Ln ܩng

l v nm Nhm Dn (1782), thng Mnh Xun, nin hiu Cnh Hng th 43. Bui y nh sng xun sng du, hoa c ua ti. Ti trong nh U trai; trܧc sn vi ba cy tr hoa, kt qu, ngm hng mang tuyt, nh mt tri chiu xin ngang, to nn nhng bng hnh ta cc b phi ni sng Tng (Tng phi) ngi qu. Nhng con rn mi ui nhau chy tng n. Thnh thong mi hng l bay qua. Chn ty vin, trong ao phng lng, c nhn nh nh ln ln xung m hp ly bng trng hoc nut ly ln sng. Nhng con chim oanh hay ht, do chn tnh ca tri ph cho, thi thܩng ti nhng ch c bng mt m nhy nht tung tng. Lc y ti dt tiu ng tro ln ni, a mt ngm khi my, bit bao hng th ! Li th cu nh Nghinh Phong, hoc gy n cm trong nh "t huyn", hoc džc sch nh "Ti qung", hoc chi c nh "Di chn" ri ng ti . Ty tm th vui, ngy ngy thung say sa mi quay v.

Ngy 12 thng y, thy hai ngܩi dch mc ca quan th trn bn x sai ti. Va mi vo trܧc sn h ni rng : "Bn quan knh mng." Ti cha bit l vic g, m giy ra coi th thy hai o vn th.

Bc th th nht l bn sao t ch, truyn rng ni san bnh phin Trch Trung Hu vng ch truyn cho quan th trn Ngh An l Cn Lnh Hu hy tm hi tnh danh ngܩi con ca tin thܮng th h L huyn ܩng Ho, x Liu X; ngܩi con l L Hu Trc, tc gi l Chiu By, hin ng qu m huyn Hng Sn, x Tnh Dim. Ch cn truyn cho trn binh tc khc n v kinh Ǯi mnh.

Ch truyn nm Cnh Hng th 42, thng 11 ngy 29.

Bc th hai do chnh quan th trn vit, t li mng, i lܮc ni rng k s chn hoang vu mt sm danh thu Cu trng, hn ci tin trnh vn l s nh bܧc khn k, cn thm rng Vng mnh khng Ǯi thng nga, nt trong ngy phi ln ܩng i trn Vnh Hng, ni y trn binh NJu sn sng ch n Nj ra i. Ngܩi mang th cn ni ring rng : "Vic ny do quan Chnh ܩng NJ c Nj coi bnh ng cung Vng Th t b au nng t lu; vic chng nh, ngy m phi gp ܩng m i". Ti nhn thy c s ny rt li hi, ly lm kinh hi, ngܩi nh ngc nh si gi lu. Ngܩi nh nghe thy vy, k hiu ti v ti m lo phin, k khng bit ti th mng cho ti. S n o nht thi bt tt ni lm g.

Nguyn bn, nm nm v trܧc, quan Chnh ܩng vng mnh ra trn t Hoan Chu, tng mi ti ljn bt mch, cha bnh, i ti nh thܮng khch, ngi lin chiu, n ung ly l i rt hu. Sau ng dp gic bin c cng, v triu tܧc v ljn tam cng ܮc tin dng khng ai bng. Vic ny ti nghe bit t nhiu nm, lng lo u nh eo nng mt vic g, thm c s u phin su xa, thܩng than vi mn nhn rng :"t c mt phen ta phi nhc nhn vo kinh, ln ln trong ci phn hoa t hi, ph tnh hoa c chn non xa". S th ngy nay l gin mnh chng vo su thm trong ni. Tuy nhin v ny c ti nh C cng, thܩng knh nhܩng hu i k s trong thin h, hung h i vi mnh sao ?". C k v ti gii mun m rng :"ng dy cng thu thi, hiu r ci hc v tnh mng con ngܩi, chng lm lng tܧng th cng lm lng y chng sai u; gi gn v qu, che giu c tt, c nhin l thi Ƕ cao thܮng. Nay cu trng tri ng, bn b nghe danh, h chng phi l vic xng ng ca k trܮng phu sao ?". Lc lng ti bt rt thu m chng ng, ti thm ngh :"Thu thiu thi mi gm džc sch, mܩi lm nm tri git chn giang h, chng nn mt vic g. Khi gt b cng danh ri, lm nh Hng Sn, nui m, džc sch, chuyn ch vo cc sch Hin K, gn gi sc kho mnh, cu gip k khc, t ly lm ǡc sch. Bng mt sm li vng vo ci h danh".

