Thæm Làng CÛ

	Låc phách giang hÒ tam thÆp niên NhÜ kim phøc thܧng NhÎ hà thuyŠn Thiên lÜu h®p phái hoành trung th° Tam Çäo kinh vân lÆp viÍn thiên Cäm tích hÙng kim do vÎ dï HÜÖng hoài khách tÙ khܧc du nhiên Hånh thØa chi‰u mŒnh lai kinh quÓc ñ¡c d» thân b¢ng ti‰u nhÃt phiên
	Ba chøc næm lÜu låc ÇÃt ngÜ©i Låi qua sông NhÎ m¶t thuyŠn bÖi Nghìn dòng h†p nܧc dâng trong cõi Tam Çäo gÀn mây ÇÙng gi»a tr©i Cäm cÛ hÙng nay dÜ©ng ch£ng v®i Tình quê n‡i khách luÓng khôn nguôi DÎp may vâng chi‰u vào kinh Ãy ñÜ®c g¥p thân b¢ng thÕa nói cÜ©i !

Ngày hôm sau, tôi Çi ngoån cänh trong vÜ©n, coi kÏ cái nŠn móng thuª xÜa. Khi bܧc t§i m¶t gÓc cây l§n, tôi nhÆn ra phòng ngû cûa cha tôi xÜa ª Çây. Ÿ gi»a vÜ©n cau là nhà khách, ª vŠ m¶t bên phía sau công ÇÜ©ng; bên tä là nhà trong, bên h»u là nhà b‰p. Ngói v« và bÆc Çá là v‰t tích còn låi cûa nhà h†c, nom thÃy khá rõ ràng. M‡i khi Çi ljn m¶t nÖi nào Çó thì låi m¶t phen trù trØ. ViŒc Ç©i bi‰n cäi, th©i gian Ç°i d©i, cái cänh thº ly khi‰n cäm Ƕng khôn xi‰t, trong då bÒi hÒi ch£ng n« bÕ Çi. Khoäng nºa gi© sau m§i låi nhà, cùng thân thu¶c g¥p g«, bày biŒn Çû sanh lÍ, t‰ tØ ÇÜ©ng. NgÜ©i trong làng s¡m lÍ vÆt ljn y‰t hå, già trÈ có ljn vài mÜÖi ngÜ©i, trong sÓ Çó bi‰t tên, bi‰t m¥t chØng vài ba ngÜ©i. Tôi Çem rÜ®u, tiŠn Çáp låi và v¶i vã d†n mâm chén cùng b†n Ãy uÓng rÜ®u. TØ Çó có ai ljn thæm thì låi nói chuyŒn vŠ chi phái cûa t° phø, vŠ nhÛ danh cûa m†i ngÜ©i. Có Ç‹ š kÏ càng m§i phân biŒt ÇÜ®c nh»ng ÇiŠu Ãy. Nghï cái tình huÓng xa cách nh§ nhung, bÃt giác tôi khóc lên mà r¢ng :"Tôi tØ bÕ quê hÜÖng ra Çi Çã ba mÜÖi næm nay, ljn nay trª vŠ thì vÆt Ç°i sao d©i, thân thu¶c ÇÀy dÅy trܧc m¥t mà không rõ tính t¿, thÆt là ra ngÜ©i Lån Kha vÆ y". Tôi m§i nhân cäm hÙng có mÃy vÀn thÖ r¢ng :

	CÓ hÜÖng nhÃt qui tÌnh Kh‰ khoát ám nhiên sinh LÎch hí hi du ÇÎa Du du cäm Ƕng tình Tùng thu tân sáng t¿ Hoa thäo c¿u th©i dinh TÜÖng ki‰n nhi ÇÒng bÓi Hàm hÒ nhÆn nhÛ danh
	M¶t chuy‰n thæm làng cÛ SÀu này dÍ kÈ không ChÖi b©i xÜa ÇÃt Ãy Cäm Ƕng nay tình nÒng Chùa m§i trúc tùng rÆm Dinh xÜa hoa cÕ lÒng Nhi ÇÒng cùng lÙa g¥p Tên cÛ nh§ lung tung

