ñ‰n Kinh Thành

Tôi bÜ§c xuÓng Çò mà Çi. ñêm nay Ç‰n m¶t cái Çi‰m, trú tåi Çó. Quan væn thÜ Ç‰n tÆn Çi‰m mà bäo tôi r¢ng :"Chuy‰n Çi này can hŒ d‰n viŒc công khÄn y‰u. B†n ta Çi m¶t ngày ch£ng vÜ®t quá næm mÜÖi d¥m ÇÜ©ng. TrÜ§c kia ÇÜ®c lŒnh ngày mùng mÜ©i thì Ç‰n Vïnh Dinh, nay s¡p h‰t nºa tháng rÒi mà ÇÜ©ng dài còn phäi Çi sáu, bäy ngày n»a. N‰u viŒc phäi tÃu trình thì s¿ Ç£ng Çãi này th¿c Çáng s®, mong lão sÜ ÇÎ nh Çoåt, ch†n nh»ng kÈ khoÈ månh cho Çi theo, cÙ ban ngày thì Çi, Çêm khuya m§i dØng Ç‹ nghÌ, gÃp ÇÜ©ng mà ti‰n, b†n y‰u ÇuÓi thì cho ª låi sau." Tôi cÜ©i mà Çáp r¢ng :"Quš huynh bÃt tÃt phäi quá lo ! Tuy có chÌ truyŠn ngày mÒng mÜ©i thì Ç‰n nhà tôi, nhÜng tôi bÆn ch»a bŒnh phÜÖng xa, Çi tìm vŠ Çã mÃt mÃy ngày, vä trong lúc Çi ÇÜ©ng còn g¥p gió mÜa cän trª. NhÜ vÆy tÜªng r¢ng ngày nay dÅu m†c lông m†c cánh vÎ tÃt së Ç‰n nÖi Çúng kÿ hån ÇÜ®c". Ông ta vØa cÜ©i vØa nói :"Cái th‰ tÃt phäi nhÜ vÆy". Trò chuyŒn uÓng trà xong, ai nÃy vŠ nhà tr†. Ngày 27 gà gáy Çã v¶i khªi hành. Bên ÇÜ©ng Çi núi non ÇÙng s»ng, bao b†c lÃy nhau, khói mây mÎt mù che kh¡p m¥t ÇÃt. HÜÖu nai nghe bÜ§c chân Çi thì v¶i chåy tán loån; chim chóc nghe ti‰ng ngÜ©i nói bay vút lên ÇÀu non (hiŒu Ba D¶i). Ánh hÒng ban mai m§i dâng cao, màn sÜÖng Çêm giá tan chØng nºa. B†n hành nhân áo quÀn Ü§t át phäi dØng bÜ§c nghÌ ngÖi trên núi, trong m¶t cái quán bÕ không. Chúng ÇÓt lºa, hÖ áo, ngÒi sÜªi cho Ãm. Tôi sai ngÜ©i lau såch cái thåch bàn, t¿a lÜng vào m¶t cành c° thø bên thåch bàn Ãy. DÜ®c ÇÒng pha trà, sºa soån b»a æn sáng. Tôi cho m©i quan væn thÜ Ç‰n, cùng nhau uÓng rÜ®u. Trèo lên cao mà trông ra xa, m§i cäm thÃy cái thú vÎ man mác là dÜ©ng nào. Tôi Ç†c mÃy câu thÖ cûa c° nhân Ç‹ giäi phiŠn trong lòng, bÃt giác thÓt lên r¢ng :

TÀn Lïnh mây nhà che khuÃt bóng
Lam quan tuy‰t phû ng¿a chÒn chân
Vân hoành TÀn lïnh gia hà tåi ?
Tuy‰t ûng Lam quan mã bÃt tiŠn