n ti li t an i :"Lng ta hng hi t lc cc nhc trong vic hc thuc 30 nm ri, nay mi son thnh B Tm Lnh, m chng dm gi lm ca ring mnh, t em truyn th, mun n thnh ca chung thin h, ch him sc mn, vic li trng i, kh m t mnh lm trn ܮc. Qu thn thnh cm s gip mnh chuyn i ny c ch gp g nn hay, cng cha th bit ܮc". Ngh i ngh li, bt gic mng r, mt my hn h. Ti lin tip i s gi, phc th quan bn trn. ng ny vn chi thn vi ti, mun thay ti lm t khi, ti phi ku l ti tui gimnh yu, knh xin chm chܧc m min cho. Chng ܮc my ngy quan bn trn li sai thuc nha a khn ljn mt bc vn th ni l bn trn chu bin mt ci dc dng Nj di chuyn ljn trm, nu tr hon s c lin ly. Nhng con chu trong nh cng ht sc khuyn nh ti. Ti liu th chng li ܮc, tc th bo tin cho o hay m tp hp li. Vo ngy 14 thnh tm lm mt l ln cng tin thnh tin hin, ca xܧng no nhit mt phen. n ngy 16 thy ti phi i xa, bn y li t chc mt bui ht xܧng na. Ngy 17 th na gnh, gm n mt bao ti bܧc ln thuyn theo ܩng thy, nhm hung Vnh Dinh m tin pht. By gi tn khch y nh, k xin thuc, ngܩi tin chn, dng dng tro ko. Mt tri ng v ty mi Ƕng mi cho. Ti ngi trong thuyn, tnh ring i cnh, ni khch bng khung, khn cm lng, ming džc my vn th rng :

Lu thy h thi cp
Hnh nhn dc tr
Qun sn phn ngn tu
Nht tro phch yn phi
Sa nhn thn nh tng
Du ng cp dc truy
Vn gian hng lnh th
Thi bn d t huy.
Nܧc chy sao m l
Ngܩi i nhng mun th
Non chia i ngn chuyn
Mi r m sng m
Vt bi theo a tin
C sng di lng l
My che Hung lnh khut
Qu na chiu t
m hm y ngܩi i trong bng trng sng, thn xm bn sng NJu yn lng; ch sa mi khi thuyn bi qua. Mt vng trng bc chiu dng sng, i b hi tro nghnh khch. Xa xa vng ting chung cha, m m sng ph lm c th. My ni n chi lnh lo ri sng, hai con hi u sng i ngh ngi. Bn hc tr i theo NJu ung rܮu, mܮn chn gii su. Ti nhn ngm mt bi th Nj di lng :
Nht giang yn thy tnh
Khch t mn quan h
Phong trng chinh phm cp
Sng thm kh nhn t
Hn san lai d khnh
Vin ph xut ng ca
Kim tch do nh th
Minh triu th ni h ?
Nܧc my sng phng lng
Ni khch chn quan h
Gi mnh bum a gp
Sng dy nhn lܮn qua
Ni su vang t khnh
Cnh ti nay nh th
Mai y bit chng l ?
G gy ljn Vnh Dinh, ngh ngi chc lt trong thuyn u u bn. Sng ngy mܩi tm ri thuyn ln b vo yt kin quan th trn. ng ny nhiu ngy ch n ti, nay nhn c gi t tr v bn qun, ch dn thuc vin sp sn lnh bn doanh vi nm quan tin Nj lm l ph. Ngܩi ny ni : "Quan ti c tin k, phi v qu, chng kp din m, c cht l mn gi l t tnh". Quan th trn cn phi quan vn th (cc ph vin) em qun bn o l 20 ngܩi, y qun nhu i h tng. Ngy hai mi, vin quan ny thu xp hnh trang ln ܩng, nhng binh lnh ty tng, v c lng n cha sm , NJu phi i vay mܮn. Sau gi ng mi ra i, ti ljn ng tr ti x Kim Kh (hiu Qun My). Quan vn th lm mt l t n ti ci miu x ny, t chc mt mn ca v, c mi ti ti d. Lc ny thn linh va ging ph vo mt ng n ngi trn xp; c ng ny va lc l va m thoi. C k bo ti rng : "Thnh mu linh hin bo ng khng sai, ngy nay lo s tin kinh nu c thnh nguyn iu chi hy ti ly xin". Ti p rng :"Phm lm ngܩi tt cu iu ǡc, h c ai cu iu tht. Lng ti vn khng nguyn ǡc th cn c g m cu na !", ng n nghe vy th hi mm cui. Quan vn th cng nhn ti m c cܩi. Na m tic tan, mi ngܩi NJu v ngh. Ngy 21 khi hnh tht sm. Gp khi ma dm tnh cnh bn hnh nhn tht bun thm. Trܧc mt l hng ngn ngn ni mc ng thng, ung th g gh. Cng v bt thip gian nan, bt gic ti ngm ln rng :

