M¤y lúc sau này, Th¥n Toán tôi có d¸p g£p gÞ hµi h÷p v¾i mµt s¯ các anh em chuyên gia, sau khi thåm höi, ai n¤y cûng trao ð±i ð¸a chï ði®n thß cüa nhau, và nh¡n khi v« nh¾ email. Th¥n Toán tôi không hi¬u ð¥u ðuôi câu chuy®n ði®n thß hay email là cái quái gì, nhßng sþ quê nên × ào cho qua. V« nhà ðóng cØa höi nhö anh bÕn trë quái ki®t ði®n toán v« v¤n ð« này, yêu c¥u anh chï dçn ð¬ khi ra ngoài trông ðÞ ng¯ m£t thµn ra.

Gì chÑ, nói t¾i com-piu-tßa thì gãi ðúng ch² ngÑa cüa chàng, chàng bèn d§y bäo mµt ð߶ng làm Th¥n Toán tôi sáng m¡t ra li«n, nhßng sau ðó m¡t lÕi b¸ m¶ ði vì thÑc ðêm v§t nhau v¾i máy ði®n toán và h® th¯ng Internet. Ai bäo "thÑc lâu m¾i th¤y ðêm dài", Th¥n Toán tôi th¤y chÆng ðúng kí gì cä, ng°i vào máy ði®n toán, lên Internet thì th¶i gian nhß mây bay gió cu¯n, ngoänh ði ngoänh lÕi thì "ðêm ðã qua ði tr¶i rÕng sáng, t×ng ðàn chim ríu rít tr· v« non". Th¥n Toán tôi "thÑc lâu mà sao chÆng th¤y ðêm dài", chï k©t mµt cái là t¾i sáng m£t mûi b½ ph¶ xanh xao vàng v÷t, ð¥u bù tóc r¯i, m¡t kèm nhèm, t¾i gi¶ ði làm mà vçn không mu¯n r¶i máy.

Th¥n Toán cûng có mµt anh bÕn b¸ "nàng Internet" h¾p h°n, dính vào máy su¯t ngày ðêm, ð¬ vþ n¢m mình ên, canh khuya tr¢n tr÷c, ðét ð°n lên ch¶ ðánh cuµc c¶ ng߶i, nhßng ch¶ héo hon ði mà chàng ðâu chÆng th¤y, thª là tam bành løc t£c n±i lên, nàng bèn ra t¯i h§u thß "mµt anh là l¤y em, hai là l¤y cái máy com-piu-tßa". Chàng b¯i r¯i h°i lâu, em ch½i gì mà khó thª, l¤y em mà bö máy com-piu-tßa thì sao ðành, mà bö em l¤y máy com-piu-tßa thì lÞ khi "chén rßþu cuµc c¶", rßþu vào lòng nóng, r§m rà r§m r§t thì l¤y ai chia xë n²i lòng... thòng.

Thª là chàng phäi dùng trung kª, tr¶i m¾i vào ðêm chßa khuya là chàng tr± ngón "kim kê áp noãn gà vàng ¤p trÑng" rung chuy¬n sa tr߶ng, ra tay c§t lñc t¤n công, mßu toan dùng ngón ðµc thü phü ð¥u ð¬ hÕ nàng n¢m li®t, mê m®t sau c½n chiªn ð¤u, khi ðó chàng s¨ ränh tay ra tiªp nàng Internet. Nhßng hÞi ½i! "chí nhæng mong xë núi l¤p sông, nhßng sÑc không kham n±i ðoÕn tr߶ng", nàng tß½ng kª tñu kª dùng ngón "niêm hoa vi tiªu", tay b¡t chu°n chu°n ð§u trên cành hoa, m¡t lim dim mi®ng hé nø c߶i ra chiêu ðß½ng ð¥u mãnh li®t, kªt quä tr§n ð¤u là chàng ðã v§t ra gøc ngã trên bãi chiªn tr߶ng, síu hoách tiêu tan, không ðÑng d§y n±i næa, lån ra ngáy nhß s¤m n±, th§t là nhi næ tình tr߶ng, anh hùng khí ðoän. Ôi tr¶i ðã sinh Du sao còn sinh Lßþng! Nàng c߶i mi¬ng chi nh© nhè, kh¨ gõ vào thành gi߶ng mà ca r¢ng: "Chí l¾n trong thiên hÕ, không ðñng ð¥y ðôi m¡t giai nhân". Không hi¬u m¡t giai nhân cüa nàng thâm sâu ðªn ðâu, chÑ chí anh hùng cüa chàng cûng dài l¡m, thª mà chÆng ði ðªn ðâu.

