Ch»a BŒnh Không Thành

Quan Chính ñÜ©ng bäo tôi r£ng :"Ông nên gÃp trª vŠ nhà chuÄn bÎ áo mÛ; sáng hôm sau vào chÀu s§m Ç‹ nhÆn ban thܪng. ViŒc hŒ tr†ng ch£ng phäi tÀm thÜ©ng, ch£ng nên coi là viŒc nhÕ. N‰u ngày mai vào chÀu låi æn m¥c nhÜ cÛ, Ãy là coi thÜ©ng Ön vua, t¶i Çáng ch‰t !". Tôi s¡p ra Çi còn tái tam d¥n dò. Tôi cäm Ön mà r¢ng :"ñâu có dám trái lŒnh". Tôi m§i tØ biŒt ra vŠ. Ý quan Chính ñÜ©ng bi‰t rõ lòng tôi vÓn không lÃy viŒc ÇÜ®c ban l¶c làm vinh hånh, låi chính ông Çã ti‰n cº tôi, nên ông Ç‹ tâm che chª. Tôi nghï : - Mình tuy không có chí may áo lá sen lá Ãu mà Çem trao vÆt tåi cºa Çông thì sao låi không ÇÜ®c ? - Tôi m§i sai ngÜ©i ljn ch‡ thân b¢ng mÜ®n áo mÛ. TÓi hôm Ãy thÃy dÎch møc cûa quan Chính ñÜ©ng mang mÜ©i quan tiŠn ljn ch‡ tôi trú ngø; ljn Çêm vào canh hai låi thÃy lính thÎ trù mang ng¿ soån ban cho ljn nhà. B†n này có vÈ hoäng s®, nói r¢ng :"B†n chúng tôi Çi tìm ch‡ ngø kh¡p nÖi, cho nên ljn chÆm, xin quš sÜ tha thÙ cho". Tôi theo lŒ thÜ©ng cho chúng tiŠn, chúng vì có l‡i mà ch£ng dám nhÆn thܪng) mà ra Çi.

