LTS: Truy®n khoa h÷c giä tß·ng này ðßþc viªt t× nåm 1941, nói v« khä nång cüa ng߶i máy có th¬ ð÷c ðßþc tß tß·ng cüa con ng߶i, mµt loÕi "th¥n giao cách cäm" mà nhà Ph§t g÷i là "tha tâm thông". Hi®n nay, các chuyên gia Nh§t Bän ðã ðÕt ðßþc mµt s¯ thành quä ð¥u tiên trong vi®c dùng máy ði®n toán ð¬ nh§n ra mµt vài ý nghî ð½n s½ nh¤t cüa con ng߶i nhß sñ xác nh§n hay phü nh§n (yes or no) và sñ nghiên cÑu vçn ðang tiªp tøc. Có th¬ mµt ngày nào ðó, ð« tài khoa h÷c giä tß·ng này s¨ không còn là giä tß·ng næa. Bên cÕnh v¤n ð« khoa h÷c, tác giä còn mu¯n nêu lên mµt khiá cÕnh tâm lý ðáng lßu ý: con ng߶i th߶ng tr· thành nÕn nhân cüa chính h÷.

Lâm Anh Phát c¦n th§n châm lØa vào ðiªu xì gà, nhßng ngón tay ông run run. C£p lông mày cong lÕi, ông v×a nhä khói v×a nói: "Nó ð÷c ðßþc tß tß·ng ng߶i ta ð¤y, m© kiªp chÆng có gì phäi nghi ng¶ næa! Nhßng tÕi sao v§y?", ông höi nhà toán h÷c Bùi Phú.

H÷ Bùi ðßa cä hai tay lên ð¥u ép m¾ tóc xù xu¯ng, "Thßa ông Lâm, ðó là th¢ng ng߶i máy ki¬u thÑ 34 mà chúng ta ðã tách nó ra. T¤t cä s¯ còn lÕi ð«u r¤t hþp quy." Ng߶i ðàn ông thÑ ba ng°i trong bàn nhån m£t lÕi; anh ta tên là T× Minh Ánh, c¤p chï huy trë tu±i nh¤t cüa "Hãng chª tÕo ng߶i máy Hoa KÏ", anh ta r¤t hãnh di®n v« ð¸a v¸ cüa mình. "Ông Phú à, t× ð¥u t¾i cu¯i quá trình l¡p ráp, không h« có sñ trøc tr£c nào, tôi cam ðoan nhß v§y."

Bùi Phú c߶i gi÷ng kë cä: "Anh ch¡c không? Nªu anh có th¬ trä l¶i cho toàn bµ h® th¯ng l¡p ráp dây chuy«n, tôi s¨ ð« ngh¸ thång chÑc anh ngay. Nói mµt cách chính xác, có cä thäy 75 ngàn 234 công vi®c c¥n thiªt mà nhà máy phäi thñc hi®n ð¬ chª tÕo chï mµt bµ óc ði®n tØ cho ng߶i máy, m²i vi®c chuyên bi®t này lÕi tuÏ thuµc · sñ toàn häo cüa r¤t nhi«u yªu t¯, t× 5 cho ðªn 105 yªu t¯. B¤t kÏ yªu t¯ nào trong s¯ ðó có sai sót ð«u làm t±n hÕi ðªn bµ óc ði®n tØ. Tôi chï k¬ theo h° s½ riêng cüa tôi thôi ð¤y."

Minh Ánh ðö m£t nhßng mµt gi÷ng nói thÑ thß ðã c¡t ngang câu trä l¶i cüa anh ta. "Nªu chúng ta cÑ tiªp tøc ð± l²i cho nhau thì tôi xin rút lui", ðôi tay cüa cô Sß½ng C¦m Vân ðan chéo trên ðùi, c£p môi möng xám cüa cô b£m lÕi, "chúng ta có mµt th¢ng ng߶i máy ð÷c ðßþc tß tß·ng, và theo tôi v¤n ð« quan tr÷ng là phäi tìm ra lý do tÕi sao nó biªt ð÷c tß tß·ng. Chúng ta s¨ không làm ðßþc chuy®n này b¢ng cách nói ðó là l²i cüa anh, hay l²i cüa tôi!" C£p m¡t nâu cüa cô ta lÕnh lùng liªc nhanh v« phiá Minh Ánh, anh ta ðành gßþng c߶i. Ông Lâm cûng gßþng c߶i nhß m÷i l¥n, mái tóc bÕc và ðôi m¡t nhö tinh anh khiªn ông có vë mµt ng߶i tµc trß·ng, ông nói: "Cô nói ðúng ð¤y, thßa tiªn sî C¦m Vân."