Nguyên trong làng tôi có m¶t cái khe nܧc nhÕ giÓng hình quä bÀu. Là ng chia làm hai thôn, m¶t thôn ª gi»a quä bÀu, thôn kia ª phía ngoài. M¶ t cái cÀu g‡ nÓi hai thôn låi Ç‹ tiŒn qua låi. Trên cÀu có c¶t và dÀm lÆp ngói, hai bên d¿ng ván cao, phía ngoài låi d¿ng lan can b¢ng g‡ Ç‹ tiŒn cho du khách nghÌ ngÖi. Trong thôn, Çàn bà hàng ngày ljn ngÒi ª Çây bán trà, rÜ®u và nh»ng dÒ chÙa Ç¿ng trà r Ü®u. Thuª thi‰u th©i tôi rÃt thích m‰n nÖi này, ch£ng ngày nào không ljn Çây chÖi. M‡i næm vŠ ÇÀu mùa hå, hai dòng nÜ §c dâng lên ÇÀy dÅy, nܧc sông chäy cuÒn cu¶ n. Tôi thÜ©ng cùng anh tôi là quan trÃn Lång SÖn nhäy xuÓng nܧc t¡m, lúc bÖi lúc l¥n, cùng nhau Çùa gi«n, canh khuya m§i vŠ nhà. Tôi nh§ l©i anh tôi bäo tôi r¢ng :"B†n ta còn nhÕ tu°i, nên tùy š du ngoån, n»a m¶t mai trܪng thành Çi làm quan, xa gót chÓn giang hÒ, làm sao ngày ngày låi có th‹ chÖi Çùa ª chÓn này ÇÜ®c". RÒi sau này quä nhiên anh tôi thi LJ còn tôi Çi xa Çó Çây, há ch£ng phäi là l©i sÃm cûa trÈ con sao ? Lúc Çó tôi k‹ chuyŒn cÛ cho các công tº cùng nghe, b‡ng thÃy tÃm lòng hoài c° nhÜ bÎ khêu g®i, tôi m§i ngâm lên m¶t bài thÖ ng¡n r¢ng :

	Thi‰u th©i du ngoån xÙ M‡i v†ng m‡i tÜ ta K› Ƕ phi hoàng diŒp Trùng lai v†ng båch ba KiŠu hoành y c¿u khúc ñoän thø chí kim tà Tu‰ nguyŒt thôi nhân khÙ Thân b¢ng k› tåi gia
	ChÓn Ãy xÜa du ngoån M¡t trông than thª phiŠn Lá vàng bao Ƕ røng Nܧc båc m¶t dòng tuôn CÀu b¡c nhÜ xÜa ÇÙng Cây c¢n t¿a trܧc xiên Tháng ngày ngÜ©i cách biŒt L¡m kÈ v¡ng gia môn

	Tiêu ÇiŠu loån hÆu cänh Kim nhÆt thûy trùng quang C° tÌnh trùng lÜu nguyŒt Phi liên thøy th° hÜÖng Lâu cao ܪng chung c° Tùng tïnh vÆn sinh hoàng Phi Çi‹u Üng tri quyŒn Khuynh sào tåi dÎ hÜÖng
	Bu°i trܧc loån xÖ xác Cänh nay sáng t¿a gÜÖng Gi‰ng xÜa soi bóng nguyŒ Sen nª thoáng mùi hÜÖng Chuông gác nghe âm v£ng R¥ng tùng n°i nhåc vang Chim bay dÜ©ng Çã mÕi V« t° låc tha hÜÖng

Måch thÜ®ng qui tÀm vô sän nghiŒp
Thành biên chi‰n cÓt h»u thân tri
LÓi cÛ tìm vŠ vô sän nghiŒp
Bên thành ch‰t trÆn có thân nhân.

ThÖ Ãy thÆt tä trúng cái bŒnh cûa ngu huynh".

