-
L¿”C KHÄO
V‹ S¹ TÍCH VÀ Ý NGHÎA LÊ VU LAN
-
Nguyn Phúc BØu T§p
-
M²i nåm, sau l
Ph§t ðän, ng߶i Vi®t Nam thiªt l
R¢m Tháng Bäy r¤t l¾n, còn g÷i
là l Xá tµi vong nhân theo câu ca
dao "Tháng bäy ngày r¢m xá tµi vong
nhân." Ph§t giáo B¡c Tông (ÐÕi
Th×a) thiªt l Vu Lan; l này không th¤y
trong t§p tøc Nam Tông. Bài này tìm
hi¬u sñ tích l Vu Lan, kh·i thüy tÕi
„n е. L Vu Lan theo ðÕo Ph§t vào
Trung Hoa, ðã tr· thành mµt ngày
hµi l¾n t× thành th¸ ðªn thôn
quê. TÕi ÐÕi Hàn, Ðài Loan và
Vi®t Nam, cho ðªn bây gi¶ hàng nåm
dân chúng không quên ngày R¢m Tháng
Bäy. Riêng tÕi Nh§t Bän là n½i
các t§p tøc Ph§t giáo, cho t¾i cß¾i
thª kÖ Hai mß½i vçn còn giæ
nguyên v©n truy«n th¯ng, l Vu Lan ðßþc
t± chÑc r¤t tr÷ng th¬. Kéo dài
b¯n ngày, b¡t ð¥u ngày m߶i
ba, mãn ngày m߶i sáu tháng Bäy.
Chúng ta s¨ khäo sát các chi tiªt cüa
ngày l Ph§t ð©p ð¨ này. Chúng
ta cûng s¨ tìm cách giäi thích nguyên
do cüa bu±i l tôn giáo ðÕi chúng
này trong ph¥n sau bài.
L Bon Vu Lan tÕi
„n е. Vì sao có l Bon Vu Lan?
L Vu Lan tÕi
Trung Hoa
-
Ph§t giáo ÐÕi
th×a · Trung Hoa b¡t ð¥u thiªt l Vu
Lan dß¾i th¶i Nam B¡c tri«u vào thª
kÖ thÑ Sáu. Tài li®u cû nh¤t
tìm th¤y trong Ph§t T± th¯ng chí
ghi là l ðßþc thiªt vào ngày
R¢m Tháng Bäy nåm 538 TL. Vua Vû ðª
nhà Lß½ng ðªn l Ph§t tÕi
Ðông Ðài Tñ và dâng l Vu
Lan. Nhßng l Vu Lan ngày ðó chï dành
cho vua chúa và qúy tµc thiªt l trong
các ngôi chùa l¾n, chßa phäi là
mµt d¸p hµi hè cüa dân gian. Phäi
ch¶ ðªn hai tråm nåm sau, dß¾i tri«u
Ð߶ng Thái Tôn m¾i th¤y trong
Thích Th¸ ký c± lßþc ghi rõ
ngày l Vu Lan, tháng Bäy nåm 766 TL, ðßþc
thiªt trong tri«u có l rß¾c Ki®u
Ph§t vào cung ðình, và sau ðó
ðem trßng bày Xá lþi tÕi Quäng
An Môn cho dân chúng chiêm ngßÞng.
T× ngày ðó l Vu Lan m¾i thành
ra mµt ngày l cho ðÕi chúng tham gia.
аng th¶i, ý nghiã cüa ngày Vu Lan
cûng thay ð±i nhß ta s¨ th¤y ·
sau.
-
Khoäng giæa thª
kÖ thÑ Tám, vào ð¶i Ð߶ng,
có mµt v¸ pháp sß „n е tên
là Amoghavajra, tinh thông giáo lý nhà
Ph§t, mu¯n ðÕo Ph§t t§p quán nhi«u
h½n vào truy«n th¯ng xã hµi Trung
Hoa tôn tr÷ng vi®c th¶ cúng t± tiên,
nên thay ð±i ý nghîa cüa ngày
Vu Lan, làm thành ngày l hß¾ng v«
t¤t cä vong h°n nhæng ng߶i ðã
chªt vì loÕn lÕc, chiªn tranh, chªt
không có con cái th¶ tñ, chªt vì
nghèo ðói; danh t× Ph§t g÷i chung là
ngÕ quÖ. Cûng vào th¶i kÏ này
g÷i là Th¸nh Ð߶ng, ðÕo Ph§t
tr· nên cñc kÏ hßng th¸nh, cho nên
cách thiªt l Vu Lan cûng ð±i thay. Ъn
r¢m tháng Bäy, trong m÷i gia cß và
tÕi chùa, dân gian xây ðàn, làm
chay ð¬ cúng vong h°n; ð°ng th¶i ngoài
cµng ð°ng, n½i các chùa l¾n lÕi
có tøc l® t± chÑc chßng bày
các bäo v§t th¶ tñ ðÑc Ph§t,
nhß là di tích cüa ðÑc Ph§t (ví
dø, Xá lþi là di v§t nhøc thân
cüa ðÑc Ph§t ðñng trong bình ðá,
bình ng÷c) ðem t× „n е sang, ho£c
là các b±n kinh chép b¢ng chæ Sanskrist
hay Pali, kh¡c trên ðá, ð¨o trên g²,
chép trên lá cót, lá g°i...) cho
dân chúng ðßþc phép chiêm ngßÞng.