Gi÷ng nói ông b²ng tr· nên dõng dÕc, "— ðây m÷i chuy®n ð«u phäi ch£t ch¨. Chúng ta ðã sän xu¤t mµt bµ óc ði®n tØ theo mµt ðþt mà l¨ ra là phäi bình th߶ng, nhßng nó lÕi có mµt tính ch¤t ðáng lßu ý là có khä nång b¡t ðßþc các làn sóng tß tß·ng. Nó s¨ ðánh d¤u mµt bß¾c tiªn r¤t quan tr÷ng trong ngành chª tÕo ng߶i máy trong nhi«u th§p niên, nªu ta biªt nó ðã xäy ra nhß thª nào. Cho t¾i gi¶ thì ta chßa biªt, và ta phäi tìm cho ra ði«u ðó. Rõ chÑ?"

"Cho phép tôi ðßa mµt ð« ngh¸ ðßþc không?" Bùi Phú höi. "CÑ nói!" "Tôi mu¯n nói r¢ng cho t¾i khi chúng ta tìm ra manh m¯i sñ r¡c r¯i này, mà v¾i tß cách mµt nhà toán h÷c tôi nghî r¢ng nó là mµt thÑ r¡c r¯i ác li®t, chúng ta phäi giæ bí m§t v« th¢ng robot-34, ngay cä ð¯i v¾i các thành viên trong ê-kíp. Trên cß½ng v¸ nhæng ng߶i lãnh ðÕo c½ quan, chúng ta không ðßþc xem ðây nhß mµt v¤n ð« không có giäi pháp, và giæ cho r¤t ít ng߶i biªt chuy®n này."

"Bùi Phú có lý," tiªn sî C¦m Vân nói. "T× khi lu§t liên-hành-tinh ðßþc sØa ð±i cho phép các ki¬u ng߶i máy ðßþc thØ nghi®m trong nhà máy trß¾c khi tung ra ngoài không gian, vi®c tuyên truy«n ch¯ng ng߶i máy ðã gia tång. Nªu có mµt l¶i nào l÷t ra ngoài v« vi®c ng߶i máy ð÷c ðßþc tß tß·ng trß¾c khi chúng ta có th¬ tuyên b¯ ðã ki¬m soát ðßþc hoàn toàn hi®n tßþng này, thì khá nhi«u v¯n liªng s¨ phäi tuôn ra vì chuy®n ðó."

Ông Lâm mút ðiªu xì gà và g§t ð¥u mµt cách nghiêm túc. Ông quay sang Minh Ánh, "Có phäi anh nói r¢ng anh chï có mµt mình vào lúc khám phá ra vø ð÷c tß tß·ng này không?"

"Tôi nói là chï có mình tôi thôi, tôi sþ quá tr¶i ði. Th¢ng RB-34 m¾i v×a ðßþc tháo ra khöi bàn l¡p ráp và h÷ gØi nó xu¯ng cho tôi. Lúc ðó anh Út Mçn b§n ði ðâu ðó, tôi ðành phäi lôi nó xu¯ng phòng thØ nghi®m mµt mình, ðúng h½n là 'mµt mình' lúc tôi b¡t ð¥u lôi nó xu¯ng." Minh Ánh ng×ng mµt chút, và gßþng gÕo c߶i, "Này, có bao gi¶ quý v¸ cÑ tiªp tøc ðµc thoÕi trong tß tß·ng mà không hay là mình ðang ðµc thoÕi không?"