Sáng hôm sau, tôi Ƕi mÛ m£c áo vào phû. Quan Chính ñÜ©ng thÃy tôi có cái quan dång Ãy thì nhÜ có vÈ mØng, bäo tôi r¢ng :"Vào khoàng tÓi Çêm, cÖn nóng cûa Thánh ThÜ®ng Çã h‰t, nܧc giäi Çã hÖi trong, bøng b§t ÇÀy nhiŠu, ti‹u tiŒn vàng Çøc tåm ngÜng. ñêm qua Çã dâng ba lÀn thuÓc cao". Tôi nghe vÆy cÛng mØng thÀm, rÒi cùng ông vào chÀu xem måch. Lúc Ãy Thánh ThÜ®ng ng¿ trên võng, ngÒi lên nŒm gÃm, cÜ©i bäo quan Chính ñÜ©ng và quan Tham ñÒng r¢ng :"Hôm nay cº Ƕng thÃy nhË nhõm, có lë nh© sÙc qu‰ phø m§i vÆn Ƕng dÜ®c månh më, và bøng thÃy Çói. N‰u Çúng th‰ thì tØ trܧc ljn gi© dùng bØa bãi thuÓc lånh, ch£ng hóa ra lÀm lÅn sao ?". Quan Chính ñÜ©ng trình r¢ng :"B†n thÀn thÃy dùng qu‰ phø là lÃy làm s® hãi, có bi‰t Çâu giä nhiŒt g¥p qu‰ phø là h‰t". Thánh ThÜ®ng nói :"NgÜ©i này dùng thuÓc có kinh nghiŒm m§i dùng nh»ng thÙ Ãy". Quan Chính ñÜ©ng låi thÜa r¢ng :"ThÀn vÓn có nhiŠu bŒnh, t¿ dùng thuÓc cûa nhà, sau låi tìm thÀy kh¡p nÖi Ç‹ trÎ bŒnh. Mãi ljn khi thÀn phøng mŒnh vào Hoan Châu m§i ÇÜ®c bi‰t nhau. NgÜ©i thôn dã, nói næng thô nhÜng vŠ y lš thì uyên bác, thÀy thuÓc hiŒn nay trong thiên hå không ai hÖn ÇÜ®c". Lúc Ãy tôi nghe vÎ quan này nói vÆy thì lông tóc d¿ng ngÜ®c, thÀm kêu kh° r¢ng :"Ta quä nhÜ dÀu tÄm b¶t gåo vÆy, không có kÿ hån nào ra khÕi n»a". Tâu xong m†i ngÜ©i ÇŠu Çi ra, ljn Çi‰m ThÎ Ky. Quan Tri Binh là HÀu CÀu ch¡p hai tay nói r¢ng :"Ngày hôm nay lòng tôi ÇÜ®c thÜ thái vÆy". Quan Tri H¶ là HÀu DiŒm trách quan Chính ñÜ©ng r¢ng :"Có ngÜ©i nhÜ th‰ sao nay m§i ti‰n cº ?". Quan Chính ñÜ©ng cÜ©i mà Çáp r¢ng :"ñã hai tháng nay ti‰n cº vào hÀu Th‰ tº, nhÜng ch£ng dùng mà thôi". Nói xong, m†i ngÜ©i ÇŠu vào Çi‰m ThÎ Ky cùng ngÒi. Lúc Ãy trong phû ai cÛng nghe danh tôi. Trong lúc ngÒi luôn luôn có ngÜ©i dòm ngó tôi. Quá gi© ng† thÃy quan N¶i Sai truyŠn chÌ cho tôi vào hÀu thuÓc Th‰ tº, låi truyŠn cho quan Chính ñÜ©ng r¢ng :"TØ nay chÌ cho lão y hÀu thuÓc, không ÇÜ®c cho Çem vào dùng m¶t hào ly thuÓc nào khác !". Quan Chính ñÜ©ng ÇÜ®c lŒnh, m§i ÇÜa tôi vào cung, ljn tÄm thÃt cûa Th‰ tº. Tôi thÃy lÀu gác liên lu, tÄm thÃt cûa Th‰ tº cùng gÀn ng¿ tÄm mà ª vŠ phía tä. Tôi Çi theo quan Chính ñÜ©ng vào coi måch. Lúc Çó tôi thÃy thân hình Th‰ tº rÃt gÀy Óm, bøng l§n da mÕng, gân xanh, rÓn lÒi hÖn tÃc, khi xuyÍn muÓn thoát, måch chìm mà chåy nhanh, låi vô thÀn. Tôi nghï mình xÜa coi Th‰ tº còn có da thÎt, måch còn hÒng huyŠn, nay ljn nhÜ th‰ này thì h£n không còn làm gì ÇÜ®c n»a. NgÜ©i xÜa coi bÓn chÙng làm khó ch»a, chính là Çây vÆy. NhÜng tôi chì nói là bŒnh cam, cái ti‰ng thì kiêng ch£ng dám nói ljn. Tôi xem xét xong, bái tå Çi ra (lŒ nhÆp ki‰n cÛng có bái). Quan Chính ñÜ©ng truyŠn bäo tôi ljn Sª ThÆp T¿, ghé vào tai tôi nói nhÕ r¢ng :"Ông thÃy th‰ nào ?". Tôi Çáp :"Th‹ chÃt và tinh thÀn suy kiŒt và mŒt mÕi quá rÒi, th‰ không th‹ tr°i dÆy ÇÜ®c n»a !". Quan Chính ñÜ©ng nghe nói th‰ thì buÒn hiu, thª dài m¶t ti‰ng, n¢m vÆt xuÓng giÜ©ng. Tôi bi‰t Thánh ThÜ®ng tin dùng ông, lÃy ông làm ngÜ©i tâm phúc, nh© ông làm vây cánh, vÓn muÓn thác cô vào ông, b‡ng nghe l©i tôi nói nhÜ v Æy nên m§i có quang cänh Ãy. Ông låi hÕi tôi r¢ng :"ñem h‰t cái sÙc ông ra mà ch»a trÎ, liŒu có hy v†ng gì không ?". Tôi thÜa :"ñã tØ lâu dùng thuÓc công phåt Ç‹ ljn n‡i tinh huy‰t khô kiŒt, Çó là bÎ thuÓc làm håi, chÙ không phäi bŒnh khi‰n ljn n‡i Ãy. Nay dùng thuÓc b° thì khác nào khô n¡ng tØ lâu mà g¥p mÜa rào; sau vài ba ngày, cát hung m§i có th‹ bi‰t ÇÜ®c". Quan Chính ñÜ©ng nói r¢ng :"N‰u vÆy nên gÃp rút ch‰ thuÓc !".

