Ngày mÜ©i hai tháng mÜ©i, sáng s§m tôi Çi b¶ ljn Hoàng Çình, có binh lính ra ÇÙng gác. Quan quân thu¶c ThÎ n¶i tä Çóng tåi Hoàng Çình. Tôi ljn tØ biŒt viên quan ª Çây, n‡i lòng bæn khoæn, bÓi rÓi hiŒn ra s¡c m¥t. Lúc tôi ra Çi, vÎ quan Ãy ÇÜa t¥ng m¶t bao danh trà, v§i m¶t bài thÖ có l©i dÅn nhÜ sau : Canh gác CÃm thành nay Çã lâu, vÅn chÜa có vÆt gì Ç‹ t¥ng, bÃt giác lòng thÃy buÒn bã. Nay có trà Båch hào (m¶t cân) xin Çem ÇŒ nåp.
ThÖ r¢ng :
 |
Ngåo tÆn hàn sÜÖng Çông ngÛ då TÜÖng tÜ huÓng h¿u Ùc hoài nhân Phân kÿ vån lš kham trù trܧng Tràng Çoån tây sÖn nhÆt m¶ vân |
| SÜÖng dãi Çêm Çông lånh lëo hoài Nh§ nhau nên n‡i då khôn nguôi ñÜ©ng chia nghìn d¥m nên buÒn bã Bóng x‰ mây Çoài qu¥n ru¶t ai |
 |
Bái biŒt long lâu cºu bŒ hàn Mang huŠ cÀm ki‰m xuÃt Çô quan Mã am c¿u l¶ hÒi trình dÎ Chu khÙ trung lÜu phän tråo nan Vân nhÜ®c Ça tình lai khº th¿ SÖn nhÜ h»u š vÎ khai nhan Tây biên vån t¿u giai thÜÖng thúy Duy h»u song phong t¿ ngã loan |
| Giã tØ cºu bŒ v§i long
lâu ñàn ki‰m ra thành då ngÄn ngÖ ñÜ©ng cÛ ng¿a quen nên bܧc dÍ Dòng sâu thuyŠn ÇÄy khó bÖi mau Mây kia có š nhÜ xua n¡ng Núi n† Ça tình b‡ng ÇÜ®m mÀu Vån trái non tây phô s¡c løc Song phong mäi ng¡m núi nhà Çâu ? |
Lúc này nܧc sông chäy månh, thuyŠn nhË, thuÆn buÒm, sau gi© ng† thì ljn
Lãnh TuÀn. Tôi bÕ thuyŠn lên b¶, ljn chÖi chùa NguyŒt ñÜ©ng. Chùa Ãy ª
trên núi, có cºa mª ra ÇÜ©ng l§n; m¶t bên Ç¢ng sau cºa này là m¶t cái ao
hình bán nguyŒt. Ÿ b© ao cây cÓi rû bóng liên lu, tùng bách che m¥t ÇÃt.
