H†a ThÖ

ThÖ h†a cûa Viên Hình Công và l©i dÅn
Tiên sinh vÓn dòng trâm anh, r©i bÕ Ç‰n chÓn lâm tuyŠn Çã bao nhiêu næm tháng rÒi. KÈ bi‰t th©i vø nhÜ tiên sinh h£n có ÇiŠu siêu viŒt khác ngÜ©i, lánh Än tu dÜ«ng, chÖi coi nܧc non, Çáng là vÎ lãnh tø tr†ng v†ng nhÜ sÖn ÇÄu, b†n sinh sau th¿c ch£ng noi kÎp. Nay thæm nhà : khæn tÄm s¡c khói mây vÄn, l©i ÇÜ®m mùi dÜ®c hoa thÖm, thÆt là vui thích thay ! Låi nghe nói ngón Çàn cÀm cûa tiên sinh cÛng là m¶t cái thú cao diŒu (lúc Çó ch‡ tôi ngÒi có cái Çàn cÀm bäy dây). Phong nhã khi‰n ngÜ©i m‰n phøc; bÃt giác tÓi sÆp ljn, nay xin nÓi Çiêu, n‰u thÖ ÇÜ®c thâu nhÆn thì lÃy làm hân hånh.
Thù thÎ trâm anh khÙ luyŒn chân Kim sa ngân tuy‰t bÃt Üng bÀn NhÃt lung qu‰ truÆt dÜ®c trung vÆt Vån trång yên hà phÜÖng ngoåi thân Ch» thåch låc nhiêu tri vÎ xÙ Tiêu ÇÒng hÆn thi‹u thÄm âm nhân Cung tinh thº nhÆt Hiên Kÿ h¶i Häo t‰ thÎ dân phø thÎ quân.	Coi nhË công danh luyŒn tính chân Cát vàng tuy‰t båc há Çâu bÀn M¶t lÒng qu‰ truÆt bŠn hÜÖng dÜ®c Muôn l§p yên hà gºi tÃm thân Chº thåch ai kia vui bi‰t vÎ Tiêu ÇÒng khách giÆn ít cao nhân Kÿ Hoàng h¶i Ãy ngày nay g¥p G¡ng cÙu dân låi giúp Thánh quân.

ThÖ h†a cûa N¶n LiÍu Giám Sinh v§i l©i dÅn
Nhà lan quy‹n vàng, gi»a hå gió mát, Çó là cái låc thú cûa ông vÆy. Nay ông tu°i håc Çã cao mà cái chí cÛng cao. B»a n† hân hånh ÇÜ®c ngÒi hÀu chuyŒn, ông cho coi bài thÖ ThuÆt hoài lúc Çi ÇÜ©ng, džc Çi džc låi, nhÆn thÃy š thÖ månh më, cÓt cách cao quš, tÕ n‡i lÜu luy‰n non xÜa v§i Çá tr¡ng mây hÒng. Nay tr¶m nÓi Çiêu mà h†a låi.
Cây vØng cû núi dÜ«ng thiên chân ñÃt tÓt dong chÖi há chÎu bÀn SÖn dã cÀm kÿ vui dÆt khách Trí nhân non nܧc ÇÜ®c nhàn thân Liêm ngoan tøc cäi phô tâm tích Cao tÍ linh Çan cÙu th‰ nhân ñã s¤n sâm linh Çem b° tr® Còn ÇiŠu ngÛ vÎ giúp minh quân.	HÒ ma sÖn dÜ®c dÜ«ng thiên chân Sinh ÇÎa Üu du bÃt ngã bÀn Tøc Çoån cÀm kÿ sÖn dã khách Thong dong thûy thåch trí nhân thân Phong Ç£ng viÍn chí liêm ngoan tøc Thäo tiÍn linh sa hoåt th‰ nhân Nguyên bÎ sâm linh kham b° tÍ Ðng ÇiŠu ngÛ vÎ tán minh quân.

ThÖ h†a cûa quan HuÃn ñåo (ngÜ©i anh)
Ch£ng ljn HÜÖng sÖn hÕi giä chân Hãy coi phu tº chÌ vui bÀn Núi rØng h†c Çåo thanh nhàn thú ñÃt nܧc nghe danh Çåo ÇÙc thân NgÜ©i hám l®i danh quen th‰ tøc Ta Çâu xu hܧng giÓng th©i nhân Già gây s¿ nghiŒp nh© tài l§n M§i rõ tôi hiŠn g¥p Thánh quân.	Måc t¿u HÜÖng sÖn Çính nhån chân ChÌ khan phu tº låc nhi bÀn Lâm tuyŠn thúc nhï thanh nhàn thú Kinh quÓc phiên nhiên Çåo ÇÙc thân ChÌ ki‰n thao thao vô t¿ ngã CÓ Üng løc løc bÃt nhÜ nhân Vãn thành khä ki‰n kinh luân h¶i H»u thÎ thÀn tÜ h»u thÎ quân.