ChÆng có ai mu¯n trä l¶i, anh ta nói tiªp, "trß¾c tiên là quý v¸ không nh§n ra ði«u ðó, th¤y chßa. Thª mà nó nói chuy®n v¾i tôi, mµt cách có lý l¨ và có xúc cäm nhß quý v¸ có th¬ tß·ng tßþng ra ðßþc, và mãi t¾i lúc ðã xu¯ng g¥n t¾i phòng thØ nghi®m tôi m¾i chþt nh§n ra là tôi ðã không h« nói câu nào cä mà. Dî nhiên, tôi ðã có suy nghî r¤t nhi«u, nhßng nghî ðâu phäi là nói, phäi không? Tôi khoá cái ngæ ðó lÕi trong phòng và chÕy ði kiªm ông Lâm ngay. Có nó ði bên cÕnh, l£ng l¨ dò xét ý nghî cüa mình, v×a móc ra v×a ch÷n lña trong ý cüa mình làm tôi khiªp quá."

"Tôi hình dung ðßþc ði«u ðó," C¦m Vân nói v¾i sñ suy nghî. Ðôi m¡t cô nhìn thÆng vào Minh Ánh mµt cách kÏ lÕ. "Chúng ta ðã quen xem ý nghî cüa ta nhß là nhæng ði«u riêng tß r°i."

Ông Lâm nóng näy c¡t l¶i, "Thª là chï có b¯n ng߶i chúng ta biªt chuy®n này. Ðßþc r°i! Gi¶ ta phäi ði vào v¤n ð« mµt cách có h® th¯ng. Minh Ánh, tôi mu¯n anh ki¬m lÕi dây chuy«n l¡p ráp t× ð¥u ðªn cu¯i, t¤t cä m÷i thÑ. Anh s¨ loÕi bö nhæng công vi®c mà xét ra không th¬ nào có sai l¥m ðßþc, và viªt ra t¤t cä nhæng vi®c có th¬ b¸ sai l¥m, cùng v¾i th¬ loÕi sai l¥m và mÑc ðµ khä dî cüa chúng."

"R¡c r¯i l¡m," Minh Ánh làu bàu. "T¤t nhiên là thª! Anh phäi xªp ð£t nhân viên dß¾i quy«n làm vi®c này, nªu c¥n l¤y hªt cûng ðßþc, tôi s¨ không phi«n gì nªu chúng ta b¸ tr­ hÕn. Nhßng mà h÷ s¨ không ðßþc biªt tÕi sao, anh hi¬u chÑ?" "Ý-da, vâng thßa ông!" Chàng chuyên gia trë c߶i nhån nhó. "Ðúng là mµt vi®c hóc búa."

Ông Lâm xoay ghª và ð¯i di®n v¾i C¦m Vân, "Cô s¨ ch§n b¾t công vi®c t× các ban khác lÕi. Cô là nhà tâm lý h÷c v« rô-bô cüa hãng, vì v§y cô phäi nghiên cÑu lÕi th¢ng rô-bô này và phång ngßþc lên ð¥u. ThØ tìm xem nó có ¦n chÑa cái gì. Coi có ði«u gì liên h® t¾i khä nång "truy«n giao cách cäm" cüa nó, khä nång ðó bung ra t¾i ðâu, gây méo mó ra sao cho b« ngoài cüa nó, và làm t±n hÕi thª nào ðªn ð£c tính rô-bô bình th߶ng cüa nó. Cô rõ chÑ?"

Ông Lâm không ðþi tiªn sî C¦m Vân trä l¶i. "Tôi s¨ ði«u ph¯i công vi®c và di­n d¸ch kªt quä theo l¯i toán h÷c." Ông ta phun mÕnh khói xì-gà và l¥m b¥m trong làn khói thu¯c, "Bùi Phú s¨ giúp tôi chuy®n ðó, dî nhiên r°i." Bùi Phú mài mài móng tay v¾i nhau và nói nhö nh©, "Tôi xin nói là tôi chï biªt chút ðïnh v« dây chuy«n sän xu¤t thôi ð¤y."