аng th¶i nhà chùa lÕi khuyªn khích
các gia ðình giàu có tham gia cuµc
tri¬n lãm b¢ng cách chßng bày các
cüa riêng trân châu d¸ bäo cho khách
th§p phß½ng t× xa ðªn thß·ng
ngoÕn. Khách ði xem trong tïnh, ngoài tïnh
ðªn dñng l«u · trên ð¤t chùa,
và t± chÑc các bu±i ca vû, hát
tu°ng, thi ðua tranh tài võ ngh®, thi ðua
khoe tài n¤u nß¾ng các món chay
làm l cúng Ph§t và thªt ðãi
ng߶i ð°ng ðÕo. T× ðó mà
có ý nghîa thiêng liêng "ÐÕi
hµi Vu Lan," xá tµi cho nhæng linh h°n chªt
b¸ nghi®p ðày ð÷a và c·i
m· cho nhæng linh h°n s¯ng vui tß½i,
hành thi®n.
-
ÐÕi sß Amoghavajra
hi¬u rõ là ðÕo Ph§t t× „n е
vào Trung Hoa phäi vßþt qua cái ði«u
chß¾ng ngÕi cån bän là truy«n
th¯ng luân lý Trung Hoa t× lúc m¾i
khai sáng, dña trên n«n täng hiªu ðÕo:
Nguyên thüy, ðÕo Ph§t dÕy xu¤t
thª, t× ch¯i gia ðình ð¬ hß¾ng
t¾i giäi thoát nghi®p. T× ch¯i vþ
con tÑc là ch¯i bö cái sÑ m®nh
n¯i dõi giòng h÷ ð¬ cúng gi²;
t× ch¯i gia ðình tÑc là bö cha
m© không nuôi dßÞng. Ng߶i Trung
Hoa khó lòng mà ch¤p nh§n giáo
lý nhà Ph§t chü trß½ng nhß v§y.
-
Ь giäi quyªt
chß¾ng ngÕi ðó, ðÕo Ph§t
phäi t§p quán vào xã hµi vî
ðÕi cüa Trung Hoa b¢ng ba phß½ng cách.
ThÑ nh¤t là d¸ch thu§t và din
giäi các bµ kinh Ph§t liên h® ðªn
chæ hiªu, ðã có sÇn r¤t nhi«u
trong kinh ði¬n Sanskrist và Pali v×a m¾i du
nh§p vào nß¾c Tàu, ð¬ chÑng
minh là giáo lý Ph§t cûng n£ng chæ
hiªu không kém truy«n th¯ng Trung Hoa. Phß½ng
cách thÑ hai là thiªt l§p mµt s¯
kinh ði¬n m¾i do các ðÕi sß „n е
và Trung Hoa rút ý trong kinh ði¬n nhà
Ph§t viªt ra, chú tr÷ng vào hiªu ð¬.
Phß½ng cách thÑ ba còn siêu vi®t
h½n næa. Chæ hiªu c± truy«n cüa
ng߶i Trung Hoa chï gi¾i hÕn trong phÕm
vi gia ðình: cha m© ông bà. Chæ hiªu
cüa nhà Ph§t bao g°m ng߶i s¯ng và
ng߶i chªt: nhæng ng߶i ðã
chªt trong bao nhiêu ð¶i trß¾c (t±
tiên), rµng h½n næa là nhæng ng߶i
ðã chªt cô quä không ng߶i
cúng tª, và chính ngay nhæng ng߶i
ðang s¯ng vì trä nþ kiªp trß¾c.
Chæ hiªu theo quan ni®m nhà Ph§t bö cái
quan ni®m cá nhân và gia ðình ð¬
bao trùm hoàn vû, lÕi còn ði vào
chi«u sâu th¶i gian. Ý ni®m hiªu ð¬
cüa ðÕo Ph§t vßþt lên b§c siêu
ðÆng, ðáp Ñng v¾i nhu c¥u hß¾ng
thi®n và hß¾ng linh cüa con ng߶i.
-
Ta thØ lßþc
qua kinh ði¬n ð¬ dçn chÑng cø th¬
nhæng ði«u nói trên. жi H§u
Hán, An Thª Cao (An Shih-Kao) d¸ch trß¾c
tiên hai bµ kinh liên h® ðªn chæ hiªu:
Kinh Thi-Ca-Vi®t Løc Phß½ng L, và kinh
Phø Mçu Ân Nan Báo. Tiªp theo ð¶i
Ngû ðÕi, ðÕi sß Tân Pháp
Tß d¸ch bµ kinh Ph§t Thuyªt Thi®n Sinh
TØ. Hai bµ kinh cån bän cüa tr߶ng
Ph§t giáo Nguyên thüy là Tr߶ng
A Hàm và Trung A Hàm, ðßþc d¸ch
ra Hán vån t× thª kÖ B¯n và Nåm
cûng nh¡c lÕi l¶i dÕy cüa ðÑc
Ph§t v« chæ hiªu.