Internet sao mà r¡c r¯i quá ch×ng, trß¾c khi ðßþc anh bÕn trë tu±i quái ki®t phân chiêu chï thª, Th¥n Toán tôi ra ti®m sách khuân m¤y cu¯n tñ h÷c v« Internet v« ð÷c. Cu¯n nào cu¯n n¤y d¥y cµm nhß là cu¯n ÐÕi tñ ði¬n Nguy­n Vån Khôn v§y. Tß·ng ðâu ð÷c xong là hi¬u li«n, ai dè càng ð÷c càng nh¥m lçn, t¦u höa nh§p ma, chÆng biªt ð¥u ðuôi ra sao, y chang nhß "me s×" Tây еc Âu Dß½ng Phong t§p ngßþc CØu Dß½ng Th¥n Công, m²i l¥n v§n nµi công ðánh ðòn Hàm Mô Công lÕi phäi ch±ng ngßþc ð¥u xu¯ng ð¤t ch¯ng hai tay, chân ðßa lên tr¶i. Th¥n Toán tôi r¤t sì n©t, mi®ng l¥u b¥u không ng¾t, nhìn ra biªt bao ng߶i ðã xài r°i, t¾i mình là thÑ cä tri®u mà vçn còn lçn t¾i lçn lui. Anh bÕn trë khuyên r¢ng nên kiên nhçn, cách hay nh¤t là thØ li«n, h÷c b¢ng cách trai-½n-en-e-r¶ (trials and errors) có nghiã là cÑ thØ và làm sai ði s¨ h÷c ðßþc. Cách này tuy v¤t vä th§t, nhßng nªu ðã vào r°i thì · luôn không ra ðâu.

Ь tr¤n an, chàng bÕn trë "computer wizard" bäo v¾i Th¥n Toán tôi ngày xßa ðªn cä tr¶i cûng còn theo mê-t¯t trai-½n-en-e-r¶ này (trial and error method) næa hu¯ng chi là ng߶i tr¥n m¡t th¸t. Chàng rü rï k¬ câu chuy®n Me-s× Ði-´ (Monsieu Dieu), nôm na là Ông Tr¶i, còn chæ cüa Kim Mao Sß Vß½ng TÕ T¯n là Lão T£c Thiên, cûng happy-go-lucky khi tÕo nên tr¶i ð¤t muôn loài. Truy®n k¬ r¢ng sau 5 ngày "huµc-kinh" (working) thäm thiªt, ngày thÑ sáu Me-s× Ði-´ m¾i tÕo ra loài v§t và ng߶i. Me-s× nóng lòng ch¶ ngày uých-ken (week-end) ð¬ rì-l¡c (relax), nên ngày thÑ sáu Me-s× h½i ðãng trí, làm ra con bò có t¾i tám chân, ðªn phiên m¤y loài sau chót nhß con chó thì chï ðü v§t li®u làm ba chân, con v¸t chï có mµt chân và r¡c r¯i nh¤t là ng߶i næ thì hªt sÕch v§t li®u thì chÆng có chân nào.

Bò ta tám chân cûng h½i vß¾ng víu, anh chàng chó có 3 chân thì ðÑng lâu chân sau möi quá d­ søm bà chè, anh v¸t v¯n lÕch bÕch mà chï có mµt chân thì mu¯n lÕch bÕch cûng chÆng ðßþc, nhßng r¡c r¯i nh¤t là ng߶i næ, m£t huê da ph¤n, ð©p não nùng nhß thª mà không có chân nào, mu¯n ði ðâu thì phäi cà lªt cà lªt thì coi sao ð£ng. Thª là phái ðoàn tø nhau lÕi, kéo nhau ðªn cØa nhà tr¶i, b¤m chuông ðòi vào cho Tr¶i phân giäi. Tr¶i ðang t¡m n¡ng rì-l¡c thì chuông cØa nhà tr¶i reo öm töi, tiªng °n ào huyên náo, ðôi co cãi vã v÷ng vào. Kêu vào, nghe tä oán lèm bèm xong, Tr¶i chán quá nhßng cûng nh§n khuyªt ði¬m cüa mình nên mu¯n xØ cho xong r°i còn ði en-gioi (enjoy) cuµc ð¶i.

Con bò ðÕi di®n lên tiªng giäi b¥y, ngö ý sÇn sàng cho b¾t b¯n chân ði, duy bò ta chï có m²i n²i lo ngÕi duy nh¤t là nªu m¤y loài kia ðßþc chia chân cho r°i không biªt có ch¸u giæ gìn c¦n th§n không, hay là nói "cüa free" r°i không ch¸u giæ gìn làm m¤t ði thì phí cüa tr¶i. Tr¶i nghe xong bèn chia 4 cái chân cüa con bò nhß sau: cho con chó thêm mµt chân næa thành b¯n chân, con v¸t mµt chân næa là hai chân, còn lÕi hai chân thì dành cho ng߶i næ. Tr¶i còn b¡t các loài hÑa là phäi gìn giæ m¤y cái chân "kÖ v§t cho em" cüa con bò t£ng th§t kÛ càng. Các loài kia th¤y l¶i yêu c¥u ðßþc thoä mãn bèn hÑa r¢ng muôn kiªp s¨ giæ gìn nhæng cái chân quí giá kia th§t c¦n th§n mà ðªn nay chúng ta còn th¤y lßu lÕi trong cách hành xØ cüa các loài. Con bò b¸ m¤t 4 chân ði ð¬ lÕi d¤u · bøng thành hai hàng núm vú. Con chó quí cái chân ðßþc t£ng nên r¤t c¦n trong, m²i l¥n "ði tè" là phäi kiªm cái cµt ðèn r°i ðßa cao chân sau lên tránh làm ß¾t. Chú v¸t thì bäo tr÷ng cái chân ðßþc t£ng b¢ng cách m²i khi ði ngü bèn co cái chân lên sþ loài khác ån trµm m¤t ði. Còn ng߶i næ ðßþc hai cái chân thì tài s¡c tr· nên v©n toàn, yêu quí hai chân cüa mình quá sÑc, cho nên ngay cä lúc "chiªn ð¤u n½i sa tr߶ng", nàng tuy mê säng nhßng ti«m thÑc m¶ äo vçn ði«u khi¬n c½ b¡p, dang hai chân, ðßa lên cao ð¬ bäo v®, tránh khi mê ð¡m quá có th¬ làm hß hÕi ðªn ðôi chân ngà quí báu thì khó ån khó nói v¾i con bò.