"Ðßþc r°i! Tôi s¨ kh·i sñ ngay." Minh Ánh ð¦y lui ghª ra và ðÑng d§y. Gß½ng m£t trë và vui cüa anh ta nhån lÕi v¾i nø c߶i, "Tôi phäi ch¸u cái vi®c chó má nh¤t trong b÷n mình, vì v§y tôi phäi ra khöi n½i ðây ð¬ tiªn hành công vi®c." Anh ta bö ði v¾i câu nói l¶ m¶ "S¨ g£p sau nhé!" Sß½ng C¦m Vân trä l¶i b¢ng cái g§t ð¥u nh©, nhßng ðôi m¡t cô nhìn theo anh ta cho t¾i khi khu¤t bóng và cô không trä l¶i khi ông Lâm làu bàu, "Cô có mu¯n ði lên xem th¢ng RB-34 bây gi¶ không, tiªn sî C¦m Vân?"

*********** Ánh m¡t quang ði®n cüa RB-34 ngß¾c lên t× quy¬n sách ðang ð÷c khi có tiªng m· cØa và nó ðÑng d§y lúc C¦m Vân bß¾c vào. Cô d×ng lÕi ð¬ chïnh t¤m bäng "C¤m vô" treo trên cØa r°i tiªn lÕi g¥n th¢ng ng߶i máy. "Tôi có mang cho chú mày vài bài viªt v« ðµng c½ siêu nguyên tØ ðây, Cu-Bi, có mµt ít thôi. Chú có mu¯n xem không nào?"

RB-34, còn có tên khác là Cu-Bi, ðón l¤y ba quy¬n sách n£ng t× tay cô và m· mµt cu¯n ra xem trang tña: "Ý da! Lý thuyªt v« Siêu Nguyên tØ." Nó l¥m b¥m trong mi®ng khi l§t xem m¤y trang sách và nói v¾i gi÷ng có vë ðang b§n rµn, "M¶i cô ng°i, tiªn sî C¦m Vân! Tôi xin ð÷c vài phút." Nhà tâm lý h÷c ng°i xu¯ng và chåm chú nhìn sát Cu-Bi trong lúc nó l¤y mµt chiªc ghª phía bên kia bàn và ð÷c ba quy¬n sách mµt cách kÛ lßÞng.

G¥n nØa gi¶ sau, nó bö sách xu¯ng, "Dî nhiên, tôi biªt tÕi sao cô mang m¤y cu¯n sách này t¾i ðây." Tiªn sî C¦m Vân h½i co môi lÕi: "Tôi ðã sþ là chú mày biªt thª. Khó làm vi®c v¾i chú quá ði, Cu-Bi à. Chú luôn luôn ði trß¾c tôi mµt bß¾c."

"Vçn y nhß v§y v¾i m¤y cu¯n sách này, cô biªt ð¤y, cûng nhß m¤y cu¯n khác. Tôi chÆng thích m¤y. ChÆng có gì ðáng trong m¤y cu¯n sách cüa cô. Khoa h÷c cüa cô chï là mµt kh¯i dæ ki®n ch¡p vá v¾i nhau b·i nhæng lý thuyªt tÕm bþ, và quá giän ð½n ðªn không tin ðßþc, chä có gì ðáng nh÷c công ð¬ tâm ðªn. Chính ra là m¤y cu¯n ti¬u thuyªt cüa cô làm tôi thích h½n, nhæng sñ nghiên cÑu cüa cô v« sñ h² tß½ng tác døng cüa duyên nhân và xúc cäm cüa con ng߶i," bàn tay mÕnh m¨ cüa nó vung lên khi nó tìm nhæng chæ chính xác.

Cô C¦m-Vân thì th¥m: "Tôi hi¬u chú." "Tôi th¤y ðßþc tß tu·ng, cô biªt mà," th¢ng ng߶i máy nói tiªp, "nhßng cô không rõ là chuy®n ðó phÑc tÕp thª nào. Tôi s¨ không th¬ hi¬u chuy®n cüa ng߶i khác khi chính tß tß·ng cüa tôi có quá ít nhæng ði¬m tß½ng ð°ng v¾i h÷, vì thª tôi phäi c¯ g¡ng, và m¤y cu¯n ti¬u thuyªt cüa cô trþ lñc cho tôi." "аng ý, nhßng tôi sþ r¢ng sau khi ð÷c nhæng kinh nghi®m v« sñ xâu xé trong tình cäm cüa m¤y cu¯n ti¬u thuyªt hi®n thñc xã hµi này thì" - gi÷ng cô có vë cay ð¡ng - "chú s¨ phát hi®n r¢ng tß tß·ng con ng߶i thñc là chán ng¡t và vô v¸." "Ðâu có!"