-
Thª nhßng mu¯n
ð« c§p ðªn v¤n ð« hiªu ð¬
trong ðÕo Ph§t, ta phäi ð÷c ðªn
hai bµ kinh cån bän là bµ Kinh "B° Tát
Thi®n TØ" nói ðªn mµt ng߶i
con có hiªu tên là Thi®n TØ và
bµ Kinh "Vu Lan B°n" do ðÕi sß Pháp Phong
d¸ch dß¾i ð¶i Tây T¤n, nói
ðªn sñ tích Møc Ki®n Liên, mµt
v¸ ðÕi ð® tØ cüa ðÑc Ph§t.
-
Kinh B° Tát Thi®n
TØ do mµt nhà sß vô danh d¸ch ra
Hán vån dß¾i ð¶i Tây T¤n,
ðßþc chùa Trung Hoa xem là b±n kinh,
nhßng th§t sñ là trích ra trong Truy®n
Ti«n Thân cüa ðÑc Ph§t (Jataka). Thi®n
TØ (Sanskrit là Syama; Pali, Sama) là mµt v¸
b° tát ðã tình nguy®n ð¥u thai
làm con mµt c£p vþ ch°ng ðui mù
ðã phát nguy®n t× bö ð¶i s¯ng
phù du n½i thành th¸, ðªn ·
mµt hang núi ð¬ tu t§p. ÐÑa con l¾n
lên r¤t có hiªu v¾i cha m© và
ðem cha m© vào · trong mµt hang núi
ð¬ thñc hi®n ði«u nguy®n ß¾c.
Mµt hôm Thi®n TØ ðµi chiªc áo
da nai xu¯ng su¯i l¤y nß¾c. Nhà vua
ði sån qua ðó, tß·ng l¥m là
thú, b¡n mûi tên ðµc vào chàng
trai. Thi®n TØ n¢m ch¶ chªt, không oán
h§n nhà vua, cho là mình chªt vì
nghi®p, nhßng tiªc thß½ng vì còn
cha m© già không ai nuôi dßÞng. Ông
và bà cø già mò ðªn xác
Thi®n TØ. Ng߶i cha ôm ð¥u con truy«n
h½i th·, ng߶i m© ð£t mi®ng
vào vªt thß½ng c¯ hút ch¤t
ðµc ra. Trong c½n ðau ð¾n h÷ nguy®n
c¥u ðÑc Ph§t cÑu ðµ. TÑc thì
Ph§t Quán Thª Âm hi®n ra, chæa lành
vªt thß½ng cho Thi®n TØ, và ð°ng
th¶i cÑu cha m© Thi®n TØ khöi mù
loà. Cu¯n kinh kªt lu§n b¢ng l¶i dÕy
cüa ðÑc Ph§t là hiªu ð¬ s¨
th¡ng m÷i ði«u kh± äi. Câu chuy®n
này r¤t ph± thông trong dân gian Trung
Hoa. Chuy®n Thi®n TØ còn ðßþc nh¡c
lÕi trong hai b±n kinh là "Løc е
Th§p Kinh" và "Pháp Uy¬n Châu Lâm."
Th¥y Huy«n Trang (Ð߶ng Tam TÕng) cûng
có thu§t lÕi chuy®n Thi®n TØ trong sách
"ÐÕi Ð߶ng Tây Vñc Ký".
-
Sang ð¶i T¯ng,
chuy®n Thi®n TØ ðßþc hoàn toàn
Trung Hoa hóa, tr· thành mµt trong hai mß½i
b¯n mô hình cüa Nh¸ Th§p TÑ Hiªu
và Thi®n TØ ðßþc ð±i tên
là Yªn TØ, chi tiªt câu chuy®n ðßþc
ð£t vào mµt cänh vñc Trung Hoa h½n.
-
Chuy®n hiªu cüa
Møc Liên tä trong kinh Vu Lan B°n lÕi càng
ph± thông h½n trong các nß¾c Á
Ðông theo Ph§t giáo ÐÕi Th×a. Kinh
Vu-lan-b°n do ðÕi sß „n ðµ Pháp Phong
(Dharmaraksha, Ðàm-ma-la-sát, phiên âm chæ
Nho) d¸ch vào cu¯i ð¶i Tây T¤n.
B±n kinh này liên h® trñc tiªp v¾i
l Vu Lan, nµi dung cüa b±n kinh lÕi còn
trình bày rõ ràng h½n quan ni®m
cüa ðÕo Ph§t v« chæ hiªu, ta ðã
nói · ðoÕn trên.
