß½ng Duy thÑc lu§n, phü
ð¸nh thñc tính cüa t¤t cä pháp,
chï có sñ bi¬u hi®n cüa thÑc. Kªt
lu§n : Ðây là giáo lý v« Hæu
(Ens) và Phi hæu (Non-ens).
4- Phü ð¸nh
lu§n
Thuµc ÐÕi th×a Không
lu§n, chü trß½ng Trung quán lu§n (Madhyamika),
cho r¢ng thñc tÕi có th¬ nh§n thÑc
b¢ng phü ð¸nh t²ng hþp (synthetic negation)
- phü ð¸nh cái phü ð¸nh. ÐÕi
bi¬u là Long Th÷, giáo thuyªt c½ bän
là "Bát b¤t Trung ðÕo". Kªt lu§n
: Ðây là giáo lý v« phi hæu
- phi phi hæu.
|
Trong bäng (s¯ 7) phân kÏ
này, møc ðích cüa Giáo sß Takakusu
là ðßa Không lu§n cüa Harivarman (51)
lên trß¾c Long Th÷ (xem bäng s¯ 8 tiªp
sau).
Trên ðây là mµt s¯
nét c½ bän cüa sñ phân kÏ trong
tiªn trình phát tri¬n cüa l¸ch sØ-tß
tß·ng Ph§t giáo „n е. Nhß thª,
trong su¯t 1.500 nåm này là th¶i kÏ
phát tri¬n hßng th¸nh cüa Ph§t giáo
„n е. Và t× ðó, kéo dài
cho ðªn thª kÖ thÑ XI TL thì Ph§t
giáo „n е r½i vào suy vong. Có ði«u,
chúng ta nên nh¾ r¢ng, trß¾c khi
Ph§t giáo „n е ði vào th¶i kÏ
suy vong, thì m÷i sñ phát tri¬n cüa
nó ðã ðßþc truy«n sang các
nß¾c (theo hai hß¾ng Nam truy«n và
B¡c truy«n) khác. Và t¤t nhiên,
trong sñ truy«n th×a ðó, có cä
nhæng phát tri¬n khác bi®t mà nó
ðßþc näy sinh t× „n е. Trong tr߶ng
hþp này, có th¬ nói tÕi Trung Hoa
là n½i có nhæng bß¾c phát
tri¬n m¾i làm cho n«n Ph§t h÷c tr·
nên hoàn thi®n, ð£c bi®t là quá
trình h® th¯ng hóa các tß tß·ng
d¸ ð±ng ðßþc du nh§p t× Ph§t
giáo „n е. Ði«u này ðßþc
trình bày cø th¬ trong h® th¯ng Phán
giáo cüa Ph§t h÷c Trung Hoa.
II.- H®
Th¯ng Phân Giáo Ph§t H÷c Trung Hoa
Phán giáo cûng có nµi
dung và tính ch¤t nhß phân kÏ, nhßng
ph¥n l¾n nó ðßþc t§p trung vào
h® th¯ng giáo lý, kinh ði¬n. Nªu, nói
mµt cách chính xác thì l¸ch sØ
Phán giáo b¡t ngu±n t× „n е
vào th¶i ðÕi cüa ngài Gi¾i Hi«n
và Trí Quang, hai v¸ Lu§n sß này
ð«u phân chia giáo lý Ph§t giáo
theo ba th¶i giáo khác nhƒau, nhß ðßþc
tìm th¤y trong Pháp tß¾ng tông
(cüa ngài Gi¾i Hi«n) và Tam lu§n tông
(cüa ngài Trí Quang) (52). Tuy nhiên, khi Ph§t
giáo truy«n sang Trung Hoa, thì ph¥n l¾n
ð«u ðßþc hình thành qua hình
thÑc tông phái, và trên c½ s·
cüa môÜi tông phái mà h® th¯ng
Phán giáo ðßþc t² chÑc khác
nhau, theo hình thÑc kh·i nguyên t× „n
е.