Câu trä l¶i mÕnh m¨ b¤t ng¶ làm cô ta ðÑng b§t d§y. Cô cäm th¤y ðö m£t và chþt nghî ra, "Chªt cha, nó biªt r°i!"

Cu-Bi b²ng dßng im b£t, r°i nhö gi÷ng lÕi làm biªn m¤t hÆn âm s¡c t±ng hþp trong gi÷ng nói cüa nó. "Thì, ðß½ng nhiên là tôi biªt chuy®n ðó r°i, tiªn sî C¦m Vân. Cô lúc nào cûng nghî t¾i chuy®n ðó thì tôi phäi biªt chÑ?" M£t cô ta ðanh lÕi, "Chú có ... nói v¾i ai không?" "T¤t nhiên là không!" Th¢ng rô-bô ngÕc nhiên thñc sñ. "Có ai höi tôi ðâu mà nói."

"» nhï, mà này," cô th· ra, "thª chú có nghî là tôi v¾ v¦n không?" "Không ðâu! Ðó là chuy®n tình cäm th߶ng tình mà." "Có l¨ chính vì v§y mà nó thành ra v¾ v¦n." Gi÷ng cô bu°n rõ nét hÆn. Trong lúc có nhæng ng߶i ðàn bà khác thèm mu¯n ð¸a v¸ tiªn sî cüa cô. "Tôi chÆng có gì g÷i là h¤p dçn." "Nªu cô chï nói h¤p dçn v« th¬ xác thì tôi không th¬ phán ðoán. Còn ngoài ra, trong m÷i tr߶ng hþp, vçn có nhæng l¯i h¤p dçn khác v§y."

"Tôi không còn trë næa." Cô ta chÆng chú ý m¤y ðªn l¶i nói cüa Cu-Bi. "Cô chßa t¾i b¯n mß½i mà." Gi÷ng nói Cu-Bi càng tö ra quan ngÕi. "Nªu tính t×ng nåm thì là ba mß½i tám ð¤y; nhßng nªu k¬ cä nhæng vë già c²i do ð¶i s¯ng xúc cäm gây nên thì ch¡c tôi phäi ðªn sáu mß½i r°i. Cái ngh« chuyên gia tâm lý cüa tôi ðâu phäi không có änh hß·ng gì?"

Cô tiªp tøc thì thào v¾i vë ð¡ng cay, "Trong khi anh ¤y chï v×a m¾i ba mß½i låm v¾i dáng d¤p cØ chï còn trë h½n næa. Chú có nghî là có khi nào anh ¤y nhìn tôi v¾i khiá cÕnh nào khác h½n là ... là nhß v§y không?" "Cô l¥m r°i!" Cu-Bi ð§p bàn tay s¡t xu¯ng bàn. "Nghe tôi nói ðây..."

Nhßng C¦m Vân ðã b¸ quay cu°ng vì nó và n²i ðau kh± trong ánh m¡t cüa cô gi¶ ðã rõ hÆn, "TÕi sao tôi phäi nghe chú? Chú biªt gì v« chuy®n ðó mà nói, dù sao, chú... chú chï là ng߶i máy. Tôi thành ra mµt ng߶i ki¬u ð¬ cho chú thØ à; tôi nhß con v§t có cái tß tß·ng kÏ quái khiªn chú ham mu¯n ðßþc khäo sát à. Tôi là mµt ví dø ði¬n hình v« sñ suy bÕi tinh th¥n cho chú phäi không? Cûng t¯t cho chú nhß m¤y cu¯n ti¬u thuyªt phäi không?" Gi÷ng cô nÑc n· r°i t¡c ngh¨n.

Th¢ng ng߶i máy phäi co lÕi trß¾c c½n gi§n cüa cô ta. Nó l¡c ð¥u nài nï, "Làm ½n nghe tôi nói mà. Tôi có th¬ giúp cô mà." "Giúp làm sao?" Môi cô cong c¾n. "Bµ mu¯n khuyên tôi hä?" "Không, không phäi v§y. Mà là chuy®n tôi biªt ðßþc ði«u mà ng߶i khác nghî, nhß ông Minh Ánh chÆng hÕn."