Ngâm xong dÜ©ng nhÜ quá bÎ xúc cäm, tôi thÅn th© ch£ng nói næng gì. Quan væn thÜ thÃy tôi buÒn bã hiŒn ra s¡c m¥t thì cÜ©i mà r¢ng :"Træm khóm hoa cÕ, m¶t khoänh càn khôn, dÜ©ng có cái phong vÎ cûa HÜÖng SÖn. Lão sÜ xúc cänh sinh tình, có vÈ không vui". Ông ta låi ti‰p :"Lão sÜ lÀm rÒi ! KÈ sï quân tº có hai ÇÜ©ng : xuÃt và xº. Xº (Çi ª Än) thì gi» Çåo làm vui; xuÃt (ra làm quan) thì Çem dùng Çåo giúp Ç©i. Lão sÜ che giÃu tung tích chÓn núi sâu, m¶t s§m cºu trùng bi‰t tên, Çåi thÀn tr†ng Çãi, th¿c là cu¶c g¥p g« lå kÿ, ngàn næm m§i có, c§ gì låi th‰ !". Tôi cÜ©i, Çáp r¢ng :"Quan l§n khen quá l©i, khi‰n ngÜ©i phäi h° thËn. NgÜ©i xÜa tài cao h†c r¶ng, uÄn súc kinh luân, xº thì trau giÒi vÈ quš, cÃt giÃu ÇÙc sáng, xuÃt thì phò vua giúp nÜ§c. Còn nhÜ tôi h†c hành thô kém, tài hèn trí thi‹n, ÇÓi v§i Ç©i thÆt là vô døng; h†c ÇÜ®c cái nghŠ m†n tùy thân Çã là may m¡n rÒi, tÜªng Çâu m¶t s§m Ç‰n ÇÜ®c th‰ này, khác chi áo m¥c không xÙng ÇÙc, sao g†i là ÇiŠu hånh ÇÜ®c !". Quan væn thÜ nói r¢ng :"Tôi tØng ÇÜ®c nghe quan tôi trong nh»ng lúc nhàn Çàm, š giä lão sÜ muÓn cao Än mà mÜ®n cái danh là làm thuÓc Çó thôi". Tôi cÜ©i mà r¢ng :"Há låi có cái lš Ãy sao ?". Quan væn thÜ låi ti‰p :"Chí lão sÜ nhÜ vàng Çá, tôi ch£ng dám dài l©i, ÇÜ®c bi‰t lão s Ü ngâm vÎnh rÃt nhiŠu, nguyŒn ÇÜ®c nghe l©i vàng, rÒi tôi cÛng xin nÓi Çiêu Ç‹ dâng cÜ©i mà giäi mu¶n ÇÜ®c chæng ?". Tôi mØng r« mà r¢ng :"KÈ ôm Çàn kh° tâm vì không bån tri âm. Câu cao sÖn lÜu thûy h£n ông Çã bi‰t rÒi vÆy". Tôi g†i ti‹u ÇÒng mang bút m¿c låi. Tôi Ç†c trÜ§c m ¶t bài nhÜ sau :

	NhÃt bách løc phong lam vø mê Nhân tòng tam cÃp thÜ®ng vân thê Yên hoàn trÀm løc hoành thiên b¡c Loa k‰ phù thanh phó häi tê Chº mính sÜÖng hoa khuynh phÃn hãn Ngâm thi u Çi‹u hÜ§ng nhân ÇŠ M‡i phùng th¡ng cänh vi thi løy Khi‰n quy‹n th©i dÜ thûy quá khê
	Tam cÃp leo trèo Çá v§i mây Núi træm lÈ sáu khí suÖng ÇÀy Khói ngàn trÀm løc dæng tr©i b¡c ñá núi phù thanh khuÃt b‹ tây NÃu nÜ§c sÜÖng hoa lìa phÃn rã Nghe thÖ chim núi hót ai hay Ch£ng qua ngâm vÎnh vì yêu cänh BÎn rÎn gi© lâu suÓi l¶i chÀy.

