Bài Giäng ThÙ NhĂt
Bài Pháp ñÀu Tiên Cûa ñÙc PhÆt
M‡i khi xuân vŠ, theo thông lŒ cûa tu viŒn Chân Không, ljn ngày 30 T‰t, quš tæng ni và phÆt tº tø h¶i vŠ Çây Ç‹ nghe nh»ng l©i ch̀ dÆy quš báu cûa thÀy viŒn chû trong Çêm Giao ThØa. ThiŠn ÇÜ©ng cûa tu viŒn vÅn gi» b¶ m¥t xÜa, l¥ng lë tôn nghiêm gi»a nh»ng hàng cây c° thø, nh»ng täng Çá bi‰n thành nh»ng bæng ng̉i, nay vÅn Çang phÖi ḿnh dܧi n¡ng sÜÖng. Bên trong thiŠn ÇÜ©ng cÛng vÅn là cái giän dÎ thÜ©ng nhÆt cûa tu viŒn. TÜ®ng ñÙc PhÆt Thích Ca b¢ng xi mæng m̀m cÜ©i nh́n xuÓng. Hai bên là hoa quä và l† hÜÖng Çang nghi ngút trܧc Çài.
Xin m©i quš vÎ nghe bài giäng thÙ nhĂt cûa thÀy ViŒn Chû trong Çêm Giao ThØa.
Nam Mô B°n SÜ Thích ca Mâu Ni PhÆt.
Hôm nay tôi së nh¡c låi bài thuy‰t pháp ÇÀu tiên cûa ñÙc PhÆt cho quš vÎ nghe. V́ tĂt cä chúng ta tu mà n‰u không n¡m v»ng ÇÀu mÓi cûa s¿ tu hành Çó, th́ có th‹ ḿnh dÍ Çi låc ho¥c Çi sai. V́ vÆy nên hôn nay tôi nhân ngày cuÓi næm Ç‹ nh¡c låi bài thuy‰t pháp ÇÀu tiên cûa ñÙc PhÆt, Ç‹ m‡i ngÜ©i thĂy rơ con ÇÜ©ng mà ñÙc PhÆt Çă våch s¤n, và cÛng Ç‹ cho m†i ngÜ©i bi‰t ÇÜ®c ngủn gÓc cûa s¿ tu.
Khi b¡t ÇÀu vào bài Çó, tôi nói nh»ng lš do Ç‹ cho quš vÎ thĂy cái ḈŠu cÀn y‰u cûa s¿ tu, bªi v́ tĂt cä chúng ta là con ngÜ©i, th́ con ngÜ©i nào cÛng mang n¥ng nh»ng tánh yêu thÜÖng, quš tr†ng, ǵn gi», lo âu, s® hăi, kh° Çau v.v. là tåi sao? ñŠu là v́ cái bän thân này mà ra. Th́ nhÜ vÆy chû y‰u cûa s¿ tu hành là chúng ta phäi bi‰t ÇÜ®c cái bän thân cûa ngÜ©i chúng ta nhÜ th‰ nào.
Lâu nay m‡i ngÜ©i chúng ta cÙ quen nh́n ra ngoài, cÙ thĂy cái hay, nh»ng cái dª, cái tÓt, cái xĂu. Nói chung låi là chúng ta cÙ chåy theo ngÛ døc, chåy theo sáu trÀn mà quên ngay r¢ng con ngÜ©i ḿnh là th‰ nào. Bªi không bi‰t ḿnh nhÜ th‰ nào, cho nên cä Ç©i cÙ quay củng trong cái tåo nghiŒp, th† kh° mà t¿ ḿnh không bi‰t. V́ vÆy cho nên ñÙc PhÆt ÇÀu tiên khi nói pháp cho næm anh em ông KiŠu TrÀn NhÜ th́ ngài Çi th£ng vào vĂn ÇŠ. VĂn ÇŠ Çó là ǵ? Ngài không nói tĂt cä cái ǵ khác, mà ch̀ th£ng nÖi con ngÜ©i. Phäi bi‰t con ngÜ©i ḿnh nhÜ th‰ nào? Con ngÜ©i ḿnh Çau kh° hay là an vui? N‰u ḿnh thÜÖng nó, ḿnh tr†ng nó, ḿnh ǵn gi» nó th́ hƠi nó là thÆt an vui mà ḿnh quš tr†ng, ḿnh thÜÖng yêu, ḿnh ǵn gi», hay là nó là Çau kh° mà ḿnh quš tr†ng, ḿnh thÜÖng yêu? N‰u không hi‹u nó, mà ḿnh Çi hi‹u tĂt cä cái bên ngoài th́ Çó là ng†n nhánh ch§ không phäi c¶i gÓc.
N‰u chúng ta Çem h‰t tâm tÜ, Çem h‰t khä næng cûa ḿnh t́m ki‰m, hi‹u nh»ng cái ǵ ngoài chúng ta, th́ Çó chÜa phäi là cæn bän. CÛng nhÜ cái nhà, chúng ta muÓn hi‹u cái nhà Çó, trܧc tiên phäi hi‹u ông chû nhà. Ông chû nhà bi‰t r̉i th́ cái nhà chúng ta phanh phui t́m hi‹u không khó. Th́ nhÜ vÆy, con ngÜ©i m§i là chû, c̣n tĂt cä s¿ vÆt chung quanh ch̀ là bån mà thôi. Theo danh tØ chuyên môn trong nhà PhÆt g†i là Chánh Báo và Y Báo. Chánh Báo là con ngÜ©i, mà Y Báo là hoàn cänh hay là ngoåi cänh. Chánh Báo tÓt th́ Y Báo theo Çó mà tÓt. Chánh Báo xĂu th́ Y Báo theo Çó mà xĂu. V́ vÆy cho nên Chánh Báo là cái chû mà Y Báo là cái phø. Th‰ mà chúng ta quen t́m hi‹u cái Y Báo, mà không thĂy rơ ÇÜ®c cái Chánh Báo. ñó là m¶t khuy‰t Çi‹m l§n lao.
V́ vÆy cho nên khi PhÆt muÓn dÆy tu, ÇÀu tiên ñÙc PhÆt b¡t chúng ta phäi xác ÇÎnh thân này là kh° hay vui? ThĂy rơ ÇiŠu Çó, th́ m†i vĂn ÇŠ chúng ta m§i thĂy Çúng. Bªi v́ m†i phán Çoán ÇŠu qua chúng ta, r̉i m§i nh́n s¿ vÆt. N‰u ḿnh không bi‰t ḿnh, mà nói bi‰t s¿ vÆt Çúng lë thÆt th́ ch¡c không bao gi© có. Cho nên phäi bi‰t ḿnh Çúng nhÜ s¿ thÆt r̉i m§i bi‰t ngoåi cänh, bi‰t nÖi ngÜ©i Çúng nhÜ s¿ thÆt. C̣n nÖi ḿnh mà ḿnh bi‰t m¶t cách sai lÀm, th́ v§i ngÜ©i, ḿnh cÛng bi‰t m¶t cách sai lÀm! R̉i v§i ngoåi cänh ḿnh cÛng bi‰t m¶t cách sai lÀm! Chû y‰u cûa Çåo PhÆt là phäi bi‰t ḿnh. Cho nên cái bài thuy‰t giäng ÇÀu tiên cûa ñÙc PhÆt mang ÇŠ tài - Pháp TÙ ñ‰. mà trong Pháp TÙ ñ‰ Çó có cái lj sÓ m¶t PhÆt nói vŠ là Kh° ñ‰. Nghe nói Kh° ñ‰ th́ quš vÎ tܪng nói cái kh° Çó là cái ǵ xa lå bên ngoài, nhÜng s¿ thÆt cái Kh° ñ‰ là ch̀ xác nhÆn nÖi con ngÜ©i. NÖi con ngÜ©i này là kh° hay vui? Phäi xác nhÆn låi con ngÜ©i ḿnh là kh° hay vui. N‰u ḿnh bi‰t nó là kh° th́ ḿnh phäi cÓ g¡ng mà tu Ç‹ cho nó h‰t kh°. C̣n ḿnh bi‰t nó là vui, th́ tu làm chi cho thØa. NhÜ vÆy th́ khi nh́n th£ng thân này, chúng ta bi‰t nó là kh° hay là vui? Bi‰t Çúng nhÜ thÆt r̉i th́ sau Çó m§i nói t§i chuyŒn tu hành. C̣n n‰u chÜa bi‰t nó Çúng nhÜ thÆt th́ ÇØng nói tu làm ǵ. Tåi sao vÆy? Bªi v́ thân này là cái gÓc, là c¶i ngủn mà n‰u ḿnh không bi‰t nó th́ nói ǵ khác cÛng là chuyŒn bên ngoài thôi. Cho nên PhÆt b¡t chúng ta phäi xác nhÆn thân này là kh° hay là vui. ñó là cái gÓc cûa bài thuy‰t pháp ÇÀu tiên.