Im l£ng mµt lúc lâu, ðôi m¡t C¦m Vân ðã ráo l®. "Tôi không mu¯n biªt anh ¤y nghî gì cä," cô th· h¡t ra, "Nên im ði là h½n." "Tôi tin là cô mu¯n biªt anh ta nghî gì." Ð¥u cô vçn cu¯i xu¯ng nhßng h½i th· d°n d§p h½n. "Chú nói toàn chuy®n vô nghîa," cô thì th¥m. "Sao lÕi vô nghîa? Tôi ðang c¯ giúp cô. Nhæng ý nghî cüa Minh Ánh v« cô..." nó d×ng lÕi. Và nhà tâm lý h÷c ng¦ng ð¥u lên, "Sao? Nói ði." Th¢ng ng߶i máy nói nhö nh©, "Anh ¤y yêu cô."

Có ðªn cä phút, tiªn sî C¦m Vân không nói l¶i nào. Cô ta nhìn nó chòng ch÷c. "Chú sai r°i! Ðúng là sai r°i. Anh ¤y mà yêu tôi?" "Có mà. Mµt chuy®n nhß v§y làm sao d¤u ðßþc, nh¤t là ð¯i v¾i tôi." "Nhßng mà tôi quá... quá..." cô l¡p b¡p r°i im luôn. "Anh ¤y không chï nhìn · ngoài da, và biªt thán phøc sñ thông minh · ng߶i khác. Minh Ánh không phäi loÕi ng߶i chï biªt tìm mµt cô vþ có tóc trên ð¥u, có hai con m¡t trên m£t mà thôi ðâu."

C¦m Vân ch¾p nhanh ðôi m¡t và ðþi mµt chút r°i m¾i nói, gi÷ng cô run lên, "Sao chÆng bao gi¶ anh ¤y bi¬u lµ r¢ng..." "Cô ðã bao gi¶ cho anh ta có c½ hµi chßa?" "Làm sao ðßþc? Chä bao gi¶ tôi nghî r¢ng..." "Ðúng v§y!"

Nhà tâm lý h÷c ngßng suy nghî r°i b¤t chþt ðÑng lên. "Có mµt cô nàng ðªn thåm anh ¤y tÕi hãng này khoäng trß¾c ðây nØa nåm. Cô ta xinh l¡m, tôi cho là thª, tóc vàng và thon nhö. Và, l¨ t¤t nhiên chï biªt làm t¾i tính cµng là cùng. Anh ta ðã bö ra cä ngày, hªt h½i giäi thích cho cô nàng làm thª nào ð¬ ráp thành mµt ng߶i máy." Gi÷ng cô tr· nên ðanh lÕi, "Thª mà cô nàng cûng chÆng hi¬u gì ráo. Cô ¤y là ai v§y?"

Cu-Bi trä l¶i không chút ng¥n ngÕi, "Tôi biªt ng߶i mà cô nói ðó. Cô nàng là em h÷ cüa anh ¤y, chÑ không có chuy®n tình lãng mÕn nào trong vø này ðâu, tôi xin cam ðoan v¾i cô." C¦m Vân ðÑng b§t d§y nhanh nh©n nhß mµt cô gái. "Thª có lÕ không? Chính là tôi ðã có ðôi l¥n cho là nhß thª, dù r¢ng chä bao gi¶ tôi thñc nghî nhß v§y. Thª mà t¤t cä ð«u là sñ th§t."

Cô ta chÕy a t¾i chøp l¤y bàn tay lÕnh và n£ng n« cüa Cu-Bi. "Cám ½n chú nghe, Cu-Bi." Gi÷ng cô kh¦n khoän và khàn lÕi. "Ð×ng nói v¾i ai chuy®n này nghe. Coi nhß bí m§t cüa chúng ta, cám ½n chú mµt l¥n næa." Và cô xiªt ch£t nhæng ngón tay s¡t cong queo cüa Cu-Bi trß¾c khi ra ði. Cu-Bi ch§m rãi quay v« v¾i cu¯n ti¬u thuyªt b¸ bö quên t× nãy, chÆng có ai ð÷c ðßþc tß tß·ng xem nó ðang nghî gì.