Trong lúc chuyŒn trò, b‡ng nghe lanh länh ti‰ng chuông xa vang låi. Tôi nói :"Không bi‰t ti‰ng chuông ª xÙ nào mà khêu g®i nhÜ vÆy ?" - Các công tº Çáp r¢ng :"Chùa Liêu Xuyên". Tôi mØng r« mà r¢ng :"XÜa kia ngu huynh cùng v§i ngÜ©i Ãy có chút giao tình". Tôi m§i cùng m†i ngÜ©i ljn chÖi nÖi Çó. Khi t§i cºa chùa thì thiŠn sÜ chÓng trÜ®ng, ÇÙng ª bên sân ñàm Hoa. Trông thÃy tôi nhà sÜ mØ ng r« vô cùng, d¡t tay Çi vào thiŠn phòng cùng ng Òi, pha trà, cùng nhau Çàm Çåo. Nhà sÜ mª ÇÀu nói r¢ng :"TØng nghe Çåi nhân n¢m mát m¶t nÖi sÖn thanh thûy tïnh, cänh trí tÎch mÎch mát mÈ, vÜ®n håc tØng bÀy, yên hà ÇÀy cºa; bÀn tæng muÓn ljn nÜÖng nh©, chÌ giÆn không có cách nào cä". Tôi Çáp :"NgÜ©i g¥p cänh mà nên sang, cänh g¥p ngÜ©i mà nên ÇËp. Gi»a cái vÜ©n trong núi cûa tôi låi có ngÜ ©i ÇÙc hånh n»a. Anh tôi m‰n cái cänh nhàn tÎch m§i d¿ng lên m¶t nÖi th© PhÆt dܧi gÓc cây trong Çám rÆm råp; phía ngoài xây gác chuông, s§m tÓi Çánh mÃy hÒi chuông Ç‹ quên trÀn niŒm" - Nhà sÜ nghe vÆy thì ch¡p hai tay låi mà nói to r¢ng :"Thanh nhàn và thích thú nhÜ vÆy, thì dÅu có ÇÌnh chung cÛng không Ç°i lÃy ÇÜ®c".

Lúc Çó m¥t tr©i vŠ tây s¡p l¥n,tôi muÓn cáo biŒt. Các công tº nói r¢ng :"Nhà chùa tuy ª chÓn thôn dã, nhÜng có hoa cÕ u nhã cÛng Çû cung hÙng thÖ, sao anh låi l¥ng thinh ÇÜ®c Ü ?" - Tôi nói :"Xin ÇŠ thiŠn phòng m¶t bài thÖ ng¡n Ç‹ lÜu biŒt mà thôi" - Nhà sÜ nói :"N‰u ban cho nhÜ th‰ thì còn cái gì hay hÖn !". RÒi ÇÜa ngay tÙ bäo låi. Tôi ÇŠ r¢ng :

	Yên thûy giang thôn tÎch ThiŠn phòng hoa thäo thâm Vô trÀn Çæng bÌ ngån H»u vÎ giác tØ tâm Häi nguyŒt khuy Kim tܧng Tùng phong c° Çåo cÀm HÜÖng Çæng cung thÀn tÎch Chung c° h»u hòa âm
	Sông thôn dâng khói nܧc Hoa cÕ phû thiŠn phòng Såch bøi chèo qua b‰n Bén mùi tu g¡ng công Gió tùng vang Çåo nhåc Træng bi‹n chi‰u ThiŠn tông HÜÖng khói th© khuya s§m TrÓng chuông âm ÇiŒu ÇÒng

H†a Qui TÌnh	H†a ñŠ KIŠu
C° Liêu danh th¡ng ÇÎa Hào kiŒt m‡i th©i sinh U nhã tam hiŠn mi‰u Oanh hÒi nhÃt thûy tình Nhân dân h¢ng kiŒm ܧc ñình vÛ thûy kinh doanh Cao chí Üng Ça thÙ Hà tu Än tính danh	Thº kiŠu cÜ thº ÇÎa Du ngoån m‡i ta ta Væn ÇÒ hoàn vÛ l¶ TiŠn lÜu chuy‹n hÆu ba B¢ng lan thi hÙng säng ñÓi bån trúc chi tà TÙ v†ng hân hân xÙ Thi thÜ lÍ nhåc gia
C° Liêu nÖi th¡ng ÇÎa Hào kiŒt ch£ng th©i không Ba ÇÃng ÇŠn u nhã M¶t dòng thÜ m¥n nÒng Nhân dân kiŒm phác Ãy Nhà cºa trܧc sau lÒng KÈ chí cao tìm thú CÀn chi phäi Än tung	Cây cÀu xây ÇÃt Ãy Du ngoån luÓng than phiŠn ñÜ©ng võ nghŠ væn s¤n Dòng tiŠn sóng hÆu tuôn Lan kŠ thÖ vÎnh khoái B© trܧc trúc cành xiên BÓn phía say sÜa ng¡m Væn chÜÖng thi lÍ môn