ñŠ xong ÇÜa bài thÖ cho ông ta coi Ç‹ h†a vÀn. Ông xem Çi xem låi Ç‰n bÓn lÀn, rÒi nói r¢ng :"ThÖ cûa lão sÜ giÓng nhÜ nh»ng bài Båch Tuy‰t DÜÖng Xuân khó mà h†a ÇÜ®c, xin Ç‹ tôi bòn nh¥t trong khúc ru¶t khô trong mÃy Çêm n»a rÒi m§i dám bày cái xÃu cûa mình ra". R Òi cùng d¡t tay nhau xuÓng núi mà Çi. Ngày hôm Ãy, chiŠu tÓi thì Ç‰n ch® Vân Sàng tr† låi. Ngày 28 Ç‰n KhÜÖng KiŠu Ç‡ låi. Ngày 30 tr† tåi ThÎnh LiŒt KiŠu. Quan væn thÜ bàn v§i tôi r¢ng :"Trong t© khäi có nói ngày mÃy thì ti‰p chÌ truyŠn, ngày mÃy khªi trình, ngà y mÃy thì t§i nÖi, xin xem qua th‹ thÙc trong t© khäi Ç‹ tiŒn ÇŒ bÄm", rÒi ÇÜ a t© khäi cho tôi coi, låi cÜ©i mà nói r¢ng :"NhÃt nhÃt ÇŠu y theo s¿ ÇÎnh Çoåt cûa lão sÜ ª d†c ÇÜ©ng; tuy nhiên, vào chiŠu ngày hôm sau, m†i ngÜ©i nên Ç‰n dinh quan Chính ñÜ©ng xem có công viŒc gì không ?". Ð§c ÇÎnh xong xuôi, ai nÃy vŠ Çi nghÌ. Sáng ngày hôm sau quan væn thÜ noi ÇÜ©ng bên tä, Çi ÇÜ©ng t¡t thôn Nhân Møc Ç‰n ÇÜ©ng Hoàng Mai, theo CÀu TriŠn mà ti‰n vào thành. Lúc Ãy có tên ThuÀn là h†c trò Çi theo nói v§i tôi r¢ng :"Næm trÜ§c tôi có ngÜ©i bån tâm giao, con m¶t ngÜ©i Tàu, y tên là S¿, cÜ ngø tåi quê mË là Lai Trào Ngung tÙc là Hi‰n Nam Cung; nay y d©i cÜ Ç‰n cºa tây KhÜÖng ñình làm nghŠ thày thuÓc. Tôi thÃy y chân thành hi‰u h»u, có cho y m¶t b¶ Tâm Lïnh cûa thÀy. TØ ngày Çó y ngày Çêm h†c tÆp, tay ch£ng r©i sách, h†c thuÆt ngày ti‰n b¶, trong kinh th ành nhiŠu ngÜ©i bi‰t ti‰ng, Y thÜ©ng than r¢ng : Vån d¥m xa xôi, ch£ng th‹ Ç‰n ch‡ cung tÜ©ng, chÌ chiêm ngÜ«ng mà thôi, muÓn Ç‰n HÜ Öng SÖn bái y‰t, nhÜng vì còn mË già, ch£ng th‹ bÕ Çi xa. Y có thi‰t lÆp m¶t sª t¿ Ç‹ th© sinh vÎ thày, s§m tÓi Çè n nhang Ç‹ báo ÇÙc. Ng© Çâu tr©i cÛng chiŠu ngÜ©i, cho y ÇÜ®c thân Ç‰n bái ti‰p. Vä låi tØ nhà y vào thành chÌ hÖn vài d¥m; ÇÜ©ng Çi vào thành so v§i ÇÜ©ng CÀu TriŠn dài ng¡n b¢ng nhau, tôi muÓn Çi trÜ§c báo cho y hay, ch£ng bi‰t có ÇÜ®c không ?". Tôi thÃy con ngÜ©i có nghïa nên cÛng Üng thuÆn. Tên ThuÀn ÇÜ®c lŒnh bèn Çi trÜ§c. Tôi noi ÇÜ©ng bên tä mà Çi, vÜ®t hÖn vài d¥m Çã thÃy y ra Çón ª bên ÇÜ©ng cái quan. Y thÃy tôi thì lÃy làm mØng r«, m©i vào nhà bái tå, k‹ l‹ cái tình khao khát bÃy lâu. Y m©i lÜu låi ngû m¶t tÓi, khoän Çãi rÃt hÆu. Tôi nói r¢ng :"Hà tÃt phäi nhÜ th‰ ! Tôi cùng quan vŒ tÓng (tÙc quan væn thÜ) Çã Ü§c hËn ngày hôm nay thì cùng g¥p nhau ª dinh quan Chính ñÜ©ng; viŒc này thÆt khÄn cÃp. Trong lúc Çi ÇÜ©ng Çã bÎ gió mÜa cän trª, nay m§i t§i ÇÜ®c Çây, không th‹ chÆm trÍ ÇÜ®c. Có ÇiŠu tôi quen ª trong núi, nên ÇÜ©ng Çi lÓi låi trong Çô thành ÇŠu quên mÃt cä, ông nên vì tôi Çi trÜ§c ÇÜa ÇÜ©ng". UÓng trà xong, ÇÙng dÆy, tên S¿ dÅn Çåo, cùng Çi theo cºa VÛ Quan,nh¡m cºa thành mà vào. Tôi thÃy m¶t cái th° thành không cao l¡m, kŠ bên có m¶t dãy tÜ©ng nhÕ, trên m¥t tu©ng ng¿a Çi ÇÜ®c; phía ngoài là hàng rào tre dày Ç¥c, dÜ§i hàng rào có hào sâu, trong hào thä chông, thÆt là mÜ©i phÀn kiên cÓ. Ba tÀng v†ng canh ÇÜ®c thi‰t lÆp nÖi Çây, tÀng nào cÛng có quân lính ÇÙng thành hàng hai bên, Çao thÜÖng xán lån, hào quang nhÜ tuy‰t. Lính gi» cºa thÃy b†n tôi Çi có mang binh khí, xét hÕi thÆt nghiêm ng¥t, Ç‰n khi bi‰t rõ ÇÀu mÓi, låi nhÆn thÃy dÃu hiŒu áo lính trÃn ÇÃt NghŒ An, m§i Ç‹ cho Çi. Chúng tôi tåm nghÌ ngÖi. Nguyên tåi ÇÃt này thuª nhÕ tôi tùng du h†c và trú ngø. Tôi m§i chÓng gÆy, thû b¶ tÙ phía, du ngoån nÖi ÇÃt cÛ. Tuy hÒ sÖn vÅn nhÜ trÜ§c mà PhÆt ÇiŒn, Çình Çài, quan xá, quân cÜ nhÃt nhÃt không còn hình dång thuª xÜa. NgÜ©i qua kÈ låi nhÜ nêm, ng¿a xe r¶n ràng, khi‰n lòng cäm khái, nhân làm m¶t bài thÖ giãi lòng :

