D†n Nhà

Lúc Ãy tôi ª trong dinh quan Trung Kiên ÇÜ®c hÖn m¶t tháng. Thân b¢ng ljn thæm hÕi, ngày Çêm vãng lai nh¶n nhÎp, mà lính quan Chính ñÜ©ng tra hÕi ngáng trª. KÈ muÓn và o phäi có ngÜ©i nhÆn lãnh m§i ÇÜ®c Çi qua. Tôi nghï :"Ÿ trong dinh ra vào khó khæn. Vä lâu ngày, nào gåo nào cûi, låi hÖn mÜ©i ngÜ©i theo hÀu, lÃy Çâu ra cho Çû chi dùng. Có lúc QuÆn hÀu hÕi mình ngÜ©i theo hÀu nhiŠu hay ít, quan Chính ñÜ©ng muÓn cho lÅm cÃp, mình ch£ng sa vào dàm khóa cûa ngu©i, bŠn lòng tØ chÓi, nên ÇÜ®c miÍn. Nay phäi tìm ª ch‡ khác ngoài dinh, tiŒn cho khách và bån lui t§i, rÒi phát thuÓc Ç‹ cung nhÆt døng". Sau khi toan tính °n thÕa, tôi nói v§i QuÆn hÀu r¢ng :"Tôi lÜu låc giang hÒ Çã hÖn ba mÜÖi næm, m¶t s§m ljn kinh, thân b¢ng xa cách nh§ nhung cÛng là thÜ©ng tình, ngày Çêm lui t§i thành ra có s¿ Ç£ng Çãi, nay xin ÇÜ®c ngø tåi ngoài cºa dinh, cÆy QuÆn hÀu bÄm v§i Çåi nhân Ç‹ tôi ÇÜ®c tiŒn khu xº". Lúc ÇÀu ông không thuÆn cho d©i xa. Tôi nài xin mÃy lÀn m§i hÙa cho. Tôi sai ngÜ©i dò hÕi m¶t nÖi trong quân dinh Ƕi Kinh H»u. NgÜ©i chû tên là BiŒn ñÒng. Anh này nºa Ç©i rÒi mà chÜa có con, nghe vÆy cho viŒc g¥p g« này là bªi tr©i, thân hành ljn m©i m†c. Tôi sai ngÜ©i chuy‹n vÆn ÇÒ Çåc ljn ngø tåi nhà y. V® chÒng y hoan hÌ và tr†ng Çãi tôi vô cùng. TØ dinh quan Chính ñÜ©ng ljn nÖi này ܧc vài ba cung ÇÜ©ng. CÙ ba ho¥c næm ngày m¶t lÀn, QuÆn hÀu ljn chuyŒn trò v§i tôi, tình thân ái bÃt tÃt nói n»a.

Hãy nói chuyŒn tôi ª kinh chÜa ÇÜ®c nºa tháng mà tØ quan viên, binh lính ljn ngÜ©i trong phÓ phÜ©ng, phÀn Çông ÇŠu bi‰t tôi cä; ho¥c Çã xin thuÓc, ho¥c Çã xin chÄn bŒ nh, cho ÇÖn, ngày Çêm vô cùng huyên náo. Tôi nghï thÀm :"Lúc m§i nh»ng nghï ki‰m sao cho Çû nhÆt døng, ch£ng ng© nay ki‰m ÇÜ®c gÃp b¶i. Tuy nhiên mình Çi chuy‰n này không Ç‹ tâm gì ljn phú quš mà låi cÀu l®i Ü ?". Tôi muÓn d©i ch‡ ª nhÜng chÜa tìm ÇÜ®c nÖi nào. Lúc Ãy có quan Quän ThÎ N¶i Tä CÖ là Hàm Xuyên HÀu, thuª nhÕ theo cº nghiŒp Çã tØng theo trÜ©ng h†c ª quÆn, sau ông theo cha Çi Çánh gi¥c có công nên m§i ti‰n thû trên ÇÜ©ng võ bÎ. NhÜng nhÃt sinh ông hay Çau Óm, nhiŠu lÀn ljn xin ch»a bŒnh. Ông thÃy tôi thÜ©ng khi không trÎ bŒnh mà bŒnh låi khÕi thì cho là thÀn dÎ, m‡i khi có bŒnh nguy kÎch thì cÛng nh© tôi ch»a chåy cho. Ông xin nhÆp môn h†c tôi nghŠ thuÓc. Tôi thÃy ông là ngu©i chân thành nên nhÆn l©i. Ông bi‰t tôi không muÓn ª nÖi Òn ào, tÙc thì l£ng l¥ng sºa sang m¶t sª dinh cÛ ª cånh hÒ gÀn bän dinh; tØ nhà ngoài, nhà khách, nhà b‰p ÇŠu tïnh mÎch. RÒi ông ljn m©i tôi låi ª. Tôi mØng quá liŠn d©i ch‡ tr†. Hai v® chÒng tên BiŒn ñÒng không b¢ng lòng nhÜ vÆy. Ch‡ ª m§i này cùng v§i dãy nhà phía sau cûa BiŒn ñÒng cách nhau vài ba træm bܧc. Tôi cho Çøc tÜ©ng mª m¶t cºa nhÕ, s§m tÓi ân cÀn ti‰p xúc v§i nhau.