NhÜng mà nói t§i cái gÓc Çó, th́ m†i ngÜ©i chúng ta nghe PhÆt nói thân này là kh°. Mà ḿnh xác nhÆn có kh° thÆt không? ñây là ÇiŠu tôi phäi nh¡c låi lÀn n»a cho quš vÎ thĂy. Ai nĂy nghe ñÙc PhÆt nói thân này là kh°, th́ h† ÇŠu cho r¢ng quan niŒm Çåo PhÆt là bi quan. Nghïa là nh́n t§i thân là thĂy kh°. Kh° r̉i Çâm ra chán Ç©i. NhÜng mà s¿ thÆt không phäi vÆy. ñây là lë ñÙc PhÆt b¡t chúng ta phäi nh́ thĂy cho Çúng. Cho nên ch» "Kh°" không chÜa Çû mà phäi thêm ch» "Kh° ñ‰", cái kh° Çó là Çúng nhÜ thÆt. Ch§ không phäi chuyŒn tܪng tÜ®ng, không phäi chuyŒn phi lš. ñÙc PhÆt nêu lên ho¥c là TÙ Kh° ho¥c là Bát Kh°.
TÙ kh° là sinh, già, bŒnh, ch‰t. Nói sinh th́ ta cÙ nghï sinh là khi ḿnh m§i l†t ḷng mË r̉i th́ khóc oa oa. ñó là kh°. NhÜng theo tôi th́ ḿnh phäi nói sinh ra là trong m¶t cu¶c sÓng. Sinh hoåt hiŒn tåi cûa ḿnh, là kh° hay vui? ChÙ lúc m§i l†t ḷng mË có khóc Çi n»a, cÛng không có cäm giác Çau kh° nhÜ th‰ nào. Bây gi© ngay trong cu¶c sÓng hàng ngày mà ḿnh Çang sÓng, quš vÎ thĂy kh° hay vui? N‰u chúng ta xét kÏ tØ thܪ bé cho ljn hiŒn gi©, ngÜ©i già th́ sáu bÄy mÜÖi, trÈ hÖn th́ bÓn næm mÜÖi, ngÜ©i trÈ n»a th́ hai ba mÜÖi, trong th©i gian quš vÎ sÓng Çó, nh»ng ÇiŠu ḿnh muÓn ÇÜ®c nhÜ š nhiŠu hay là bĂt nhÜ š nhiŠu? MuÓn mÜ©i ÇiŠu, n‰u Çåt ÇÜ®c cao l¡m là ba ÇiŠu, bÓn ÇiŠu. C̣n có khi mÜ©i ÇiŠu mà chÜa ÇÜ®c m¶t ÇiŠu n»a. Mà cái ǵ nhÜ š g†i là vui, c̣n bĂt nhÜ š th́ kh°. NhÜ vÆy tóm låi trong mÜ©i ÇiŠu muÓn ÇÜ®c có hai ba ÇiŠu vØa š, c̣n ljn bÄy tám ÇiŠu không vØa š, th́ nhÜ vÆy cái nào nhiŠu? Kh° nhiŠu hay vui nhiŠu? Dï nhiên chúng ta thĂy Çó là kh° nhiŠu, chÙ không phäi vui nhiŠu. V́ trong cu¶c sÓng xÄy ra nh»ng ÇiŠu bĂt nhÜ š tÙc là Çau kh°. NhÜ vÆy sinh là kh° hay là vui? Trong cu¶c sÓng có bĂt nhÜ š tÙc là phäi kh°. ñó là lë thÆt không chÓi căi ÇÜ®c.
R̉i già có kh° không? Th́ ÇiŠu Çó không ai chÓi căi ÇÜ®c. Khi trÈ th́ Çi chÖi t¿ do, t¿ tåi, muÓn làm ǵ th́ làm ÇÜ®c. C̣n khi già th́ bÎ hån ch‰ Çû h‰t. ñi th́ không ÇÜ®c v»ng vàng, nói næng th́ có khi lÆp cà lÆp cÆp, æn th́ ræng røng ho¥c lung lay. R̉i cho t§i m†i viŒc không ÇÜ®c sung sܧng nhÜ lúc xuân th©i. Do Çó già là kh°. R̉i t§i cái thÙ ba, bŒnh có kh° không? BŒnh th́ không ai thĂy vui ÇÜ®c h‰t. BŒnh là kh°. ñ‰n cái thÙ tÜ, ch‰t có vui không? Ch‰t cÛng là kh° luôn. Th́ nhÜ vÆy, sinh , già, bŒnh, ch‰t là bÓn cái không ai chÓi ÇÜ®c "không phäi Çau kh°", mà ÇŠu thÄy là Çau kh°.
NhÜ vÆy Çau kh° Çó tØ Çâu mà ra? Bªi v́ sinh, già, bŒnh, ch‰t Ç°i thay luôn luôn, không ª nguyên m¶t vÎ trí cho nên ḿnh bÎ chuy‹n bi‰n. Chuy‹n bi‰n cho nên ḿnh bủn kh°, r̉i ḿnh nh†c nh¢n Çau kh°. cái Çau kh° Çó là cæn cÙ trên cái thân vô thÜ©ng. Bªi thân vô thÜ©ng cho nên có sinh, có già, có bŒnh, có ch‰t. Th́ trong bÓn cái kh° Çó, quš vÎ ki‰m låi coi trên nhân gian này có ngÜ©i nào thoát khƠi bÓn cái kh° Çó không? Ch¡c không ai có. NgÜ©i nào cÛng phäi chÎu chung nhÜ vÆy.
V́ vÆy cho nên PhÆt nói "Kh° ñ‰" , cái Kh° ñ‰ là lë thÆt. C̣n n‰u Çi xa chút n»a, th́ PhÆt nói tám cái kh°: Ái BiŒt Ly, CÀu BĂt ñ¡c, Oán T¡ng H¶i, NgÛ ƒm Xí Thånh. Ái BiŒt Ly tÙc là yêu thÜÖng mà xa ĺa, vui hay kh°? NgÜ©i thân ḿnh xa ĺa th́ ḿnh Çau kh°. R̉i nh»ng ngÜ©i ḿnh không Üa mà cÙ giáp m¥t hoài th́ sao? Th́ cÛng không vui, cÛng là kh°. R̉i cái ḿnh thích, mong cÀu mà không ÇÜ®c nhÜ š, Çó cÛng là kh°. Th́ nhÜ vÆy ba cái kh° Çó là ba cái kh° vŠ liên hŒ bên ngoài. C̣n bÓn cái kh° trܧc là ngay nÖi bän thân ḿnh bÎ sinh, già, bŒnh, ch‰t. Nó Ç°i thay nên Çau kh°. R̉i s¿ liên hŒ ḿnh và ngÜ©i, và nh»ng s¿ vÆt chung quanh. Nh»ng cái ḿnh thích mà không ÇÜ®c, Çó là CÀu BĂt ñ¡c. R̉i cái ḿnh yêu thÜÖng mà bÎ xa ĺa, Çó là Ái BiŒt Ly. Nh»ng cái ḿnh không Üa mà cÙ phäi g¥p, Çó là Oán T¡ng H¶i. R̉i t§i cái thÙ tám là NgÛ ƒm Xí Thånh, tÙc là mang cái thân ngÛ Ăm này, nó là cái gÓc cûa s¿ Çau kh°, cái Çó là cái chung.