Tôi Çem cái ÇÖn thuÓc ngày trܧc ra, tæng b¶i lên, thêm chút trÀm hÜÖng :

Båch TruÆt4 lång (tÄm mÆt sao)
Thøc ÇÎa1 lång (nܧng khô)
Can hÜÖng6 ÇÒng cân (sao Çen)
NgÛ vÎ4 ÇÒng cân
Sinh trÀm hÜÖng2 ÇÒng cân
TÃt cä nÃu thành keo, Çun to lºa, dùng B¡c sâm làm thang.
ñÖn thuÓc vi‰t xong, quan Chính ñÜ©ng trao cho quan Tri H¶ A Bäo theo phép nÃu cao. TÓi ljn, tôi xin vŠ nhà. Quan A Bäo nói r¢ng :"Lão sÜ am thøc viŒc ch‰ thuÓc, nên ª låi Çây giúp viŒc". Tôi nói thác là có bŒnh ª lá lách, ª Çây mà Çi ra ngoài ch£ng tiŒn. Ông ta Çáp r¢ng :"Thày thuÓc thì bi‰t lo bŒnh, ai mà tin ÇÜ®c; hiŒn có nÖi Çi giài ª cuÓi thành rÃt r¶ng rãi låi tÎch mÎch; Ç¢ng trܧc có m¶t cái ao, c٠ljn Çó thì thÆt là tiŒn". Tôi chÌ muÓn vŠ nhà, m§i xin cho ngÜ©i h†c trò cûa tôi là HÒ Tuy thay tôi mà coi viŒc thuÓc. VÎ quan này Üng thuÆn. Tôi trª vŠ ch‡ ngø, ngày hôm sau låi ljn.

