Chß½ng VII
Bän d¸ch
Vi®t ngæ Trung Lu§n
Ghi Chú
V« Bän d¸ch L¶i Vi®t Trung Lu§n
Bän Trung lu§n l¶i Vi®t này
ðßþc d¸ch t× nguyên bän, ðßþc
in trong ÐÕi tÕng kinh/ÐÕi Chính tân
tu, møc s¯ 1564 (Cf.Nos 1565-1567), t§p 30, t× trang
01-30. Ph¥n ðßþc d¸ch là nguyên
vån cüa Trung lu§n do B± Tát Long Th÷
trß¾c tác, không d¸ch l¶i tña
viªt cho Trung lu§n cüa Thích Tång Du®,
và ph¥n s¾ giäi cüa PhÕm Chí
Thanh Møc. Nhß thª, nµi dung ðßþc
d¸ch g±m 27 chß½ng, 446 bài tøng,
môÜi bài có 4 câu nåm chæ. M£c
dù bän Hán d¸ch cüa ngài La Th§p
r¤t bình d¸, sáng tö, nhßng do quá
cô kªt nên khi ð÷c ð¬ hi¬u ðßþc
triªt lý uyên áo cüa nó th§t
không d. Vì v§y, khi d¸ch sang tiªng
Vi®t, nªu d¸ch sang th¬ k® (4 câu nåm
chæ trong mµt bài) thì e r¢ng ð÷c
cûng ðßþc nhßng s¨ không hi¬u
gì hªt. Do ðó, tôi d¸ch thành
vån xuôi ð¬ din ðÕt rõ và
cø th¬ h½n. Ph¥n din ðÕt này
ðßþc cån cÑ vào "t×" ð¯i
chiªu giæa Hán vån và PhÕn vån
ngay trong ph¥n chú thích dß¾i cu¯i
môÜi trang cüa ÐÕi tÕng. Sau ph¥n
d¸ch, tôi trích nguyên vån bän chæ
Hán và PhÕn ð¬ ðµc giä tham
khäo. Và, mu¯n hi¬u Trung lu§n d h½n,
xin m¶i ð÷c các chß½ng I, II, III,
IV, V, VI · ph¥n ð¥u trß¾c khi ð÷c
bän d¸ch.
Và cu¯i cùng, xin nói
thêm, lu§n cüa B± tát viªt là
vô cùng tinh tª. Ð÷c trong quán tß·ng,
h÷a may m¾i có th¬ hi¬u ðßþc.
Ðó là kinh nghi®m thñc tª sau quá
trình nghiên cÑu, phiên d¸ch và
suy gçm.
Do ðó, hÆn không th¬
tránh khöi lôÜi l¥m và sai sót
trong bän d¸ch này. Kính mong ðßþc
sñ chï bäo cüa các b§c cao minh và
sñ hoan hÖ chia së cüa ðµc giä.
Sài Gòn, mùa HÕ '98
Thích Tâm Thi®n
Trung Lu§n
Quy¬n ThÑ Nh¤t
Chß½ng I
Quán
Sát V« Nhân Duyên
(g±m 16 bài tøng)
"Khéo nói
pháp Duyên Kh·i, di®t tr× t¤t cä
hý lu§n; con nay kính l Ph§t, b§c thuyªt
pháp ð® nh¤t".
1- T¤t cä pháp v¯n không
sinh cûng không di®t, không th߶ng cûng
không ðoÕn, không gi¯ng cûng không
khác, không ðªn cûng không ði.
2- Khéo nói
pháp Duyên Kh·i, di®t tr× t¤t cä
hý lu§n; con nay kính l Ph§t, b§c thuyªt
pháp ð® nh¤t.
3- Các pháp không sinh ra
t× tñ tính, cûng không phäi t×
cái khác sinh, không phäi là cùng
sinh kh·i, cûng không phäi là không
có nguyên nhân. T× ðó mà biªt
r¢ng, các pháp là VÔ SINH.
4- Tñ tính cüa các pháp,
không phäi · trong nhân duyên mà sinh
ra, vì bän ch¤t cüa các nhân duyên
là không có tñ tính, nên tha tính
cûng không.
5- Các pháp ðßþc
hình thành ð«u nß½ng tu¥n tñ
vào 4 duyên kh·i, ðó chính là
nhân duyên và vô gián duyên, s·
duyên duyên và tång thßþng duyên,
ngoài b¯n loÕi duyên này, không còn
duyên thÑ nåm nào khác.
6- Quä ðßþc sinh ra t×
các ði«u ki®n (duyên) hay là t×
vô ði«u ki®n ? Trong các ði«u ki®n
ðó ðã sÇn có quä hay là
không sÇn có quä ?
7- Nªu nhß, nhân là yªu
t¯ sinh ra quä, thì yªu t¯ ðó ðßþc
g÷i là duyên ; v§y, khi quä chßa sinh
ra, sao không nói nó là phi duyên ?
8- Do ðó, nªu nói quä
ho£c có sÇn, ho£c không có sÇn
trong các ði«u ki®n - nhân duyên, ð«u
là không th¬ ðßþc.
Vì r¢ng, nªu quä không
có trß¾c thì l¤y gì làm
ði«u ki®n, và nªu quä ðã có
trß¾c thì c¥n gì phäi có ði«u
ki®n ?
9- Nªu quä không phäi là
hæu sinh, cûng không phäi là vô sinh,
và cûng không phäi là hæu sinh hay
vô sinh ; thª thì làm sao mà nói
r¢ng có các ði«u ki®n - nhân duyên
?
10- Quä lúc chßa sinh ra, thì
làm sao có hoÕi di®t, các pháp di®t
thì ðâu có nhân duyên, nên vô
gián duyên cûng không có.
11- Vì thª, nhß chß Ph§t
ðã dÕy, pháp chân th§t nhi®m m¥u,
không n¢m trong các ði«u ki®n - nhân
duyên... thì làm thª nào có các
duyên (nhß s· duyên duyên, tång thßþng
duyên...).
12- Các pháp v¯n không
có tñ tính, nên không có th§t
tß¾ng, nªu mà cho là có, nhß
thª là không ðúng v§y.
13- Rà soát kh¡p nhân
duyên, vçn không tìm ðßþc quä,
nªu · trong nhân duyên th§t tình không
có quä, thì làm sao mà nói là
quä sinh ra t× nhân duyên ?
14- Và, nªu cho r¢ng trong duyên
không có quä, nhßng quä lÕi t×
nhân duyên xu¤t hi®n, thª thì tÕi
sao cái quä ðó không hi®n kh·i
t× phi duyên ?
15- Nªu quä ðßþc sinh
ra t× nhân duyên, nhßng bän ch¤t cüa
nhân duyên lÕi không có tñ tánh
; nªu thª, quä ðßþc sinh ra t× cái
vô tñ tính, chÑ sao lÕi bäo là
t× nhân duyên ?
16- Nhß thª, quä không phäi
sinh ra t× duyên, cûng không phäi t×
phi duyên, cho nên vì thñc ra quä không
có, nên duyên và phi duyên cûng không
v§y !
Chß½ng II
Quán Sát
V« Sñ V§n Hành
(g±m 25 bài tøng)
1- Cái ðã ði không
ði, cái chßa ði cûng không ði. Ngoài
cái ðã ði và chßa ði, cái
ðang ði cûng không ði.
2- Ngay khi nói chuy¬n ðµng
thì có ði, lúc ðó m¾i có
ði ch¾ không phäi lúc ðã ði
hay chßa ði, cho nên chính lúc v×a
m¾i ði là ði.
3- V§y làm sao trong khi ði lÕi
c¥n có sñ chuy¬n ðµng ? Nªu tách
r¶i sñ chuy¬n ðµng, thì không th¬
có lúc ði.
4- Nªu ai ðó bäo r¢ng,
lúc ðang ði là có ði, nhß thª
là sai l¥m ; vì ðã tách hành
ðµng ði, mà vçn có lúc ði,
nªu nhß thª, chï có lúc ði nó
ði mµt mình.
5- Nªu cho r¢ng lúc ði có
ði, thª có nghîa có hai thÑ ði
: mµt là lúc ði ; hai là trong lúc
ði có hành ðµng ði khác næa.
6- Nhß thª, nªu có hai
sñ chuy¬n ðµng, thì phäi có hai
chü th¬ chuy¬n ðµng ; vì l¨, nªu
tách ng߶i ði ra khöi sñ ði, thì
ðµng tác ði không th¬ có ðßþc.
7- Nhß ðã nói, ngoài
ng߶i ði không có ðµng tác
ði ; do ðó, nªu không có ðµng
tác ði, thì làm sao có ng߶i
ði ?
8- Ng߶i ði thì không
có ði, ng߶i không ði cûng không
có ði, ngoài cái ði và không
ði, không có cái ði thÑ ba nào
khác.
9- Nªu quyªt ð¸nh ng߶i
ði có ði, nhß thª là không hþp
lý, vì lìa ðµng tác ði, ng߶i
ði cûng không th¬ có ðßþc.
10- Nªu ng߶i ði có
ðµng tác ði, thì phäi có hai thÑ
ðµng tác ; mµt là ðµng tác
cüa ng߶i ði, và hai là ðµng
tác cüa sñ ði.
11- Nªu cho r¢ng ng߶i ði
có ði, ai nói nhß thª là sai l¥m,
vì cho r¢ng ngoài sñ ði có ng߶i
ði, mà nói là có ng߶i ði
và có ðµng tác ði.
12- Không có hành ðµng
v×a c¤t bß¾c trong cái ðã ði,
không có hành ðµng v×a c¤t bß¾c
trong cái chßa ði, và cûng không có
hành ðµng v×a c¤t bß¾c trong
cái ðang ði ; v§y, hành ðµng v×a
c¤t bß¾c xäy ra · chôÜ nào
?
13- Chßa c¤t bß¾c thì
không có cái ðang ði, và cûng
không có cái ðã ði, trong cái
ðang ði và ðã ði có sñ c¤t
bß¾c thì làm sao cái chßa ði
c¤t bß¾c ?
14- Không có cái ðã
ði, không có cái chßa ði, và cûng
không có cái ðang ði ; vì cä ba
th¶i ð«u không có ði¬m xu¤t
phát ; nhß thª, tÕi sao lÕi có sñ
phân bi®t ?
