Ь ðáp Ñng nhu c¥u truy«n chuy¬n kÛ thu§t (technology transfer) ngõ h¥u xây dñng ð¤t nß¾c theo ðà tiªn cüa kÖ nguyên tin li®u, mµt t¥ng l¾p ðông ðäo chuyên viên ng߶i Vi®t trong và ngoài nß¾c c¥n phäi ðßþc hu¤n luy®n tinh thøc, do ðó các khó khån trong v¤n ð« chuy¬n ngæ sang tiªng Vi®t, phiên d¸ch các thu§t ngæ phäi c¥n vßþt qua. Vi®c soÕn thäo mµt cu¯n tñ ði¬n là c¥n thiªt. Ðây là mµt công vi®c ðòi höi sñ nhçn nÕi vô biên, kiªn thÑc sâu rµng, ý chí kiên c߶ng.
Trong mµt bu±i hµi thäo nåm 1992 tÕi thành ph¯ Calgary, sau ph¥n trình b¥y bài "Vi®t Ngæ trong Ði®n Toán" cüa din giä Nguyn Ðình Phß½ng, ph¥n thäo lu§n cüa các hµi thäo viên r¤t sôi n±i v« ð« tài h® th¯ng hóa và tiêu chu¦n hóa vi®c chuy¬n d¸ch các thu§t ngæ. Lúc b¤y gi¶ phong trào dùng Vi®t ngæ ðang lên v¾i sñ xu¤t hi®n cüa các nhu li®u tiªng Vi®t nhß VNI, VNU, VN Labs, VPS... dùng chung v¾i các nhu li®u ¤n loát cho máy ði®n toán cá nhân nhß Ventura, Pagemaker. Quark Express. Mµt hµi thäo viên là Kiªn Trúc Sß Ðoàn Hæu Khäi ðã nói v« kinh nghi®m bän thân cüa mình trong vi®c soÕn thäo các thu§t ngæ khoa h÷c kÛ thu§t khi ông trong làm vi®c trong mµt üy ban cüa Bµ Qu¯c Gia Giáo Døc th¶i Vi®t Nam Cµng Hòa trß¾c nåm 1975. Ông cho biªt lúc b¤y gi¶ ng߶i ta ví von là c¥n Côn Luân Tam Thánh ð¬ thñc hi®n vi®c này. Và khác v¾i nhân v§t Hà Túc ÐÕo cüa Kim Dung trong Cô Gái а Long, Côn Luân Tam Thánh phäi là 3 ng߶i : Thánh Chuyên, Thánh Vi®t và Thánh Hán; vì không th¬ tìm ðßþc mµt ai kiêm cä 3 chuyên môn trái ngßþc trên. Thánh Chuyên là chuyên gia trong ngành, Thánh Vi®t ð¬ d¸ch nghiã là tìm chæ và Thánh Hán là tìm t× ð¬ cho g÷n, ðó là 3 ng߶i ho£c 3 üy ban phäi làm vi®c ch£t ch¨ trong vi®c chuy¬n d¸ch danh t× kÛ thu§t. Ngày xßa trong nß¾c, sñ tìm ð£t nhân sñ d dàng h½n nhßng thành l§p mµt üy ban g°m 3 ph¥n nhß thª cûng khó khån, còn nhß ngày nay tÕi häi ngoÕi ðây là mµt công vi®c th§p ph¥n khó khån, có th¬ nói là vô phß½ng thñc hi®n. Các hôi thäo viên, ai cûng ð°ng ý v« nh§n xét này, và phäi ch¤p nh§n giäi pháp tÕm th¶i là tråm hoa ðua n·, các tác giä s¨ tñ tìm danh t× kÛ thu§t chuy¬n d¸ch và ð°ng th¶i chua thêm ngoÕi ngæ ð¬ ð¯i chiªu, danh t× nào thích hþp s¨ ðßþc qu¥n chúng công nh§n sau.
Nhßng may m¡n thay, theo thi¬n ý cüa ng߶i viªt bài này, chúng ta lÕi có mµt Côn Luân Tam Thánh Hà Túc ÐÕo mµt mình kiêm luôn 3 thánh là Chuyên, Vi®t và Hán: Ðó là ông в Thông Minh. TÕi häi ngoÕi, tên tu±i cüa ông в Thông Minh ðã dính li«n v¾i sñ phát tri¬n Vi®t ngæ trên máy ði®n toán. Ông là mµt chuyên viên ng߶i Vi®t nhi«u kinh nghi®m trong ngh«, may m¡n · trong mµt môi tr߶ng thu§n lþi là sinh s¯ng và làm vi®c tÕi Nh§t Bän. Nh§t là mµt nß¾c tiªn bµ hàng ð¥u v« ði®n toán trên thª gi¾i nên các danh t× v« ði®n toán r¤t ð¥y ðü và c§p nh§t. Nh§t Bän, Hàn qu¯c, Trung qu¯c và Vi®t Nam là b¯n nß¾c ð°ng vån, do ðó vi®c chuy¬n d¸ch t× Nh§t ngæ sang Vi®t ngæ d dàng h½n vi®c chuy¬n d¸ch t× Anh ngæ sang Vi®t ngæ. Kªt quä là mµt công trình r¤t có giá tr¸ là cu¯n TÐTHTH ra ð¶i v¾i 30 ngàn thu§t ngæ và 6 ngàn chæ viªt t¡t ra ð¶i. Giá tr¸ cüa cu¯n sách này vßþt trµi lên hÆn hàng chøc cu¯n v×a m¾i xu¤t bän trong và ngoài nß¾c vì sñ thâm hi¬u kÛ thu§t và Vi®t ngæ cûng nhß Hán ngæ và Vi®t ngæ cüa tác giä. Thêm vào ðó ông в Thông Minh cûng tñ ð« ð£t ra phß½ng pháp làm vi®c r¤t hþp lý và khoa h÷c ð¬ ðÕt ðßþc tiêu chu¦n th§t cao nhß là mµt công trình cüa mµt vi®n hàn lâm, ông ðã tham cÑu trên 20 sách và tñ ði¬n cüa nhi«u thÑ tiªng khác nhau xu¤t bän tÕi Anh, Nh§t, Trung Hoa Løc иa, Ðài Loan và trong nß¾c Vi®t Nam.