TØ Çó, m‡i lÀn vào xem måch ª ng¿ tÄm cho Thánh ThÜ®ng, låi ljn xem måch cho Th‰ tº. Tôi nhÆn thÃy thuÓc cao Çã nÃu xong, mà sao cho thÃy dùng. Nguyên có ngÜ©i nói v§i Chính cung (tÙc là bà sinh ra Th‰ tº) r¢ng :"TØ trܧc ljn nay thuÓc cûa Th‰ tº dùng, tuyŒt nhiên ch£ng dám cho båch truÆt, thøc ÇÎa; ch£ng qua truÆt làm b‰ khí, thøc làm trŒ tì, nay dùng t§i ba, bÓn lång thÆt là kinh hoàng. N‰u dùng nhÜ vÆy thì Çåi ti‹u tiŒn ÇŠu bí". Chính cung m§i cho v©i B¡c NhÄn (tên chú BÄy) ljn mà hÕi š ki‰n. Nguyên ngÜ©i Trung Hoa là gia nhân cûa Chính cung, v® y ra vào nÖi Chính cung mà không bÎ ngæn cÃm gì, vì là thÎ tÿ yêu dÃu cûa ngÜ©i. Bªi lë Çó mà Chính cung v©i ngÜ©i chÒng låi hÕi. NgÜ©i này thÜa r¢ng :"Lâu nay dùng thuÓc tiêu l®i mà bŒnh trܧng tæng, bøng Çã trܧng thÃy rõ rÒi, nay dùng thuÓc bÒi b° chính là phÜÖng pháp làm cho h‰t bŒnh trܧng. Ý thÀn cÛng giÓng th‰, xin Çem thuÓc ti‰n ng¿, không cÀn phäi nghi ng©; n‰u vån nhÃt có làm sao, thÀn xin Çem toà n gia chÎu t¶i". Chính cung nghe vÆy m§i dám cho dùng thuÓc. NgÜ©i Trung Hoa ljn Çi‰m ThÎ DÜ®c, k‹ låi ÇÀu Çuôi câu chuyŒn cho tôi nghe. Tôi lÃy làm bÃt bình, m§i cÃt to ti‰ng mà nói v§i các thày thuÓc trong ViŒn r¢ng :"Th‰ tº thÆt là ng Ü©i nhà Tr©i vÆy, ru¶t gan b¢ng s¡t Çá; tܪng m¶t næm nay, các thÙ thuÓc dùng nhiŠu bi‰t là bao, mà thÀn s¡c còn gi» ÇÜ®c, n‰u là con nhà tÀm thÜ©ng thì sau m¶t ngày ¡t là ch£ng lÜu låi ÇÜ®c. ñiŠu cÓt y‰u là bŒnh có chÙng th¿c n‰u không thì là chÙng hÜ, phép ch»a bŒnh không công thì b°. Kh¡c phåt Çã không thành công mà bÒi b° cÛng ch£ng muÓn. VÆy dùng phÜÖng pháp gì Çây ? Vä låi tØ m¶t næm nay, Çã g¡ng sÙc ljn cùng mà cÛng không làm gì ÇÜ®c Ç‹ cÙu ch»a, sao låi có th‹ ghen tài ganh công, låi còn phÌ báng n»a ? NgÜ©i làm thuÓc lÃy viŒc cÙu ngÜ©i làm ÇiŠu tâm niŒm, trong cái nhân thuÆt cÛng vÓn s¤n có cái tÀm lòng trung cûa b†n thÀn tº, tÃm lòng Çó ª Çâu ?" - Các y sï nghe nói ÇŠu cÜ©i nhåt. Nguyên kÈ xàm báng tôi, cÆy mình Ç¡c sûng, khinh miŒt l©i tôi nói, ÇŠu bÎ m†i ngÜ©i oán giÆn. Låi ngày thÜ©ng kÈ Ãy coi thiên hå là không ai b¢ng mình, ljn khi thÃy tôi có chút công lao, cho nên không tránh ÇÜ®c ÇiŠu ghen tÎ. NgÜ©i Trung Hoa nói r¢ng :"Tôi ÇÜ®c nghe Thánh ThÜ®ng lÃy làm hÓi ti‰c Çã dùng thuÓc lånh mát, n‰u thuÓc cûa lão sÜ thành công thì kÈ dùng thuÓc kh¡c phåt, t¶i Çáng phäi ch‰t". Tôi cùng y ÇŠu nói :"Ý chØng cÛng ljn th‰". Y còn nói trong vài ba ngày gÀn Çây, Th‰ tº dùng cao dÜ®c, ti‹u và Çåi tiŒn ÇÜ®c thông låi, bøng mŠm, bi‰t Çói, cho nên nh»ng l©i nói vui mØng truyŠn ra tÆn bên ngoài. Lúc Ãy ngÜ©i B¡c quÓc dÜÖng dÜÖng Ç¡c š, ngôn ng» r¥t m¶t mùi châm chích. KÈ kia s¡c m¥t bë bàng, cáo bŒnh, không ljn n»a. NgÜ©i B¡c quÓc nói kín v§i tôi r¢ng :"Chính cung rÃt vui mØng, š muÓn ban tr†ng thܪng". Tôi s® bŒnh ch»a chÜa ÇÜ®c giäm nhiŠu, chÜa h£n Çã thành công, m§i khÄn khoän nói v§i B¡c nhân r¢ng :"Mong anh h‰t lòng bÄm xin, Ç®i lúc Çã lÆp công vËn toàn, m§i dám nhÆn tr†ng thܪng". ViŒc này khÕi phäi nói.

Lúc này Thánh ThÜ®ng dùng thuÓc cao Çã ÇÜ®c sáu, bäy ngày, các bŒnh dÜ©ng nhÜ Çã h‰t, chÌ có ÇiŠu không æn uÓng gì, tÙ chi mÕi mŒt, ít muÓn nói næng. Quan Chính ñÜ©ng hÕi kín tôi r¢ng :"BŒnh Çã lui mà tinh thÀn låi mÕi mŒt hÖn, th‰ là duyên c§ gì ?". Tôi ú § ch£ng dám nói thÆt. Ông hÕi låi tôi hai ba lÜ®t, tôi thÜa :"H‰t bäy ngày thì ngÛ tång chuy‹n bi‰n, m¶t khi g¥p nh»ng thuÆn l®i thì phäi khá lên dÀn dÀn. Nay thÃy bŒnh suy, có lë thuÓc dùng công phåt quá nhiŠu, nguyên khí Çã båi rÒi. L©i sách nói r¢ng : Cái khí ª då dÀy Çã båi rÒi thì træm thÙ thuÓc cÛng khó Çem dùng". Ông nghe nói vÆy thì s® hãi røng r©i chân tay, bäo tôi r¢ng :"Làm sao ÇÜ®c bây gi© ?". Tôi Çáp :"Cái viŒc ngày nay là tåm hoãn thuÓc cao mà cÙu gÃp cái vÎ khí". Ông bäo tôi biên ÇÖn thuÓc, tôi kê ra nhÜ sau :