Phía trܧc có m¶t bÙc tÜ©ng gÃm, tÜ©ng có cºa thông ra m¶t con ÇÜ©ng
th£ng. VŠ phía Çông và phía tây sân chùa, có hai hòn núi ÇÃt; trên núi
ÇŠu có xây gác chuông. Ÿ gi»a xây m¶t cái cung ÇiŒn r¶ng, nhà cao, nhà
chÖi mát sáng sûa; nhà gác tranh vanh, bÓn phÜÖng tám m¥t ÇŠu có tÜ©ng
vë
tranh huy hoàng, nh»ng trÃn song quanh co, thông nhau ngang d†c. Hoa lå
Çua nª, ngáng quäi m¡c míu nÖi thŠm Çá tr¡ng. Nghìn cºa thông nhau, m¶t
lÓi nÓi liŠn. Tôi du ngoån gi© lâu, than r¢ng :"ThÆt là ti‰ng ÇÒn không
sai, ÇÃt thÀn tiên cÛng không hÖn ÇÜ®c vÆy ! ChÌ còn hiŠm sÙc ngÜ©i
không
làm sao Çi ljn ch‡ hoàn toàn nhÜ thiên nhiên ÇÜ®c, cho nên tao nhân m¥c
khách say mê cái khí vÎ cûa chÓn lâm tuyŠn tØ lâu là vì th‰". Tôi m§i
làm
m¶t bài thÖ trên vách, rÒi ra Çi :
 |
Bán nguyŒt trì ÇÜ©ng bÃt nhÎ môn Trùng trùng lâu các ûng tiŠn thôn HÒi lang ÇiŒp xuÃt phi hoa l¶ Khúc håm tà phân chûng trúc hiên Cºu phÄm hÜÖng Çæng nghi båch trú Song lâu chung c° Ƕng hoàng hôn Tùng thu mãn ÇÎa lÜu u tÎch ñãn hÆn Çình vô hi‰n quä viên |
| Bán nguyŒt ao kia m¶t lÓi vào Trܧc thôn lÀu gác d¿ng xây cao Nhà ngang kh¡p nÈo hoa bay røng Cºa räo quanh hiên trúc m†c bao Chín bÆc Çèn hÜÖng soi cºa Bøt Hai lÀu chuông trÓng Ƕng tr©i chiŠu Bách tùng Çây Çó tæng u tÎch Dâng quä ngoài sân thi‰u vÜ®n trao |
Sáng ngày mÜ©i tám, tôi ljn NguyÍn xá, s¡m sºa sinh lÍ cáo y‰t nhà th© bên v®, rÒi cùng v§i nh»ng ngÜ©i thân thu¶c tÕ n‡i cách biŒt bÃy lâu. Lúc Ãy quan tri phû Tiên HÜ ng cÛng ª nhà, thÃy tôi thì mØng r«, k‹ các chÙng bŒnh cûa mình ra. Tôi vi‰t cho ông m¶t ÇÖn thuÓc và cho ông m¶t nºa lång qu‰. Ông Ãy cäm tå mãi.
Lúc này gia nhân cûa tôi và lính theo hÀu c¶ng låi là hai mÜÖi ngÜ©i. TØ kinh ljn Çây, noi ÇÜ©ng th£ng mà Çi thì chÌ mÃt m¶t ngày. ChÌ vì s® trên ÇÜ©ng vŠ g¥p trª ngåi, nên Çã Çi h‰t bäy, tám ngày; lÜÖng th¿c Çem theo s¡p cån, nên không th‹ ª låi lâu ÇÜ®c.
Ngày mÜ©i chín, tôi tØ biŒt m†i ngÜ©i lên ÇÜ©ng. Nguyên con ÇÜ©ng này ª gi»a miŠn sông núi, thuª nhÕ tôi ª nhà dÜ«ng phø tôi tåi Çó, ngày ngày tôi tØng Çi du ngoån. VŠ phía nam là m¶t giäi Ƕng nhÜ HÜÖng SÖn, Giäi Oan, Tiên Am, Tuy‰t SÖn; vŠ phía tây có HÜ Öng ñài, HÜÖng Trän, Vân M¶ng và Tiên San. Các chùa trên núi ÇŠu có phong cänh tuyŒt ÇËp. Chùa nào cÛng có v‰t chân cûa tôi. Dùng ÇÜ ©ng thûy mà Çi thì dÍ ng¡m phong cänh. Tôi m§i mÜ®n thuyŠn cûa quan tri phû, tØ b‰n sông NguyÍn Xá thuÆn dòng mà xuôi, ljn ÇÌnh Hà Xá là ljn nhà bên mË cûa cha tôi xÜa; con cháu nay suy båi, không Ç‹ dÃu v‰t, tôi có ljn tìm cÛng không còn ai trò chuyŒn ÇÜ®c. Tôi sai bu¶c thuyŠn ª Çình làng, hܧng trông phÀn m¶ t°, v†ng bái mÃy bái, rÒi låi xuÓng thuyŠn mà Çi.