-
Ý ni®m xu¤t
thª cüa ðÕo Ph§t, bö nhà ði tu,
không tr÷n hiªu ðÕo v¾i cha m©,
ðßþc Kinh Vu Lan giäi töa và ng߶i
Trung Hoa cùng v¾i các dân tµc khác
· Á Ðông ðã n°ng nhi®t ch¤p
nh§n phß½ng cách giäi thích nhß
v§y. — Trung Hoa ngày ðó, sñ tích
Møc Ki®n Liên ðßþc ph± c§p
quanh nåm trong nhân gian, không nhæng trong chùa
vào ngày l lÕc, mà · kh¡p
m÷i n½i, trong nhà thành câu hát
ru em, ngoài chþ thành bài vè cho ng߶i
hát x¦m, tÕo nên mµt loÕi vån
chß½ng g÷i là bi«n vån. Ð¥u
thª kÖ Hai mß½i, khi khám phá ra các
ðµng th¶ Ph§t tÕi Ðôn Hoàng
(Tân Cß½ng) ng×½i ta tìm ðßþc
nhi«u b±n bi«n vån này, nhß là
"Møc Ki®n Liên bi«n vån," "Møc Ki®n
Liên Løc Kh·i" và bµ "ÐÕi Møc
Ki®n Liên Minh CÑu Mçu Kiªn Vån t¸nh
ðµ." Các tài li®u này ð«u
ðßþc trß¾c bÕ trong sách "Ðôn
hoàng trích yªu løc" cüa chánh phü
Trung Hoa Dân Qu¯c ¤n hành tÕi B¡c
Kinh nåm 1931. Các b±n chánh ðã b¸
ng߶i Âu châu chiªm ðoÕt, ðem
giæ tÕi Bibliothèque Nationale de Paris và British
Museum.
-
Sñ tích Møc
Liên ðßþc k¬ rõ v¾i ð¥y
ðü chi tiªt trong ba tài li®u nói trên,
và t× ngày ðó làm ð« tài
cho nhi«u tác ph¦m vån h÷c ngh® thu§t
tÕi Trung Hoa. Quan tr÷ng h½n hªt là mµt
tác ph¦m ngh¸ lu§n (ðßþc kinh
ði¬n nhà Ph§t xªp vào bµ Lu§n)
cüa ðÕi sß Tông M§t. N½i ðây
ta c¥n nói rõ h½n là ông xu¤t
thân t× quý gia v÷ng tµc, t× nhö
h÷c ðÕo Kh±ng r¤t uyên thâm,
và tr· thành mµt b§c chân tu theo
ðÕo Ph§t. Ông dña trên Kinh Vu Lan ð¬
l§p lu§n, so sánh chæ hiªu giæa ðÕo
Kh±ng và ðÕo Ph§t. Theo ông, ðÕo
Ph§t không khác ðÕo Kh±ng, ð£t
v¤n ð« hiªu ðÕo lên hàng
ð¥u. Kinh Ph§t t× „n е sang "g°m có
Kinh (là l¶i dÕy cüa ðÑc Ph§t)
và Lu§t là gi¾i hÕnh cüa ng߶i
tu Ph§t. Kinh ð« ra nguyên t¡c và trí
hu®; Lu§t ð« ra phép t¡c ð¬ hành
trì. Lu§t có cä hàng vÕn ði«u,
nhßng ði«u cån bän là hiªu ðÕo."
Ông dçn chÑng b±n kinh PhÕm Võng
(ðßþc xem là kinh Lu§t cån bän cüa
Ph§t giáo ÐÕi th×a): "Khi ðÑc Ph§t
giác ngµ dß¾i cây B° ð«,
Ngài công b¯ lu§t Pratimoskha (tùy thu§n
giäi thoát) cho ng߶i tu ðÕo b°-tát,
và lu§t này dña trên n«n täng
hiªu ðÕo."
-
Tông M§t cho r¢ng
Nho giáo dÕy chúng ta s¯ng xÑng ðáng
ð¬ thanh danh lÕi cho con cháu ð¶i sau,
nhßng chính Ph§t giáo lÕi dÕy ta
ði«u nh§p thª là truy«n bá lòng
t× bi nhân ái cho thª h® hi®n tÕi
ðang s¯ng chung quanh ta. Nho giáo dÕy l nghi,
chÆng hÕn ngày gi² ngày Tªt phäi
sát sanh ð¬ làm gi² t± tiên; ðÕo
Ph§t hiªu sinh h½n, dÕy ta c¥u nguy®n nhßng
không sinh sát. Tông M§t còn ði xa h½n,
ð« quyªt là ðÑc Ph§t ngày
xßa bö ngôi ði tu chính là vì
"mu¯n báo hiªu cho cha m©, không mu¯n
cha m© kiªp kiªp b¸ tr¥m luân."
-
L§p lu§n dña
trên kinh Vu Lan ð¬ trình bày quan ði¬m
cüa ðÕo Ph§t ð¯i v¾i chæ hiªu,
nhß Tông M§t và các nhà h÷c
Ph§t th¶i b¤y gi¶ ch¡c ch¡n ðã
tháo gÞ ðßþc r¤t nhi«u các
m¯i dè d£t cüa gi¾i nho sî ð¯i
v¾i ðÕo cüa Thích Ca. Do ðó mà
vào ð¶i Th¸nh Ð߶ng, lúc ðÕo
Ph§t thâu hút toàn bµ nhân dân
Á Ðông và Trung Hoa, ng߶i ta ðã
thiªt l Vu Lan nhß là mµt ngày hµi
chánh, ð¥y ý nghiã tôn giáo và
xã hµi.