	Låc phách giang hÒ tam thÆp niên NgÅu tùy Çan phÜ®ng nhÆp TrÜ©ng Yên Y quan væn vÆt sinh trung th° Lâu quán Çình Çài ti‰p viÍn thiên Thô xuÃt nhiÍm thành sÖn dã tính Xu bôi tu ÇÓi ng†c ÇÜ©ng tiên Thi‰u th©i lÎch lÎch hi du xÙ Kim nhÆt trùng lai bán bÃt nhiên !
	Phiêu båt giang hÒ mÃy chøc niên Chi‰u v©i m¶t s§m Ç‰n TrÜ©ng Yên Lâu Çài Çình quán bên tr©i ngÃt Væn vÆt y quan gi»a cõi truyŠn SÖn dã buông tuÒng quen tính tøc Ng†c ÇÜ©ng lui t§i thËn cung tiên ñÃt này thuª nhÕ tØng du hí Khác lå ngày nay Çã hi‹n nhiên !

Møc Løc

PhÀn TrÜ§c

PhÀn Sau

Ba D¶i : vùng núi giáp gi§i tÌnh Thanh Hóa và tÌnh Ninh Bình, cÛng g†i là núi Tam ñiŒp.
UÄn súc kinh luân : chÙa Ç¿ng tài trÎ dân giúp nÜ§c (kinh luân là s®i d†c và s®i xe, nghïa bóng nói vŠ tài chính trÎ).
Có câu y phøc xÙng kÿ ÇÙc, nói cách æn m¥c tÜÖng xÙng v§i cái ÇÙc cûa mình.
Vàng và Çá : Nghïa bóng nói l©i nguyŒn Ü§c g¡n bó v§i nhau v»ng bŠn nhÜ vàng và Çá. Ÿ Çây nói chí cûa Lãn Ông không thay Ç°i.
NÓi Çiêu : do câu tøc ng» "ñiêu bÃt túc, cÄu vï túc", có nghïa là Çuôi con Çiêu thi‰u, lÃy Çuôi con chó th‰ vào. Nghïa bóng : l©i nói khiêm, lÃy cái không hay cûa mình mà ti‰p vào cái hay cûa ngÜ©i.
Vân Sàng : thu¶c tÌnh lœ tÌnh Ninh Bình ngày nay.
ThÎnh LiŒt : tên làng thu¶c ngoåi ô Hà N¶i ngày nay.
Hoàng Mai : tên làng, nay là ngoåi ô Hà N¶i.
Cung tÜ©ng : nhà bÓn bên có tÜ©ng, ch‡ ª và mi‰u th© ÇŠu ª trong, tÜ©ng vŠ phía Nam có cºa Ç‹ thông xuÃt nhÆp. Sau ngÜ©i ta dùng hai ch» Ãy Ç‹ g†i sÜ môn (cºa nhà thÀy dåy).