15- Ng߶i ði thì không
ðÑng yên, ng߶i không ði cûng
không ðÑng yên ; nªu bö cái ði
và không ði, thì ðâu có cái
ðÑng yên thÑ ba nào ?
16- Ng߶i ði mà ðang
ðÑng yên, ði«u này là phi lý
không th¬ có ðßþc ; vì lúc
bö tác ðµng ði, thì ng߶i ði
cûng không có ðßþc.
17- Ðã ði và chßa
ði thì không có ðÑng yên, ðang
ði cûng không có ðÑng yên, t¤t
cä ðµng tác ði, d×ng ð«u ð±ng
nghîa v¾i (sñ) ði.
18- Nªu nói ðµng tác
ði là ng߶i ði, nói nhß v§y
là không ðúng ; nhßng nªu nói
ðµng tác ði khác ng߶i ði, nhß
thª cûng không ðúng.
19- Nªu nói r¢ng ðµng
tác ði chính là ng߶i ði, thì
nhß v§y tác giä và tác nghi®p
là mµt ?
20- Nªu nói r¢ng cái ðµng
tác ði ðó khác bi®t v¾i ng߶i
ði, nhß thª ngoài ng߶i ði lÕi
có tác ðµng ði và ngoài ðµng
tác ði lÕi có ng߶i ði.
21- Nªu ðµng tác ði
và ng߶i ði là hai, khi sñ ð±ng
nh¤t và sai bi®t ðßþc thành l§p,
thì cä hai ð«u b¤t thành, nhß
thª làm sao mà nói là thành ?
22- Do ðµng tác ði mà
biªt ng߶i ði, nhßng không th¬ cho
r¢ng ng߶i ði chính là ðµng
tác ði ; và, vì trß¾c ðó
không có ðµng tác ði, cho nên cûng
không có "ng߶i ði" ði.
23- Do ðµng tác ði mà
biªt ng߶i ði, nhßng không th¬ dùng
mµt ðµng tác nào khác, vì trong
mµt ng߶i ði không th¬ có hai sñ
ði.
24- Nªu quyªt ð¸nh r¢ng
có ng߶i ði, thì không c¥n dùng
ðªn cái ðã ði, ðang ði và
chßa ði. Nªu không quyªt ð¸nh có
ng߶i ði, thì cûng không c¥n dùng
ðªn cái ðã ði, ðang ði và
chßa ði.
25- Tác ðµng ði cho d¥u
là có hay không, ng߶i ði vçn
không dùng ba thÑ ðó ; do ðó,
tác ðµng ði, ng߶i ði và ði¬m
ði ð«u là không.
Chß½ng III
Quán Sát
V« Sáu Tình ThÑc
(g±m 8 bài tøng)
1- Kinh nói, có 6 thÑ tình
thÑc, ðó là : m¡t, tai, mûi lßÞi,
thân và ý ; sáu thÑc này th߶ng
liên h® v¾i sáu tr¥n là : s¡c,
thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp.
2- Con m¡t không th¬ nào
tñ nó th¤y chính nó ; nªu con m¡t
không th¬ tñ th¤y nó, làm sao nó
có th¬ th¤y các v§t khác ?
3- Không th¬ l¤y lØa làm
ví dø ð¬ chÑng minh con m¡t th¤y
các tr¥n cänh, trong cái ði cüa ba th¶i,
ðã giäi ðáp chung v« ý nghîa
này.
4- Con m¡t khi chßa duyên v¾i
các tr¥n cänh, thì không th¬ g÷i
là th¤y ; nªu nói r¢ng con m¡t có
th¬ th¤y, nhß thª là không ðúng.
5- Cái th¤y không th¬
tñ có, cái không th¤y cûng không
có ; và nªu cái th¤y b¸ phá
hüy, thì ng߶i th¤y cûng b¸ phá
hüy.
6- Nói xa r¶i hay không xa r¶i
cái th¤y, ng߶i th¤y cûng không
th¬ thành ; vì không có ng߶i
th¤y, thì không th¬ có sñ th¤y
và cái có th¬ th¤y.
7- Do th¤y và cái ðßþc
th¤y không có, nên thÑc, xúc, th÷,
ái..., và b¯n sñ ch¤p thü..., và
các nhân duyên... làm sao lÕi có
ðßþc ?
8- Tai, mûi, lßÞi, thân,
ý ; âm thanh và ng߶i nghe v.v... cûng
phäi ðßþc hi¬u nhß thª ; t¤t
cä ð«u là không, nhß ðã lu§n
· trên r±i.
Chß½ng IV
Quán Sát
V« Nåm U¦n
(g±m 9 bài tøng)
1- Nªu xa lìa cái nhân
cüa s¡c, thì s¡c pháp không th¬
có ðßþc. Nªu xa lìa s¡c pháp,
thì cái nhân cüa nó cûng không
th¬ có ðßþc.
2- Nªu lìa nguyên nhân
mà có s¡c pháp, thì s¡c pháp
ðó không c¥n ðªn nhân ; nhßng
nªu không có nhân mà s¡c pháp
thành tñu, ði«u ðó không th¬
có.
3- Nªu lìa kªt quä mà
có nguyên nhân, thì ðó là có
nhân mà không có quä, nªu bäo
r¢ng không có nhân nhßng có quä
thì ðó là ði«u phi lý.
4- Nªu trß¾c ðã có
quä thì không c¥n có nhân cüa nó
næa, và nªu trß¾c chßa có quä
thì cûng không c¥n ðªn nhân.
5- Nhßng nªu không có
nhân mà s¡c vçn hi®n hæu thì
ði«u ðó là hoàn toàn phi lý
; vì thª, b§c trí giä không c¥n
phân bi®t là s¡c cüa quä hay nhân.
6- Nªu cho r¢ng nhân và
quä gi¯ng nhau, ði«u ðó là không
ðúng ; nhßng nªu cho r¢ng nhân và
quä khác nhau, thì ði«u ðó cûng
không ðúng.
7- Th÷, tß·ng, hành
và thÑc u¦n...cùng t¤t cä pháp
ð«u nhß s¡c u¦n v§y thôi.
8- Nªu có ng߶i trong lúc
ngh¸ lu§n, không mu¯n dùng "nghîa Không"
ð¬ trä l¶i, thì sñ trä l¶i ðó
b¤t thành, ng߶i trä l¶i và ng߶i
v¤n nÕn nhß nhau.
9- Và, nªu có ng߶i
v¤n nÕn mà không y cÑ vào "nghîa
Không" ð¬ chï rõ sai l¥m cüa ð¯i
phß½ng, thì cuµc v¤n nÕn ðó
b¤t thành, cä hai ng߶i cûng nhß
nhau.
Chß½ng V
Quán Sát
V« Sáu ÐÕi
(g±m 8 bài tøng)
1- Không tß¾ng khi chßa
xu¤t hi®n, b¤y gi¶ không có cái
g÷i là hß không ; nªu hß không
có trß¾c, thì chính nó không
có hình tß¾ng.
2- Cái phi v§t ch¤t này,
không th¬ tìm th¤y · b¤t kÏ
n½i ðâu ; trong các pháp vô tß¾ng,
tß¾ng cüa nó v¯n không tß¾ng
trÕng.
3- Trong cái hình th¬ và
cái không hình th¬, cái hình th¬
không có ði¬m tña ; ngoài cái
hình th¬ và không hình th¬, cûng
không có b¤t kÏ ði¬m tña nào.
4- Vì hình th¬ không có,
nên thuµc tính cüa nó cûng không
có ; do vì thuµc tính cüa nó không
có, nên hình th¬ cûng không có.
5- Vì thª, hi®n tÕi ðã
không có hình th¬ (nång), nên thuµc
tính (s·) cüa nó cûng không ; vì
cä hình th¬ và thuµc tính ð«u
không, nên các ðÕi (v§t) khác
cûng v§y.
6- Nªu nói cái không
t× có mà có, sao không nói cái
có nó t× không ; có và không
ð«u không th§t, ai là ng߶i tri
nh§n cái có và không ?
7- Vì thª, nên biªt r¢ng,
hình th¬ cüa hß không không th¬ nói
có và cûng không th¬ nói không
; không phäi tß¾ng, cûng không phäi
có th¬ bi¬u hi®n ; ð¤t, nß¾c,
gió, lØa và thÑc ð«u là nhß
v§y.
8- Kë mê l¥m ch¤p các
pháp, r¢ng có hình th¬ ho£c không
hình th¬, ðó là sñ không th§t
biªt v« các pháp.
Chß½ng VI
Quán Sát
V« Sñ Ô Nhim Và Ng߶i Ô
Nhim
(g±m 10 bài tøng)
1- Nªu lìa khöi sñ nhim
ô, thì trß¾c ðã có ng߶i
nhim ô ; do có ng߶i nhim ô, t×
ðó m¾i sinh ra sñ nhim ô.
2- Nªu không có ng߶i
nhim ô, thì làm sao mà bây gi¶
có sñ nhim ô. Có nhim ô hay
không nhim ô, ng߶i nhim ô cûng
nhß v§y.
3- Ng߶i nhim ô và
sñ nhim ô, có cùng lúc thì
không th¬ ðßþc, ng߶i nhim và
sñ nhim cùng có, thì không có
sñ tß½ng quan v¾i nhau.
4- Nªu ng߶i nhim và
sñ nhim là mµt, thì mµt ðó
làm sao coi là hòa hþp ; nhßng nªu
ng߶i nhim và sñ nhim là hai,
thì hai làm sao g÷i là hòa hþp
?
5- Nªu là ð±ng nh¤t
vçn có sñ hòa hþp, thì khi r¶i
bö sñ hôÜ tß½ng cûng phäi
có sñ hòa hþp ; và nªu là
sai bi®t mà vçn có sñ hòa hþp,
thì khi tách r¶i sñ hôÜ tß½ng,
cûng vçn có sñ hòa hþp.
6- Nªu khác nhau mà hòa
hþp, thì ng߶i nhim và sñ nhim
là gì ? Trß¾c ðó, ng߶i
và sñ khác nhau, sau ðó m¾i c߶ng
ði®u là hþp ?
7- Nªu trß¾c kia, ng߶i
nhim và sñ nhim có hình th¬ khác
nhau, ðã thành ra hình th¬ khác nhau,
nhß thª làm sao mà nói là có
hòa hþp nhau ?