Trng v nam ni non en ti
Bun cho ai ln li ܩng xa ..

Hܧng v Cm Sn m i, sang Cm Giang th ljn Thit Cng. Ton l hi khi trn non, sng m ngoi bin, hang Ƕng th m o. y chnh l 106 ngn ni, c tng gi i li m chng bit t x no vy. Trong nm bܧc khng nom r ܮc ngܩi hoc vt, ch nghe vܮn ht chim ku trong my; mt mu hi khi, mt th sn lm khin ngܩi xc cnh sinh tnh. Ti thm ngh : Tri 30 nm nay, mt trܩng danh li ph dng nܧc xui, ch vui chi cnh sui rng, ly ci nhn lm ǡc sch; ai c hay lng khng thit tha vi danh li m ci thn li vܧng mc vo danh li. Chng qua mnh khng t ܮc ci chn Ƕn nn mi ljn ni ny.Nhn cm hoi m t thut trong mt bi th :

n th tng y dܫng nht chn
Bt tri vi ph khi tri bn
Lm tuyn dc liu tam sinh o
Lun pht nan t vn l thn
Bn n yn h lao dch m
Mn san vin hc tng chinh nhn
H danh t sy v tha b
Hong khng s cung i thnh qun.
Hc thuc xa ngܩi Nj dܫng chn
Ph khng hay bit bit chi bn
Ba sinh rng ni mong trn o
Vn l khm tha dm tic thn
Na ci khi my chn bܧc nga
y non hc vܮn tin hnh nhn
H danh b khng m ܧc
S khng cn lo i thnh qun !
Ti hm y ljn ch ng Ly (hiu Suy Gian) Nj tr. Ti sp i nm th thy mt ngܩi o m chnh t, bng mt mm tm bin ǥt trܧc sn, rp u cho bi. Ti hi ljn c vic g. Y ni : "Ti l lnh trong nha ca quan th trn, lng ny l qu ca v ti. Ti c a con va ܮc tm tui, b hn nhit my thng nay, hin bnh cng thuyn gim.Gp lc m ti ra ngoi thm i tiu tin, bng ngt i bt tnh. Cc thy thuc cho l ng gi, cha tr ri. Lc ny chn tay co rui ܮc, ch him nhit qu, hn m chng bit ai na, mt dng, mi sng,mong tn s em t tm cu gip cho". Ti bit a tr y m kh cha ton, t lu li nng lnh m dng NJu b thng tn, phong t cng do bnh "h" m pht sinh; khng bit bi ǡp ci ci r, li chuyn dng thuc cha phong, nn m cng hao th ha cng bc, cho nn mc phi bnh hen, gn kh i khin mt m to. Ti bo dng lc v lm thang, b trch t m thm ban long, sao mch mn ln m tr bnh. n sng ngܩi y tr li ni rng :" Sau khi dng ht t thuc, nhit gim, thn thc tnh to dn, ku i nn cho n cho long". Y cn ni trong lng mt s thuc danh gia thy con y ܮc lnh bnh, cng mun ljn xin thuc. Ti s vܧng mc trong vic ny bn dng phung bo v kh Nj iu dܫng. Ti sai ngܩi ljn bo co vi quan vn th xin ܮc i trܧc