H® th¯ng Phán giáo Ph§t
h÷c Trung Hoa, nhß ðã ð« c§p, b¡t
ð¥u t× th¶i ðÕi Nam B¡c tri«u
(53) (cûng g÷i là th¶i ðÕi Løc
tri«u), các nhà Ph§t h÷c ðã
t² chÑc h® th¯ng Phán giáo mà
ð¶i sau g÷i là "Nam tam - B¡c th¤t"
(ba h® th¯ng Phán giáo · phß½ng
Nam và bäy h® · phß½ng B¡c).
Bäng 8
H® Truy«n Th×a
Cüa Long Th÷ · „n е vàTrung Hoa
B± Tát Long Th÷ - B±
Tát Ы Bà - La H¥u La Ða
|
Thanh Møc
|
| Thanh Bi®n - Trí Quang... (·
„n е) |
| иa Bà Ha La Hi«n Thü. |
| Con Vua Sa Xa (· „n е) - Cßu
Ma La Th§p |
|
ÐÕo Dung
Tång Tri®u
Tång Du®
ÐÕo Sinh-Ðàm Tª-ÐÕo
Lãng-Tång Thuyên-Pháp Lãng
Cát TÕng (ho¢ng truy«n
Tam lu§n · phß½ng Nam)
Minh Th¡ng (ho¢ng truy«n TÑ
lu§n · phß½ng B¡c)
|
|
- Ba h® Th¯ng Phán
Giáo — Giang Nam
a)- H® th¯ng mµt
(do Pháp sß H² Khßu S½n C§p l§p
thành - có ba pháp luân :
1- Яn giáo : Kinh Hoa Nghiêm
2- Ti®m giáo :
Hæu tß¾ng giáo
: (11 nåm thuyªt giáo cüa Ph§t sau th¶i
Hoa Nghiêm)
Vô tß¾ng giáo : (12
nåm sau cho ðªn th¶i Pháp Hoa)
Th߶ng trø giáo : (th¶i
Niªt Bàn)
3- B¤t ð¸nh giáo :
Các kinh ði¬n ngoài ð¯n, ti®m nhß
kinh Th¡ng Man, Giäi Thâm M§t...
b)- H® th¯ng hai
(do Pháp sß Tång Ai l§p thành) - có
ba pháp luân :
1- Яn giáo : (nhß h®
th¯ng mµt)
2- Ti®m giáo :
Hæu tß¾ng giáo
: (nhß h® th¯ng mµt)
Vô tß¾ng giáo : (12
nåm sau Phß½ng ÐÆng và Bát Nhã)
бng qui giáo : (th¶i
Pháp Hoa)
Th߶ng trø giáo : (th¶i
Niªt Bàn)
3- B¤t ð¸nh giáo :
(nhß h® th¯ng mµt)
c)- H® th¯ng ba
(do Tång Nhu, Hu® ThÑ, Hu® Quán l§p thành)
- có ba pháp luân :
1- Яn giáo : (nhß h®
th¯ng mµt)
2- Ti®m giáo :
Hæu tß¾ng giáo
: (nhß h® th¯ng mµt)
Vô tß¾ng giáo : (Bát
Nhã)
ºc dß½ng giáo : (Phß½ng
ÐÆng)
бng qui giáo : (nhß
h® th¯ng mµt)
Th߶ng trø giáo : (nhß
h® th¯ng mµt)
3- B¤t ð¸nh giáo :
(nhß h® th¯ng mµt)
B/- B¦y h® Th¯ng
Phán Giáo — Giang B¡c
a)- H® th¯ng mµt
(Ho£c
Sß l§p) - có nåm pháp luân :
1- Nhân thiên giáo : (Ы-v¸-bà-lþi)
2- Vô tß¾ng giáo : (T¸nh
ðµ)
3- Яn giáo : (Hoa Nghiêm)
4- Ti®m giáo : (Phß½ng
ÐÆng)
5- B¤t ð¸nh giáo : (nhß
trß¾c)
b)- H® th¯ng hai
(B± Ы Lßu Chi l§p) - có hai pháp
luân :
1- Tiên giáo bán tñ
: (12 nåm trß¾c - Ti¬u th×a giáo)
2- H§u giáo mãn tñ :
(12 nåm sau - ÐÕi th×a giáo)
Bán tñ và mãn tñ
- dø cho trë con khi m¾i h÷c thì trß¾c
hªt dÕy nØa chæ (tiên giáo bán
tñ), r±i sau ðó m¾i dÕy tiªp
nguyên chæ (h§u giáo mãn tñ).