B¡c sâm2 lång
Båch truÆt1 lång 5 ÇÒng cân
ñåi phø8 ÇÒng cân
ñun lºa to thÌnh thoäng cho uÓng
ñÜ®c vài ba ngày, bŒnh th‰ không chuy‹n. ñÜ®c hai ngày n»a, tÙc là ngày mÜ©i m¶t tháng chín, Thánh ThÜ®ng y‰n giá.

Tôi cÙ nhÜ trܧc, ngày ngày ljn ñông cung trông nom thuÓc thang. Ngày hôm sau, Th‰ Tº k‰ vÎ, ra ng¿ tåi phû ÇÜ©ng Ç‹ cho các quan liêu chào mØng. Lúc Ãy cÛng cho tôi Çi theo hÀu gi» viŒc ÇiŠu trÎ. Trong lúc còn mang bŒnh, Th‰ Tº phäi kiêng gió, n¡ng; nhÃt th©i ra ngoài, bÎ cäm phong hàn, khi vŠ cung thì hÖi phát rét, v©i tôi vào coi måch. Tôi dùng bát vÎ, bÕ mÅu ÇÖn, giäm tråch tä, cho thêm måch môn, ngÛ vÎ, ngÜu tÃt mà ti‰n ng¿. Các chÙng ÇŠu giäm b§t, mà hÖi thª gÃp t¿a m¡c xuyÍn, còn tæng hÖn khi bŒnh Çã lùi trܧc kia. Các chÙng låi n°i lên. Tôi thÃy th‰ nguy ch£ng làm gì hÖn ÇÜ®c, m§i kêu có bŒnh ch£ng vào hÀu. Ba ngày sau låi sai ngÜ©i hÕi ÇÖn thuÓc. Lúc Ãy may có thÀy thuÓc ngÜ©i SÖn Tây m§i ÇÜ®c ti‰n cº, vào hÀu. Tôi muÓn dÜ®c chút nhàn hå, t¿ nghï r¢ng nên thØa dÎp mà ra Çi. Tôi ljn g¥p quan Chính ñÜ©ng, nói dÓi là trong nhà có bŒnh kÎch, nhiŠu lÀn ÇÜ®c thÜ nhà thôi thúc, nhÜng chÜa dám hé ræng, nay s¿ th‰ Çã quá gÃp, mong Çåi nhân thÜÖng tình. Quan Chính ñÜ©ng có š ngÀn ngåi. Tôi låi nói r¢ng :"Xin tåm cho vŠ thæm, coi viŒc hay dª ra sao, rÒi së trª låi". Quan Chính ñÜ©ng nói r¢ng :"Ngày nay s¿ th‰ Çã khác, ông nên vào phû thÌnh cÀu các quan thø mŒnh, rÒi vào bái tå m§i có th‹ ra Çi". Tôi y l©i làm. Các quan thø mŒnh, ngÜ©i thì thuÆn, ngÜ©i thì ch£ng thuÆn. Tôi nghï r¢ng :"SÓ ngÜ©i Üng thuÆn Çã quá bán, vÆy tôi cÙ bÕ Çi". Tôi ljn cung CÃm bái tå thì g¥p ngÜ©i B¡c quÓc. Y cÀm tay tôi mà nói r¢ng :"Lão sÜ Çi xa Ç‹ cho tôi ngày Çêm lòng buÒn bã". Y låi nói :"B†n thày thuÓc dÓt nát có cÙu giúp ai ÇÜ®c, b†n chúng ta nên t¿ mình xuÃt l¿c, ngõ hÀu vãn hÒi". Tôi nói :"Tôi ra Çi bÃt nhÆt së quay låi". B¡c khách cÜ©i Çáp :"ñã Çi rÒi thì lë nào còn trª låi". Tôi cÜ©i nói r¢ng :"Sao anh låi nói mÖ hÒ vÆy ?". RÒi cùng d¡t tay nhau Çi vào. Khi Ãy, quan Phó A Bäo ¤m ti‹u chúa trong lòng. Tôi låy bÓn låy. Ti‹u vÜÖng nói r¢ng :"Trà cûa lão sÜ thÆt ng†t dÍ uÓng, ta thích uÓng l¡m !". Tôi nghe nói thì than thÀm :"ñã bÎ thuÓc lånh làm håi nhiŠu rÒi !". ñoån tôi Çi ra, ljn bái biŒt quan Chính ñÜ©ng. Ông ÇÜa cho næm mÜÖi quan tiŠn làm hành lš. Tôi tØ chÓi, chÌ lïnh mÜ©i quan. Tôi ljn tØ giã QuÆn hÀu. Hai ngÜ©i ÇŠu tÕ ra buÒn bã. QuÆn hÀu Çem thuÓc, tiŠn cùng nh»ng phÄm vÆt trong mùa ra t¥ng. Cùng nhau nói chuyŒn m¶t lát, uÓng trà xong, tôi ÇÙng dÆy tå biŒt. QuÆn hÀu Çi b¶, bܧc trong nܧc bùn mà tiÍn chân tôi ra khÕi cºa dinh. QuÆn hÀu bi‰t là tôi ra Çi së không trª låi n»a, m§i cÀm tay tôi mà nói r¢ng :"Tôi cùng lão sÜ bi‰t ljn bao gi© m§i g¥p låi nhau !". Hai ngÜ©i nhìn nhau, ÇŠu muÓn Ùa nܧc m¡t.