Ь kªt lu§n chàng quái ki®t ði®n toán bäo Th¥n Toán tôi r¢ng: "Фy, ðªn tr¶i còn thª næa, v§y nªu có sai thì làm lÕi có sao ðâu". Th¥n Toán nghe bùi tai, theo chàng h÷c ngh« Internet, sém chút m¤t "dzþ", nhßng r°i cûng happy-ending, h÷c ðßþc Internet và vçn còn "dzþ" · nhà.

Trong s¯ này Th¥n Toán ðßþc ð÷c bài cüa anh bÕn Shon Lß½ng, thì th¤y phøc chàng ta lån ra, chuy®n r¡c r¯i nhß thª mà chàng múa bút nói vài câu thì sáng ra nhß ban ngày. Internet mà có r¡c r¯i nhß thª, mà lÕi h¤p dçn nhß thª là vì nó là mµt mÕng lß¾i r¤t rµng l¾n tñ n¦y n· theo nhu c¥u, bên trên không mµt ai ki¬m soát, các thành viên tñ làm lu§t ð¬ ði«u hành. Sñ giäi thích v« h® th¯ng Internet qua ý ni®m ði«u hành cüa h® th¯ng ði®n thoÕi v¾i hàng ngàn công ty khác nhau trên kh¡p thª gi¾i làm ng߶i ð÷c b¡t ðßþc cái ý ni®m ði«u hành cüa mÕng Internet d­ dàng. Ph¥n l¸ch sØ phát tri¬n cüa mÕng Internet giäi thích cho ng߶i ð÷c sñ phÑc tÕp hi®n nay cüa mÕng này. Three cheers cho tác giä Shon Lß½ng, Th¥n Toán "highly recommend" ðµc giä mu¯n tìm hi¬u v« Internet ð÷c kÛ càng nhæng bài trong s¯ này có chü ð« v« Internet thì s¨ n¡m ðßþc nhæng bí quyªt.

Th¥n Toán th¤y h÷c mà chÆng hành thì chÆng ði ðªn cái nß¾c mçu nào, bèn lén "dzþ" l¤y ti«n sê-vinh ra ôm mµt m¾ cß½ng li®u v« ð¬ thñc hi®n cái gi¤c mµng du hành trong "siêu không gian truy«n thông (cyberspace)". Nhà ðã có sÇn cái máy 486 r°i, Windows 3.1 cûng ðã nhu¥n thuµc. Cái c¥n là phäi có cái modem chÕy cho kha khá mµt tý, m¤y cái cû chÕy 2400 bauds m¾i mua nåm ngoái ðßþc coi nhß là nhanh th¶i ðó, bây gi¶ xem là xe bò chÕy, ðøng vào các nhu li®u truy«n thông ða di®n nhß Netscape, Mosaic thì k¬ bö, cûng nhß máy 386 cûng k¬ nhß hªt xài trong vi®c này. Th¥n Toán tôi ðßþc anh bÕn trë quái ki®t ði®n toán d¡t ra mua mµt cái modem V.32 chÕy 14.4 Kbps ð¬ ðü sÑc chÕy, r°i chàng còn chï m¤y cái nhanh h½n dùng các nghi thÑc khác nhß V.32bis (19.2 Kbps), Vfast (28.4 Kbps), V.34 (56.8 Kbps) v.v... ð¬ dùng cho các ð߶ng dây ði®n thoÕi ð£c bi®t.

Bây gi¶ ðªn giai ðoÕn tìm mµt cØa (gateway) ð¬ vào. Các cØa ð¬ vào ðßþc nhà cung c¤p (Internet provider) tÕi ð¸a phß½ng cho mß¾n ð߶ng giây v¾i l® thí hàng tháng. Ngày trß¾c mu¯n vào Internet phäi ði qua Compuserve, American On Line, Prodigy hay phäi là sinh viên cüa mµt tr߶ng ðÕi h÷c thì m¾i n¯i vào ðßþc. Nhß v§y tr× tr߶ng hþp là sinh viên, các ng߶i sØ døng phäi trä ti«n phí t±n quá cao, sñ sØ døng chï có gi¾i hÕn. Ngày nay các nhà cung c¤p chï tính v¾i giá phäi chång v×a túi ti«n ðã làm cho s¯ ng߶i sØ døng tång v÷t. Lý do thÑ hai là nhu li®u chÕy trên Internet tuy vçn là Unix, nhßng tÕi máy ng߶i sØ døng thì là nhu li®u chÕy trên Windows. Unix thì th§t là mÕnh nhßng có ði«u là nó có quá nhi«u m®nh l®nh mà ng߶i dùng phäi nh¾, các m®nh l®nh này ðßþc viªt t¡t chÆng có hþp lô-gích tý nào cä, v×a nhi«u v×a khó nh¾, không dùng vài ngày là quên, ðªn lúc mu¯n l¤y ra xài lÕi thì lÕi vác cu¯n sách chï dçn ra mà v§t, nên không ðßþc ng߶i xài th߶ng nhân nhß Th¥n Toán tôi ßa thích cho l¡m. Cho nên khi ¤n bän Chameleon v¾i Windows version ra thì ån khách li«n.