8- Tß¾ng sai bi®t thì
không th¬ hòa hþp, cho nên mu¯n hòa
hþp, sñ hòa hþp cûng không thành,
mà vçn nói là sai bi®t.
9- Vì cái sai bi®t ðã
không thành, nên cái ð±ng th¬
cûng không thành ; v§y, trong cái sai bi®t
nào mà nói là có cái ð±ng
th¬ ?
10- Nhß thª ng߶i nhim
và sñ nhim, không phäi hòa hþp
cûng không phäi là không hòa hþp
; t¤t cä hi®n tßþng sñ v§t khác
cûng v§y, không phäi hþp cûng không
phäi là không hþp.
Trung Lu§n Quy¬n
ThÑ Hai
Chß½ng VII
Quán Sát
V« Ba Tß¾ng
(g±m 35 bài tøng)
1- Nªu sñ sinh kh·i là
thuµc pháp hæu vi, thì chúng phäi
có ba tß¾ng ; nªu là thuµc pháp
vô vi, thì tÕi sao g÷i nó là pháp
hæu vi ?
2- Ba tß¾ng (sinh, trø, di®t),
ho£c tø ho£c phi tán, ð«u không
th¬ tÕo thành tß¾ng ð£c thù
; thª tÕi sao mà nói, trong cùng mµt
chôÜ ð±ng th¶i có ba tß¾ng
khác nhau.
3- Nªu nói trong sinh, trø
và di®t, môÜi th¬ cách ð«u có
tß¾ng hæu vi ; nhß thª nó tr·
thành vô cùng t§n, và vô cùng
thì không phäi là hæu vi.
4- T× sñ sinh kh·i này
mà phát sinh ra sñ sinh kh·i khác ;
sñ sinh kh·i ðßþc sinh ra t× ngu±n
g¯c, và cái sinh ra t× ngu±n g¯c,
cä hai ðßþc sinh ra t× cái ðß½ng
sinh.
5- Nªu cho r¢ng cái sinh kh·i
và cái ðßþc sinh kh·i ðßþc
sinh ra t× cån bän cüa sñ sinh kh·i,
v§y thì sñ sinh kh·i t× cµi ngu±n
ðó làm thª nào có th¬ sinh ra
ngu±n g¯c cüa sñ sinh kh·i ?
6- Và nªu cho r¢ng, ngu±n
g¯c cüa sñ sinh kh·i nó ðßþc
sinh t× cái khác ; và khi cái ngu±n
g¯c ðó do cái khác sinh ra, thì làm
sao nó có th¬ sinh ra cái khác ?
7- Nªu sñ phát sinh có
th¬ sinh ra ngu±n g¯c, cái phát sinh tñ
nó còn chßa có, làm sao có th¬
sinh ra cái cµi ngu±n cüa sñ sinh thành
?
8- Nªu, khi cái cµi ngu±n
cüa sñ sinh thành ra ð¶i, nó có
th¬ sinh ra m÷i sñ phát sinh, nhßng cái
cµi ngu±n ðó tñ nó còn không
có, làm sao mà sinh ra cái khác ?
9- [L¶i phän bi®n] Thí dø
nhß ng÷n ðèn, nó chiªu sáng
chính nó và chiªu sáng cho nhæng
cái khác nó ; cûng v§y, ð¯i v¾i
các pháp, nó có th¬ v×a tñ
sinh và v×a sinh ra cái khác.
10- [L¶i ðáp] Ngay t× trong
tñ th¬ cüa ng÷n ðèn ðã không
có bóng t¯i ; n½i ng÷n ðèn
xu¤t hi®n cûng không có bóng t¯i,
hüy di®t bóng t¯i thì g÷i là
chiªu sáng, nªu không có bóng t¯i,
thì cûng không có sñ chiªu sáng.
11- Làm thª nào khi ng÷n
ðèn v×a phát sáng mà ðã
phá tan m÷i bóng t¯i ? Ánh sáng
cüa ng÷n ðèn khi m¾i phát ra, hÆn
không th¬ töa k¸p ðªn bóng t¯i.
12- Và nªu ánh sáng
cüa ng÷n ðèn chßa töa k¸p ðªn
bóng t¯i, nhßng nó có khä nång
phá tan bóng t¯i, nhß thª ánh sáng
cüa ng÷n ðèn chï · tÕi mµt
chôÜ mà vçn có th¬ phá tan bóng
t¯i · kh¡p n½i.
13- Vä lÕi, nªu ng÷n ðèn,
v×a có khä nång tñ soi sáng cho chính
nó, lÕi v×a có khä nång soi sáng
cho nhæng cái khác nó, thì bóng
t¯i cûng nhß v§y, nó v×a có khä
nång che t¯i cho chính nó, lÕi v×a
có khä nång che t¯i cho nhæng cái khác
nó.
14- Sñ sinh kh·i cûng v§y,
nªu khi chßa sinh mà ðã có th¬
tñ sinh, và nªu ðã tñ sinh r±i,
thì c¥n gì phäi sinh næa.
15- Sñ sinh kh·i không phäi
ðßþc sinh ra t× cái ðã sinh, cûng
không phäi t× cái chßa sinh, và cái
ðß½ng sinh cûng không ; ði«u này
nhß ðã ðßþc nói · chß½ng
II.
16- Nªu bäo r¢ng các pháp
ðßþc sinh ra t× cái ðß½ng
sinh, ðó là nh§n thÑc sai l¥m ; vì
nªu nhß thª, tÕi sao nói r¢ng khi nhân
duyên hòa hþp thì các pháp ðßþc
sinh ra ?
17- Nªu bäo r¢ng các pháp
ðßþc sinh ra t× nhæng ði«u ki®n
- nhân duyên, thì tính ch¤t cüa nó
là t¸ch di®t ; nhß v§y thì cái
ðß½ng sinh và cái ðßþc sinh,
cä hai ð«u là t¸ch di®t.
18- Giä sØ r¢ng, có mµt
sñ th¬ nào ðó s¨ ðßþc
sinh kh·i, r±i bäo r¢ng pháp có sinh
kh·i ; v§y thì pháp này ðã
có r±i, c¥n gì phäi c¥n ðªn
sñ sinh kh·i næa ?
19- Nªu bäo r¢ng, cái ðß½ng
sinh nó sinh kh·i, nhß v§y chính nó
có khä nång sinh kh·i, thª thì làm
sao lÕi có sñ sinh kh·i nào sinh ra
cái ðß½ng sinh ?
20- Nªu lÕi bäo r¢ng, có
mµt sñ sinh kh·i, nó sinh ra cái sinh
kh·i, nhß thª sñ sinh kh·i là vô
cùng t§n ; ngoài cái ðß½ng sinh,
có sñ sinh, v§y các pháp ð«u
có th¬ tñ sinh.
21- Các pháp không phäi
là có sinh, pháp không cûng không
có sinh, có và không ð«u không
sinh, ði«u này nhß ðã ðßþc
nói r±i.
22- Nªu các pháp ðang trong
th¶i hüy di®t, thì không sinh kh·i ;
nªu các pháp là không có di®t,
ði«u này không th¬ có.
23- Pháp v§n hành thì
không có chôÜ trø, pháp ðÑng
yên cûng không có chôÜ trø,
lúc ðÑng yên nó cûng không có
chôÜ trø, vì không sinh làm sao có
trø ?
24- T¤t cä pháp khi ðang
hoÕi di®t, thì không th¬ nói ðó
là trø ; còn các pháp mà không
có sñ hüy di®t, ði«u này không
th¬ có.
25- T¤t cä sñ v§t hi®n
tßþng trên thª gian này, ð«u thuµc
v« vô th߶ng già nua và tØ
bi®t ; không th¬ có pháp hæu vi nào,
không già côÜi biªn ðµng, mà
có th¬ ðÑng yên.
26- Trø, tñ nó không
có hình thái, cûng không phäi t×
cái khác trø, cûng nhß sinh không
có tñ sinh, cûng không phäi t× cái
khác sinh.
27- T¤t cä sñ v§t hi®n
tßþng, nªu ðã di®t thì không
có di®t, chßa di®t cûng không có
di®t, lúc di®t cûng không có di®t,
vì t¤t cä v¯n vô sinh thì làm
sao có di®t.
28- Nªu t¤t cä pháp là
th§t có ðÑng yên (trø), thì
không th¬ có sñ biªn di®t ; các
pháp dù không có ðÑng yên,
thì cûng không th¬ nói là có
biªn di®t.
29- Pháp khi · hi®n tÕi,
lúc ðó không phäi · trong th¶i
di®t ; nhßng pháp khi · th¶i ði¬m
khác, trong th¶i khác ðó cûng không
có di®t.
30- Nhß t¤t cä các pháp,
không h« có sñ sinh kh·i, vì không
có sñ sinh kh·i, nên cûng không
có sñ biªn di®t.
31- Nªu các pháp là
thñc có tñ tính, thì chính nó
s¨ không có sñ biªn di®t ; trong bän
thân mµt pháp không th¬ nói là
v×a có mà v×a không.
32- Nªu các pháp quä thñc
là không, thì cûng không có di®t
; tï dø nói v« cái ð¥u thÑ
hai, vì nó ðâu có nên không
th¬ ch£t ðÑt ðßþc.
33- Các pháp tñ nó
không có biªn di®t, các ði«u ki®n
chung quanh nó cûng không có biªn di®t
; cûng nhß tñ tß¾ng (A) không sinh,
thì tha tß¾ng (B) cûng không sinh.
34- Nhß thª, khi nguyên lý
cüa sñ sinh kh·i, hình thành và
biªn di®t (sinh, trø, di®t) là b¤t thành,
nên pháp sinh di®t cûng không có, và
do ðó, làm sao có ðßþc pháp
không sinh di®t.
35- T¤t cä ð«u äo hóa
và mµng m¸ nhß trong gi¤c chiêm bao,
nhß sñ giä hi®n cüa thành Càn
Thát Bà. Nói có cái này cái
kia, r±i ch¤p có sinh, trø, di®t ; t¤t
cä ð«u mµng äo nhß thª.
Chß½ng VIII
Quán Sát
V« Tác nghi®p Và tác Giä
(g±m 12 bài tøng)
1- Nªu khÆng ð¸nh là
có tác giä, nhß thª b¤t tác
mà có ð¸nh nghi®p ; nªu khÆng ð¸nh
là không có tác giä, thì b¤t
tác không có ð¸nh nghi®p.