Nói tám kh° nhÜng ch̀ có bÄy cái. BÓn cái thu¶c vŠ thân tÙ Çåi, c̣n ba cái thu¶c vŠ ÇÓi v§i hoàn cänh, ÇÓi v§i m†i ngÜ©i chung quanh. Cái thÙ tám chung cä th‹ xác lÅn t́nh thÀn tÙc là ngÛ Ăm, là phÀn vÆt chĂt và tinh thÀn cûa con ngÜ©i chung h®p låi là m¶t ṿng bi‰n chuy‹n. Cho nên nói nó là Çau kh° th́ nhÜ vÆy, nói chung låi mang cái thân vô thÜ©ng là mang cái Çau kh°. N‰u bi‰t nó là vô thÜ©ng, bi‰t nó là Çau kh°, th́ ḿnh có say mê Ç‹ vun b̉i, mà tô Çi‹m, mà tåo nh»ng cái ǵ cho thÆt hÖn ngÜ©i Ç‹ nó hܪng hay không? CÛng nhÜ bây gi© quš vÎ bi‰t rơ m¶t món Ç̉ giä, xài hai ba næm là b‹ , là hÜ, th́ quš vÎ có nghï r¢ng Ç‹ món Ç̉ Çó ḿnh ráng t́m cách gi» ÇÜ®c træn næm, có nghï nhÜ vÆy không? hay là bi‰t nó Çúng hai næm, ba næm là phäi hÜ, th́ bây gi© trong khi ḿnh cÀn th́ nên tÆn døng nó cho h»u ích. ChÙ c̣n gi» nó, nó cÛng hÜ!
NhÜ vÆy ḿnh bi‰t rơ thân này là tåm b®, là vô thÜ©ng, là Çau kh°, th́ n‰u ḿnh không sº døng nó b¢ng cách l®i ḿnh, l®i ngÜ©i th́ rĂt u°ng m¶t cu¶c Ç©i. V́ vÆy cho nên, thĂy ÇÜ®c thân Çau kh°, tåm b® r̉i, chúng ta m§i nÄy ra nh»ng tâm h̉n v́ ngÜ©i, l®i ngÜ©i, hay là làm l®i ích cho chúng sinh. C̣n n‰u thĂy ḿnh là lâu dài, là tÓt ÇËp, là quš báu th́ së sinh ra kiêu hănh, ngă mån. ThĂy ḿnh lâu dài, lo tích lÛy dành døm. ThĂy ḿnh hÖn ngÜ©i th́ tÙc là ḿnh khinh kÈ khác. Do Çó vØa thĂy nó là hÖn , là lâu dài, là qúy báu th́ bao nhiêu cái tÆt xĂu nó theo Çó. Chúng ta là PhÆt Tº ÇŠu thĂy thân này vô thÜ©ng, Çau kh°.
ñành r¢ng lš là nhÜ vÆy, nhÜng mà nhÆn Ç‹ mà sÓng th́ không dám nhÆn. ñó là nh»ng ÇiŠu mà ngÜ©i ta không gan, bi‰t lë thÆt là nhÜ vÆy mà không dám nh́n Çúng lë thÆt Çó, r̉i cÙ tܪng tÜ®ng ḿnh c̣n sÓng dai. V́ vÆy cho nên s¿ tu cûa ḿnh vÅn c̣n y‰u, viŒc làm l®i ích cho chúng sinh cÛng vÅn nhè nhË chÙ không dám nhiŠu. ñó là cái khuy‰t Çi‹m cûa ngÜ©i PhÆt Tº chúng ta, cho nên ÇÀu tiên ñÙc PhÆt bäo ḿnh phäi nhÆn cho xác thÆt thân này là Çau kh°. ñă là Çau kh° th́ ḿnh phäi làm sao cho ḿnh h‰t kh°, cho ngÜ©i h‰t kh°. ChÙ không phäi nói Çau kh° r̉i bó tay, bó gÓi r̉i than khóc.
ThĂy kh° r̉i, phäi làm sao cho ḿnh h‰t kh°, cho ngÜ©i h‰t kh°. ñó là møc tiêu cûa PhÆt dÆy. V́ vÆy cho nên t§i cái ñ‰ thÙ hai là TÆp ñ‰. V́ ḿnh bi‰t thân này là Çau kh°, mà muÓn h‰t th́ phäi làm sao? Thº hƠi tåi sao ḿnh mang cái thân Çau kh° này? TÙc là phäi t́m nguyên nhân cûa nó. ñÙc PhÆt ch̀ cho ḿnh thĂy nguyên nhân cûa nó. Nói ÇÖn giän là do tham, sân, si, tÙc là ba cái th٠Ƕc. C̣n n‰u nói nhiŠu hÖn n»a, th́ nói r¢ng sáu thÙ cæn bän phiŠn năo tham, sân, si, mång, nghi, ác ki‰n. ñó là cái nhân tích tø Ç‹ r̉i thành cái quä cûa cái thân Çau kh° này. TØ thĂy cái quä Çau kh°, ḿnh phæng lÀn t́m coi do nguyên nhân nào mà mang cái thân Çau kh° này. Ḿnh truy t́m thĂu Çáo th́ m§i bi‰t do tham, sân, si, mång, nghi, ác ki‰n.
Nói vŠ tham, sân, si, sª dï chúng ta kh° trong cu¶c sÓng là v́ có nh»ng ÇiŠu bĂt nhÜ š. Trong cu¶c sÓng có nh»ng cái bĂt nhÜ š, mà cái ǵ làm ḿnh bĂy nhÜ š? Tåi ḿnh muÓn cái Çó mà không ÇÜ®c. mà muÓn là thu¶c vŠ tham. Bªi có tham m§i có bĂt nhÜ š! Bªi v́ cái tham cûa ḿnh là tham vØa khä næng ḿnh, hay là tham quá khä næng ḿnh? Khä næng ḿnh có næm mà ḿnh tham t§i cä ngàn. Tham quá sÙc nhÜ vÆy, cho nên cái bĂt nhÜ š quá nhiŠu. Th́ nhÜ vÆy m§i bi‰t rơ tham là gÓc cûa Çau kh°. Quš vÎ thĂy có ngÜ©i nào, tham m¶t cái này ÇÜ®c r̉i không tham nÛa không? HÍ muÓn cái này r̉i th́ muÓn cái thÙ hai. ThÙ hai ÇÜ®c r̉i muÓn cái thÙ ba. Lúc nào tham cÛng kéo t§i. Nó chåy dài dài không có nÖi ÇÙng, không có ch‡ th¡ng (hăm). Bªi không th¡ng ÇÜ®c cho nên con ngÜ©i không bao gi© ÇÜ®c nhÜ š! Nghïa là ª ÇÎa vÎ nào cÛng bĂt nhÜ š h‰t. Bªi v́ ḷng tham vô chØng, mà khä næng ḿnh h»u hån. Khä næng h»u hån mà mang ḷng tham vô chØng vô hån th́ làm sao mà không Çau kh°. V́ vÆy cho nên có ḷng tham là có Çau kh°. R̉i tôi hƠi quš vÎ, khi quš vÎ già, cäm thĂy già quš vÎ kh°. Tåi sao già låi là kh°? Tåi ḿnh muÓn trÈ không muÓn già. Ḿnh muÓn trÈ tÙc là ḿnh tham trÈ, mà cái già nó ljn th́ tÙc nhiên là bĂt nhÜ š r̉i! Ch§ ḿnh ÇØng có tham trÈ, th́ cái già nó t§i, cÙ cÜ©i v§i cái già th́ có kh° ǵ Çâu? R̉i hƠi tåi sao ch‰t là kh°? Tåi ḿnh muÓn sÓng. Ḿnh muÓn sÓng mà cái ch‰t nó ljn th́ ḿnh thĂy kh°.