v hn ljn ch Hong Mai th ngh li. ng ta cng v c vic cng cha hon tt, phi lu tr y nn ng ngay. Ngy 22 bn chng ti tin bܧc. Khi i ljn m ty ni chng ti mi nhn ra mt dy cao phong, chm ni trng ip, n n hin hin trong my trng; bn ܩng i my ngn mc tch ra Nj l nhng hang hc nh. Tri v chiu ng rung nom ch trng trng ch vng vng. n Long Sn thy nhiu c th xanh um, mt cung t dm mt, cnh tht ng yu. Li c nhng tm mc ri rc nh nhng ci bn thp b, hng li chnh t. Ti cho LJ cng li Nj du ngon chc lt, ri Nj mt bi th trn vch :
Y sn cng tc t
Bng thch gi sn chung
T v miu xun tho
Minh h lc vn tng
Nhn ngm tn chi'u l
iu ng lon lm trung
Phng chiu xu hnh dch
Cn lao tiu Ln ng
Cha ta sܩn non dng
Chung k vch treo
Ma xun ti c sm
Rng ph thng chiu
Chim ht trong rng rm
Ngܩi ca bui bng xiu
Ra i vng chiu ch
ng Ln cng cn lao !
xong, ro bܧc i, chiu ljn tr ti ch Hong Mai, vn cha thy quan vn th ti. Sng hm sau ti cng bn doanh khi hnh. Sau gi ng th ng ta ljn, ni rng : "Ti s s lnh i chng y . Bn trn tuy vng mnh, truyn ly lnh cc huyn thnh, s ngܩi vn cha l, ti rt mun c thm ngܩi na Nj gip vo vic khun vc m i cho ܮc trang trng". Ti p rng : "Nhng gi bc lng tin cng nh, h tt phi Nj tm ngh ngi". Sng ngy 23 chng ti i v cu Kim Lan Mn, tt c NJu i xung ci NJn th b bin, ng xa xa m bi vng. Vin quan n bo ti rng : "V thn ny Ngh An linh thing vo bc nht, ti t xa ljn cha tܩng s tch". Ti p : "Nm xa ti tng qua chn ny, c hi c lo, li truyn tng qu sai lc. Xt s nh Tng, ngܩi nܧc Kim dng chin thuyn nh ph. Qun thua, Trng Th Kit mang Bnh chy ra bin gp sng gi, vua ti NJu b cht ui. Hong hu cng hai con bm ܮc vo vt m ni trn mt nܧc, tri dt vo b, ni c thn xm. Ngܩi trong lng trng thy, liu mnh cu thot. Sau ngܩi y c t tm, Hong hu nghim ngh c tuyt. Ngܩi y xu h nhy xung nܧc m cht. Hong hu than rng : "Ta nh ngܩi ny m sng, ngܩi ny v ta m cht. C l no ta tham sng ly mt mnh".Ri b m u xung bin m t i. Hai ngܩi con gi qu bi thng cng nhy theo xung bin. Sau ny b hin linh, ngܩi min duyn hi tn lm thn m th phng, ljn nay hng khi vn cn. Ti nhn ngm mt i lin :

C nh Tng nghn thu hn
V tr tri Nam t qu xun

i Tng c thin c hn
Nam thin v tr t thi xun.