Møc Løc PhÀn Trܧc PhÀn Sau
  1. May áo lá sen lá Ãu : nguyên væn, phân hà liŒt ky - Sª TØ có câu : liŒt ky hà dï vi y, có nghïa c¡t lá Ãu, lá sen Ç‹ may áo (l©i nói thác vŠ y phøc cûa kÈ ª Än) - Ky là cây thu¶c loài thäo, lá n°i trên m¥t nܧc, quä (trái) chia ra bÓn góc, g†i là quä Ãu.

  2. Lính thÎ trú : b†n lính trông coi viŒc b‰p núc.

  3. Ng¿ soån : ÇÒ æn cûa vua chúa.

  4. Qu‰ phø : hai dÜ®c phÄm có tính chÃt tæng nhiŒt Ƕ.

  5. Hào ly : hào là m¶t phÀn mÜ©i trong m¶t ly - Ly là m¶t phÀn mÜ©i trong m¶t phân. Nghïa r¶ng, hào ly là m¶t tí, m¶t chút.

  6. BÓn chÙng : bÓn thÙ bŒnh. Theo thuy‰t y h†c xÜa, có bÓn thÙ bŒnh không ch»a ÇÜ®c là phong (bŒnh Çiên), lao (lao ph°i), c° (bŒnh nhiÍm Ƕc vÆt), låi (bŒnh hûi). Ch» c° ª Çây mà chúa TrÎnh Cán m¡c phäi ÇÜ®c vi‰t ra v§i ba ch» trùng (trùng là con sâu) trên ch» húc.

  7. Thác cô : gºi trÈ mÒ côi. Khi nhà vua có con còn nhÕ tu°i thì thÜ©ng gºi gÃm cho m¶t ho¥c nhiŠu Çåi thÀn tín cÀn, Ç‹ sau ngày vua bæng, các ngÜ©i này phù tá con vua mà gi» v»ng ngôi báu.

  8. TrÀm hÜÖng : thÙ g‡ ngâm lâu ngày dܧi nܧc, chÌ còn lõi, s¡c Çen, thÜ©ng dùng Ç‹ làm thuÓc.

  9. Nhân thuÆt : nghŠ làm thày thuÓc.

  10. Y‰n giá : bæng (Y‰n có nghïa là yên nghÌ, giá là ÇÜ®c chª Çi b¢ng xe hay thuyŠn). ñây nói chúa TrÎnh Sâm mÃt.

  11. BÃt nhÆt : th‰ nào cÛng có ngày mà không bi‰t Çích ngày nào.