Th́ nhÜ vÆy sinh kh°, già kh°, bÎnh kh°, tº kh° gÓc tåi cái ǵ mà ra? TØ ḷng tham, th́ nhÜ vÆy cái kh° Çó tØ ḷng tham. N‰u h‰t ḷng tham th́ bÓn cái kh° Çó Çâu c̣n. Do tham mà có kh°. Do sân th́ có kh°. Do si có kh° cÛng dÍ hi‹u, bªi v́ si là không thĂy Çúng s¿ thÆt. Bªi v́ không thĂy Çúng nhÜ thÆt cho nên m§i tham bÆy, tham bܧng. ThĂy Çúng lë thÆt r̉i th́ khä næng ḿnh bao nhiêu, th́ thĂy rơ bĂy nhiêu. ThĂy không sai lÀm th́ ḿnh Çâu có tham bÆy, th́ Çâu có kh°. Tham r̉i bĂt nhÜ š m§i kh°. V́ vÆy cho nên tham, sân, si là gÓc cûa Çau kh°, là nguyên nhân cûa Çau kh°. Rơ ràng nhÜ vÆy. Bi‰t rơ cái Çau kh° không phäi b‡ng dÜng có, mà gÓc tØ tham, sân, si hay là chung cä sáu cái cæn bän phiŠn năo. NhÜ vÆy th́ muÓn h‰t Çau kh° phäi làm sao? Phäi t́m nguyên nhân bÎnh, mà t́m ÇÜ®c nguyên nhân bÎnh r̉i th́ chØng Çó trÎ cái nhân hay cái quä? N‰u nhân trÎ h‰t th́ quä t¿ nhiên Çâu c̣n. DiŒt ñ‰ tÙc là diŒt cho h‰t nguyên nhân Çă tåo thành cái quä Çau kh° Çó. cái nguyên nhân Çó diŒt såch r̉i th́ h‰t cái quä Çau kh°. Mà h‰t cái quä Çau kh° Çó g†i là ǵ? H‰t kh° g†i là vui.
NhÜ vÆy chû y‰u cûa Çåp PhÆt là dÆy cho chúng ta tØ thĂy ÇÜ®c cái quä Çau kh° r̉i, phæng t§i cái nguyên nhân. Bi‰t ÇÜ®c nguyên nhân r̉i tiêu diŒt nguyên nhân Çó, th́ cái quä Çau kh° h‰t. CÛng nhÜ ḿnh bi‰t bÎnh Çó là do vi trùng v́ nó quĂy phá hoành hành, bi gi© bi‰t r̉i dùng thuÓc trÎ vi trùng Çó, vi trùng Çó ch‰t h‰t r̉i th́ bÎnh Çó ÇÜ®c såch h‰t, ÇÜ®c lành. TrÎ h‰t nguyên nhân r̉i th́ cái quä Çau kh° Çâu c̣n. Ch» "DiŒt" này là diŒt såch nguyên nhân Çau kh°. Th́ cÛng giÓng hŒt nhÜ ông thÀy thuÓc trÎ h‰t vi trùng, v́ trùng mà làm cho bÎnh phát ra Çó, diŒt h‰t th́ bÎnh t¿ nhiên lành. ñó là t́nh thÀn DiŒt ñ‰.
NhÜng mà bây gi© bi‰t ÇÜ®c nguyên nhân th́ phäi có phÜÖng pháp Ç‹ tiêu diŒt nó. CÛng nhÜ ḿnh bi‰t ÇÜ®c vi trùng r̉i, bi gi© dùng thuÓc ǵ Çây? ThuÓc ǵ có công hiŒu nhĂt ÇÓi v§i Çám vi trùng này, th́ Çó là phÜÖng pháp. V́ vÆy cho nên t§i cái thÙ tÜ là ñåo ñ‰. ñåo ñ‰ tÙc la cái phÜÖng thuÓc diŒt h‰t nguyên nhân Çau kh°. ñåo ñ‰ th́ nhiŠu l¡m, nói theo trong các kinh A Hàm có ba mÜÖi bÄy (37) phÄm tr® Çåo. NhÜng mà phÀn nhiŠu cái gÓc th́ nói Bát Chánh ñåo. ñó là tôi nói cho quš vÎ cæn bän cûa TÙ DiŒu ñ‰, chÙ tôi không có giäi thích h‰t nh»ng chi ti‰t vŠ TÙ ñ‰. NhÜ vÆy th́ chúng ta thĂy rơ ñÙc PhÆt nói Kh° ñ‰ là ch̀ lë thÆt ngay nÖi bän thân chúng ta, Ç‹ ḿnh nhÆn thÙc thĂu Çáo lÍ thÆt Çó. R̉i ḿnh phæng lÀn t§i nguyên nhân. V́ nguyên nhân nào có hiŒn tÜ®ng Çau kh° này? Bi‰t ÇÜ®c nguyên nhân Çó r̉i, ḿnh t́m cách tiêu diŒt nguyên nhân Çó cho såch, n‰u såch r̉i th́ quä kh° không c̣n. bây gi© muÓn tiêu diŒt nó, phäi có phÜÖng pháp. PhÜÖng pháp Çó là ñåo ñ‰. NhÜ vÆy bÓn cái ǧ Ç‹ nh¡m th£ng vào con ngÜ©i cûa chúng ta, tØ quä ljn, r̉i tØ cái kh° ÇÜa ljn cái h‰t kh°. ChÙ không có nghïa kh° r̉i cam chÎu kh°, nhÜ ngÜ©i Ç©i mang thân kh° mà không bi‰t Çau kh°. Bªi v́ không bi‰t kh° nên h† nói cÀn ǵ tiêu diŒt kh°. Cho nên khi mang thân kh°, h† tܪng là vui, r̉i t¿ hào hănh diŒn, r̉i Çû thÙ bÎnh theo Çó. H† mang thân kh° mà låi không hay, không bi‰t. Chúng ta nghï là Çáng giÆn hay Çáng thÜÖng? Thí dø nhÜ bi gi© có m¶t ngÜ©i bÎnh n¥ng, không sÓng bao lâu n»a, kéo dài l¡m 6 tháng hay 1 næm. NhÜng mà ngÜ©i bÎnh trÀm tr†ng nhÜ vÆy, mà h† cÙ giÆn ngÜ©i này, cÙ khinh ngÜ©i kia, h† hung d» v§i kÈ n†, tĂt cä cái tham lam tÆt xĂu Çó h† hiŒn Çû h‰t. Th́ ḿnh thĂy nhÜ vÆy là Çáng thÜÖng hay Çáng giÆn? Ḿnh bi‰t h† mang cái thân kh° Çau, mƠng manh mà không t¿ bi‰t. H† låi dùng nó không Çúng, cho nên Çáng thÜÖng chÙ không Çáng ghét.