2- Nªu khÆng ð¸nh nghi®p
là vô tác, thì nó không có
tác giä ; nªu cho r¢ng có tác giä
nhßng không có tác nghi®p, thì tñ
thân tác giä không có nghi®p.
3- Nªu th×a nh§n v×a có
tác giä, v×a có tác nghi®p, thì
tác giä và tác nghi®p ð«u r½i
vào lôÜi vô nhân.
4- Nªu ðã r½i vào
vô nhân, thì không có nhân, không
có quä, không có nghi®p ðßþc
tÕo tác (tác nghi®p), không có kë
tÕo ra nghi®p (tác giä) và cûng không
c¥n ðªn sñ tÕo tác (tác pháp).
5- Nªu không có nghi®p,
kë tÕo nghi®p và hành ðµng tÕo
tác, thì không có nghi®p báo, tµi,
phß¾c ; các nhân cüa nghi®p báo,
tµi, phß¾c không có, thì cái
quä cüa nó cûng không có.
6- Nªu không có tµi, phß¾c,
nghi®p báo, thì Niªt bàn cûng không
có, t¤t cä nhæng gì tÕo nên
ð«u nhß hß không, không có quä
báo gì hªt.
7- D¥u ch¡c ch¡n r¢ng kë
tÕo nghi®p là có hay là không, thì
cûng không th¬ tÕo ra cái nghi®p hay
phi nghi®p. Vì r¢ng, nghi®p và phi nghi®p
khác nhau, nên hai thÑ ðó không th¬
có chung mµt chôÜ.
8- Có, không th¬ tÕo thành
không ; không, không th¬ tÕo thành
có ; nªu nói v×a có tác nghi®p
và tác giä là r½i vào lôÜi
l¥m, nhß ðã nói trên.
9- Tác giä không tÕo
nghi®p, cûng không tÕo b¤t ð¸nh
nghi®p ; nªu ch¤p vào nghi®p và b¤t
ð¸nh nghi®p là r½i vào lôÜi
l¥m, nhß ðã nói.
10- Tác giä là ð¸nh
hay b¤t ð¸nh, v×a ð¸nh v×a b¤t
ð¸nh, không th¬ tÕo ra nghi®p ; ðây
là sñ sai l¥m, nhß ðã nói.
11- Nhân vì nghi®p nên
có tác giä, nhân có tác giä
nên có nghi®p ; trong ý nghîa nhß thª,
nghi®p ðßþc hình thành, ngoài
ra, không có lý do nào khác.
12- Nhß trên, tác giä
và tác nghi®p ð«u b¸ ðä phá,
th÷, và th÷ giä cûng nhß v§y
; ð¯i v¾i t¤t cä pháp nên quán
nhß thª ð¬ loÕi tr× kiªn ch¤p.
Chß½ng IX
Quán Sát
V« cµi Ngu°n
(g±m 12 bài tøng)
1- M¡t, tai, mûi... các cån,
kh² ðau và hÕnh phúc... vân vân,
ai s· hæu các pháp nhß thª, thì
g÷i ðó là cµi ngu±n cüa ngã
tính.
2- Nªu không có cái cµi
ngu±n ðó, thì ai là ng߶i s·
hæu cüa m¡t, tai... và các pháp...
vân vân. Vì thª, cho nên biªt r¢ng,
trß¾c ðã có cµi ngu±n - ngã
tính.
3- Nªu, lìa khöi m¡t, tai...
các cån, kh² ðau và hÕnh phúc...
vân vân, trß¾c ðã có cµi
ngu±n - ngã tính, thì do ðâu mà
biªt ðßþc nhß v§y ?
4- Nªu, lìa khöi m¡t, tai...
các cån, mà có riêng mµt cái
ngã - linh h±n ; nhß thª cûng có
th¬ nói r¢ng, lìa khöi cái ngã
- linh h±n, vçn có sñ hi®n di®n cüa
m¡t, tai, mûi, lßÞi... các cån.
5- Nh¶ vào các pháp
mà biªt có ng߶i, nh¶ vào con
ng߶i mà biªt các pháp ; ngoài
các pháp không th¬ có con ng߶i
riêng lë, và ngoài con ng߶i, cûng
không có các pháp riêng lë.
6- Sñ th§t trong các cån,
nhß m¡t, tai, mûi, lßÞi... vân vân,
không h« có cµi ngu±n cüa ngã
tính ; m¡t, tai, mûi... t¤t cä các
cån, do tß¾ng sai khác mà phân bi®t.
7- Và nªu, m¡t, tai, mûi,
lßÞi... các cån, th§t sñ không
có cái ngã tính bên trong, thì
làm sao môÜi cån, nhß m¡t, tai, mûi,
lßÞi... biªt ðßþc tr¥n cänh.
8- Nhß thª, sñ th¤y gi¯ng
sñ nghe, sñ nghe gi¯ng cäm th÷, cho nên
trong t¤t cä các cån thân, c¥n phäi
có mµt cái ngã - linh h±n ?
9- Nªu nhß, th¤y và nghe
khác nhau, thì sñ cäm thø cûng khác,
khi th¤y cûng c¥n nghe, nhß thª c¥n phäi
có nhi«u th¥n thÑc khác nhau.
10- M¡t, tai, mûi, lßÞi...
các cån, các pháp kh² ðau, hÕnh
phúc và cäm thø... vân vân, sñ
hi®n di®n cüa nó là do tÑ ðÕi
mà thành, nhßng bän thân cüa các
ðÕi (ð¤t, nß¾c, gió, lØa)
v¯n không có th¥n thÑc.
11- Nªu các cån, nhß m¡t,
tai, mûi, lßÞi... ; các pháp, nhß
vui sß¾ng bu±n kh²..., bên trong chúng
không có linh h±n, thì các cån
cûng không nên có m£t.
12- Các cån v¯n không
có th¥n h±n, quá khÑ, hi®n tÕi
và v¸ lai cûng không có ; b·i l¨,
ba th¶i ð«u là không, không có
hæu - vô phân bi®t gì hªt.
Chß½ng X
Quán Sát
V« LØa Và Cüi
(g±m 16 bài tøng)
1- Nªu lØa là cüi, thì
tác nghi®p và tác giä là mµt
; nªu lØa không phäi là cüi, thì
ngoài cüi vçn có lØa.
2- Nªu thª, thì lØa luôn
có, chÑ không phäi là ð¯t cüi
m¾i có lØa. V§y, không c¥n ðªn
vi®c ð¯t lØa, nó là lØa tñ
nhiên.
3- LØa ðã không ðþi
ð¯t cüi m¾i có, v§y nó cûng
không phäi là ðßþc sinh ra t× nhân
duyên ; và lØa, v¯n ðã cháy
sÇn, thì không c¥n ðªn ng߶i
ð¯t cüi.
4- Nªu ai ðó bäo r¢ng,
lØa khi cháy là ðßþc ð¯t
cháy, lúc ðó chï có cüi cháy,
v§y cái gì ð¯t, và b¸ ð¯t
?
5- Nªu cüi là cái gì
khác, không th¬ ðªn thiêu ð¯t,
không thiêu ð¯t thì không làm
t¡t, không t¡t có nghîa là th߶ng
tÕi vînh h¢ng.
6- Nªu lØa khác v¾i
cüi, và lØa có th¬ tìm ðªn
cüi, nhß thª chÆng khác gì ng߶i
ðàn ông ðªn v¾i ng߶i ðàn
bà, ng߶i ðàn bà ðªn v¾i
ðªn v¾i ng߶i ðàn ông.
7- Nªu cho r¢ng lØa và
cüi, cä hai tách r¶i nhau, nhß thª thì,
lØa có th¬ ði ðªn thiêu ð¯t
cüi.
8- Nªu nhân n½i cüi mà
có lØa, và nhân n½i lØa mà
có cüi, v§y cái nào có trß¾c
khi lØa và cüi ð«u có ?
9- Nªu nh¶ cüi mà có
lØa, thì lØa ðã có r±i, r±i
m¾i cháy tr· lÕi, nhß v§y trong
cüi không có lØa.
10- Nªu các pháp do nß½ng
nhau hình thành, thì pháp ðã tr·
thành ð¯i ðãi, mà hi®n tÕi
thì không có nhân ð¯i ðãi,
nên cûng không có pháp nào ðßþc
hình thành.
11- Nªu các pháp do nß½ng
vào ð¯i ðãi mà hình thành,
v§y thì, khi chßa hình thành, sao không
có sñ ð¯i ðãi nß½ng nhau
; và nªu ðã hình thành r±i
m¾i có sñ nß½ng tña ð¯i
ðãi, nhß thª thì c¥n gì ðªn
sñ ð¯i ðãi nß½ng tña næa
?
12- Không phäi nhân cüi
mà có lØa, cûng không phäi không
do cüi mà có lØa ; không phäi nhân
lØa mà có cüi, cûng không phäi
không do lØa mà có cüi.
13- LØa ðã không ðªn
t× mµt n½i khác nó, trong lØa cûng
không có lØa, cüi cûng nhß thª,
t¤t cä ð«u gi¯ng nhß chuy®n Ъn
và Ði trong chß½ng II.
14- Cüi chính nó không
phäi là lØa, nhßng tách r¶i cüi
thì không có lØa. LØa không có
trong cüi, cüi cûng không có trong lØa,
trong cüi cûng không có lØa.
15- L¤y cüi và lØa ð¬
nói v« th÷ và ng߶i cäm th÷,
ngoài ra, cûng ð¬ nói v« các pháp,
nhß cái bình g¯m, cái áo... vân
vân.
16- Nªu ai ðó nói r¢ng
có th§t ngã và các pháp ð«u
có tß¾ng sai bi®t, thì nên biªt
r¢ng, nhæng ng߶i nhß thª chßa nªm
ðßþc pháp v¸ cüa Ph§t.
Chß½ng XI
Quán Sát
V« Biên Tª
(g±m 8 bài tøng)
1- ÐÑc Thª Tôn ðã
nói r¢ng : Không th¬ nào tìm ðßþc
cái biên gi¾i cån bän t¯i s½,
vì dòng sinh tØ ðã không có
sñ b¡t ð¥u, cûng không có sñ
kªt thúc.
2- Nªu không có sñ b¡t
ð¥u và kªt thúc, thì khoäng giæa
cüa b¡t ð¥u và kªt thúc làm
sao có ðßþc ; vì thª, khoäng giæa
ðó, trß¾c và sau ð«u không
có.