c)- H® th¯ng ba
(Quang Th¯ng l§p)
H® th¯ng này do ngài Giác
Hi«n, Hu® Quang ð« xu¤t, có 4 tông
:
1- Nhân duyên tông : (thuµc
Ti¬u th×a - Hæu bµ, chü thuyªt TÑ
nhân løc duyên)
2- Giä danh tông : (thuµc Thành
Th§t tông, chü thuyªt Thành Th§t lu§n
: giäng v« Tam giä - Nhân thành giä,
Tß½ng tøc giä, Tß½ng ðãi
giä)
3- Cu¯ng tß¾ng tông :
(h÷c thuyªt Tam lu§n - Nh¤t thiªt pháp
không - Tính Không lu§n)
4- Th߶ng tông : (giáo
lý Hoa Nghiêm và Niªt Bàn)
d)- H® th¯ng b¯n (Ho£c Sß
l§p) - có nåm tông :
1- Nhân duyên tông : (A TÏ
Ðàm)
2- Giä danh tông : (Thành Th§t)
3- Cu¯ng tß¾ng tông :
(Tam lu§n)
4- Th߶ng trø tông : (Niªt
Bàn)
5- Pháp gi¾i tông : (Hoa Nghiêm)
e)- H® th¯ng nåm
(Pháp
Sß · KÏ Xà) - có sáu tông
:
1- Nhân duyên tông : (A TÏ
Ðàm)
2- Giä danh tông : (Thành Th§t)
3- Cu¯ng tß¾ng tông :
(Tam lu§n)
4- Th߶ng trø tông : (Hoa
Nghiêm - Niªt Bàn)
5- Chân tông : (Pháp Hoa)
6- Viên tông : (ÐÕi T§p)
f)- H® th¯ng sáu (Ho£c Sß
l§p) - có hai tông :
1- Hæu tß¾ng ÐÕi
th×a
2- Vô tß¾ng ÐÕi
th×a
g)- H® th¯ng bäy
(Ho£c Sß l§p) - có mµt tông :
Nh¤t âm giáo : (Ph§t
dùng mµt âm thanh thuyªt pháp, chúng
sanh tùy theo ðó mà hi¬u biªt v«
giáo pháp khác nhau).
Trên ðây là ph¥n trình
bày ðÕi cß½ng v« "Nam tam - B¡c
th¤t" - sñ khái lßþc hóa v«
các h® th¯ng phán giáo Ph§t h÷c
Trung Hoa.
C/- H® Th¯ng Phán
Giáo Cüa Các Tông Phái ÐÕi th×a
Khi các tông phái ÐÕi
th×a Ph§t giáo hình thành tÕi Trung
Hoa, thì môÜi tông phái lÕi t²
chÑc h® th¯ng phán giáo ð£c thù
theo tß tß·ng cüa t×ng tông phái.
Theo truy«n th¯ng l¸ch sØ Ph§t giáo
Trung Hoa, các tông phái chính có h®
th¯ng phán giáo ðßþc thành l§p
nhß sau
1- Pháp Tß¾ng
Tông
Tông phái này y cÑ
trên c½ s· cüa kinh Giäi Thâm M§t
r±i ðem giáo pháp cüa Ph§t chia làm
ba pháp luân (ba l¥n chuy¬n pháp luân
cüa Ph§t).
a)- Pháp luân I : Ph§t nói
v« Hæu (Hæu giáo)
b)- Pháp luân II : Ph§t nói
v« Vô (Không giáo)
c)- Pháp luân III : Ph§t nói
v« Trung ðÕo (Trung giáo)
- Hæu giáo là giáo
lý th¶i Nguyên thüy và Bµ phái
- Không giáo là giáo
lý ti«n ÐÕi th×a và ÐÕi
th×a
- Trung giáo là giáo lý
ÐÕi th×a và h§u ÐÕi th×a
* Pháp luân I : Giáo lý
c½ bän là 4 thánh ðª và 12 nhân
duyên
* Pháp luân II : Giáo lý
c½ bän là "Nh¤t thiªt pháp không"
* Pháp luân III : Giáo lý
c½ bän là "Trung ðÕo ðª"
Hai pháp luân ð¥u, Ph§t
nói v« pháp phß½ng ti®n và
b¤t liu nghîa (khª lý, khª c½).