L Vu lan và
l trung nguyên.
-
Mµt ði«u th߶ng
gây th¡c m¡c cho ng߶i h÷c Ph§t
là sñ trùng hþp giæa l Vu Lan và
l Trung Nguyên. Xã hµi nông nghi®p Trung
Hoa buµc ng߶i nông dân lam lû su¯t
nåm tr× ra ba d¸p nghï ng½i giäi trí:
ð¥u nåm có l Thßþng Nguyên,
giæa nåm có l Trung Nguyên, và cu¯i
nåm l HÕ Nguyên. Mµt s¯ nhà nghiên
cÑu v« vån minh Trung Qu¯c khÆng ð¸nh
ngu°n g¯c cüa ba bu±i l trên xu¤t
t× ðÕo Lão, hß¾ng m÷i hoÕt
ðµng nhân sinh v« thiên nhiên. Vào
d¸p ð¥u nåm, ng߶i nông dân
vui s¯ng hµi hè ðình ðám su¯t
tháng giêng; vào cu¯i nåm lÕi nô
nÑc nghênh tiªp nåm m¾i. Ng߶i
Tàu thiªt l HÕ Nguyên vào r¢m
tháng M߶i. Giæa tháng Bäy là
th¶i kÏ n¡ng bÑc nh¤t trong nåm, cûng
là lúc nông dân g£t hái mùa
màng v×a xong, nên có c½ hµi t±
chÑc hµi hè ðình ðám làm
l Trung Nguyên. Khí tr¶i n¡ng ¤m, ng߶i
Tàu ði t× làng này sang thôn khác
thåm viªng h÷ hàng và bÕn bè,
biªu xén qùa cáp. L Trung Nguyên thành
ra mµt c½ hµi th¡t ch£c ð¶i s¯ng
gia tµc và cµng ð°ng.
-
Lúc ðÕo Ph§t
vào Trung Hoa, sÇn có tính cách linh
ðµng t§p quán, lÕi g£p môi tr߶ng
thu§n ti®n là ng߶i Trung Hoa r¤t chuµng
thñc tª, ghép ba bu±i l trên thành
ra ba ngày l Ph§t: Thßþng Nguyên, Trung
Nguyên và HÕ Nguyên. L Vu Lan thành
ra trùng hþp v¾i l Trung Nguyên. Nhà
chùa ngày ðó r¤t giàu có,
cung c¤p cänh trí cho sinh hoÕt cµng ð°ng
trong d¸p Trung Nguyên, và vào ngày r¢m
thiªt l Ph§t n½i chánh ði®n. T§p
tøc này t× Trung Hoa theo ðÕo Ph§t
sang Nh§t B±n, ngày Trung Nguyên g÷i là
Chugen, l cúng cô h°n, ta s¨ nói ·
sau.
L Vu Lan có
t× „n е hay xu¤t kh·i tÕi Trung Hoa
?
-
Ð÷c kÛ nhæng
tài li®u · trên v« g¯c tích l
Vu Lan · „n е và Trung Hoa do các h÷c
giä m¾i cüa tr߶ng „n е và
tr߶ng Nh§t B±n trình bày, ng߶i
h÷c Ph§t nhß chúng ta không th¬ tñ
ki«m chª ð¬ ð£t câu höi là
l Vu Lan ðã th§t có tÕi „n е
t× ngày xa xßa trß¾c Thích Ca chång,
hay là l Vu Lan chï là mµt sän ph¦m
do nhu c¥u ho¢ng dß½ng ðÕo Ph§t lúc
ðÕo Ph§t vào Trung Hoa. Vª thÑ nh¤t
cüa câu höi "trß¾c Thích-ca có
l Vu-lan không" có l¨ r¤t hþp lý,
vì tÕi các qu¯c gia s¯ng trong vån
minh „n е và cùng th¶ ðÕo Ph§t
nhß Miªn Ðy®n, Thái Lan, Cam B¯t, Lào,
Nam Dß½ng... không th¤y thiªt l Vu
Lan. Tuy nhiên ði«u th¡c m¡c này d
giäi ðáp. T§p tøc th¶ cúng ng߶i
khu¤t vãn ðã có trong kinh V® Ðà,
trß¾c ðÑc Ph§t cä nghìn nåm,
t¤t nhiên phäi ðßþc tiªp tøc
trong th¶i Ph§t giáo · „n е, và
vçn t°n tÕi cho ðªn ngày nay tÕi
„n е.
-
Vª thÑ hai cüa
câu höi, ta thØ ð£t lÕi cho g÷n
và d hi¬u: Kinh Ullambana Sutra do ðÑc Ph§t
thuyªt, ðßþc d¸ch qua tiªng Hán,
hay chï là sän ph¦m cüa tín ð°
ðÑc Ph§t khi ði truy«n giáo sang Trung
Hoa ?