K‹ tØ lúc di ngø t§i Çây lòng tôi m§i ÇÜ®c thÜ thái. M¶t Çêm kia træng sáng nhÜ ban ngày, ngÒi t¿a câu lan tôi thÀm nghï : ñ‰n kinh Çã hÖn hai ba tháng rÒi, làng cÛ ch Üa vŠ thæm ÇÜ®c, cÛng chÜa tØng r©i bܧc Çi Çâu ÇÜ®c. Tính ÇÓt ngón tay träi ba mÜ Öi næm rÒi, nh»ng tܪng không bܧc vào cái cu¶c danh dàm l®i khóa, ngày nay phäi cam làm cái anh Sª tù chæng ? Nghï ng®i m¶t hÒi, b‡ng than dài m¶t ti‰ng, sai ti‹u ÇÒng pha trà uÓng m¶t mình rÒi Çi n¢m. Tôi ch®t nghe tØ b© hÒ bên kia n°i lên m¶t ti‰ng trong trÈo, véo von, trong nhÜ ve sÀu uÓng håt móc, dÙt dÙt nÓi nÓi, tr¡ng nhÜ håt móc k‰t thành sÜÖng. Tôi hÓt hoäng trª dÆy, ra trܧc sân nghe ngóng, m§i bi‰t là ª tây dinh có ngÜ©i th°i sáo. Khi này mÓi sÀu m§i g®i thêm mÓi sÀu cÛ, nhân ngâm m¶t bài thÖ ng¡n tä n‡i lòng :