3- Nªu bäo r¢ng, trß¾c
có sinh thành, sau m¾i già nua và tØ
bi®t, v§y không có già, chªt mà
có sinh, không sinh mà có già, chªt
thì sao ?
4- Nªu bäo r¢ng, trß¾c
có sñ lão tØ, r±i sau m¾i có
sñ sinh ra, nhß thª là tr· thành
vô nhân, không có sñ sinh mà lÕi
có lão tØ.
5- Ba loÕi sinh, lão và tØ
không th¬ cùng có mµt lúc, nªu
khi có sinh lÕi v×a có tØ, v§y cä
hai ð«u không có nguyên nhân.
6- Nªu bäo trß¾c và
sau là mµt thÑ, ði«u ðó không
th¬ ðßþc, thª tÕi sao lÕi hí
lu§n là có sinh, lão, tØ ?
7- T¤t cä pháp nhân-quä,
tß¾ng trÕng và bi¬u hi®n, cäm th÷
và ng߶i cäm th÷ v.v..., là t¤t
cä các pháp v§y.
8- Không chï có · sinh
tØ m¾i không tìm ðßþc biên
tª b²n s½, mà · t¤t cä các
pháp, biên tª b²n s½ ð«u không
có.
Chß½ng XII
Quán Sát
v« Kh± Ðau
(g±m 10 bài
tøng)
1- Nªu quan ni®m r¢ng, kh²
ðau là do chính mình tñ tÕo, ho£c
do nhæng ði«u ki®n khác tÕo, ho£c
do cä hai, ho£c không do nguyên nhân nào
hªt, nhæng quan ni®m nhß thª thì không
ðúng v¾i kªt quä cüa sñ kh²
ðau.
2- Nªu kh² ðau là do chính
mình tñ tÕo, thì nó không phäi
ðßþc sinh ra t× duyên, do thân nåm
u¦n này mà nó sinh ra nåm u¦n
kia.
3- Nªu cho r¢ng, nåm u¦n
này khác v¾i nåm u¦n kia, thª thì
nên nói r¢ng kh² ðau ðßþc sinh
ra t× các u¦n khác.
4- Nªu kh² ðau là do con
ng߶i tñ tÕo, thì lìa các
kh² u¦n ðâu có con ng߶i mà
nói là kh² do mình hay do kë khác
tÕo ra ?
5- Nªu kh² ðau là do ng߶i
khác tÕo, làm liên løy ðªn ng߶i
này, v§y khi xa lìa kh² u¦n, thì
ðâu có con ng߶i nào lãnh th÷
?
6- Nªu kh² ðau là do ng߶i
khác tÕo, làm liên løy ðªn ng߶i
này, v§y khi xa lìa các kh², thì
ðâu có con ng߶i nào tÕo kh²
cho kë khác.
7- Tñ mình gây kh² ðau
ðã không ðßþc, làm sao mà
b¸ kë khác tÕo kh² ðau ; và nªu
ng߶i khác tÕo ra kh² ðau, thì
nó cûng ðßþc g÷i là tñ
tÕo.
8- Không th¬ bäo r¢ng, kh²
ðau là tñ tÕo, vì l¨, pháp chính
nó cûng không th¬ tñ tÕo ; nhß
thª, kh² ðau v¯n không có tñ tính,
thì không th¬ tÕo m÷i sñ kh²
ðau.
9- Nªu kh² ðau ðßþc
hình thành do tñ và tha, có nghîa
là chúng cùng tÕo ; tñ và tha
còn không th¬ tÕo tác, hu¯ng chi là
không có nhân mà tñ tác thành.
10- Không nhæng nói v«
kh² ðau qua b¯n nghîa không th§t nhß
trên, mà t¤t cä sñ v§t hi®n tßþng,
cûng không th¬ hình thành t× b¯n
ý nghîa ðó.
Chß½ng XIII
Quán Sát
v« các Hành
(g±m 9 bài tøng)
1- Nhß trong kinh, ÐÑc Ph§t
ðã dÕy, sñ ch¤p thü vào các
tr¥n cänh là äo hóa không th§t ;
cûng v§y, do hành ðµng ch¤p thü
mà g÷i là hß d¯i.
2- Kë mê l¥m, v÷ng ch¤p
các pháp, là hß d¯i, trong ðó
không có cái gì ðáng ð¬ ch¤p
cä. ÐÑc Ph§t nói lên ði«u này
là nh¢m ð¬ bi¬u th¸ tính Không.
3- Các pháp luôn biªn
ðµng, cho nên biªt chúng là vô
tính, và cái mà g÷i là vô
tính ðó cûng không có, vì t¤t
cä pháp ð«u là không.
4- Các pháp nªu không
có tñ tính, làm sao ðÑa bé,
t× m¾i sinh cho ðªn lúc già, có
nhæng sñ sai khác ?
5- Các pháp nªu th§t có
tñ tính, sao lÕi có sñ sai khác
nhau ; nhßng nªu nó không có tñ tính,
sao lÕi có hình thái sai bi®t ?
6- T¤t cä pháp không
có sai bi®t, pháp sai bi®t, cûng không
có sai bi®t, nhß trë không th¬ biªn
thành già, và già không th¬ biªn
thành trë.
7- Nªu th§t tính cüa các
pháp là sñ biªn ð²i, thì l¨
ra, sæa cûng chính là b½, nhßng
khi tách sæa ra, thì làm gì có
cái khác ð¬ làm b½.
8- Nªu cho r¢ng có mµt
pháp Hæu, thì l¨ ra, cûng có mµt
pháp Vô, nhßng thñc tª ðã không
có cái gì là Hæu, thì làm
sao lÕi có cái Vô ?
9- ÐÑc Ph§t dÕy r¢ng
: Không là ð¬ vin ly các kiªn ch¤p,
nhßng nªu lÕi ch¤p r¢ng có cái
Không, Ph§t ðã không dÕy nhß v§y.
Chß½ng XIV
Quán Sát
V« sñ Hòa Hþp
(g±m 8 bài tøng)
1- Ng߶i th¤y, cái th¤y,
và v§t ðßþc th¤y, cä ba thÑ
có v¸ trí khác nhau, nhß thª ba th¬
này ð«u khác nhau, hoàn toàn không
có th¶i gian nào hòa hþp.
2- Tính c¤u nhim, v§t
c¤u nhim và ng߶i c¤u nhim cûng
gi¯ng nhß thª, bao nhiêu cån tr¥n phi«n
não ð«u cùng mµt lý nhß v§y.
3- Các pháp nªu có th¬
hòa hþp cùng nhau, thì th¤y và
nghe v.v... không khác nhau ; vì sñ sai khác
ðã b¤t thành, cho nên th¤y và
nghe v.v... làm sao hòa hþp ðßþc.
4- Không nhæng có ð¯i
tßþng cüa cái th¤y v.v..., không th¬
tìm ðßþc sñ sai bi®t cüa nó,
mà cho ðªn t¤t cä pháp ð«u
không th¬ tìm th¤y ðßþc sñ
sai bi®t.
5- S· dî có sai bi®t là
do nhân sai bi®t, sai bi®t mà tách r¶i
khöi sñ sai bi®t thì không còn là
sai bi®t. Nªu pháp ðã t× nhân sinh,
thì không khác v¾i nhân.
6- Nªu ngoài sai bi®t vçn
có cái sai bi®t, thì l¨ ra ngoài sñ
sai bi®t vçn có sñ sai bi®t ; nhßng,
khi tách r¶i khöi cái sai bi®t, thì
không còn sai bi®t ; vì thª, nên không
có sai bi®t.
7- Trong sñ sai bi®t không có
tß¾ng sai bi®t ; và, trong không sai bi®t
cûng thª ; vì không có tß¾ng
sai bi®t, nên không có cái này khác
cái kia.
8- Pháp tñ nó không
có sñ hòa hþp, pháp sai bi®t cûng
không có sñ hòa hþp ; cä ba thÑ
: th¶i gian hòa hþp, pháp hòa hþp
và chü th¬ hòa hþp ð«u không
có.
Trung Lu§n Quy¬n
ThÑ Ba
Chß½ng XV
Quán Sát
v« Hß Vô
(g±m 11 bài tøÕng)
1- Nªu cho r¢ng, trong các duyên
có tñ tính, ðó là ði«u
sai l¥m. Tñ tính mà sinh ra t× các
duyên, thì nó là pháp hæu vi, sinh
di®t.
2- Làm sao mà có nghîa
r¢ng, tñ tính là cái ðßþc
tÕo thành ? Tñ tính nó không do
duyên sinh ra, cûng không do cái khác mà
hình thành.
3- Pháp, nªu không có
tñ tính, làm sao có tha tính ; và
nªu tñ tính mà ð¯i lÕi v¾i
tha tính, thì nó cûng là tha tính.
4- Nªu lìa tñ tính và
tha tính, thì làm sao pháp có th¬
hình thành ; các pháp chï hình
thành, khi có tñ và tha.
5- Hæu ðã không hình
thành, thì làm sao có vô ; do ðó
pháp, khi hæu b¸ hoÕi di®t, thì g÷i
nó là vô.
6- Nªu có ai ch¤p r¢ng,
có hæu và vô, có tñ tính
và tha tính, thì kë ðó, không
th¤y ðßþc nghîa chân th§t cüa
pháp.
7- ÐÑc Ph§t di®t cä hæu
và vô, nhß trong kinh nói : Ph§t dÕy
Ca Chiên Diên nên xa lìa kiªn ch¤p
v« hæu và vô.
8- Nªu các pháp th§t có
tñ tính, thì trß¾c và sau ð«u
không biªn ð²i ; nªu có sñ biªn
ð²i, ðó không phäi là th§t tính.
9- Nªu các pháp th§t có
tñ tính, thª tÕi sao lÕi còn biªn
ð²i ; và nªu chúng th§t không có
tñ tính, cûng không th¬ có sñ
biªn ð²i.
10- Quyªt ð¸nh có là
ch¤p th߶ng, quyªt ð¸nh không là
ch¤p ðoÕn ; vì thª, b§c thÑc
giä không nên ch¤p vào sñ có
và không.
11- Nªu ch¤p các pháp
là có ð¸nh tính, không phäi không,
ðó là ch¤p th߶ng, trß¾c
ðã có bây gi¶ lÕi không, nhß
thª là ðoÕn di®t.