Pháp luân thÑ ba, Ph§t nói v« pháp
liu nghîa - chân th§t t¯i thßþng
- Chü ð« c½ bän là Trung ðÕo
: - 3 tñ tính và 3 vô tính (tam tính
và tam vô tính).
V« kinh ði¬n, ng߶i ð¶i
sau ð¯i chiªu nhß v¥y :
* Pháp luân I : G±m 4 bµ
A Hàm ~ 4 bµ Nikàya
* Pháp luân II : G±m kinh
Bát Nhã (Không tông)
* Pháp luân III : G±m kinh
Giäi Thâm M§t, Hoa Nghiêm...
2- Tam Lu§n Tông
Tông phái này phân chia
giáo pháp cüa Ph§t làm hai tÕng và
ba pháp luân :
Thinh Vån tÕng
B± Tát tÕng
Pháp luân g¯c
Pháp luân ng÷n
Pháp luân ng÷n v« g¯c
- Thinh Vån tÕng : g±m các
kinh A Hàm và Nikàya.
- B± Tát tÕng : g±m
các kinh ÐÕi th×a.
* Pháp luân g¯c : Ph§t
nói kinh Hoa Nghiêm
* Pháp luân ng÷n : Ph§t
nói kinh A Hàm ðªn Phß½ng ÐÆng
* Pháp luân ng÷n v«
g¯c : Ph§t nói kinh Pháp Hoa
H® th¯ng phán giáo này
do Cát TÕng ð« xu¤t (xem bäng s¯
8 và møc chú s¯ 62)
3- Thiên Thai Tông
Tông này chia giáo pháp
cüa Ph§t thành Ngû th¶i, Bát giáo.
|
Ngû th¶i
|
- Hoa Nghiêm
- A Hàm
- Phß½ng ÐÆng (Duy Ma,
Lång Già...)
- Bát Nhã
- Pháp Hoa, Niªt Bàn |
Nåm th¶i tß½ng ßng
v¾i nåm v¸ (cüa kinh Niªt Bàn)
|
Nåm v¸
|
- Sæa tß½i (ngßu nhû)
- Váng sæa (lÕc)
- Váng b½ (sinh tô)
- B½ kªt (thøc tô)
- B½ löng (ð« h±) |
- Ы h± là t¯i thßþng
trong 5 v¸, và kinh Pháp Hoa, Niªt Bàn
ðßþc ví nhß ð« h± - t¯i
thßþng trong các kinh.
Tám Giáo (Bát
Giáo)
4 hóa nghi (Hóa
nghi tÑ giáo) [4 phß½ng pháp giáo
hóa]
1- Яn
2- Ti®m
3- Bí m§t
4- B¤t ð¸nh
|
4 hóa pháp
(Hóa pháp 4 giáo)[4 nµi dung giáo lý
c½ bän]
1 - TÕng giáo
2 - Thông giáo
3 - Bi®t giáo
4 - Viên giáo
|
TÑ giáo
- TÕng giáo : h® th¯ng
kinh ði¬n A Hàm và Nikàya
- Thông giáo : h® th¯ng
kinh ði¬n xuyên thông cä Tam th×a
- Bi®t giáo : giáo lý
ð£c bi®t dành cho ð¯i tßþng ð£c
bi®t, nhß hàng B± Tát, Løc ðµ,
Nh¸ ðª v.v...