Cho nên chúng ta tu PhÆt mª màn b¢ng ch» "Kh°", nhÜng k‰t thúc b¢ng ch» "Låc". Bi‰t kh° r̉i, tiêu diŒt nguyên nhân kh°, Ç‹ ÇÜ®c vui chÙ Çâu phäi bi‰t kh° Ç‹ chÎu kh°. NhÜ vÆy bi‰t kh° r̉i tiêu diŒt nguyên nhân kh° Ç‹ ÇÜ®c vui, Çó là pháp PhÆt. C̣n th‰ gian th́ mª màn b¢ng vui nhÜng mà k‰t thúc b¢ng kh°. Thí dø m¶t ngÜ©i chÜa bi‰t uÓng rÜ®u, mà g¥p bån bè kêu låi nài ǹ uÓng rÜ®u th́ lúc Çó vui l¡m, h̀ hä l¡m. NhÜng mà uÓng r̉i say, ngă b© ngă bøi lúc Çó låi kh°. Mª màn là vui, k‰t quä là kh°. ñó là cái lÀm lÅn cûa con ngÜ©i. Cho nên ÇÓi v§i Çåo PhÆt, ngài ch̀ th£ng cái Çau kh° là cái cæn bän. Cho nên nói kh° Ç‹ r̉i t́m cách tiêu diŒt nó, Ç‹ cho ÇÜ®c an vui.
Bây gi© tôi xin hƠi quš vÎ cái vui trong Çåo PhÆt là cái vui làm sao? Thí dø quš vÎ bÎ Çói bøng, Çói bøng làm cho ḿnh kh°. Lúc Çói bøng làm xót xa trong bao tº làm cho ḿnh kh°. N‰u ÇÜ®c vài chén cÖm æn no th́ låi vui. NhÜ vÆy cái kh° cûa s¿ Çói bøng lúc trܧc không c̣n, tÙc là h‰t kh°. Mà h‰t kh° ngÜ©i ta nói là ÇÜ®c vui. Vui Çó không phäi cái vui nhÜ Çi coi hát. Không phäi cái vui nhÜ tiŒc trà, tiŒc rÜ®u. Mà là cái vui an °n, an nhiên, t¿ tåi trong bän thân ḿnh. Lúc nÅy Çói quá Çi không n°i, ng̉i ÇÙng không an. sau khi æn ÇÜ®c Çôi ba chén cÖm th́ khƠe månh låi. MuÓn Çi th́ ÇÜ®c, muÓn làm ǵ th́ làm ÇÜ®c. ñó g†i là vui.
CÛng nhÜ vÆy, chúng ta c̣n mang tĂm thân này mà trong Çó chÙa chĂp tham, sân, si th́ chúng ta c̣n Çau kh°. N‰u tiêu diŒt h‰t tham, sân, sith́ c̣n thân này mà lúc Çó c̣n Çau kh° không? H̉i nÅy tôi nói cái thân này là Çau kh°. NhÜng bi gi© Çây ta bi‰t nguyên nhân Çau kh° chính là tham. sân, si. Khi dËp h‰t tham, sân, si th́ c̣n thân này, mà lúc Çó có Çau kh° không? ñiŠu này phäi xác nhÆn cho thÆt rơ. N‰u không th́ nghe nói "Thân này là kh° th́ c̣n thân này là c̣n kh°." NhÜ vÆy nh»ng vÎ A La Hán khi chÙng ÇÜ®c quä A La Hán; tham, sân, si không c̣n, th́ lúc Çó các ngài cÛng hăy c̣n thân, mà có kh° nhÜ ḿnh không? Khi các ngài già các ngài có rên r̀ không? Khi các ngài ch‰t, có bủn thäm không? Th́ nhÜ vÆy Ç‹ thĂy r¢ng tuy c̣n thân mà h‰t cái nhân tham, sân, si r̉i th́ cÛng h‰t Çau kh°. VÆy cho nên các vÎ A La Hán khi gÀn tÎch, các vÎ vui vÈ tÎch, không có s® sŒt nhÜ ḿnh.
NhÜ vÆy Ç‹ thĂy rơ ràng cái nhân Çau kh° không c̣n, dù c̣n thân này mà cái quä Çau kh° Çă giäm, cÛng Çă b§t Çi r̉i. Hi‹u nhÜ vÆy quš vÎ m§i thĂy cái hiŒu nghiŒm cûa s¿ tu. ChÙ Ç‹ nhiŠu ngÜ©i không hi‹u nói: "NhÜ vÆy DiŒt ñ‰ là diŒt såch cái nhân Çau kh°, r̉i ch‰t ḿnh m§i ÇÜ®c Ni‰t Bàn, chØng Çó m§i h‰t kh°." Th́ cái Çó ngÜ©i ta nói ch‰t r̉i ai bi‰t ḿnh ÇÜ®c Ni‰t bàn? Ai bi‰t ḿnh h‰t Çau kh°? ñó là chuyŒn hÙa hËn xa xôi quá, thi‰u th¿c t‰! Ngay trong cu¶c sÓng này, nhÜ các vÎ chÙng ÇÜ®c A La Hán hay nhÜ ñÙc PhÆt, sau khi thành PhÆt r̉i ngài m§i ÇÜ®c ba mÜÖi mĂy tu°i. Trong khoäng ba mÜÖi mÓt tu°i Çó cho t§i tám mÜÖi tu°i th©i gian bÓn mÜÖi chín næm Çó ngài cÛng già, cÛng bÎnh, cÛng ch‰t, mà ngài có kh° nhÜ ḿnh không?
NhÜ vÆy m§i thĂy r¢ng diŒt h‰t nguyên nhân Çau kh° r̉i tuy c̣n thân này mà vÅn không có kh°. ñó là b¢ng chÙng cø th‹ cûa s¿ tu. Ngay trong thân này khi ḿnh Çåt ljn ch‡ Çó r̉i cÛng h‰t Çau kh° nhÜ thÜ©ng. V́ vÆy cho nên các vÎ A La Hán, hay các vÎ B̉ Tát, các ngài cÛng mang thân mà các ngài không kh° là ch‡ Çó. VÆy Ç‹ quš vÎ thĂy rơ r¢ng chúng ta tu là cÓt diŒt kh°, mà diŒt kh° là Ç‹ h‰t kh°, mà h‰t kh° là chúng ta an vui.
R̉i chúng ta muÓn Çem cái an vui cho m†i ngÜ©i. ñó là t¿ l®i, l®i tha. Mà Çó cÛng là ḷng tØ bi. Ḿnh bi‰t làm nhÜ vÆy h‰t kh° mà ngÜ©imà ngÜ©i khác Çang c̣n chÎu Çau kh°, ḿnh phäi thÜÖng h†. Th́ cái thÜÖng Çó là ḷng tØ bi. Lúc nào ḿnh có giác ng¶ th́ liŠn có tØ bi. C̣n n‰u không giác ng¶ th́ ḷng tØ bi gÜ®ng gÜ®ng thôi. Không có tØ bi thÆt. Tåi sao vÆy? Bªi ḿnh không giác ng¶, c̣n mê lÀm, th́ c̣n Çau kh°. Mà n‰u có thÜÖng ngÜ©i ta, th́ gÜ®ng mà thÜÖng thôi bªi v́ ḿnh có h‰t kh° Çâu mà lo cho ngÜ©i ta h‰t kh° ÇÜ®c. Thí dø, n‰u mà ḿnh có cûa nhiŠu, t¿ ḿnh không có Çói, không có thi‰u, g¥p ngÜ©i khác Çói ḿnh muÓn giúp Ç‹ cho h† b§t thi‰u th́ dÍ. C̣n ḿnh Çang Çói thi‰u nhÜ h† mà nói t§i thÜÖng anh quá, thÜÖng chÎ quá th́ nói b¢ng miŒng chÙ th¿c t‰ ḿnh không làm ǵ ÇÜ®c cho h†. Cho nên có giác ng¶ r̉i m§i có tØ bi, th́ cái tØ bi Çó là tØ bi chân thÆt, do ḿnh hܪng ÇÜ®c s¿ an vui cûa ḿnh r̉i ḿnh m§i Çem s¿ an vui Çó låi cho m†i ngÜ©i.