-
Nªu ta cån cÑ
trên b±n tài li®u v« thß møc
quan tr÷ng nh¤t cüa kinh ði¬n Ph§t giáo
do ðÕi sß Bunyo Nanjio soÕn thäo Catalogue
Chinese Translation of The Buddhist Tripitaka, Oxford 1883, Kinh Ullambana
Sutra ðßþc ghi là ðã chép qua
vån tñ dß¾i th¶i Ph§t giáo Nguyên
thüy và sau, ðßþc d¸ch qua Hán
ngæ. Nhßng có ba ði¬m nghi v¤n mà
các h÷c giä tr߶ng ÐÕi th×a
Nh§t B±n nêu lên, ð« ngh¸ phäi
nghiên cÑu lÕi. ThÑ nh¤t là v«
niên l¸ch và xu¤t xÑ cüa cu¯n
kinh và cá nhân cüa d¸ch giä. Kinh
ði¬n nhà Ph§t ðßþc t±ng kê
vào nhi«u b±n t±ng thß møc (catalogue),
và cu¯n kinh Ullambana Sutra ðßþc tìm
th¤y trong b±n t±ng thß møc Xu¤t
Tam tÕng Ký t§p, Quy¬n IV, ¤n hành
vào khoäng th¶i gian 445-518 TL. Không có
tên d¸ch giä, chï ghi ð½n s½ mµt
giòng: "Không th¤y danh tánh d¸ch giä."
Cu¯n t±ng thß møc tiªp theo L¸ch ðÕi
tam bØu ký ghi cu¯n kinh, lÕi có tên
ng߶i d¸ch là ðÕi sß Dharmaraksa
(Ðàm-ma-la-sát, còn g÷i là Pháp
Phong), s¯ng dß¾i ð¶i Tây T¤n.
Chï mµt tín hi®u là hai b±n t±ng
thß møc g¥n nhß ðß½ng th¶i
mà mµt b±n có tên d¸ch giä,
mµt b±n không, cûng ðü ð¬ cho
ð¶i sau nghi ngÕi.
-
Ði¬m nghi v¤n
thÑ hai do chính cu¯n kinh tÕo nên. T×
ullambana ðßþc d¸ch là vu-lan-b°n. Ullam
có nghiã là ðäo huy«n, treo ngßþc,
phiên âm thành vu-lan, nhßng t× chæ
bana qua chæ b°n (là chiªc thuy«n, chiªc
khay ðñng thñc ph¦m) tuy có l¶i giäi
thích cüa ðÕi sß Tông M§t và
nhæng ði¬m dçn chÑng, ta vçn th¤y
khó thöa mãn ðßþc ði«u ðòi
höi suy lu§n duy lý.
-
Ði¬m nghi v¤n
quan tr÷ng h½n hªt là nµi dung b±n
kinh. Ngoài b±n Vu Lan B°n Kinh do Dharmaraksa d¸ch,
ta còn tìm th¤y trong ðÕi t§p Pháp
Uy¬n Châu Lâm mµt bän d¸ch thÑ
hai v¾i tña ð« Báo Ân Phø Mçu
Kinh, không có tên d¸ch giä. Ph¥n ð¥u
cüa hai b±n d¸ch không th¤y ði¬m
nào khác nhau. Duy ph¥n kªt cüa b±n
d¸ch hai Báo Ân Phø Mçu Kinh ch¤m
dÑt · ch² ông Møc Ki®n Liên sau
trai gi¾i vào hÕ ba tháng (t× r¢m
tháng Tß cho ðªn r¢m tháng Bäy),
dâng thñc ph¦m hß½ng hoa cho tång
ðoàn xin giúp l¶i c¥u nguy®n, và
nh¶ v§y bà m© ðßþc xóa tµi
ð÷a ðày. B±n d¸ch thÑ nh¤t,
Kinh Vu Lan b±n Kinh, dài h½n b±n thÑ
hai, có thêm ðoÕn ông Møc Ki®n
Liên c¥u xin ðÑc Ph§t cho t¤t cä
cha m© t± tiên cüa chúng sinh ðang b¸
ð÷a ðày, nªu có con cái hiªu
thäo biªt dâng l Vu Lan c¥u xin chuµc tµi,
cûng s¨ ðßþc xóa tµi. ÐÑc
Ph§t ðã phán quyªt y theo l¶i xin.
-
Nhß v§y, các
dæ ki®n v×a trình bày trên dçn
ðªn kªt lu§n là Kinh Vu Lan B°n nh¤t
ð¸nh ðã ðßþc ðÑc Ph§t
thuyªt vào th¶i kÏ nguyên thüy. Vì
nhu c¥u ho¢ng pháp phäi thích Ñng vào
b±n tính chuµng thiªt thñc cüa ng߶i
Trung Hoa, ph¥n phø løc chi tiªt · ðoÕn
sau ðã ðßþc thay ð±i khi phiên
d¸ch tÕi Trung Hoa.
L Vu Lan tÕi
Nh§t B±n
-
Nß¾c Nh§t
B±n ngày nay ðÑng vào hàng ð¥u
trong kÖ nguyên vån minh h§u kÛ ngh®, ðßþc
s¡p hÕng t¯i ßu trong các lãnh vñc
ti«n phong nhß ði®n toán, tín hi®u...