- Viên giáo : giáo lý
viên dung - nh¤t th×a, chï cho kinh Hoa Nghiêm,
Niªt Bàn, Pháp Hoa
TÑ nghi
- Яn giáo : giáo lý
ð¯n ngµ, dành cho hàng trí giä
- ÐÕi th×a
- Ti®m giáo : giáo lý
ðßþc giäng tùy theo trình ðµ,
cån c½ (các kinh A Hàm, Phß½ng
ÐÆng)
- Bí m§t : giáo lý ð£c
thù dành cho ð¯i tßþng ð£c
thù (không phäi ai cûng ðßþc nghe
và hi¬u ðßþc)
- B¤t ð¸nh : cùng mµt
giáo lý, cùng mµt pháp hµi nhßng
chôÜ này là ð¯n giáo, chôÜ
kia là ti®m giáo - tùy theo trình ðµ
mà nói.
— ðây, có mµt v¤n
ð«. Tß½ng truy«n, ngû th¶i bát
giáo là do ngài Trí Khäi (54), ð®
tØ cüa Hu® Tß, sáng l§p. Nhßng
h÷c giä Sekiguchi Shindai trong bài viªt "Kh·i
nguyên ngû th¶i bát giáo" (Goji hakkyo kyohanron
no kigen) (xem Taisho daigaku kiyo, tr.1-15 (1975) cho r¢ng chính
TrÕm Nhiên (711-782) là ng߶i h® th¯ng
hóa phán giáo này ?
4- Hoa Nghiêm Tông
Tông phái này do sß
в Thu§n, Trí Nghim và Pháp TÕng
thành l§p. Giáo pháp ðßþc chia
thành 5 giáo, 10 tông.
* Nåm giáo
1- Ti¬u th×a giáo
:
giáo lý cho hàng Thanh Vån, nhß A Hàm,
A TÏ Ðàm lu§n, Thành Th§t lu§n ;
2- ÐÕi th×a s½ giáo
: giáo lý cho hàng ÐÕi th×a s½
c¤p, nhß Trung Quán lu§n, Du Già Sß
иa lu§n... ;
3- ÐÕi th×a chung giáo
: giáo lý cho hàng ÐÕi th×a cao c¤p,
nhß kinh Lång Già, Th¡ng Man... ;
4- ÐÕi th×a ð¯n giáo
: giáo lý cho hàng ÐÕi th×a ßu
tú, nhß Thi«n tông... ;
5- Nh¤t th×a viên giáo
: giáo lý viên dung, t¯i thßþng, nhß
kinh Hoa Nghiêm..., Nh¤t th×a viên giáo
có hai loÕi :
a)- Nh¤t th×a ð±ng giáo
: tß½ng Ñng v¾i Tam th×a (kinh Pháp
Hoa)
b)- Nh¤t th×a bi®t giáo
: khác v¾i Tam th×a (kinh Hoa Nghiêm)
|
Thanh
|
- Loa Khê
- Nghîa T¸ch |
- BØu Vân
- Nghîa Thông |
- T× Vân Tuân ThÑc
- TÑ Minh Trí L |
- T× quang
- Chí Nhân |
- T× Quang
- Ngµ „n |
- Trí Viên
- Khánh Chiêu |
|
* M߶i tông
(10 h÷c thuyªt c½ bän cüa Ph§t giáo
Bµ phái và ÐÕi th×a)
Sáu h÷c thuyªt
cüa Ti¬u th×a :
1- Tông Ngã pháp ð«u
có : thuµc giáo lý cüa еc tØ
bµ, Pháp thßþng bµ, Hi«n v¸
bµ, Chính lßþng bµ, M§t lâm s½n
bµ, Kê dân bµ trong th¶i kÏ Ph§t
giáo Bµ phái.
2- Tông Ngã không pháp
có : thuµc giáo lý cüa Nh¤t thiªt
hæu bµ, Tuyªt s½n bµ, †n quang bµ,
Kinh lßþng bµ.
3- Tông Pháp không khÑ
lai : thuµc quan ni®m "Hi®n tÕi hæu th¬,
quá v¸ vô th¬" cüa Hóa ð¸a
bµ, Pháp tÕng bµ, ÐÕi chúng
bµ, Ða vån bµ, Chª ða s½n bµ,
Tây s½n trø bµ, B¡c s½n trø
bµ.