V́ vÆy cho nên ngÜ©i tu nhÜ chúng ta hiŒn tåi chÜa có làm l®i ích cho nhiŠu ngÜ©i. NhÜng mà ráng n‡ l¿c Çi tu; n‡ l¿c dËp h‰t tham, sân, si cûa ḿnh. Khi nó såch, nó an °n r̉i, khi Çó ḿnh muÓn giúp l®i ích cho ngÜ©i th́ rĂt là thuÆn l®i. ChÙ c̣m ḿnh chÜa h‰t mà muÓn cho ngÜ©i ta ÇÜ®c l®i ích th́ nhiŠu khi hÖi trøc tr¥c. Thí dø nhÜ b́nh thÜ©ng th́ ḿnh cÛng t̀nh táo, cÛng sáng suÓt. Khi ḿnh t̀nh táo sáng suÓt thĂy huynh ÇŒ nào h† có nh»ng cái phiŠn năo rÓi reng th́ ḿnh có th‹ khuyên bäo, giäng dÆy nghe ÇÜ®c l¡m. NhÜng mà t§i lúc ḿnh g¥p gia cänh bÓi rÓi, ḿnh cÛng làm nh»ng cái không ÇÜ®c sáng sûa, nói l©i không ÇÜ®c sáng suÓt, làm cho ngÜ©i ta mĂt ḷng tin. V́ vÆy cho nên cái l®i tha không ÇÜ®c tr†n. C̣n n‰u ḿnh ÇÜ®c t̀nh măi măi, th́ không bao gi© ḿnh mĂt ḷng tin. Cho nên hÍ khi nào ḿnh t̀nh giác tr†n vËn, th́ cái l®i tha m§i ÇÜ®c tr†n vËn.
NhÜ vÆy cæn cÙ ª trên thân này, chúng ta thĂy rơ là phäi bi‰t nó, bän chĂt nó là vô thÜ©ng, là Çau kh° Ç‹ r̉i chúng ta cÓ g¡ng tåo ÇiŠu kiŒn cho cái Çau kh° ÇÜ®c tiêu diŒt. Mà såch h‰t Çau kh° r̉i th́ chúng ta ÇÜ®c an vui. ñó là tinh thÀn cûa pháp TÙ ñ‰ mà trong các b¶ kinh A Hàm chúng ta Çă h†c. Bây gi© nói xa hÖn chút n»a, tØ nÖi thân vô thÜ©ng Çau kh° này, qua cái nh́n cûa các vÎ B̉ Tát. Thân này B̉ Tát thĂy nó vô thÜ©ng không? Có Çau kh° hay không? Nó cÛng vô thÜ©ng, cÛng Çau kh° nhÜng mà các ngày thĂy khác nhau m¶t chút. Bªi ngay cái thân vô thÜ©ng Çau kh° này, các ngài bÜÖi ra ÇÜ®c m¶t cái không vô thÜ©ng, không Çau kh°. H̉i nÅy là nói theo TÙ ñ‰. Cái nh́n cûa TÙ ñ‰ ch̀ nh́n nÖi thân, nÖi tܧng cho nên thĂy thân này là vô thÜ©ng Çau kh° do tØ tham, sân, si mà ra. DËp ÇÜ®c h‰t tham, sân, si th́ Çau kh° theo Çó mà h‰t.
NhÜng mà ª Çây, qua ñåi ThØa hay qua cái nh́n cûa các thiŠn sÜ, th́ chúng ta thĂy m¶t bܧc khác. Ngay trong cái thân vô thÜ©ng Çau kh° các ngài cÛng thĂy rơ nhÜ vÆy, bi‰t nó là vô thÜ©ng Çau kh°. Cái Çó là cái ǵ? NhÜ quš vÎ h†c kinh Læng Nghiêm nh© ñÙc PhÆt nói chuyŒn v§i vua Ba TÜ N¥c. Vua Ba TÜ N¥c nói thân cûa ông lúc mÜ©i tu°i th́ trÈ hÖn lúc hai mÜÖi tu°i, và lúc hai mÜÖi tu°i th́ trÈ hÖn lúc ba mÜÖi tu°i, cho t§i ngày nay, næm nay, già hÖn næm r̉i, tháng này già hÖn tháng trܧc v.v. M‡i ngày Ç°i thay tØng phút tØng giây. ñÙc PhÆt m§i bäo r¢ng trong cái sinh diŒt vô thÜ©ng hay trong cái già ch‰t Ç°i thay Çó có m¶t cái chÜa tØng già ch‰t. ñÙc PhÆt m§i ch̀ cho ông cái không già không ch‰t, ª ngay trong cái thân già ch‰t.
Cái không già không ch‰t là cái ǵ? Cái không già không ch‰t Çó ñÙc PhÆt ch̀ tØ cái thĂy, tØ cái nghe. Trong kinh Læng Nghiêm có Çoån PhÆt ÇÜa tay lên x̣e n¡m, x̣e n¡m. PhÆt hƠi A Nan có thĂy không? Ngài A Nan trä l©i thĂy. PhÆt hƠi thĂy cái ǵ? Ngài A Nan nói thĂy tay PhÆt x̣e n¡m. PhÆt hƠi: "Tay ta x̣e n¡m mà cái thĂy cûa ông có x̣e n¡m không?" Ngài A Nan trä l©i: "Tay PhÆt x̣e n¡m, ch§ cái thĂy cûa con không x̣e n¡m." X̣e n¡m tÙc là Ƕng, Ƕng th́ vô thÜ©ng. NhÜ vÆy chúng ta thĂy ngay trong cái thân vô thÜ©ng này có cái không phäi vô thÜ©ng, không phäi sinh diŒt. V́ vÆy mà ngài Vïnh Gia HuyŠn Giác mª ÇÀu ChÙng ñåo ca b¢ng nh»ng câu:
Ng¶ ÇÜ®c có cái thân, cái pháp thân, r̉i cái pháp thân Çó không có m¶t vÆt, mà cái pháp thân Çó cÛng g†i là bän nguyên, cÛng g†i là t¿ tánh, cÛng g†i là PhÆt thiŒn chân. Nó s¤n trong Çó. Khi mà ḿnh giác ng¶ ÇÜ®c có pháp thân r̉i, th́ nh́n låi cái thân ngÛ uÄn này nhÜ: "NgÛ uÄn phù vân không khÙ lai." Nghïa là cái thân ngÛ uÄn này, ch£ng khác nào mây n°i bay qua låi trong bÀu tr©i. mây bay trong bÀu tr©i quan tr†ng t§i mÙc nào? lát th́ h®p, lát th́ tan, khi th́ trø, khi th́ tan, lúc có lúc không. Có nghïa lš ǵ Çâu.