Chß½ng XVI
Quán Sát
V« sñ Trói Buµc Và Giäi Thoát
(g±m 10 bài tøng)
1- Nªu cho r¢ng các hành
là sñ ðªn ði, qua lÕi, thì trong
cái th߶ng h¢ng không có sñ
ðªn, ði. Trong vô th߶ng cûng không
có sñ ðªn ði, t¤t cä chúng
sanh ð«u nhß v§y.
2- Nªu cho r¢ng, chúng sanh có
ðªn ði trong nåm u¦n, các xÑ và
gi¾i, thì d¥u có tìm t§n cùng,
nåm u¦n không có ; v§y, ai là kë
ðªn, ði ?
3- T× thân này qua thân
khác, nhß thª qua lÕi là không có
thân ; nªu trß¾c kia không có thân,
thì cûng không có sñ qua lÕi.
4- Các hành nªu ðoÕn
di®t hªt, ði«u này không hoàn toàn
nhß v§y ; và nªu m÷i chúng sinh hoÕi
di®t, thì ði«u này cûng không ðúng.
5- Sñ sinh di®t cüa các
hành, không trói buµc cûng không
giäi thoát, và chúng sinh, nhß ðã
trình bày, không trói buµc cûng
không giäi thoát.
6- Nªu thân này là trói
buµc, v§y sinh thân thì không b¸ trói
buµc ; không có thân cûng không b¸
trói buµc, v§y · ðâu là n½i
trói buµc ?
7- Nªu cho r¢ng sñ trói
buµc có trß¾c ð¯i tßþng
cüa nó, thì l¨ ra, ð¯i tßþng
cüa sñ trói buµc ¤y ðã b¸
trói buµc. Th§t trß¾c không có
cái trói buµc, nhß ðã trình
bày trong ph¦m KhÑ lai.
8- B¸ trói buµc thì
không có sñ giäi thoát, không b¸
trói buµc thì không c¥n giäi thoát,
có trói buµc là có c·i m·,
nhß thª m· và trói là cùng
th¶i !
9- Nªu nói r¢ng, không
ch¤p th÷ các pháp, thì chính
ta s¨ chÑng Niªt bàn, nªu mà nói
nhß thª, lÕi b¸ sñ ch¤p th÷
trói buµc.
10- Không phäi lìa sinh tØ
mà có cänh gi¾i Niªt bàn riêng
bi®t ; nghîa th§t tß¾ng nhß thª,
làm gì có sñ phân bi®t ?
Chß½ng XVII
Quán sát
v« Nghi®p
(g±m 33 bài tøng)
1- Nªu ng߶i có th¬
hàng phøc tâm, làm lþi ích cho
chúng sinh thì ðó g÷i là hành
ðµng t× thi®n, gieo tr±ng quä báo
cho hai ð¶i.
2- ÐÑc Ph§t nói có
hai thÑ nghi®p : tß sinh và nghi®p sinh ra
t× tß sinh, do nghi®p tß¾ng sai khác
mà nói thành nhi«u loÕi.
3- ÐÑc Ph§t nói tß
nghi®p là chï cho ý nghi®p, còn các
nghi®p t× tß sinh tÑc là nghi®p cüa
thân và mi®ng.
4- Thân nghi®p và kh¦u
nghi®p, tác và vô tác nghi®p, trong
b¯n loÕi nhß thª, v×a thi®n v×a
b¤t thi®n.
5- T× th÷ døng sinh ra phß¾c
ðÑc, cûng t× ðó mà sinh ra tµi
lôÜi, t× ý nghi®p có bäy nghi®p
khác phát sinh, có th¬ phân bi®t rõ
tß¾ng trÕng cüa nghi®p.
6- Nªu nghi®p t±n tÕi mãi
cho ðªn khi th÷ quä báo, thì nghi®p
ðó là th߶ng h¢ng. Và nªu
nghi®p không t±n tÕi, tÑc là không
có nghi®p, không có nghi®p thì làm
sao sinh kh·i quä báo ?
7- Cûng nhß sñ tß½ng
tøc cüa m¥m non..., nó ðßþc sinh
ra t× hÕt gi¯ng, t× ðó mà kªt
thành quä, nªu tách hÕt gi¯ng ra, thì
không có sñ tß½ng tøc.
8- T× hÕt gi¯ng mà có
sñ tß½ng tøc, t× sñ tß½ng
tøc mà có quä, hÕt gi¯ng có
trß¾c r±i sau m¾i có quä, nó
không ðoÕn di®t, cûng không th߶ng
h¢ng.
9- Nhß thª, t× s½ tâm
phát kh·i, các tâm pháp tiªp tøc
phát sinh, t× ðó mà sinh ra quä báo,
nªu lìa tâm thì không có sñ
tß½ng tøc.
10- T× tâm mà có sñ
tß½ng tøc, t× sñ tß½ng tøc
nên có quä báo, hÕt gi¯ng nghi®p
có trß¾c r±i quä báo có sau,
nó không phäi là ðoÕn di®t, cûng
không phäi là th߶ng h¢ng.
11- Ðßþc kªt thành
quä báo t¯t ð©p, là do m߶i
nghi®p lành trong sÕch, ð¶i này và
ð¶i sau, hß·ng nåm sñ an lÕc,
ð«u t× nghi®p lành này.
12- Nªu các ng߶i phân
bi®t nhß thª, là r½i vào lôÜi
l¾n ; nói nhß các ng߶i, là
không ðúng nghîa v§y.
13- Nay c¥n nói thêm mµt
l¥n ðúng nhß nghîa cüa nghi®p và
quä báo mà ÐÑc Ph§t và các
Ph§t Bích Chi, cùng chß hi«n thánh
Tång ð«u tán dß½ng.
14- Pháp không m¤t gi¯ng
nhß gi¤y chÑng khoán, và nghi®p thì
gi¯ng nhß s¯ tài sän thiªu nþ, tánh
cüa nó là vô ký, phân bi®t có
b¯n loÕi.
15- Không th¬ ðoÕn tr×
nghi®p, b¢ng hình thÑc th¤y ðÕo
; chï có th¬ ðoÕn tr× nghi®p, b¢ng
sñ hành ðÕo. Nh¶ vào pháp không
m¤t ðó, mà nghi®p dçn ðªn
quä báo.
16- Nªu th¤y ðÕo mà
có th¬ ðoÕn tr×, nghi®p vçn ðªn
tß½ng tñ, nhß thª là vß¾ng
m¡c vào lôÜi l¥m ðä phá các
nghi®p.
17- T¤t cä nghi®p d¥u gi¯ng
hay là khác, ð«u thuµc v« cänh
gi¾i v×a th÷ thân ; b¤y gi¶ quä
báo mµt mình sinh kh·i.
18- Nhß thª hai loÕi nghi®p,
ð¶i này th÷ quä báo, ho£c nói
là ðã th÷ xong, nhßng nghi®p vçn
t±n tÕi.
19- Nªu chÑng quä xong r±i
m¾i di®t hªt nghi®p, ho£c sau khi chªt m¾i
di®t hªt nghi®p, · ðây nên phân
bi®t rõ nghi®p hæu l§u và nghi®p vô
l§u.
20- D¥u là không, cûng
không phäi ðoÕn di®t ; d¥u là có,
cûng không phäi th߶ng h¢ng, nghi®p
và quä báo không bao gi¶ biªn m¤t,
ðó chính là l¶i Ph§t dÕy.
21- Các nghi®p v¯n không
sinh, vì không có ð¸nh tính ; các
nghi®p v¯n không di®t, vì nó v¯n
không sinh.
22- Nªu nghi®p có tñ tính,
ch¡c ch¡n nó th߶ng h¢ng, không
tÕo tác cûng g÷i là nghi®p, vì
ðã th߶ng h¢ng nên không th¬
tÕo tác.
23- Nªu có cái nghi®p không
h« ðßþc tÕo ra, và dù không
tÕo ra nghi®p, nhßng vçn có tµi, nhß
thª thì không c¡t ðÑt ð¶i s¯ng
thanh t¸nh nhßng vçn ch¸u lôÜi b¤t
t¸nh.
24- Nªu nhß phá hüy m÷i
phép t¡c, ngôn ngæ thª gian ; thì
tÕo tµi hay tÕo phß¾c ð«u không
khác nhau.
25- Nªu cho r¢ng nghi®p là
pháp quyªt ð¸nh, có nghîa là
nó có tñ tính, và nhß thª,
khi ðã lãnh th÷ quä báo xong, lÕi
tiªp tøc lãnh th÷.
26- Nªu các nghi®p thª gian
ð«u t× phi«n não mà sinh ra, nhßng
do phi«n não không phäi th§t có, v§y
thì nghi®p làm sao có th§t ?
27- Các phi«n não và
nghi®p báo ðßþc trình bày nhß
là ði«u ki®n - nhân duyên cüa thân
mÕng ; và, bän ch¤t cüa các nghi®p,
phi«n não là không, hu¯ng h± là
thân mÕng.
28- Do b¸ che l¤p b·i vô
minh, và ái døc ràng buµc, nhßng,
tác giä, tác nghi®p và th÷ giä
không ð±ng nh¤t, cûng không sai khác.
29- Nghi®p không phäi t×
duyên sinh, cûng không phäi t× phi duyên
sinh, cho nên nó không có, v§y t×
ðâu sinh kh·i ?
30- Không nghi®p, không tác
giä, thì làm sao có cái nghi®p sinh
ra quä báo ? Và nªu không có quä
báo thì làm sao có kë phäi gánh
ch¸u quä báo ?
31- Tña h± nhß th¥n thông
cüa Ph§t, biªn hóa thành thân ng߶i,
thân ng߶i ðßþc biªn hóa ðó,
lÕi biªn hóa ra ng߶i næa.
32- Ng߶i biªn hóa ð¥u
tiên, g÷i ðó là tác giä ; ng߶i
ðßþc biªn hóa ra, g÷i ðó
là tác nghi®p.
33- Các phi«n não và
nghi®p, tác giä và quä báo, ð«u
nhß huyn hóa, mµng m¸, nhß khói
lØa, tiªng vang.
Chß½ng XVIII
Quán Sát
V« Ngã Và Pháp
(g±m 12 bài tøng)
1- Nªu ngã là do nåm
u¦n hình thành, thì nó thuµc v«
pháp sinh di®t ; nªu ngã khác bi®t v¾i
nåm u¦n, thì nó không phäi là
tß¾ng nåm u¦n.