Và cûng không có mµt dân tµc
nào nhß ng߶i Nh§t, ði mau và ði
trß¾c nhßng vçn giæ t¯i ða nªp
s¯ng c± truy«n ðã có t× m¤y
nghìn nåm trß¾c.
-
L Vu-lan tÕi Nh§t
g÷i là l Bon, viªt t¡t chæ urabon,
còn viªt là urambon. Trß¾c Thª-chiªn
II, Vu-lan Bon là ngày l công l§p, công
s· và tr߶ng h÷c ðóng cØa,
nhân công ðßþc nghï vi®c ån
lß½ng. Hai ngày l quan tr÷ng nh¤t
trong nåm là ngày Nguyên ðán và
ngày Vu Lan Bon. Tß·ng c¥n nh¡c lÕi
là nß¾c Nh§t ðang dùng dß½ng
l¸ch nhßng vài ð¸a phß½ng và
trong các chùa vçn giæ âm l¸ch.
Tøc l® khuyªn khích nhæng ng߶i
ði làm ån xa gia ðình trong d¸p Nguyên
ðán và Vu Lan phäi tr· v« nhà
sum h÷p và dâng l cúng t± tiên.
Vì v§y mà vào hai d¸p l l¾n
ðó các phß½ng ti®n chuyên ch·
tß nhân hay công cµng ð«u t¤p
n§p kèn k©t t× cu¯i tháng Sáu
cho ðªn giæa tháng Bäy.
-
Cho ðªn ngày
nay, trong các cµng ð°ng truy«n thông
ð£c bi®t · vùng quê, dân chúng
chu¦n b¸ l Vu Lan Bon t× ngày m°ng mµt
tháng Bäy. Trong m²i gia cß ng߶i Nh§t
ð«u có mµt bàn th¶ Ph§t g÷i
là Budsudan. Ð¥u tháng Bäy, ng߶i
ta ð£t trß¾c bàn th¶ Ph§t mµt
chiªc bàn vong Shoryodana, trên bàn vong ð£t
bài v¸ ð¬ ðón tiªp hß½ng
linh ng߶i qúa vãn. Ngày m°ng Bäy
g÷i là ngày Nanoka Bon, gia chü hay ng߶i
trß·ng tµc ði m· cØa mä (tÑc
là quét d÷n, làm cö) và làm
l tÕi ngôi mµ gia tiên, và t×
ngôi mµ v« ðªn nhà träi mµt
giây väi tr¡ng g÷i là bommichi ð¬
chï l¯i cho ng߶i chªt tr· lÕi
nhà. Trên l¯i ði nhi«u n½i còn
treo ðèn l°ng · m²i khúc r¨ cho vong
h°n khöi lÕc, và m²i gia cß tÑ
b« th¡p ðèn l°ng treo quanh máng x¯i.
Nhi«u gia ðình ý tÑ h½n, ðem
cúng cä ngña, cä xe kªt b¢ng r½m,
ho£c b¢ng gi¤y, b¢ng hoa quä ð¬ cho
ng߶i chªt dùng làm phß½ng ti®n
tr· lÕi nhà. Ngày 13 g÷i là ngày
"ðón vong h°n" (Mukac Bon), ngoài mµ và
trên bàn vong chßng ð¥y hoa ð©p g÷i
là Bonbana. Lúc xª chi«u, ð¯t ðèn
ngoài cØa tiªp ðón vong h°n. LØa
này giæ cho ðªn ngày 16, g÷i là
ngày "tin ðßa vong h°n" (Okuri Bon). TÕi
mµt vài ð¸a phß½ng lÕi còn
có tøc l® nhäy múa Vu Lan g÷i là
Bon odori, chào m×ng t± tiên tr· lÕi
nhà sum h÷p v¾i con cháu m²i nåm
mµt l¥n. Sau Thª chiªn II, ð¬ phát tri¬n
kÛ ngh® du l¸ch, l® nhäy múa Bon odori
ðßþc t± chÑc r¤t ð©p và
tr÷ng th¬.
-
Nhß trên ðã
nói, ng߶i Trung Hoa theo t§p tøc „n е
thiªt l Vu Lan, biªn ð±i thành ra bu±i
l chuµc tµi cho t± tiên riêng m²i
gia ðình. V« sau, ý ni®m t× bi cüa
ðÕo Ph§t phát tri¬n mÕnh, l Vu Lan
hß¾ng v« ng߶i chªt nói chung,
không riêng trong gia ðình.
-
Ng߶i Nh§t
ðem l Vu Lan vào nß¾c Nh§t dß¾i
th¶i næ hoàng Suiko và phát huy rõ
h½n cái ý ni®m t× bi hiªu sinh cüa
ðÕo Ph§t. Ch°ng cüa næ hoàng Suiko
là Thánh ÐÑc Thái TØ tr¸ vì
t× nåm 574 t¾i nåm 622 TL. Ông là
ng߶i phát huy ðÕo Ph§t l¾n mÕnh
tÕi Nh§t, ðßa Ph§t giáo lên làm
qu¯c giáo. Nåm 606, næ hoàng chï dø
cho t¤t cä chùa chi«n trong nß¾c
thiªt l Vu Lan, và tiªp tøc m²i nåm.