V́ vÆy cho nên nhÆn ÇÜ®c cáo pháp thân trong cái thân ngÛ uÄn này, chØng Çó ḿnh m§i thĂy cái thân ngÛ uÄn này nó nhÜ là mây n°i ch®t c̣n, ch®t mĂt không có nghïa lš ǵ. R̉i lúc Çó thĂy: "Tam Ƕc thûy bào hÜ xuĂt m¶t." Tam Ƕc là tham, sân, si ch£ng khác nào nhÜ cái b†t nܧc nó ch®t n°i r̉i ch®t tan. NhÜ vÆy chúng ta c̣n thân này, chúng ta có kh° hay không? N‰u thĂy ÇÜ®c cái Çó chúng ta có kh° hay không? ñÓi v§i hàng NhÎ ThØa thĂy thân này là kh°. R̉i nguyên nhân cûa cái kh° Çó là ba Ƕc tham, sân, si. Th́ qua t§i ñåi ThØa, nhĂt là t§i ThiŠn Tông th́ ngay cái thân kh° Çó, vô thÜ©ng Çó, thĂy ÇÜ®c có pháp thân chÜa tØng vô thÜ©ng, chÜa tØng sinh diŒt. Bªi vÆy ÇÙng tØ cái pháp thân Çó mà nh́n låi cái thân vô thÜ©ng sinh diŒt này ch£ng khác nào nhÜ Çám mây n°i. C̣n ba Ƕc tham, sân, si nhÜ cái bóng nܧc.
NhÜ vÆy cái nhân và cái quä cûa thân này ÇŠu là tåm b® giä dÓi không có nghïa lš ǵ h‰t. ThĂy ÇÜ®c nhÜ vÆy r̉i th́ ÇÓi v§i thân này c̣n bủn, c̣n kh° không? S¿ c̣n mĂt cûa nó ḿnh có rên r̀ không? Hi‹u nhÜ vÆy m§i thĂy r¢ng ngay trong cái thân vô thÜ©ng, Çau kh° mà chúng ta t̀nh giác nhÆn ra ÇÜ®c cái pháp thân chân thÆt r̉i, th́ chØng Çó, cái thân vô thÜ©ng Çau kh° này không c̣n có ǵ là quan tr†ng ÇÓi v§i ḿnh. Bªi vÆy cho nên B̉ Tát nh́n thĂy thân này nhÜ mây n°i, thĂy tam Ƕc nhÜ là bong bóng nܧc cho nên không s® tam Ƕc mà cÛng không quš ti‰c cái thân này. Mà tåi sao các ngài không s® tam Ƕc? Bªi v́ thĂy cái pháp thân ª trong thân sinh diŒt r̉i, th́ lúc Çó các ngài c̣n si hay không? Bªi v́ thĂy cái thân này nhÜ mây n°i c̣n ǵ n»a mà tham. Mà h‰t tham th́ không c̣n sân. V́ vÆy các ngài thĂt tam Ƕc nhÜ bong bóng nܧc n°i r̉i tan, không có ǵ thiŒt mà phäi s®.
V́ ḿnh thĂy thân này là thiŒt, Çó là si mê. Bªi si mê nên tham lam r̉i sân hÆn. V́ vÆy ḿnh s® tham, sân, si. ñó là cái nhân r̉i s® cái quä kh°. C̣n B̉ Tát, bªi thĂy rơ cái Çó, th́ các ngài giác ng¶. Mà giác cho nên h‰t si, h‰t si cho nên h‰t tham, h‰t tham th́ h‰t sân. Do Çó các ngài coi cái tham cÛng nhÜ là bong bóng nܧc. Hi‹u nhÜ vÆy các hàng B̉ Tát không c̣n s® cái thân này là Çau kh°. Không c̣n s® cái nguyên nhân tåo thành cái thân Çau kh° n»a. Bªi vÆy cho nên các ngài vui vÈ. Có vÎ B̉ Tát nào mà bủn không?
C̣n các vÎ mà chÜa chÙng ÇÜ®c B̉ Tát, c̣n tu theo hånh A La Hán th́ các vÎ Çó Çang tu có vui không? Bªi v́ thĂy thân này là Çau kh° sinh tº; r̉i thĂy tham, sân, si là gÓc cûa Çau kh°, mà chÜa dËp h‰t ÇÜ®c th́ các ngài chÜa vui ÇÜ®c, lúc nào cÛng cÓ g¡ng Ç‹ tiêu diŒt. V́ vÆy mà các ngài kh° hånh Çû thÙ. C̣n B̉ Tát bªi thĂy trong cái thân vô thÜ©ng có cái thÜ©ng, bªi vÆy cho nên các ngài không s® sŒt, không hoäng hÓt mà tâm các ngài h¢ng an, h¢ng tïnh, Çó là cái giai Çoån cûa B̉ Tát. Th́ nhÜ vÆy chúng ta bi‰t rơ chÜ B̉ Tát, Çă thĂy ÇÜ®c cái tâm này, ngay nÖi trong thân này có cái chân thÆt r̉i, th́ các ngài së làm sao?
Tôi dÅn thêm vÎ C° ñÙc nói m¶t bài tøng:
ChÜ PhÆt tåi tâm ÇÀu, tÙc là ª ngay nÖi ÇÀu tâm ḿnh. Sao không nói ª Çuôi tâm mà nói ª ÇÀu tâm? Bªi v́ khi ḿnh thĂy niŒm lên, trܧc khi dĂy niŒm lúc Çó là Ƕng hay là tÎnh? Nó tÎnh r̉i m§i dĂy Ƕng ch§? NhÜ vÆy trܧc khi chÜa dĂy niŒm th́ lúc Çó PhÆt ª ngay trong Çó r̉i. mà dĂy niŒm là thành chúng sinh. Cho nên nói chÜ PhÆt ª tâm ÇÀu. ChÜa dĂy niŒm Çó, ngay Çó là PhÆt r̉i mà ḿnh không bi‰t. Nghïa là ÇØng dĂy niŒm tÙc là PhÆt Çó r̉i, nhÜng vØa dĂy niŒm PhÆt thành ª dܧi, tÙc nhiên Ç®i niŒm l¡ng xuÓng th́ thĂy PhÆt hiŒn n»a. NhÜ vÆy thĂy r¢ng niŒm dĂy lên, thiên hå chĂp cái Çó là tâm. Mà thÆt ra PhÆt ª ÇÀu niŒm ch§ không Çâu h‰t. Trܧc khi niŒm sinh là có PhÆt r̉i, mà dĂy niŒm thành chúng sinh, mà chúng sinh l¡ng xuÓng trª vŠ PhÆt låi chÙ có xa xôi ǵ Çâu. VÆy mà "NgÜ©i mê chåy ngoài cÀu". NgÜ©i mê chåy ki‰m ông PhÆt ª ch‡ này, ch‡ kia, ª Tà LÖn, Ông CĂm ǵ Çó, chÙ không chÎu thĂy ông PhÆt ngay tâm ḿnh. "Trong ôm báu vô giá", "Ch£ng bi‰t m¶t Ç©i thôi", nghïa là trong tâm ḿnh Çă ôm s¤n m¶t ḥn ng†c báu vô giá mà ḿnh không chÎu bi‰t ḥn ng†c Çó, r̉i m¶t Ç©i Ç‹ trôi qua, u°ng m¶t Ç©i.
Qua bÓn câu rĂt là ÇÖn giän cûa các ngài, ḿnh thĂy rơ là PhÆt Çâu có ª xa ḿnh. Bªi ª ngay ÇÀu tâm Çó mà r̉i không hi‰t cÙ chåy ÇÀu này ÇÀu kia. Chåy h́ høc, leo non, leo núi Ç‹ t́m PhÆt. RÓt cu¶c r̉i có g¥p PhÆt không? Có g¥p th́ g¥p cái ǵ chÙ không g¥p PhÆt. R̉i ḿnh Çă s¤n m¶t ḥn ng†c báu vô giá ª trong ḷng ḿnh mà không bi‰t, Ç‹ trôi m¶t Ç©i thÆt Çáng ti‰c. ñó là m¶t vÎ thiŠn sÜ nh¡c cho chúng ta bi‰t.