2- Nªu không có cái g÷i
là ngã, thì làm sao có nhæng thuµc
tính cüa ngã. Vì di®t tr× cái
ngã và cái thuµc tính cüa nó,
nên g÷i là chÑng ð¡c trí tu®
vô ngã.
3- Ng߶i chÑng ð¡c
trí tu® vô ngã, nên g÷i ðó
là ng߶i th§t quán. Ng߶i chÑng
ð¡c trí tu® này là ng߶i
r¤t hy hæu.
4- Ngoài nhân ngã và
các thuµc tính cüa nó b¸ t§n
di®t, thì không có mµt pháp nào
khác, các sñ cäm th÷ cûng ð«u
di®t, th÷ di®t thì thân này cûng
di®t.
5- Khi các nghi®p và phi«n
não t§n di®t, g÷i ðó là hoàn
toàn giäi thoát, vì nghi®p và phi«n
não là không và nhân ngã cûng
không, th¬ nh§p vào thñc tÕi tính
Không, thì m÷i hí lu§n ð«u b¸
t§n di®t.
6- Chß Ph§t khi thì nói
có ngã, khi thì nói vô ngã, th§t
tß¾ng cüa các pháp thì không
phäi là ngã, cûng không phäi là
vô ngã.
7- Th§t tß¾ng cüa các
pháp thì không liên h® gì ðªn
ngôn ngæ và tâm hành, không sinh
cûng không di®t, nhß t¸ch tînh cüa
Niªt bàn vô thßþng.
8- T¤t cä pháp th§t là
không th§t, cûng th§t mà cûng không
th§t, không phäi th§t cûng không phäi
không th§t, ðó chính là l¶i Ph§t
dÕy.
9- Tñ th¬ nghi®m và tñ
mình biªt l¤y, không tùy thuµc vào
kë khác, t¸ch di®t không hí lu§n,
không th¤y khác mà cûng không phân
bi®t, ðó chính là chân th§t tß¾ng.
10- Nªu pháp sinh ra t× nhân
duyên, thì nó không phäi là ð±ng
v¾i nhân và cûng không phäi là
khác nhân ; ðó là chân th§t tß¾ng,
không phäi ðoÕn cûng không phäi
th߶ng.
11- Không phäi ð±ng, cûng
không phäi khác, không phäi ðoÕn,
cûng không phäi th߶ng, ðó chính
là chß Ph§t - Thª Tôn rß¾i cam
l± giáo hóa chúng sinh.
12- Nªu ÐÑc Ph§t không
xu¤t hi®n trong thª gian này, và Ph§t
pháp ðã t§n di®t, thì trí tu®
cüa các v¸ Bích Chi s¨ t× vin ly
mà sinh kh·i tu® giác vô thßþng.
Chß½ng XIX
Quán Sát
V« Th¶i Gian
(g±m 6 bài tøng)
1- Nªu cho r¢ng nhân th¶i
quá khÑ mà có hi®n tÕi và
v¸ lai, v§y hai th¶i hi®n tÕi và v¸
lai, l¨ ra phäi · trong quá khÑ.
2- Nªu cho r¢ng trong th¶i quá
khÑ, không có hi®n tÕi và v¸
lai, thì hi®n tÕi và v¸ lai, tÕi
sao nhân th¶i quá khÑ mà có ?
3- Nªu không phäi nhân th¶i
quá khÑ, thì không có v¸ lai, cûng
không có hi®n tÕi ; nhß thª, thì
không có hai th¶i.
4- Cån cÑ vào ý nghîa
trên, mà biªt r¢ng t¤t cä hai th¶i
; thßþng, trung và hÕ ; mµt và khác...
vân vân, t¤t cä pháp ð«u là
không.
5- Th¶i gian ðÑng yên th§t
không có, th¶i gian ði cûng th§t không
có ; th¶i gian nªu th§t không có, làm
sao nói là có tß¾ng th¶i gian ?
6- Nhân sñ th¬ mà có
th¶i gian, lìa sñ th¬ không còn th¶i
gian ; sñ th¬ còn không phäi là th§t
có, hu¯ng chi là th§t có th¶i gian.
Chß½ng XX
Quán Sát
V« Nhân Quä
(g±m 24 bài tøng)
1- Nªu cho r¢ng, do nhân duyên
hòa hþp mà quä sinh ra, thì trong hòa
hþp ðã sÇn có quä, tÕi sao g÷i
là nó sinh ra ?
2- Quä do các ði«u ki®n
- nhân duyên sinh ra, nhßng nªu trong các
ði«u ki®n - nhân duyên không có
quä, tÕi sao lÕi nói các duyên hòa
hþp sinh ra quä ?
3- Nªu cho r¢ng trong các duyên
hòa hþp ðã có quä, thì trong
các duyên hòa hþp ðó, l¨ ra phäi
có ðü các quä, thñc tª ði«u
này không th¬ có.
4- Nªu quä không có trong
các nhân duyên hòa hþp, thì nhß
thª, quä có th¬ ðßþc sinh ra t×
nhæng cái không phäi là nhân duyên
cüa chính nó.
5- Nªu nhân ðßa ðªn
quä, xong r±i nó biªn m¤t, nhß thª
s¨ có hai nhân : mµt là tác nhân,
hai là di®t nhân.
6- Nªu nhân không cùng
v¾i quä, làm xong chÑc nång cüa nó
r±i biªn m¤t, sau ðó quä m¾i
xu¤t hi®n, nhß thª quä ðó không
có nhân.
7- Nªu nhân duyên hòa
hþp r±i sinh ra quä, nhß v§y cái sinh
và cái ðßþc sinh ð±ng th¶i
mà có.
8- Nªu quä trß¾c ðã
có, sau do các nhân duyên hòa hþp
mà sinh, nhß thª quä ðó không có
nhân, nó n¢m ngoài cái nhân duyên.
9- Nªu nhân biªn thành
quä, nghîa là nhân ði ðªn quä
; v§y, nhân trß¾c ðã có, gi¶
lÕi sinh thêm mµt l¥n næa.
10- Làm sao mà nhân ðã
di®t r±i, lÕi có th¬ sinh ra quä, và
nªu nhân không biªn m¤t n½i quä,
làm sao g÷i là nhân sinh quä ?
11- Nªu trong nhân ðã sÇn
có quä, thì sinh ra quä nào næa ?
Nhân th¤y quä hay không th¤y, trong cä
hai tr߶ng hþp, nhân không sinh ra quä.
12- Nªu trong nhân quá khÑ
có quä cüa quá khÑ, nhß thª,
quä v¸ lai và quä hi®n tÕi, chúng
s¨ không bao gi¶ hþp nhau.
13- Nªu trong nhân v¸ lai có
quä cüa v¸ lai, nhß thª, quä hi®n tÕi
và quä quá khÑ, chúng s¨ không
bao gi¶ hþp nhau.
14- Nªu trong nhân hi®n tÕi
có quä cüa hi®n tÕi, nhß thª, quä
v¸ lai và quä quá khÑ, chúng s¨
không bao gi¶ hþp nhau.
15- Nªu không hòa hþp,
nhân làm sao sinh quä ; nªu hòa hþp,
nhân làm sao sinh quä ?
16- Nªu trong nhân là tr¯ng
không, nhân làm sao sinh quä ? Nªu không
tr¯ng rôÜng, nhân làm sao sinh quä ?
17- Quä, nªu không tr¯ng
rôÜng, thì không th¬ sinh ; quä không
tr¯ng rôÜng, thì không th¬ di®t ;
vì quä không tr¯ng rôÜng thì không
di®t ; và vì quä không tr¯ng rôÜng
nên b¤t sinh, b¤t di®t.
18- Quä tr¯ng rôÜng nên
b¤t sinh ; quä tr¯ng rôÜng nên b¤t
di®t ; và vì nó tr¯ng rôÜng, nên
b¤t sinh, b¤t di®t.
19- Nªu nhân quä là ð±ng
th¬, ði«u này không ðúng ; nªu
nhân quä là sai bi®t, ði«u này cûng
không ðúng.
20- Nªu nhân quä là ð±ng
th¬, thì cái sinh và cái ðßþc
sinh là mµt ; nªu nhân quä là sai bi®t,
thì có nhân duyên và không có
nhân duyên cûng là mµt.
21- Nªu quä, quyªt ð¸nh
là có tñ tính, thì nhân sinh ra
cái gì ? Nªu quä, quyªt ð¸nh là
không có tñ tính, thì nhân sinh
ra cái gì ?
22- Nªu quä, quyªt ð¸nh
là vô tính, nhân s¨ sinh ra cái gì
? Và nªu nhân không sinh ra quä, thì
s¨ không có nhân tß¾ng. Nªu không
có nhân tß¾ng, thì tß½ng
quan v¾i cái gì mà g÷i là quä
?
23- Nªu do các nhân duyên
hòa hþp, mà có sñ hòa hþp,
mà chính sñ hòa hþp s¨ không
có nhân th¬ ; nhân th¬ không có,
làm sao sinh ra quä ?
24- Vì thª, quä không sinh
ra t× sñ hòa hþp hay là không hòa
hþp cüa các ði«u ki®n nhân duyên
; v§y, sñ hòa hþp xu¤t hi®n ·
ðâu ?
Chß½ng XXI
Quán Sát
Sñ sinh Thành Và HoÕi di®t
(g±m 20 bài tøng)
1- Tách r¶i sñ thành
và cµng thành, không có sñ hoÕi
di®t ; tách r¶i sñ di®t và cµng
di®t, cûng không có sñ sinh thành.
2- Quä th§t, nªu không có
sñ sinh thành, thì làm sao có sñ
hoÕi di®t ; cûng nhß không có sinh
mà có tØ, ði«u ðó không
ðúng.
3- Nªu thành và hoÕi
cùng có m£t, thì làm sao v×a thành
và v×a hoÕi cùng mµt lúc, nhß
nói sinh và tØ thª gian ð±ng th¶i
có, là không ðúng.
4- Nªu th§t không có tß¾ng
hoÕi di®t, thì làm sao có tß¾ng
sinh thành ; vì, chßa t×ng có sñ
vô th߶ng nào không n¢m trong các
pháp.