S¡m sØa ð¥y ðü l­ bµ mang v«, Th¥n Toán tôi bèn ði t¡m rØa xong xuôi, ra bàn n°i xõa tóc, hß¾ng v« phß½ng Nam gi· sách ra ð÷c mi®ng l¦m nh¦m th¥n chú ð÷c thi®u tay s¶ vào bàn chæ ðánh loÕn lên ð¬ install cái nhu li®u này vào. Ð÷c ði ð÷c lÕi thì quä có nhi«u ch² t¯i nghîa, làm sao thì cûng phäi tr§t dzuµt vài l¥n r°i m¾i dzô ðßþc, mà khi dzô ðßþc r°i thì sß¾ng vô tä, mµt lúc sau thì ra, ðó là cái anh chàng "c¡c ké" chameleon hi®n lên n¢m dß¾i góc màn änh và ðü các nhu li®u ð¬ ra kh½i vi­n du trong cyberspace. Nào là email, eudora ð¬ gØi và nh§n ði®n thß, nào là FTP ð¬ ði lùng kh¡p n½i trên kh¡p thª gi¾i ð¬ chuy¬n nhu li®u v«, nào là Gopher ð¬ ði tìm tài li®u, nào là Etalk ð¬ liên lÕc xa mà không t¯n ti«n long distance, r°i netscape, mosaic ð¬ ði vào h® th¯ng nh«n nh®n World Wide Web n½i mà bÕn ði lÕc vào s¨ quên ð߶ng v« không mu¯n ra. Th¥n Toán tôi cûng thª, sau khi vào ðßþc Net r°i thì kª tiªp là bao ðêm không ngü "lÕc ð߶ng vào l¸ch sØ" ð¬ th¤y "m¯i tình m¥u hoa ðào" bây gi¶ tr· thành m¥u tai tái vì thÑc khuya không th¤y ðêm dài.

Cyberspace cûng có nhæng sinh hoÕt nhß ngoài ð¶i, ch² vui nh¤t bao gi¶ cûng là cái chþ, Th¥n Toán tôi thì mê ði vào cái chþ soc.culture.vietnamese. Chþ thì bao gi¶ cûng °n ào, ch² này nói to, ch² kia chØi nhau, ch² kia ðánh nhau loÕn xà ng¥u. M¤y anh chàng nói to trong cyberspace thì chæ nào cûng viªt b¢ng chæ in hoa, xem th¤y hoa m¡t ðiªc tai, m¤y anh chàng chØi nhau ðánh nhau thì cûng tøc l¡m, nhßng Th¥n Toán tôi thì thích m¤y anh nói dóc nh¤t. Bài dß¾i ðây l¤y t× email cüa soc.culture.vietnamese ðßþc trích ra ð¬ c¯ng hiªn quý v¸ ðµc giä, khi ð÷c, gi÷ng tr¥m b±ng lên xu¯ng theo h½i "dz÷ng c±" mi«n Nam thì bÕn s¨ cäm nh§n ðßþc bài này li«n:

TÌNH TÔI TH¿´NG THANH

(cüa Pham Duy Huynh)

Tr¶i! Thanh! Thanh!... Tôi thçn th¶, th½ th¦n theo t×ng tiªng th· trong trái tim.

Thú thi®t tôi tên "Tám Tàn", tu±i tôi trë, tính tình tôi th§t thà, thÆng th¡n... Tôi thích trông theo trång tròn tháng tám trên tr¶¸. Th§t tình thì trång tháng tám th§t tròn, th§t tö, th§t tuy®t...

Tôi th߶ng tß·ng tßþng tß¾ng Thanh trông tròn nhß trång. Tôi thß½ng Thanh tha thiªt, thß½ng t× tóc t¾i tai, t× tai t¾i t§n tim. Thanh th§t tuy®t: tóc Thanh thÆng, tß¾ng Thanh tha thß¾t, tay Thanh th§t thon. Thª, trong tôi thß½ng Thanh t× trë. Tôi th¤y tính tình Thanh thÆng th¡n, th§t thà, tña tôi, tôi th¤y thß½ng thêm...

Tôi th߶ng tö tình tôi thß½ng Thanh, thi®t tµi thân tôi, Thanh thçn th¶ thß½ng Tu¤n. Tôi tÑc t¯i trong tim, tôi tr· tay tát Thanh. Thanh thét:

-- Tr¶i, Tám Tàn tát tôI. Tôi thù Tám Tàn.

Tôi th¤y tµi thân tôi thêm, tÕi tôi tát Thanh, tÕi tôI... thª, tim tôi theo Thanh t× thüa tôi tát Thanh. Tôi th¤t tình thê thäm. Tim tôi tê tái, tái tê theo th¶i tháng tâm trÕng tôi t¯i tåm, t¯i thui... Tôi th߶ng tß·ng tßþng Thanh trong trí tôi. TÕi tôi tát Thanh. Thanh thù tôi thi®t. Trông th¤y tôi, Thanh thù tôi thêm...!