Ngm xong, mi ngܩi c phi i quanh co mi, ri ljn khe Lnh Thy (ni y l phn gii Thanh Ha v Ngh An) th thy mt nhm ngܩi ngbn ܩng, hܧng v ti m vi cho. l my ngܩi p gn , t kinh tr v. Ti cng dng cng p l. Mt lt sau h mi ra i. Khi ny tnh qu ni khch do dt, ti ng khu džc mt bi th Nj t tm trng :

Hoan i phn cng a
Qun sn h tng nghnh
Tiu ca vn l xut
iu ng cc phong sinh
Phc thch ng lp
Dao thin on bch honh
Hnh nhn thuyt hng t
Duy ng thܮng thn kinh.
Hoan i chia i vc
Nghnh tng ni bn ܩng
Tiu ht trong my ngt
Chim ca y cc vang
Tri xanh mu lo rng
Li nghn nm ngang
Ai k tnh nh ?
V kinh tri dm trܩng.
Ngy hm y kh xun m p, ܩng i thnh thi, chiu ljn ch Th Sn LJ li ng tr; trong ch c n binh (trn Thanh Ha c mt cnh qun tun phng y) binh kh kh nhiu. H ngn bn ti li m xt hi.n khi bit l phng mng m i th h xm li xin li ri lui ra. Ngy hai mi bn ln ܩng tht sm. My en khp tri, sung khi che t;gi rt cm cm, mc o m dy cng thm lnh. i my gi na th ljn b bin Ho Mn, trng ra ch thy vn khonh nܧc sng mnh mng khng b bn.

Nh xa Tn Hong, V hao tn tm t v chuyn "Tin thch vn nang", rt cuc na bng Bng Lai cng chng ܮc trng thy. iu chng l lm lc lm ru ? Ngܩi xa r rng lo lng cho rng k lm quan ln li trong b hon, phi gnh chu ci nguy c ni chm. Mt trng ra xa ch thy khi sng mt m, ming ng džc mt bi th nh sau :