4- Tông Hi®n thông giä th§t
: thuµc quan ni®m "Chân giä t¸nh hæu"
cüa Thuyªt giä bµ.
5- Tông Tøc v÷ng chân
th§t : Quan ni®m cüa thuyªt Xu¤t thª bµ.
6- Tông Chß pháp giä danh
: Quan ni®m "Tam thª chß pháp giä danh vô
th¬" cüa Nh¤t thuyªt bµ.
B¯n h÷c thuyªt
cüa ÐÕi th×a
7- Tông "Nh¤t thiªt pháp
không" : thuµc ÐÕi th×a thï giáo.
8- Tông "Chß pháp thñc
tß¾ng" : thuµc ÐÕi th×a chung giáo.
9- Tông "Tß¾ng và Tß·ng
ð«u không" : thuµc ÐÕi th×a ð¯n
giáo.
10- Tông "Nhß th¸ - viên
mãn" : thuµc Nh¤t th×a viên giáo
(55).
Trên ðây là các
tông phái có h® th¯ng phán giáo
cø th¬. Còn Thi«n tông, T¸nh ðµ
tông và M§t tông (Chân ngôn tông)
thì h® th¯ng phán giáo không cø
th¬ và cûng khá ða di®n. Tuy nhiên,
v¾i ba tông này, chü yªu là ði
vào tu t§p thñc tin. Do ðó, nªu
l§p phán giáo thì phäi l§p theo mµt
th¬ cách ð£c thù cüa nó.
Riêng v« ph¥n phán giáo
nhß v×a trình bày trên ðây, chúng
ta th¤y lµ rõ mµt ði«u · các
h® th¯ng phán giáo, ðó là sñ
tß½ng quan th¯ng thiªt giæa nh§n thÑc
cüa con ng߶i và chân lý thñc
tÕi. B·i l¨, nh§n thÑc cüa con ng߶i
thì b¤t khä thuyªt - có bao nhiêu
ng߶i thì có b¤y nhiêu nh§n
thÑc khác nhau. — ðây, s¨ không bao gi¶
có b¤t kÏ mµt khuôn mçu tß
duy nào có th¬ dùng cho m÷i ng߶i
; cûng nhß, t¤t cä m÷i ng߶i
ð«u mang giày, nhßng không th¬ có
mµt ðôi giày nào khä dî ðßþc
dùng cho t¤t cä m÷i ng߶i. Vä
lÕi, chân lý thñc tÕi cûng chï
có Mµt, Ðông
phß½ng hay Tây phß½ng, ð«u chï
có Mµt và chï
Mµt
mà thôi. Vì l¨ ðó, v¤n ð«
ðßþc ð£t ra · ðây là
: chân lý luôn luôn, lúc nào, và
· ðâu, cûng bình ðÆng trß¾c
m÷i ng߶i ; và, làm thª nào
ð¬ m÷i ng߶i có th¬ trñc nh§n
ðßþc chân lý ? Ðây là lý
do tÕi sao Ph§t tØ Trung Hoa ð« xu¤t
và t² chÑc các h® th¯ng phán
giáo. Nó xu¤t hi®n nhß là sñ
n¯i kªt các nh¸p c¥u phß½ng ti®n
ð¬ giúp ng߶i sang sông. T× ðó,
ba th×a phân ð¯n, ti®m, quy«n, th§t
t¤t cä ð«u viên dung. Ðây là
phß½ng ti®n thi®n xäo ð¬ môÜi
ng߶i v¾i cån tánh và trình
ðµ khác nhau ð«u có th¬ tu t§p
Ph§t giáo. Có th¬ tóm t¡t ý
nghîa trên qua phát bi¬u cüa Long Th÷
nhß sau : "Nªu không nß½ng tøc
ðª, thì không th¬ ðÕt ðªn
chân lý. Nªu không ðÕt ðªn
chân lý, thì không th¬ hi¬u ðßþc
Ph§t pháp" (56).
[Møc Løc][01][02][03][04][05][06][07][08][Next]