Tôi th¤y Thanh thçn th¶ trông theo Tu¤n trß¾c tr߶ng, tôi tÑc t¯i, tiªn t¾i tóm tay Thanh. Tim tôi tr¯ng thình th¸ch... Tôi th¥m thì trong tai Thanh:

-- Tha thÑ tµi Tám Tàn, tÕi tôi tÑc... Tôi thß½ng Thanh th§t tâm. Tôi th« thß½ng Thanh t¾i t§n thª. Tôi th« thi®t.

Thanh th¤y tôi tóm tay Thanh, Thanh thøt taÜ. Tôi tiªn t¾i tóm thêm. Thanh thét:

-- Thä tay tôi. Thä tay tôi.

Thanh thü thª... tát tôi, thay tr¶i tr×ng tr¸ tên Tám Tàn. Tôi t¯i tåm tinh th¥n. Tiªp, Thanh túm tóc tôi thét:

-- Tám Tàn tña trâu.

Tim tôi tái tê, thân tôi t½i tä... Tôi thö thë trong tôi:

-- Thanh, Thanh!.....Thanh tát tôi!...Tr¶i! ....

Tôi ... té! ..."

Soc.culture.vietnamse th߶ng ðßþc g÷i là Viet-Net, bÕn mu¯n gia nh§p thì g·i ði®n thß ð« subscribe và ð¸a chï ði®n thß cüa bÕn ðªn svc-requestmedia.mit.edu hay mµt cái "site" nào g¥n ch² bÕn · nh¤t. M²i ngày bÕn s¨ nh§n ðßþc vào khoäng vài tråm cái ði®n thß, nhi«u khi làm ngh©t ð߶ng giây cüa gateway. Khi nào ði v¡ng mµt hai ngày thì nh¾ unsubscribe nªu không thì thì khi v« hªt ð÷c n±i.

Nªu bÕn mu¯n tra cÑu tài li®u thì Internet là nh¤t. Mµt hôm có anh bÕn c¥n tài li®u cüa Ngân Hàng Thª Gi¾i (World Bank) t߶ng trình v« các dñ án · Vi®t Nam. Chúng tôi ng°i vào máy ði®n toán, n¯i vào mÕng Internet, ði lùng b¢ng nhu li®u Gopher. Gopher là con chuµt ð¤t s¯ng tÕi B¡c MÛ chuyên môn ðào hang sâu dß¾i ð¤t ð¬ tránh mùa ðông, anh chàng · sâu dß¾i ð¤t cho ¤m ch¶ khi nào h½i ¤m mùa xuân tr· lÕi, khi ðó chàng bèn thÑc gi¤c ðông miên ð¬ leo lên cØa hang ð¬ báo hi®u mùa xuân ðã ðªn cho các nông gia mi«n ð¤t lÕnh Gia Nã ÐÕi, khi mà xÑ này chßa có Nha Khí Tßþng trang b¸ máy siêu ði®n toán Cray ð¬ làm con toán "simulation" v« khí tßþng và tiên ðoán cho ng߶i dân. Thª là chúng tôi gô-ph½ (gopher) ði vào h® th¯ng cüa tr߶ng ÐÕi H÷c McGill · Montréal, r°i t× ðó dçn vào h® th¯ng các C½ S· qu¯c tª trong ðó có World Bank. Vào trong ðó l¥n lßþt vßþt qua các qu¯c gia theo thÑ tñ A, B, C... r°i t¾i V, Vi®t Nam ðây r°i, các chß½ng trình phát tri¬n ðây r°i, m· ra chi tiªt ð¥y ðü cä, th§t ðúng là siêu lµ tin li®u, chï trong vòng vài phút là chúng tôi ðã kiªm ra tài li®u mình mu¯n, dù tài li®u này ðßþc lßu træ · mµt n½i cách xa vÕn d§m. Th¥n Toán tôi th¤y mình chþt biªn thành ng߶i kh±ng l°, không gian cüa cyberspace này th§t g¥n gûi nhß hàng xóm láng gi«ng v§y, mu¯n mßþn lon gÕo, nhánh hành thì chï ðÑng bên cØa nói v÷ng sang mßþn là có li«n.