TØ Trinh Ti‰t (tên xã) ljn Phù Viên (tên xã) ܧc bÓn, næm d¥m, hai bên b© sông toàn là danh lam th¡ng tích, nÖi nÖi ÇŠu nom thÃy rõ. Phàm nh»ng chÓn tôi qua chÖi thuª nhÕ ÇŠu ho¥c Än ho¥c hiŒn, tܪng tÜ®ng kÏ låi cÛng t¿ thÃy rõ rÒi. Cänh Ãy tình này Çã vÆy, låi nh§ ljn nh»ng ngÜ©i thuª trܧc, kÈ còn ngÜ©i mÃt, luÓng nh»ng thª than. B‡ng nghe chuông chùa Mãn NguyŒt vang lên mÃy ti‰ng; Çã buÒn bã thêm, tôi m§i ngâm m¶t bài thÖ Ç‹ tÕ n‡i lòng :
 |
NhÃt biŒt giang hÜÖng tam thÆp thu NhÜ kim phøc Ç° c¿u th©i du Hà Çình då Ƕ hoàng hoa ngån ñ¥ng xá ngÜ thôn båch l¶ châu HÜÖng tích nam phù ngÜng vãn thúy Tuy‰t sÖn tây xuÃt tÄm hàn lÜu SÖn tæng nhÜ®c thÙc ngâm hoài kh° BÃt hÙa chung thanh thܪng khách chu |
| Sông cách làng xa träi mÃy Çông Ngày nay trª låi chÓn xÜa trông ñình Hà b‰n cÛ hoa trong bøi Xã ñ¥ng thôn chài bãi giÛa ÇÒng HÜÖng Tích nam nhô ngÜng s¡c bi‰c Tuy‰t SÖn tây hiŒn ngÃt triŠn sông SÖn tæng ví bi‰t tâm tình khách ñØng Ç‹ thuyŠn vang Ƕng ti‰ng chuông |
Ngày mùng hai tháng mÜ©i m¶t, tôi vŠ ljn nhà cùng v® con k‹ l‹ m†i viŒc. Ngày hôm sau tôi cho binh lính theo hÀu tùy tiŒn, kÈ trª vŠ nhà, kÈ låi kinh. Tôi s¡m sinh lÍ cúng t° tiên. HÜÖng lš thân b¢ng ÇŠu ljn hÕi thæm và có lÍ mØng. N‡i xa cách nh§ nhung cÛng là thÜ©ng tình, ch£ng phài dài l©i.
Vài ba ngày sau n»a, quan Chính ñÜ©ng bÎ håi, toàn gia bÎ gi‰t. Tôi nghe vÆy than r¢ng :"GiÀu sang khác chi mây n°i, ca nhåc lâu Çài m¶t s§m thánh hoang ph‰ vÆy". Tôi låi mØng thÀm :"Ta Än tung tích nÖi lâm tuyŠn, ch£ng phäi lo nghï gì ljn lë cùng thông, m¶t s§m bÎ triŒu, chÓng gÆy vŠ kinh, m¶t næm tr©i trôi qua Çã phäi træm thÌnh nghìn cÀu m§i ÇÜ®c ra khÕi. Ví phÕng š nguyŒn lúc ÇÀu là ch£ng muÓn ÇÜ®c m¶t quan chÙc gì mà ngay nay danh chºa thành, thân Çã bÎ nhøc, thì dÅu có hÓi hÆn cÛng là mu¶n mà thôi". May còn gi» ÇÜ®c l©i thŠ v§i non xÜa. Tuy ª chÓn danh l®i mà ch£ng Ç‹ danh l®i mê ho¥c, bë bàng mà ljn, nghênh ngang mà Çi; låi g¥p non xÜa, t¿a vào Çá, ngû trܧc hoa, mÖ màng trong m¶ng; nghe có l©i nói væng v£ng b‡ng s¿c tÌnh, thÀm nghï :"Ta ch£ng bÎ ngÜ©i chê cÜ©i, ch£ng qua lòng không tham mà thôi".
Sau này nhân lúc cung Çàn chén rÜ®u ÇÜ®c nhàn hå, tôi m§i cÀm bút Çem ÇÀu Çuôi câu chuyŒn ghi låi Ç‹ vŠ mai sau, con cháu xº th‰ nên tùy duyên, thû phÆn, bi‰t t¿ mãn, bi‰t t¿ ngØng, tránh s¿ tham lam làm vinh, noi cái gÜÖng sáng này vÆy.
Møc Løc
PhÀn Trܧc