Hi ngn kinh hnh khch
Thng mang vn l thu
Ba o chn ngao cc
Vn v khi thin thu
Dc nht thin trng lng
Ty phong nht dip chu
C nhn ta hon hi
Thm ti trm ph.
Trng bin lng ai s
Kh thu ta khp min
Ba o xua c vc
Vn v my tng thin
Tri tm ngn trng sng
Gi a mt l thuyn
Hon ngܩi thu trܧc
Thng ging lo phin.
Hm y quan vn th sai trn binh chn ly ba chic thuyn mnh Nj qua ca C Nham (tn x) l ch ca bin, ri ln b ljn ch Hng Cm m tm tr. Ngy 25 noi ܩng thܮng o m i (ܩng h o qua Thn Ph), qua vi ni c tn lng NJu ri cng i b. Chiu tm ljn ch tr ng. Ngy 26 dy i sm, sau gi ng qua bn i Sܧc, ljn ch huyn ngh ngi n cm tra. Bng thy mt ngܩi khn o thy tu, tay chng gy trc ang i ti, phiu nhin c dng xut trn. Ti ly lm l hi ngܩi ch qun, y p rng :"ng y vn l s tr tr ti sn t, tinh thng ngh bi ton". Ti sai duc ng mi s ljn nh, phn ngi ch khch. Ti ni : "ܮc bit ng am tܩng v Dch l, mun hi mt qu v tin trnh ܮc chng ?". Nh s khng chi t, p ngay rng :"Quan nhn nm nay bao nhiu tui, mun hi vic g, nn thnh tm cu xin, t nhin s c linh nghim". Ti lin nht nht ni r. Nh s suy ngh giy lt, ri ni to ln rng :"p thay ! Tt thay ! ng l c vic phi thܩng ri !". Ti ni : "Ngܩi qun t hi v iu d, chng hi chi v iu lnh. Xin tin sinh ng c giu gim g c". Nh s p :"Ti bi ܮc qu Nguyn th, l ci tܮng vua sng ti hin, Chu tܧc ngm th rt vܮng, Thanh long gia, Bch h cui, Qu nhn gp bn mnh, Dch m ng vi hnh nin, qu l ng vo vic trng triu, ba ln truyn NJu c nht can thi chi Lc hp. C nܧc vui duyn, giao long gp ma. l ci triu ton ct ton m. Tuy nhin ci iu phi lo ngi l Bch h nhp t, ljn Kinh s mc bnh". Ti nghe ni thm ngh rng : Ngܩi ny hc thut tinh vi, hnh mo nham c, t c ci hiu bit hn ngܩi, ch tic l khi gp ܮc th mun, lm sao tm bit ܮc ht ci vn kin sc tch ca ngܩi ta. Ti em u ui vic mnh ni tht c ra, li bo rng :"Ti ni cng sn tuyt lnh, my u non trng mt bin, mt th u nhn mn tic chng ri, khng bit khi no mi ܮc quay tr v nh bn cng l hu nai, chuyn tr mi chiu t vi bn ng tiu".Nh s nghe ni vy th than th mi m rng :" cao lng lm cho ph tng con ngܩi ta phi am m; sao nhng k khc NJu m c m ring ngi li tnh sao ? Duy qu ny ng vo vic ch khch ct vܮng, trn dܧi sinh hp, nn ngy tr v ca quan nhn cha th bit ܮc". Ti nghe ni than di my ting, sai dܮc ng mang li mt mn tin ln Nj hu t. Nh s nht mc t chi m rng : "Trong chuyn i ny ca quan nhn, bn o ch nguyn ܮc ung my chn kinh tu l ri". Ti sai k ty tng ljn qun r܆u mua mt chn tht ngon. ng ta vui v hai tay n nhn, chng hi nhm, ǰ rܮu y mt bt, h mm nh rng ht sng, nut mt hi ht sch, nh mt bi nc bt dܧi ch ngi, khen ngon, on chp tay vi cho m t bit.
Mc Lc Phn Sau
  1. U trai : nh sch s v tnh mch Nj hc hay Nj tu luyn.

  2. Tng phi : Nga Hong v N Anh l hai b phi ca vua Ngu Thun. Sau khi vua Thun bng, hai b t Thng Ng, ri ljn sng Tng, khc lc thm thit, gieo mnh cht.

  3. Hng Sn : tn huyn thuc tnh Ngh An pha nam sng C, tc l sng Lam Giang (nay thuc tnh H Tnh).

  4. Nguyn vn : vng mnh bt s gi. ni mnh ca Cha phi thi hnh cp tc nh nga khng kp thng yn.

  5. Quan Chnh ܩng : Ch Huy qun cng Hong nh Bo, trܧc tn l ng Bo, sau ǰi l T L, li ǰi l nh Bo; ngܩi x Phng Cng, huyn Hng Sn, tnh H Tnh ngy nay; chu ca Hong Ng Phc, u hng tin, li u to s, ly con gi cha Trnh Doanh. Nm 1777, lm trn th Ngh An; nm 1778, ܮc Trnh Sm cho coi vic ph cha v lnh chc trn th Sn Nam. Sau khi Trnh Sm mt, gi chc ph chnh, sau b qun Tam Ph ni lon git cht (lon Kiu Binh).

  6. ng cung th t : tc Trnh Cn, con Trnh Sm v ng Th Hu.

  7. Li hi : iu li v iu hi. Ngha bng : quan h, gh gm.

  8. Tam cng : ba chc quan ln trong triu nh, tc Thi s, Thi ph v Thi bo.

  9. C cng : ch C n tc l Chu Cng, ch vua Thnh Vng nh Chu, c cng dp lon min ng nam, tr v ci nh quan ch, sng ch l php; sau li ng Lc p, gi l ng .

  10. Hin K : Hin Vin hong lj v K B, hai ngܩi c cng trong y hc thi c.

  11. o : hc tr theo hc thuc.

  12. th : tranh v sch. - Gm n : thanh gm v cy n, dng ca ngܩi hc tr xa.