Nhßng t¤t cä các phß½ng ti®n trên chßa th¬ so sánh b¢ng h® th¯ng màng nh®n kh¡p thª gi¾i World Wide Web. Internet m²i tháng tång 10%, nhßng Web thì 100% mµt tháng. Tuy m¾i ra ð¶i vài tháng nhßng bây gi¶ thì ðâu cûng th¤y có Web cä. Web ðßþc ßa chuµng nhanh chóng nhß thª vì ðây là mµt h® th¯ng truy«n thông ða di®n, dùng hình änh (graphics), âm thanh (audio) và siêu ngæ (hypertext) ð¬ chuy¬n ý. Siêu ngæ là mµt loÕi bÕch ngæ dùng trong ði®n toán cho ng߶i sØ døng ðßþc d­ dàng løc tìm các chú giäi liên quan ðªn bài ðang ð÷c. Ch² nào mu¯n chú thích thì chï c¥n gÕch ðít hay ð±i m¥u, ng߶i ð÷c mu¯n tìm hi¬u thêm thì dùng con chuµt b¤m vào. Web ðßþc gi¾i thß½ng mÕi dùng nhß mµt phß½ng ti®n tiªp th¸ (marketing), m²i công ty ð«u có mµt cái homepage (trang nhà) ð¬ trình b¥y sän ph¦m cüa mình, khách hàng trong tß½ng lai s¨ chï c¥n ng°i nhà b¤m máy ði løc món hàng mình mu¯n mua s¨ ðßþc nhìn, nghe và ð÷c v« món hàng này ð¬ quyªt ð¸nh. Báo chí cûng thiªt l§p nên các homepages, Th¥n Toán tôi bèn thØ ði løc xem báo Playboy nhß thª nào, s¯ tháng ba ðã có trong ðó, nh¤n vào mµt hàng chæ là ðßþc mµt hình h¤p dçn cüa nàng ki«u næ tháng ba in trang giæa mà chÆng t¯n mµt xu. Ngày xßa sách v· nói r¢ng: "Thß trung kim ng÷c vô vàn", nhß thª thì tài th§t, các ð¤ng li«n ông th¶i ðó chßa ðßþc biªt m£t mûi t¶ Playboy ra sao mà ðã nói r¢ng trong sách có nhæng cái ðáng giá ngàn dzàng. Ngçm nghî mµt h°i thì Th¥n Toán phøc các ð¤ng li«n ông th¶i ðó lån ra. T× th¶i tÕo thiên l§p ð¸a ðªn khi s¯ng thành bµ lÕc du møc, loài ng߶i theo chª ðµ mçu h®. Các bà làm chü gia ðình, dß¾i trß¾ng có vài ba "anh ch°ng" ð¬ sai v£t. Thª mà chÆng biªt t× bao gi¶ các ð¤ng li«n ông làm ðäo chánh thành l§p chª ðµ phø h®, ðßa các bà xu¯ng. Th§m chí các ông th¶i ðó còn làm thành phong tøc cho phép mµt ông có quy«n l¤y mµt h½i vài bà, bà là thê, bà là thiªp, bà là tì theo ðúng h® th¯ng quân giai thÑ b§c. Các ông bèn th±i lên r¢ng: "Nh¤t nam viªt hæu, th§p næ viªt vô". Câu này ðßþc mµt anh bÕn nho chùm d¸ch ra ð÷c theo gi÷ng "Qß·ng" là "m߶i con ghª... không b¢ng mµt cái lông... dª con trê...". Dz§y sao?

Các ð¤ng li«n ông th¶i ðó khôn d­ tè th§t, thu· còn con nít thì ð£t ra tøc täo hôn l¤y vþ l¾n tu±i h½n ð¬ chåm sóc, ðªn khi l¾n thì bà dzþ th¶i th½ ¤u ðã già nhão ra thì các ông bèn l¤y h¥u thiªp non h½ h¾. Th§m chí có ông già r°i mà l¤y thiªp sinh ðßþc con, m×ng quá kêu tß¾ng lên r¢ng "lão bÕng sinh châu", th§t ra ðó chï là mµt cách kh¦u khí nói lên cái dëo dai cüa mình. Nói ra thì thª, chÑ th§t ra có t§t gi§t mình, không ai oánh mà khai, già t¾i tu±i ðó dëo thì dß còn dai thì chßa ch¡c gì l¡m ðâu, lão bÕng thì có nhßng sanh châu thì còn phäi höi lÕi, nªu mu¯n biªt rõ cÑ coi phim Ju Dou cüa ðÕo di­n Trß½ng Gia Mßu (Zhang Zimui) trong ðó có cô ðào Cüng Lþi (Gong Li) thì biªt.

L¨ dî nhiên là các ð¤ng li«n ông th¶i ðó biªt th×a chuy®n ðó, nên các ông m¾i ð£t ra lu§t tam tòng tÑ ðÑc ð¬ bäo dz® quy«n lþi. Các ông ðã lão mà l¤y vþ non, các ông cûng th×a biªt r¢ng dù mi®ng có kh¦u khí cách m¤y thì sÑc các ông cûng chÆng còn gì dù t¦m bµ sâm nhung, ðánh ð¤m có th¤m thía vào ðâu, chï nhß "dê cön ngÑa s×ng húc d§u thßa" khiªn các nàng h¥u thiªp tu±i xuân ph½i ph¾i nhß dê non càng ngÑa s×ng thêm mà thôi. Các ông s¬nh ra là các nàng ðã ngã vào vòng tay m¤y chú lñc ði«n, tuy chÆng biªt chæ nghîa thánh hi«n gì hªt ráo tr÷i, nhßng nh¶ chï có thân hình lñc lßÞng do ngày hai bu±i ði c¥y, nên ðêm v« vçn dß sÑc c¥y tiªp thay cho lão ông. Thành ra chï vì sþ m¤y chú lñc ði«n mà các ông ð£t lu§t tam tòng r¤t kh¡t khe là "tÕi gia tòng phø, xu¤t giá tòng phu, phu tØ tòng tØ", b¡t su¯t ð¶i các nàng phäi l® thuµc vào mµt ng߶i ðàn ông thân thuµc phe cánh cüa ông. R°i các ông còn "enforce" lu§t l® b¢ng cách cÕo ð¥u bôi vôi các nàng, th§t là áp bÑc quá sÑc. Nhßng vö quít d¥y móng tay nh÷n, ðói lòng ån vøng xong chùi mép cho sÕch thì có tr¶i m¾i biªt. Các phú ông gi¥u có nhà ngói cây mít, ð¥y thª ð¥y th¥n, trên tr¶i dß¾i ð¤t chÆng sþ mµt ai, thª mà chï ki«ng m²i chú lñc ði«n mà thôi, ðúng là lu§t bù tr× cüa tÕo hóa.