Ng߶i Nh§t cûng theo ðÕo Ph§t Trung
Hoa thiªt l Trung Nguyên, g÷i là Chugen,
nhßng biªn ð±i có quy t¡c h½n.
TÕi Nh§t, l Vu Lan Bon ðßþc phân
bi®t hai ph¥n: l cúng t± tiên trong gia
ðình, và l cúng cô h°n. L
cúng cô h°n có tên là Segaki-e, có
nghiã là dâng thñc ph¦m cho linh h°n
b¸ phiêu bÕt ðói khát, là mµt
ngày l Ph§t riêng bi®t, th߶ng không
có ngày nh¤t ð¸nh, nhßng v«
sau thiªt vào d¸p Vu Lan, l¤y mµt ngày
trong b¯n ngày urabon làm l.
-
Giæa thª kÖ
M߶i chín, Thiên hoàng Minh Tr¸ canh
tân nß¾c Nh§t. Công cuµc duy tân
và kÛ ngh® hóa buµc phäi giän d¸
hóa các hµi hè ðình ðám,
nên l urabon và sagaki-e ngày nay biªn thành
l chung.
-
Nß¾c Nh§t
phú c߶ng hi®n tÕi có khuynh hß¾ng
tr· lÕi ð¶i s¯ng tinh th¥n và tôn
giáo. Ta hãy nghe giáo sß Kenneth Chen, vi®n
ÐÕi h÷c Princeton, nói v« l Vu Lan
tÕi Nh§t ngày nay ("Buddhism, The Light of Asia," Barron,
New York 1978, ng߶i viªt phöng d¸ch trang 263).
"Trong m²i gia ðình, dân chúng chßng
d÷n bàn th¶, dâng cúng hoa quä và
thÑc ån ð£c bi®t cho vong h°n. Chiªu
träi ra giæa sân, ð£t các món
ån nhß mì sþi, chè kê, canh bí
ngô, canh dßa gang, cá h¤p. Ðúng ngày
m߶i ba, lÕi cúng mµt món chè
trôi nß¾c ð£c bi®t ð¬ tiªp
ðón khách vong h°n m¾i v«. Ngày
hôm sau m߶i b¯n, cúng chè khoai và
cà h¤p trµn mè. Ngày m߶i
låm hay m߶i sáu cúng tin, có
c½m ðùm lá sen, và chè b÷c
nhân ð§u. M²i ngày, hß½ng ðèn
trên bàn th¶ không ð¬ løi, luôn
luôn châm thêm hß½ng hoa trà nß¾c.
Vào ngày m߶i ba, khi b¡t ð¥u l,
ng߶i trong nhà ði viªng và th¡p
ðèn trên mµ, ð°ng th¶i th¡p ðèn
· c±ng nhà, hàm ý dçn ð߶ng
cho vong h°n biªt l¯i tr· lÕi nhà hß·ng
cúng ph¦m. Ngày m߶i låm cúng
tin, cûng th¡p ðèn g÷i là ðèn
tÕm bi®t tin ðßa vong h°n. TÕi các
làng xóm g¥n sông lÕch và h°
bi¬n, th߶ng có ng߶i chªt vì
sông nß¾c, lÕi có l® s¡m các
thuy«n bé tí hon, ð£t cúng ph¦m
lên trên và th¡p ðèn ðem thä
xu¯ng giòng nß¾c. Cái hình änh
ðèn th¡p trên c±ng nhà, tiªp
v¾i ánh sáng le lói trên con thuy«n
tí hon dß¾i sông trôi xa theo ng÷n
nß¾c, tiêu bi¬u cho cái ý ni®m
g¡n li«n ng߶i s¯ng thñc tÕi
v¾i ng߶i ðã ra ði vào cõi
hß vô."
Bài sßu khäo
nhö bé này chï hoàn t¤t khi b±
túc ðßþc vi®c tìm hi¬u l Vu
Lan tÕi Vi®t Nam. Nªu chúng ta thØ ð£t
qua bên cái m£c cäm sô-vanh, chúng
ta phäi nh§n thÑc là các tài li®u
nghiên cÑu xã hµi và tôn giáo
cüa quê hß½ng ta r¤t nghèo nàn.
Su¯t mµt thª kÖ s¯ng dß¾i sñ
ðô hµ cüa ng߶i Pháp, tiªp
theo là mµt cuµc chiªn tranh huynh ð® tri«n
miên, có m¤y ðü phß½ng ti®n
và thì gi¶ ð¬ tìm h÷c c£n
k¨ nhæng sinh hoÕt tôn giáo nhß v¤n
ð« nhö nêu ra · ðây là l
Vu Lan. — Hà Nµi hi®n nay có mµt vi®n
Nghiên cÑu Khoa h÷c Xã hµi (ch¡c
phäi có ph¥n cho tôn giáo), · ngoài
nß¾c các phß½ng ti®n ch¤t xám
và v§t ch¤t càng ð¥y ðü h½n,
ta hy v÷ng trong tß½ng lai s¨ ðßþc
ð÷c và h÷c mµt tác ph¦m khäo
cÑu t߶ng t§n v« l Vu Lan Vi®t Nam.