Chúng tôi xin ð½n cØ mµt thí dø v« chuy¬n d¸ch t× ngæ menu cüa các tác giä khác nhau ð¬ cho bÕn ð÷c ti®n so sánh:
-- menu ð½n ch÷n (lña) [TQ], m®nh ð½n [NN], thñc ð½n [TN], m½nu
в Thông Minh, Tñ Ði¬n Tin H÷c T±ng Hþp, Tân Vån/Mekong Center xu¤t bän 1994, Santa Clara CA, USA, trang 304. (chú thích [TQ] Trung Qu¯c, [NN] ngoài nß¾c, [TN] trong nß¾c).
-- menu thñc ð½n.
Mµt thñc ð½n là mµt danh sách các lña ch÷n xu¤t hi®n trên màn hình khi mµt chß½ng trình nào ðó ðang ðßþc thñc hi®n. b¢ng cách gõ vào mµt s¯ hay mµt chæ phù hþp ðó, ta có th¬ làm l®nh ðßþc thñc hi®n. Sñ hi¬n di®n cüa các thñc ð½n trong mµt chß½ng trình tÕo ra mµt sñ d dàng cho ng߶i dùng chß½ng trình, b·i vì h÷ không c¥n nh¾ t¤t cä các l®nh. B¢ng cách nhìn vào thñc ð½n h÷ có th¬ th¤y t¤t cä sñ lña ch÷n cüa chính mình.
Tr¥n vån Tß, Tr¥n MÕnh Tu¤n, T× Ði¬n Thu§t Ngæ Cho Ng߶i Dùng Máy Vi Tính, Nhà Xu¤t Bän Th¯ng Kê, 1994, TP/HCM, VN, trang 311.
-- menu thñc ð½n.
Mµt bän kê các phß½ng án trong chß½ng trình cho phép ng߶i sØ søngch÷n ph¥n tß½ng tác. Các thñc ð½n này cho phép ng߶i sØ døng thiªt b¸ máy tính sØ døng các chß½ng trình mà không c¥n biªt các phß½ng pháp kî thu§t. Các thñc ð½n th߶ng là mµt chu²i các chß½ng trình trên màn hình cho phép ch÷n nhæng ngu°n hoÕt ðµng nhß ý mu¯n, ví dø nhß in mµt báo cáo ho£c ch÷n mµt chß½ng trình ð£c bi®t lßu trú trên ðiã.
Nguyn Vån Tân , Ninh Hùng, T× Ði¬n Anh Vi®t Giäi Thích Thu§t Ngæ Máy Ði®n Toán, Nhà Xu¤t Bän Trë, 1994, TP/HCM, VN, trang 184.
-- menu thñc ð½n.
Klusa, T× Ði¬n Ði®n Toán, Bän quy«n cüa AQS GmbH, 1994, Stuttgart, Germany, trang 51.
Chúng ta th¤y sñ khác bi®t trong l« l¯i làm vi®c cüa các tác giä khác nhau qua thí dø nhö bé này. Cu¯n tñ ði¬n THTH cüa в Thông Minh là sñ c¯ng hiªn vô cùng quý giá ð¬ xây dñng kho tàng thu§t ngæ. Nó c¥n cho các chuyên gia, các nhà nghiên cÑu · trong và ngoài nß¾c. Và v¾i khä nång và lòng nhi®t thành cüa tác giä, nó s¨ là mµt trong nhæng n«n täng ð¬ th¯ng nh¤t thu§t ngæ Vi®t Nam sau này. Chúng tôi xin cám ½n nhã ý cüa tác giä ðã gØi t£ng cu¯n sách quý giá và trân tr÷ng gi¾i thi®u cùng ðµc giä Nguy®t San KHKT&ÐS.
Mu¯n mua sách này xin liên lÕc v¾i T±ng ÐÕi Di®n tÕi Hoa KÏ: Ông Tr¥n Kim Xuyªn, 2654 Bonnie Dr., Santa Clara, CA 95051, USA. Ði®n thoÕi (408) 243-9309. Sách ð« giá 30 MÛ kim.