Ðó là chuy®n xßa, chuy®n nay thì th§p niên 90 v¾i sñ n± bùng cüa ngành ði®n toán ðã ðßa con ng߶i bß¾c hÆn vào Th¶i ðÕi Tin Li®u (InfoAge), làm thay ð±i sâu xa cách s¯ng cüa nhân loÕi. Sñ n± bùng (big bang) này ðßþc g÷i là the "BIT BANG" (n± bùng cüa tin li®u). Nhßng có cái k©t là con ng߶i vçn chßa biªt rõ sñ n± bùng cüa kÛ thu§t s¨ ðßa tß½ng lai nhân loÕi theo chi«u hß¾ng nào, vì kinh nghi®m trong hai th§p niên v×a qua cho th¤y các ði«u suy di­n tiên ðoán trong ð¥u th§p niên 70 v« tß½ng lai cho nhæng th§p niên kª t¾i là 80 và 90 thì nay h¥u nhß sai chÕy hªt. V¾i sñ tràn ng§p tin li®u hi®n nay, chúng ta tñ höi khi nào nhân loÕi s¨ không còn ki¬m soát n±i các tiªn bµ nhanh chóng næa. Nhæng sñ vi®c x¦y ra g¥n ðây làm nhæng ng߶i chú tâm ðªn phäi lo ngÕi. Nhßng không ai thoát ra khöi änh hß·ng cüa sñ n± bùng này, tuy r¢ng nó m¾i th§t sñ kh·i ð¥u cách ðây không lâu, nhßng v§n t¯c truy«n d¸ch ðã càng ngày càng tång.

Cái tên "cyberspace" do mµt nhà viªt truy®n khoa h÷c giä tß·ng ð£t ra, có nguyên ngæ t× danh t× Tân Toán H÷c dùng trong "Set Theory" (Lý thuyªt v« t§p hþp). "Space" chï mµt t§p hþp trong ðó có ðßþc ði«u hành theo mµt s¯ nguyên lý, "Cyber" là chæ cüa nhà Toán h÷c Norbert Wiener, cha ðë cüa lý thuyªt Tin H÷c (Information Theory), mà r¤t nhi«u áp døng ðã ðßþc rút ra ð¬ dùng trong các ngành ði®n toán, vi­n thông (telecommunication), ði«u giäi dæ ki®n (data processing) cüa ngành thiên vån, ngành v§t lý ð¸a c¥u v.v... Nåm 1984, Th¥n Toán tôi dñ mµt bu±i hµi thäo v« Tin H÷c v¾i chü ð« là "Maximum Entropy Methods" tÕi khuôn viên ÐÕi H÷c Calgary. Cuµc hµi thäo này quy tø r¤t nhi«u khoa h÷c gia trên thª gi¾i v«, trong ðó có nhóm cüa ðài Thiên Vån Cambridge ðã dùng phß½ng pháp này ð¬ ðÕt mµt kªt quä khä quan sau khi ði«u giäi các dæ ki®n cho ra mµt hình änh cüa vû trø cách trái ð¤t hàng ngàn quang niên mµt cách rõ ràng hÆn ra. Cybernetics là môn khäo cÑu v« sñ truy«n thông tin li®u ðßþc Norbert Wiener thiªt l§p t× ð¥u thª kÖ 20. Ð¥u óc con ng߶i th§t kÏ di®u, lúc ðó máy móc ði®n toán chßa ra ð¶i mà nhà toán h÷c De Shannon ðã ðßa ra cái ð¸nh lý v« entropy cüa tin li®u. Cái r¡c r¯i · ðây mà nhi«u ng߶i th߶ng lçn lµn giæa hai cái entropies, mµt cái là entropy trong nhi®t ðµng h÷c (thermodynamics), mµt cái là entropy trong tin h÷c. Entropy ð¬ chï cái trÕng thái b¤t ±n. Trong khí ðµng h÷c, entropy là vô hÕn, vì m²i l¥n thay ð±i là entropy lÕi tång lên, do ðó không th¬ nào có maximum entropy ðßþc, cái ý ni®m v« entropy trong nhi®t ðµng h÷c này r¤t là hß äo, tr×u tßþng cho nên nhi«u ng߶i không n¡m ðßþc, cho nên khi ði t¾i ý ni®m entropy trong tin h÷c r°i lÕi maximum entropy næa thì h¥u hªt m÷i ng߶i ði ch² khác ch½i.