ThÖ h†a cûa quan HuÃn ñåo (ngÜ©i em)
Cung Çàn lš thú dÜ«ng thiên chân HÒ dÍ giàu sang bÙc ÇÜ®c bÀn Hoa Ƕng bay hÜÖng vui dÆt khách Træng song vô s¡c ÇÜ®c nhàn thân ñón nghênh lÍ Ãy trÜng long Çi‹n CÀm håc tình này t¿a c° nhân Thành thÎ lâm tuyŠn qua låi kh¡p Gi» tròn hành chÌ Çåo thÀn quân.	NhÃt khÜÖng lš thú låc thiên chân Phú quš yên næng bÙc Ç¡c bÀn Hoa quÆt h»u hÜÖng cung th¡ng khách NguyŒt song vô s¡c ngø nhàn thân Cung tinh sa giác phi thÜ©ng Çi‹n CÀm håc trung thành s¿ thích nhân TuyŠn hác thÎ thành kinh lÎch xÙ Th©i tai hành chÌ thái thiên quân.

ThÖ h†a cûa Giám sinh SÖn Tây
Håo nhiên khí Ãy bªi thiên chân Ngày tháng tiêu dao xá k‹ bÀn Bát trÆn xÜa nay am th‹ ch‰ Tam tài tr©i ÇÃt thÃu tâm thân Tài không KhÜÖng-Phó hay yên nܧc V†ng sánh Kÿ Hoàng tØng cÙu nhân Ta muÓn thay l©i Sào HÙa nói : Ba vua BÓn Thánh bu°i minh quân.	Håo nhiên chính khí Ç¡c thiên chân Tu‰ nguyŒt tiêu dao bÃt k‹ bÀn Bát trÆn c° kim minh th‹ ch‰ Tam tài thiên ÇÎa h¶i tâm thân Tài phi KhÜÖng Phó næng y quÓc V†ng thi‰p Kÿ Hoàng lÛ hoåt nhân VÎ ngã ÇÜÖng vi Sào HÙa ng» Tam hoàng, TÙ thánh thái bình quân

ThÖ cûa C¿u Thi Xã Thuª thi‰u th©i tôi tØng k‰t bån v§i hàng chøc ngÜ©i ª kinh dô, lÆp thành m¶t thi xã. Nay tôi trª låi Çây thì ngÜ©i ngÜòi Çã phân tán, chÌ còn låi vài ba kÈ mà thôi.
ñã s¤n lòng chay dÜ«ng tính chân Không cÀn giàu Khäi, h†c Nhan bÀn Ba nghi sÖn thûy ta tìm thú Træm trÆn biên thùy kÈ dÃn thân Trên l¶ trÀn ai cam l» khách Trܧc sân phong nguyŒt h†p thân nhân Dù ai có hÕi ta sinh k‰ CÜòi trÕ linh Çan cÓ Lão quân.	Lãnh Ç¡c trai tâm dÜ«ng Ç¡c chân Vô cÀu Khäi phú h†c Nhan bÀn Thanh sÖn låc ngã tam nghi thú Tº tái nhiêu tha bách chi‰n thân L¶ thÜ®ng trÀn ai hành l» khách ñình tiŠn phong nguyŒt cÓ tri nhân Thuy‰t dÜ cäm vÃn tam sinh k‰ Ti‰u chÌ linh Çan cÓ Lão quân.

Sau khi džc nh»ng bài thÖ Ãy, tôi nói :"Viên Hình công có phong vÎ nhà thÖ. Còn Giám sinh ª N¶n LiÍu, Giám sinh ª SÖn Tây cùng v§i hai viên HuÃn Çåo ÇŠu có khí vÎ cûa nhà nho mà chÜa thoát tøc. ñ‰n nhÜ thÖ cûa Thúy Anh thì tÜ tܪng bay b°ng tÆn tr©i cao, viÍn vông không Çâu, thÆt Çáng n¿c cÜ©i". Tôi biên chép tÃt cä Ç‹ coi cho vui.

PhÀn Trܧc

PhÀn Sau

1. Thù tåc : nói chû khách m©i Çãi nhau.

2. Hình quan : quan coi vŠ viŒc hình.

3. Giám sinh : h†c sinh nhà Giám. Ÿ kinh Çô có nhà Giám, tÙc QuÓc tº giám, nÖi Çây quan t‰ tºu và quan tÜ nghiŒp làm giäng quan.

4. N¶n LiÍu : tên xã thu¶c huyŒn Nam ñàn,tÌnh NghŒ An.

5. Viên Hình Công : tÙc Bùi BÆt Tr¿c, làm quan ljn thái thÜ©ng t¿ khanh; sau này lúc quân Tây SÖn ra B¡c, ÇÜ®c vua Lê sai gi» chÙc than tán quân vø tåi SÖn Nam.