5- Thành và hoÕi cùng
có ðã không thành, lìa thành
và hoÕi cûng không thành, cä hai
thÑ ð«u không ðúng, làm thª
nào mà nói là có tß¾ng
thành ?
6- Trong t§n cùng tìm không
ðßþc tß¾ng thành, trong b¤t
t§n cùng cûng tìm không ðßþc
tß¾ng thành ; trong t§n cùng không
tìm th¤y tß¾ng hoÕi, và trong
vô cùng cûng không tìm th¤y tß¾ng
hoÕi.
7- Nªu cho r¢ng lìa xa thành
hoÕi, thì cûng không có pháp nào
cä ; nªu hi®n không có pháp nào,
thì cûng không có thành hoÕi ·
ðây.
8- Nªu tñ tính cüa các
pháp là không, thì do ðâu mà
nói có thành, hoÕi ; nªu tñ tính
cüa các pháp cûng không phäi là
không, thì cûng không có thành và
hoÕi.
9- Thành và hoÕi, nªu
là mµt cûng không ðúng ; thành
và hoÕi, nªu là hai cûng không ðúng.
10- Nªu cho r¢ng, do n½i m¡t
trông th¤y mà biªt có sñ sinh di®t,
ðó là kë cu±ng si, nói th¤y
các pháp có sinh di®t.
11- Pháp tñ nó không
th¬ sinh ra pháp, cûng không th¬ sinh ra phi
pháp ; t× phi pháp cûng v§y, nó không
th¬ tñ sinh ra nó và sinh ra các pháp.
12- Pháp không th¬ do tñ
sinh, cûng không phäi t× n½i khác
sinh, cûng không phäi do tñ và tha sinh,
làm sao mà nói là có sinh ?
13- Nªu ch¤p thü ð¯i
v¾i các pháp, là r½i vào ðoÕn
kiªn và th߶ng kiªn ; nên biªt r¢ng
các pháp ðßþc cäm th÷ là
th߶ng hay vô th߶ng.
14- Ði vào sñ cäm th÷
ð¯i v¾i các pháp mà không r½i
vào ðoÕn hay th߶ng, là vì do
nhân và quä tß½ng tøc, nên
không ðoÕn cûng không th߶ng.
15- Nªu nhân và quä có
sñ sinh kh·i và hoÕi di®t tß½ng
tøc, thª thì nhân chính khi ðã
ðoÕn di®t r±i làm sao có th¬ tái
sinh ?
16- Nªu tính cüa các pháp
là th߶ng trø, thì l¨ ra không
nên nói ðªn hæu và vô ; Niªt
bàn, di®t tß½ng tøc, tÑc là
r½i vào ch¤p ðoÕn.
17- Nªu ban ð¥u ðã có
sñ hoÕi di®t, thì sao không có sñ
sinh hæu, và nªu lúc ban ð¥u ðã
có sñ sinh hæu và không b¸ hoÕi
di®t, thì cûng không có sñ sinh hæu
sau ðó.
18- Nªu lúc ð¥u có
sñ hoÕi di®t, mà v« sau vçn có
sñ sinh kh·i, v§y có mµt cái ðang
di®t và mµt cái ðang sinh.
19- Nªu sinh và di®t mà
xäy ra cùng lúc, thì chÆng khác
nào nói r¢ng thân nåm u¦n này
chªt ngay khi nó ðang sinh.
20- Không th¬ nào tìm
th¤y sñ tß½ng tøc trong su¯t ba
ð¶i, nªu sñ tß½ng tøc không
có trong ba ð¶i thì làm thª nào
mà nói là có tß½ng tøc
?
Trung Lu§n Quy¬n
ThÑ IV
Chß½ng XXII
Quán Sát
V« Nhß Lai
(g±m 16 bài tøng)
1- Nhß Lai không phäi là
các u¦n, cûng không xa r¶i các u¦n
; Nhß Lai không hi®n hæu trong các u¦n
và các u¦n cûng không có trong
Nhß Lai ; Nhß Lai không · trong các u¦n,
v§y Nhß Lai · ðâu ?
2- Nªu sñ hi®n hæu cüa
Nhß Lai là do các u¦n hòa hþp,
mà các u¦n thì không có tñ
tính ; và nªu không có tñ tính,
làm sao mà nh¶ tha tính ð¬ có
sñ hi®n hæu ?
3- Nªu pháp nh¶ vào tha
tính mà sinh kh·i, thì nó là
phi ngã ; nªu pháp là không có ngã
th¬, sao g÷i là Nhß Lai ?
4- Nªu pháp v¯n không có
tñ tính, thì làm sao mà có tha
tính, xa r¶i tñ tính và tha tính,
do ðâu mà g÷i là Nhß Lai ?
5- Nªu không nß½ng vào
nåm u¦n, mà trß¾c ðã có
thân Nhß Lai, và hi®n tÕi th÷ thân
cüa nåm u¦n, thì g÷i ðó là
Nhß Lai là không ðúng.
6- Vì hi®n tÕi, Ngài
không th÷ các u¦n nào, và cûng
không có pháp nào là Nhß Lai ;
nªu không th÷ u¦n nào hªt, v§y
thì th÷ cái gì ?
7- Nªu Ngài chßa th÷
pháp u¦n nào, thì cái ðßþc
th÷ không th¬ g÷i là th÷, không
có pháp không th÷ nào ðßþc
g÷i là Nhß Lai.
8- Nªu trong cái ð±ng nh¤t
và sai bi®t, ðã không tìm th¤y
ðßþc sñ hi®n hæu cüa Nhß Lai,
thì làm sao mà cho r¢ng Nhß Lai có
m£t trong khi th÷ các u¦n ?
9- Vä lÕi, trong các u¦n
ðßþc th÷, ðã không có tñ
tính, và nªu là không có tñ
tính, thì làm sao có tha tính ?
10- V¾i ý nghîa nhß
trên, mà các u¦n ðßþc th÷,
và ng߶i th÷ các u¦n, cä hai
ð«u là không ; r±i sao lÕi ch¤p
vào cõi không này ð¬ nói là
không có Nhß Lai ?
11- Cái không thì b¤t
khä thuyªt, cái phi không cûng b¤t
khä thuyªt ; cµng, b¤t cµng ð«u
không th¬ nói ðßþc, t¤t cä
chï là giä danh.
12- Ngay cä tß¾ng t¸ch
di®t v¯n không có th߶ng hay vô
th߶ng, v×a th߶ng v×a vô th߶ng,
không phäi th߶ng cûng không phäi
vô th߶ng ; và ngay cä trong t¸ch di®t
cûng không h« có hæu biên hay vô
biên ; v×a hæu biên v×a vô biên,
và v×a không hæu biên, v×a không
vô biên.
13- Kë tà kiªn sâu n£ng,
cho r¢ng không có Nhß Lai, và t¸ch
di®t tß¾ng cüa Nhß Lai, ðem phân
bi®t ch¤p có, cûng là ði«u sai
l¥m.
14- Nhß thª trong tñ tính
không, dù tß duy nhß thª nào cûng
không th¬ n¡m b¡t ðßþc ; thª
nhßng, sau khi Nhß Lai di®t ðµ, lÕi cÑ
phân bi®t có cùng không !
15- ÐÑc Nhß Lai vßþt
qua m÷i hí lu§n, nhßng con ng߶i lÕi
say mê trong hí lu§n ; vì k©t trong hí
lu§n nên m¡t hu® b¸ phá hüy, và
do ðó, không th¬ th¤y Ph§t.
16- Tñ tính cüa Nhß Lai
cûng là tñ tính cüa thª gian, nhßng
tñ tính cüa Ngài là VÔ HÿU,
nên thª gian cûng v§y, không có tñ
tính.
Chß½ng XXIII
Quán Sát
v« sñ ðiên Ðäo
(g±m 24 bài tøng)
1- Do suy tß·ng phân bi®t,
sinh ra tham, sân, si, t¸nh, b¤t t¸nh, ðiên
ðäo..., t¤t cä ð«u t× duyên
sinh ra.
2- Nªu cho r¢ng, do t¸nh hay b¤t
t¸nh mà ðiên ðäo sinh ra ba ðµc
; tham sân si không có tñ tính, nên
phi«n não cûng không th§t có.
3- Nªu cho r¢ng ngã - pháp
là có hay không có, t¤t cä ð«u
không ðßþc, không có ngã thì
các phi«n não cûng không thành,
có không cûng không thành.
4- Ai là ng߶i s· hæu
các phi«n não, là ai cûng không
ðßþc, nªu tách r¶i con ng߶i
mà phi«n não vçn có, thì nó
chÆng thuµc v« ai.
5- Nhß nåm loÕi thân
kiªn, tìm kiªm ngã không ðßþc,
và chúng tìm kiªm phi«n não ·
trong tâm c¤u nhim cûng không ðßþc.
6- T¸nh, b¤t t¸nh, ðiên
ðäo..., t¤t cä ð«u không có
tñ tính, v§y làm sao chï do t¸nh hay
b¤t t¸nh mà sinh ra các phi«n não
?
7- Sáu tr¥n : s¡c, thinh, hß½ng,
v¸, xúc, pháp là ngu±n g¯c cüa
ba ðµc : tham sân si.
8- S¡c, thinh, hß½ng, v¸,
xúc, pháp, tñ th¬ cüa chúng là
không th§t, nó nhß huyn nhß mµng,
nhß thành Càn Thát Bà äo hóa.
9- Nhß thª trong sáu tr¥n
cänh này làm gì có t¸nh hay b¤t
t¸nh, chúng nhß ng߶i trong mµng, nhß
änh · trong gß½ng.
10- Nªu không c§y vào sñ
thanh t¸nh, thì chÆng th¬ có cái b¤t
t¸nh, nhân t¸nh mà có b¤t t¸nh,
do ðó cái b¤t t¸nh là không.
11- Nªu không c§y vào sñ
b¤t t¸nh, thì chÆng th¬ có cái
thanh t¸nh, nhân b¤t t¸nh mà có
thanh t¸nh, do ðó, cái thanh t¸nh là
không.
12- Nªu không có sñ thanh
t¸nh, thì do ðâu mà có lòng
tham ái ? Và nªu không có sñ b¤t
t¸nh, thì do ðâu mà có lòng
sân h§n ?
13- Яi v¾i pháp vô
th߶ng mà ch¤p là th߶ng tÕi,
thì ðó là