Nói ði r°i cûng phäi nói lÕi, ðªn ðây chúng ta có th¬ hi¬u Cyberspace nhß là t§p hþp các truy«n thông tin li®u. Cái này nghe th§t m½ h°, tin li®u ðã là mµt thÑ r¤t tr×u tßþng, r°i sñ truy«n thông tin li®u lÕi càng tr×u tßþng h½n, không phäi là v§t cø th¬, không th¬ s¶ mó ðßþc, làm sao có th¬ có mµt t§p hþp ðßþc. Nhßng toán h÷c là mµt môn h÷c khäo cÑu nhæng gì tr×u tßþng, dù các ý ni®m này có ngu°n g¯c t× các v§t cø th¬ nhß tr߶ng hþp khoa hình h÷c phát xu¤t t× khoa ðÕc ði«n, v.v..., nhßng càng phát tri¬n v« sau, các ngành toán h÷c càng tr· nên tr×u tßþng h½n. Môn giäi tích v¾i vi phân và tích phân (differentials and integrals) ðã ðáp Ñng nhu c¥u v« c½ h÷c, nhßng khi Einstein c¥n l§p lu§n thì môn toán h÷c vect½ và tensors ðßþc ra ð¶i ð¬ ðáp Ñng nhu c¥u di­n tä v« không gian 4 chi«u cüa lu§t Tß½ng Яi T±ng Quát. Th¶i ði®n toán lÕi có Hình h÷c Hæu TÖ (Fractal Geometry) cüa Bénoit Mandelbrot ðßþc sØ døng. Và g¥n ðây "không gian Hilbert" (Hilbert space) ðßþc dùng ð¬ chÑng minh ð¸nh lý cu¯i cùng cüa Fermat, mµt th¡c m¡c toán h÷c dài m¤y tråm nåm chßa tìm ðßþc l¶i giäi ðáp. Th߶ng là các ð¸nh nghiã lý thuyªt r¤t r¡c r¯i. Ng߶i th߶ng thì d¸ch môn na cyberspace là "siêu không gian truy«n thông", mµt ch¯n "s¡c s¡c không không", n½i các ði®n-toán-nhân sinh hoÕt, "s¡c s¡c" vì m²i nhân v§t trong ch¯n ðó ð«u có cái bän ngã riêng cüa mình trong các hành xØ, trong l¶i vån tiªng nói, "không không" là vì chÑa cä cái vô ngã, không ai c¥n biªt rõ ai, tên th§t là gì, g¥y béo ra sao, mà chï c¥n biªt nhau qua mµt cái ð¸a chï ði®n thß (email address) là ðü. Ch¯n này v×a äo v×a th§t, th§t · nhæng sñ truy«n thông các ý tß·ng, th§t là · ch² có cä mµt kÛ ngh® ðang rµ n· ð¬ phøc vø, th§t là · ch² nhi«u ng߶i ðã tr· thành gi¥u có vì biªt khai thác ðúng n½i ðúng lúc. Nói t¾i ðây sao Th¥n Toán tôi th¤y khoa h÷c tiªn t¾i cái ðµ này thì gi¯ng Thi«n h÷c quá xá. Trong kinh Ph§t nói ðªn tam thiên thª gi¾i, có l¨ cyberspace này là mµt trong nhæng siêu thª gi¾i ðó. Ngày xßa Descartes nói: "Tôi tß duy, v§y tôi hi®n hæu" (Je pense, donc je suis), ðó là sñ hi®n hæu trong không gian bình th߶ng ð¥y êm ä cüa thª kÖ 18, 19, nhßng ngày nay th§p niên cu¯i cùng cüa thª kÖ 20, nhân loÕi s¡p bß¾c qua mµt cái m¯c th¶i gian r¤t ðáng k¬ là vào thª kÖ 21 và thiên niên kÖ thÑ 3, chúng ta s¨ s¯ng trong "siêu không gian truy«n thông" (cyberspace) và ý tß·ng s¨ ðßþc truy«n ði trên "siêu lµ tin li®u" (information superhighway), câu kh¦u khí cüa Descartes s¨ ðßþc hi®u chính lÕi cho hþp v¾i th¶i ðÕi là: "Je communique, donc je suis". Cuµc cách mÕng tin li®u này khác hÆn nhæng cuµc cách mÕng trß¾c, chính là nh¶ vào khä nång tính toán siêu vi®t cüa máy ði®n toán. Nh¶ vào máy ði®n toán mà mµt h÷c sinh trung h÷c bình th߶ng có trong tay mµt døng cø ð¬ tính toán nhæng con toán r¡c r¯i mà chï 30 nåm trß¾c thôi ngay cä nhà toán h÷c ðÕi tài không làm n±i. BÕn ð÷c s¨ th¡c m¡c là toán gì mà r¡c r¯i ðªn thª, ði chþ ði búa, tính lß½ng, khai thuª thì chï c¥n máy tính c¥m tay, b¤m vài cái là ra chÑ gì, chï d÷a ng߶i ta. Nhßng nªu mà các bÕn biªt nhæng máy siêu ði®n toán ngày nay ð«u ngày ðêm chÕy ð¬ giäi nhæng con toán v« ngh¸ch ðäo ma tr§n (inverse matrix). KÛ thu§t ngày nay mà tiªn bµ ðªn ch×ng này là nh¶ khä nång tính toán cüa máy ði®n toán. Các nhà khoa h÷c cüa các thª kÖ trß¾c nh¶ quan sát r°i l§p thành nhæng ð¸nh lý v§t lý. Môn theorical physics ðã phát tri¬n r¤t nhanh nh¶ ngành toán tensors. Dùng nhæng nguyên lý này các nhà kÛ thu§t thành l§p nhæng ki¬u mçu thu§n hay forward modeling. Nhßng khi t× nhæng quan sát, ng߶i ta mu¯n xác ð¸nh tính ch¤t cüa v§t khäo sát thì phäi dùng kÛ thu§t trong lý thuyªt ngh¸ch ðäo (Inverse theory) g÷i là tìm ki¬u mçu ngh¸ch (inverse modeling).