Anh TrÃn Lång nói r¢ng :"NghŠ væn ÇÜ©ng vÛ, dòng trܧc sóng sau, nh»ng câu Ãy chÙa Ç¿ng cái khí tÜ®ng xa r¶ng, thÖ h†a nhÜ th‰ thÆt hay". Lúc Ãy ngÜ©i cháu h† cÛng có m¥t tåi Çó. Quan ñÓc ÇÒng bäo r¢ng :"B†n các ngÜÖi khi nhÕ chÜa coi m¥t quan t° thÜ®ng thÜ, nên coi m¥t bác Çây së rõ". Tôi cÜ©i mà r¢ng :"CÙ nghï ljn mi rÆm tóc dày thì sao có tÜÖng t¿ ÇÜ®c v§i tôn thúc". Các công tº ÇŠu nói r¢ng :"Coi cho kÏ, quä mÜ ©i phÀn không sai". Chúng tôi ngÒi chuyŒn trò æn uÓng thÕa thê, mãi ljn canh khuya, m†i ngÜ©i m§i giäi tán ra vŠ. Các ông vui mØng thÃy tôi vŠ làng, chÜa có cách gì Ç‹ cùng vui v§i nhau. Quan ñÓc ÇÒng ÇÜa giÃy báo em r‹ là quan Viên hình, khi‰n chÌnh bÎ m¶t chi‰c thuyŠn, ܧc hËn v§i quan TrÃn Lång SÖn, quan Viên lÍ (cÛng là em h† tôi) Çem rÜ®u và ÇÒ nh¡m ljn cùng tôi xuÓng thuyŠn, phóng chèo trên sông HÒ Lô, ng¡m træng, làm thÖ, thuÆn giòng mà xuôi, nhÜ vÆy trong hån mÜ©i ngày. Låi có ngÜ©i làng ljn nói là hiŒn Çình Çài m§i xây d¿ng lên, së có lÍ låc thành, có t° chÙc m¶t chÀu ca xܧng, m©i tôi ÇÎnh ngày ljn d¿ lÍ. Tôi cúng hÜÖng tiŠn ba quan. Lúc này có quan Doãn ThØ a Thiên ljn xin chÄn bŒnh. Nguyên lúc tôi ª Kinh thì ông m¡c bŒnh Çã lâu, có sai ngÜ©i ljn lÃy thuÓc. ñ‰n khi nghe tin tôi trª vŠ làng thì bŒnh cûa ông ta vÓn vÅn là hÜ kiŒt; tôi ch‰ tåo m¶t tÍ cao dÜ®c cho ông ta. Trong lúc dùng thuÓc, ông ta thÃy tôi vŠ làng mà vÅn Ç‹ tâm nghiên cÙu ch»a bŒnh, m§i gºi cho tôi m¶t bài thÖ Ç‹ tå Ön (nói vŠ lúc bÎ triŒu, trên ÇÜ©ng Çi tä n‡i lòng, dùng vÀn cûa bài thÖ Ãy). ThÖ r¢ng :

	Nhøc mông thanh cÓ ki‰n tâm chân Nghïa tåi nguyên vô thÎ phú bÀn Tích huŒ dÜ®c phÜÖng ÇiŠu cºu bŒnh Kim tÜ dÎch liŒu t‰ suy thân BÃt quan ÇÀu håt næng lÜu khách ChÌ Çãi thành cao døc hoåt nhân Tå Çáp thiên hoài vô biŒt huÓng Liêu b¢ng nhÃt luÆt bi‹u thiên quân
	Ngºa trong chi‰u cÓ cäm lòng chân Tr†ng nghïa không coi n¥ng phú bÀn Trܧc cÆy ÇiŠu thang trØ såch bŒnh Nay nh© ch‰ tÍ gi» yên thân Ch£ng cÀn cän trøc mà lÜu khách ChÌ Ç®i cho cao Ç‹ cÙu nhân Tå Çáp lÃy chi làm t¥ng vÆt Dãi lòng mÃy vÆn nh§ Ön quân

1. Cäi táng : thu góp xÜÖng cÓt ngÜ©i ch‰t Çã Ç Ü®c táng næm ba næm, lau chùi cho såch, bÕ vào m¶t cái ti‹u b¢ng sành mà di Çi, chôm tåi m¶t nÖi khác.

2. Ông Måc : thÜ©ng g†i là Ô ñÒng Mác.