6. Chº thåch : nÃu Çá. NgÜ©i Çåo sï nÃu vàng Çá làm thuÓc; uÓng thuÓc Ãy thì thành tiên, Çó là kim Çan. Ý nói thuÓc hay.

7. Tiêu ÇÒng : ngÜ©i ta dùng g‡ ÇÒng làm Çàn cÀm, nên Çàn cÀm cÛng g†i tiêu ÇÒng.

8. Trí nhân : trích câu Trí giä nhåo thûy, nhân giä nhåo sÖn trong sách LuÆn Ng»; có nghïa : kÈ trí Üa thích chÖi v§i nܧc, kÈ nhân Üa thích chÖi v§i núi.

9. Liêm ngoan tøc : liêm là trong såch, trái v§i ngoan là tham. Làm cho thói tham hóa liêm.

10. Thiên chân : s¿ chân thành rÃt m¿c bªi tr©i phú cho - cái bän tính thiên nhiên.

11. CÀm håc : Çi‹n TriŒu BiŒn ngÜ©i Tây An Ç©i TÓng, LJ ti‰n sï, tØng gi» chÙc ñiŒn trung thÎ ng¿ sº, tính ngÜ©i cÜ Öng chính. Khi Çi chÎu chÙc ª Thành ñô, chÌ Çem theo m¶t cây Çàn và m ¶t con håc, viŒc cai trÎ dân rÃt giän dÎ.

12. Hành chÌ : làm quan và thôi viŒc quan, š nói làm quan phäi tùy th©i ti‰n thoái Ç‹ bäo toàn danh phÆn cûa mình. Bài hát vÎnh Hàn Tín Ç©i Hán cûa NguyÍn Công TrÙ có câu : N‰u bi‰t ch» khä hành khä chÌ, thì Næm HÒ m¶t lá cho xong !

13. Thiên quân : bŠ tôi và nhà vua (không có ti‰ng quÓc âm dÎch ÇÜ®c hai ch» thiên quân có nghïa là lòng ngÜ©i, nên tåm dùng hai ch» thÀn quân, có sai nghïa, nhÜng Ç‹ h†a nguyên vÆ n).

14. Håo nhiên chính khí : cái khí ti‰t ngay th£ng, cÙng r¡n cûa nh»ng anh hùng, liŒt sï.

15. Bát trÆn : tám môn cûa nh»ng phÜÖng thuÓc trÎ bŒnh Çã ÇÜ®c chia ra trong sách thuÓc Cänh Nhåc.

16. Th‹ ch‰ : cách thÙc ch‰ ra, cách thÙc xây d¿ng lên.

17. Tam tài : ba ngôi là tr©i, ÇÃt và ngÜ©i.

18. KhÜÖng-Phó : KhÜÖng Tº Nha và Phó DuyŒt. Tº Nha tu°i già ª Än, Çi câu. Vua Væn VÜÖng nhà Chu Çi sæn, g¥p Tº Nha ª sông VÎ, cùng nhau chuyŒn trò Ç¡c š, cho lên xe cùng vŠ, tôn làm thÀy, g†i là sÜ thÜ®ng phø. VÛ VÜÖng diŒt Trø mà có thiên hå là nh© mÜu chܧc cûa Tº Nha. Nguyên t° tiên cûa ông ÇÜ®c phong ª ÇÃt L», nên Tº Nha cÛng ÇÜ®c g†i là L» thÜ®ng. - Phó DuyŒt : hiŠn tܧng Ç©i nhà Ân. Vua Cao Tông m¶ng thÃy DuyŒt, tìm vŠ cÃt lên làm tܧng, nܧc ÇÜ®c thÎnh trÎ.

19. Tam Hoàng : có nhiŠu thuy‰t khác nhau. Theo sách ñ‰ VÜÖng Th‰ Kš thì Phøc Hy, ThÀn Nông, Hoàng ñ‰ là tam hoàng.

20. TÙ Thánh : bÓn vÎ thánh trong y h†c xÜa tÙc là Hoàng ñ‰, Kÿ Bá, TÀn ViŒt Nhân và TrÜÖng CÖ.

21. Khäi : VÜÖng Khäi, nhà c¿ phú Ç©i TÃn, cùng v§i m¶t nhà c¿ phú khác là Thåch Sùng ganh Çua nhau æn chÖi xa xÌ.

22. Nhan : Nhan HÒi, tên m¶t vÎ trong tÙ phÓi, thÜ©ng g†i là Nhan tº. H†c trò giÕi cûa Kh°ng Tº, nhà rÃt nghèo, chÌ ham h†c Çåo.

23. Linh Çan : thuÓc luyŒn cûa thÀn tiên. Theo nghïa r¶ng, chÌ liŠu thuÓc hay.

24. Lão quân : Lš Nhï Ç©i nhà Chu, g†i là Lão Tº, t° ñåo giáo.