  13. Vnh Dinh : mt a im vng Vinh.

  14. Bt thip : i trn c v li trong nܧc, c ngha ln li kh nhc.

  15. Cm Giang : sng vo hai huyn Hng Nguyn v Nghi Lc, tnh Ngh An.

  16. Thit Cng : c ngha ca St ng bc huyn Hng Nguyn v pha nam huyn ng Thnh, tnh Ngh An.

  17. Chn Ƕn : vic n nu ܮc tin hnh ng mc v ng ngha ca n.

  18. Dܫng chn : nui dܫng ci tnh thnh rt mc.

  19. Ba sinh : do ch Hn tam sinh c ngha l ba ln sinh ra ǩi Nj tr cho ht duyn n (duyn n ba sinh).

  20. ng Ly : tn lng thuc huyn ng Thnh, tnh Ngh An.

  21. V kh : ci kh trong d dy.

  22. Hong Mai : tn x thuc huyn Qunh Lu, tnh Ngh An.

  23. Long Sn : tn ni lng Nhn Sn, huyn Qunh Lu, tnh Ngh An.

  24. Gi ng : khong thi gian t 12 gi ljn ht 14 gi ngy nay.

  25. Theo Trung Quc S Lܮc ca Phan Khoang th vua cui cng nh Tng di ra o Nhai Sn (Qung ng), c i tܧng Trng Th Kit, t tܧng Lc T Phu ph tr. Qun Nguyn nh Nhai Sn, T Phu cng vua nhy xung b t t (1279). Th Kit i ܩng thy qua Vit Nam mu s khi phc, i ܩng gp bo, thuyn chm m cht.

  26. Khe Lnh Thy, huyn Qunh Lu, tnh Ngh An, v pha bc. Khe t trong ni chy ra, nܧc lnh gh ngܩi, nn gi l th.

  27. Hoan i : Ngh An v Thanh Ha.

  28. H tng nghnh : thay ǰi nhau m tin a v nghnh n (ni v hnh trng ni non).

  29. Tin thch vn nang : s tch Tn Thy Hong mun xy mt ci cu bng ngoi bin Nj tin ܩng i v phng ng. Mt o gia hc ܮc php a ra bin, ly roi nh vo nhng hn , cng pht mu, ri dng bao b m quy i.

  30. Thn Ph : tn ca bin c ch gip gii tnh Ninh Bnh v tnh Thanh Ha (a ht huyn Yn M v huyn Nga Sn). Cui ǩi L, ca y b t bi lp ht. Nay huyn Yn M c mt ci tng tn l Thn Ph.

  31. i Sܧc : tn o. Ngha en, o kinh hong.

  32. Nguyn th : vua mt nܧc. Ngy nay bt lun qun ch, dn ch, ngܩi no lm th lnh ton quc NJu gi l nguyn th.

  33. Chu tܧc, Bch h : hai trong su v thn thuc Hc o trong thng. phng no v ngy no nhng v thn y xut hin, ngܩi ta king vic lm t ct, nh ca, di ch , i xa, lm gi th, xut qun.

  34. Thanh long : mt trong su v thn thuc Hong o. Su v thn y l Thanh long, Minh ܩng, Kim qu, Thin c, Ngc ܩng, T mnh. Ngy no trong thng gp v thn y th nn lm mi vic, trnh ܮc cc iu hung c.

  35. Qu nhn tc l Thin t Qu nhn, chia ra Dng qu v m qu; thn ny c ܮc s ha bnh ca m dng phi hp, nn khin ngܩi gp nhng iu tt p.

  36. Dch m : v thn nh hܪng thch hp cho vic phong tng quan tܧc, i xa, di ch , v..v..

  37. Lc hp : tn thn lc nht nguyt nhp hi (nht nguyt hp t chi thi). Ngy c Lc hp nn hi tn khch, kt hn nhn, lp kh khon, hp giao dch.

  38. Kinh tu : rܮu do ngܩi Kinh ch to.