3. Thanh Trì : tên m¶t huyŒn cách Hà N¶i chØng 12 cây sÓ, thu¶c tÌnh Hà ñông.

4. Tam ñäo : tên ng†i núi cao thu¶c tÌnh Vïnh Yên, B¡c PhÀn.

5. Quan ThÓng NhÃt : chÜa rõ vÎ nào. Hoàng giáp Lê H»u Danh là thân ohø Lê H»u Hy, Lê H»u MÜu và Lê H»u KiŠu. Không rõ Çây có phäi là H»u Hy không ?

6. Thº ly : Kinh Thi, thiên VÜÖng Phong nói vŠ ÇiŠu thÜÖng xót nhà Chu. Quna Çåi phu nhà Chu Çi hành dÎch (công tác) ljn ch‡ nhà Chu, Çi qua cung thÃt xÜa chÌ thÃy ÇÀy dÅy cây lúa và cây kê, thÜÖng xót cái cänh nghiêng Ç° cûa nhà Chu, bàng hoàng không n« bÕ Çi, nhân Çó m§i làm ra bài thÖ Ãy. Khi này nhà Chu Çã d©i Çô vŠ ph ÜÖng Çông, nhà Chu túc là Tây Chu trܧc vÆy. Ÿ Çây mÜ®n tích Thº ly Ç‹ tä cänh tang thÜÖng trܧc m¡t.

7. Y‰t hå : ljn hÀu chuyŒn và ÇÜa lÍ mØng.

8. Lån Kha : tên núi Lån Kha ª Tri‰t Giang. ñ©i TÃn, VÜÖng ChÃt vào núi ki‰m cûi, thÃy hai ÇÒng tº ngÒi chÖi c©. ñÒng tº cho ChÃt m¶t vÆt nhÜ h¶t táo, æn vào h‰t Çói. Xong cu¶c c©, ÇÒng tº trÕ tay mà bäo r¢ng :"Cán búa nhà ngÜÖi hÜ nát rÒi". ChÃt quay trª vŠ làng thì Çã ÇÜ®c m¶t træm næm rÒi. Vì th‰ m§i có tên núi là Lån Kha (lån là hÜ nát, kha là cán búa).

9. Bän cänh thÀn linh : vÎ thÀn cai quän ÇÎa ph ÜÖng.

10. DÀm : phi‰n g‡ b¡c ngang Ç‹ Ç« xà nhà hay s àn gác.

11. Tº lš : quê cÛ (tº là cây thÎ - lš là là ng). Cây tº thÜ©ng ÇÜ®c trÒng ª ÇÀu làng, dùng Ç‹ chÌ quê hÜÖng. NhÎ ñ¶ Mai có câu :"KÈ vŠ Tº Lš ngÜ©i vào Ng†c Kinh".

12. ñàm Hoa : tên cái sân. ñàm hoa là m¶t thÙ cây ba nghìn næm m§i tr°, m¶t lÜ®t thì có PhÆt xuÃt th‰.

13. ThiŠn phòng : Phòng Óc nhà sÜ ª.

14. TrÀn niŒm : nh»ng mÓi Üu tÜ cûa ngÜ©i Ç©i.

15. ñÌnh chung : cái våc và cái chuông. Ý nói nhà quyŠn quš, m‡i b»a æn, Çánh chuông g†i ngÜ©i vŠ æn, bÀy våc ra cho æn (vì nhân gia Çông Çäo). ñÌnh chung do câu "Chung minh ÇÌnh th¿c" cûa VÜÖng B¶t.

16. TÙ bäo : BÓn thÙ là bút, nghiên, giÃy và m¿c.

17. ThiŠn tông : tên tông phái PhÆt Giáo, cÛng có tên là PhÆt tâm tông.

18. Ba ÇÃng : dÎch ch» tam hiŠn, ba nhân vÆt tà i giÕi ÇÜ®c th© phøng trong ÇŠn làng.

19. KiŒm phác : cÀn kiŒm và chÃt phác.

20. Thi lÍ môn : Nhà có h†c Thi h†c LÍ, š nói l à nhà væn h†c.

21. Låc thành : lÍ mØng m§i làm xong, ÇŠn Çài, nhà ª - lÍ khánh thành nhà cºa.

22. Quan doãn ThØa Thiên : quan ÇÀu phû ThØa Thiên. Doãn tÙc là chÙc quan phû, huyŒn cÛ (phû doãn, huyŒn doãn).