Ng†c ÇÎch thanh du du
Thanh tiêu hÙng chuy‹n u
Suy lai thiên lš nguyŒt
Tán tác mãn thành thu
Låc c¿c thùy gia thú
Tình Ça l» khách sÀu
Tiêu tiêu thiên låi phát
CÃm cÓ xuÃt tiŠu phu
Sáo ng†c thanh nghe v£ng
ñêm trong hÙng ngÅu nhiên
Th°i vŠ ngàn d¥m nguyŒt
Tan nhÆp kh¡p thành môn
Vui Ãy ai ngÜ©i hܪng
Tình này l» khách buÒn
Sáo tr©i dào dåt th°i
TrÓng Çi‹m cÃm cung ÇÒn
Ngâm xong, tôi tän b¶ trܧc thŠm, Çêm khuya m§i Çi n¢m, chiêm bao thÃy mình ª quê nhà trong núi, mãi ljn khi m¥t tr©i chi‰u ngang cºa s° vÅn chÜa trª dÆy. ñÙa ti‹u ÇÒng v¶i vã chåy låi lay tÌnh, nói r¢ng QuÆn hÀu ch© Ç®i ª ngoài cºa Çã lâu rÒi. Tôi hoäng hÓt ra nghênh ti‰p, m©i vào trong nhà cùng ngÒi. QuÆn hÀu nói :"Trܧc Çây vài ba gian quân phòng chÆt hËp, cºa trông th£ng ra ngã tÜ, náo nhiŒt khó chÎu, nay ÇÜ ®c chÓn này thanh nhàn xÙng Çáng cho cao nhân tïnh dÜ«ng". Tôi thÜa :"CÛng là nh© chû nhân Çây có lòng hÆu Çãi vÆy". Lúc Ãy Hàm xuyên hÀu thÃy QuÆn hÀu ljn, cÛng t§i nÖi hÀu chuyŒn. Tô ÇÜa bài thÖ ñêm nghe ti‰ng sáo ra Ç‹ hai ông bình luÆn thì ÇŠu khen ng®i cä. QuÆn hÀu nói :"câu c¿c låc có do mÓi cäm kích mà ra chæng ?". Tôi thÜa r¢ng :"Có". Hàm xuyên hÀu nói :"Thái h‰t thì ljn bï, suy tán l¡m cÛng do thÎnh mãn nhiŠu; cho nên thánh nhân m§i giäm cái dÜ tr® cái thi‰u, chính là nói ÇiŠu Ãy vÆy". Trò chuyŒn nºa gi© rÒi, hai ông m§i ra vŠ. Sáng ngày hôm sau, dÎch møc cûa QuÆn hÀu ÇÜa ljn næm ngÜ©i trai tráng, áo khæn chÌnh bÎ. Tôi thÃy th‰ ng© r¢ng có viŒc gì phäi Çi xa. NgÜ©i dÎch møc nói :"Quan l§n tôi thÃy ch‡ ª m§i cûa lão sÜ rÃt v¡ng vÈ, vä låi nÖi này có l¡m b†n Çào tÜ©ng khoét vách, s® có ÇiŠu tai håi xäy ra, m§i bÄm v§i Çåi quan truyŠn lÃy næm tên lính ª tiŠn quân thu¶c bän dinh cho chúng phøc dÎch ban ngày, canh gác ban Çêm". Tôi bäo r¢ng :"Thân tôi ÇÜ®c nh© tôn hÀu có lòng tÓt chu toàn, Ön Ãy ghi tåc không quên. Còn viŒc này ông hãy vì ta h‰t l©i tØ tå". NgÜ©i dÎch møc không nghe, cho b†n lính cÜ ngø tåi nhà ngoài. Nguyên lai m‡i lÀn tôi Çi Çâu ÇŠu phäi mÜ®n lính hÀu cûa QuÆn hÀu. Nh»ng quan viên qua låi cÀu thuÓc cÛng cÃp cho tôi lính Ç‹ sai khi‰n, ÇÜ®c bäy, tám ngÜ©i :
ThÎ N¶i tä quân 2 ngÜ©i
NhÜÖng Trung quân 1 ngÜ©i
Trung Kinh quân 1 ngÜ©i
HÆu DÛng quân 1 ngÜ©i
TiŠn Hùng quân 1 ngÜ©i
PhÀn Çông b†n chúng ÇŠu lÜ©i bi‰ng,chÌ có næm tên lính TiŠn DÛng là bi‰t s® pháp lu Æt, công viŒc sai khi‰n ÇŠu ÇÜ®c vØa š. NhÜ th‰ cÛng Çû rÒi; tôi cäm tå các quan viên và cho b†n lính kia trª vŠ, chÌ gi» låi m¶t tên cûa TiŠn Ninh, m¶t tên cûa Trung Kinh, næm tên cûa TiŠn DÛng, phát lÜÖng cho chúng và cho chúng ª nhà b‰p phøc dÎch.
Møc Løc PhÀn Trܧc PhÀn Sau
  1. Cung ÇÜ©ng : m¶t thôi ÇÜ©ng Çi chØng h‰t nºa ngày.

  2. Hàm Xuyên HÀu : tÙc ñinh Nhå Hành, bÕ chúa Y‰n ñô, phò vua Lê, ÇÜ®c làm quän Binh hiŒu thÎ trung, tØng vâng lŒnh vua Çem quân xuÓng SÖn Nam hå chÓng quân Tây SÖn (VÛ Væn NhÆm). CuÓi Ç©i Chiêu ThÓng, Nhå Hành làm ljn ChÄn khÃu ñåi tܧng quân, tܧc Hàm quÆn công. Næm K› DÆu 1789, Nhå Hành Çem gia quy‰n theo vua chåy sang Tàu.

  3. Sª tù : tù binh do nܧc Sª b¡t ÇÜ®c. Sau dùng Ç‹ chÌ kÈ ª trong tình trång quÅn bách mà không có k‰ gì Ç‹ mÜu thoát.

  4. DÎch møc : kÈ ÇÙng ÇÀu m†i viŒc sai phái trong dinh.

  5. Tôn hÀu : ti‰ng tôn xÜng ngÜ©i có quan tܧc.