Tôi nh¡c låi m¶t lÀn n»a, dÀu tu theo hång Thanh Væn hay là hånh B̉ Tát, ÇŠu có m¶t møc Çích Ç‹ Çåt ÇÜ®c s¿ yên vui. Nghïa là hàng Thanh Væn thĂy thân kh° Ç‹ t́m nguyên nhân tiêu diŒt cái kh°, h‰t kh° r̉i ÇÜ®c vui. C̣n B̉ Tát thĂy rơ trong cái thân Çau kh° có cái chân thÜ©ng an låc. Cho nên bi‰t có chân thÜ©ng an låc r̉i các ngài trª vŠ sÓng v§i s¿ an låc Çó cÛng là an vui. NhÜng mà khi ª hai Çi‹m có hai cái tØ bi khác nhau. Khi ª hàng NhÎ ThØa thĂy cái thân này vô thÜ©ng, Çau kh° r̉i t́m nguyên nhân diŒt h‰t cái nguyên nhân Çau kh°, cho ÇÜ®c an vui. Nh́n låi nh»ng ngÜ©i mang thân Çau kh° mà không bi‰t Çau kh°, r̉i låi say sÜa trong Çó, các ngài khªi tØ bi thÜ©ng ch̀ dÆy Ç‹ cho ngÜ©i ta diŒt cái nguyên nhân Çau kh° Ç‹ cùng ÇÜ®c vui. ñó là tinh thÀn cûa NhÎ ThØa.
C̣n B̉ tát th́ khác. B̉ Tát thĂy ngay trong thân vô thÜ©ng Çau kh° có cái chân thÜ©ng, an låc trong Çó cho nên các ngài không dÆy ḿnh cái lÓi dËp tham sân si, mà các ngài dÆy ḿnh phäi giác ng¶. Phäi thĂy ÇÜ®c cái chân thÆt ngay trong cái hÜ dÓi. N‰u thĂy ÇÜ®c chân thÆt Ăy r̉i, th́ Çó là phá ÇÜ®c si. Phá ÇÜ®c si r̉i th́ tham cÛng h‰t, sân cÛng h‰t. Th́ Çó cÛng là dËp tham, sân, si. NhÜng mà ª Çây dËp mà không dåy pháp tu mà ch̀ ḿnh phäi thĂy. V́ vÆy mà ThiŠn Tông g†i là Ki‰n Tánh Khªi Tu. ThĂy ÇÜ®c chân thÆt r̉i sau Çó ḿnh tØ tØ xóa bƠ mê lÀm.
V́ vÆy cho nên, vào hàng ñåi ThØa, khi mà dÆy ngÜ©i ta thĂy cái kh° r̉i Ç‹ thoát kh°, b¢ng cách ch̀ th£ng cái Çó hÖn là ch̀ cách diŒt ba Ƕc. Và ch̀ th£ng cho ḿnh thĂy trong cái thân vô thÜ©ng có cái chân thÜ©ng. Bao gi© lúc nào cÛng ch̀ cái Çó cho nên bao nhiêu kinh Çi‹n ñåi ThØa, n‰u quš vΠdžc së thĂy. Thí dø nhÜ trong kinh Pháp Hoa th́ PhÆt nói ch̀ có m¶t PhÆt ThØa, r̉i ch̀ th£ng cho ḿnh cái tri ki‰n PhÆt. Kinh Læng Nghiêm cÓt ch̀ cho ḿnh ÇÜ®c cái chân tâm. C̣n kinh Viên Giác cÓt ch̀ cho ḿnh thĂy tính Viên Giác. Th́ kinh nào cÛng nh¢m cái Çó là cái gÓc. NhÜ vÆy ḿnh phäi hi‹u tåi sao tinh thÀn ñåi ThØa nh¡m th£ng vào Çó.
Cho ljn ThiŠn Tông cÛng vÆy. Ch̀ cho ḿnh ki‰n tánh, nhÆn cho ra cái Çó r̉i m§i ki‰n tánh khªi tu. Th́ cái Çó là cái gÓc cûa s¿ tu, Çó là ngủn gÓc cho ḿnh thĂy ngay cái thân tåm b® hÜ dÓi có cái chân thÆt. V́ cái chû y‰u cûa ḿnh tu Çây là ÇØng lÀm cái thân giä dÓi cho là chân thÆt. mà n‰u lÀm cái giä dÓi cho là chân thÆt r̉i m‡i cái lÀm kéo theo dài dài không bao gi© k‹ h‰t. C̣n bây gi© ḿnh thĂy rơ nó r̉i, tØ cái giä dÓi ḿnh t́m ra cái chân thÆt ª trong, r̉i t¿ nhiên ḿnh thĂy nó là tÀm thÜ©ng nhÜ mây n°i. T¿ nó giäi quy‰t ÇÜ®c bao nhiêu vĂn ÇŠ.
V́ vÆy cho nên ñåi ThØa là ÇÓn ng¶, mau là ª ch‡ Çó. V́ vÆy ḷng tØ bi cûa ñåi ThØa, khi nhÆn ḿnh có cái chân thÆt r̉i, ÇÓi v§i thân này ḿnh h‰t quan tr†ng. Bªi h‰t quan tr†ng th́ ḿnh h‰t Çau kh°, th́ lúc Çó thÜÖng xót muÓn ch̀ dÆy cho ngÜ©i ta. Ch̀ dÆy ÇiŠu ǵ? Th́ giÓng nhÜ trong kinh Pháp Hoa mà nói, cho r¢ng thĂy bån nghèo quá, lang thang, say sÜa liŠn cho ḥn ng†c báu, c¶t trong chéo áo Çó. Cho cái Çó, n‰u bån quên, ch̀ cho cái Çó lĂy ra xài thôi. LĂy cái Çó làm then chÓt Ç‹ dÆy tu, ḷng tØ bi ch̀ th£ng ch‡ Çó. Cho nên quš vÎ thĂy rơ ràng cä Ç©i B̉ Tát ThÜ©ng BĂt Khinh làm viŒc ǵ, g¥p ai ngài cÛng nói: "Tôi không dám khinh các ngài, v́ các ngài ÇŠu së thành PhÆt." TÙc là cÓt ch̀ cho ai nĂy cÛng ÇŠu có cái cûa báu Çó. Nghïa là nhÆn cho ra cûa báu Çó là m¶t viŒc làm suÓt cä cu¶c Ç©i cûa các ngài.
Hi‹u ÇÜ®c ch‡ Çó quš vÎ m§i thĂy bao nhiêu chÜ B̉ Tát ÇŠu nh¢m th£ng ch̀ cho chúng ta phäi làm sao nhÆn ra ḥn ng†c báu Çó. Th́ nhÜ vÆy quš vÎ m§i thĂy rơ không có nói riêng vŠ hàng ñåi ThØa, B̉ Tát m§i có tØ bi mà hàng NhÎ ThØa cÛng có tØ bi vÆy. NhÜng tØ bi nh́n khác hÖn bên ñåi ThØa. Hai bên khác nhau nhÜ vÆy cho nên chúng ta m§i thĂy có chia ra Ti‹u ThØa, ñåi ThØa. NhÜng mà møc tiêu chính y‰u ÇŠu là thĂy rơ thân này là gÓc.
ThĂy rơ thân này là gÓc r̉i k‰ Çó là t́m cách nào giäi h‰t cái Çau kh° ÇÜa t§i an vui. NhÜ vÆy là chû y‰u Çåo PhÆt dù Ti‹u ThØa, ñåi ThØa cÛng là Çem låi ngủn an vui cho chúng sinh. chÙ không nói Çau kh°, chán nän. ñem låi ngủn vui tÙc là an °n phĂn khªi vui tÜÖi. Cho nên quš vÎ thĂy ai mà tu lâu, tu có hiŒu l¿c th́ ngÜ©i Çó không phäi ngÜ©i bủn mà là ngÜ©i vui. Ngoài ra tu lôi thôi th́ c̣n nghï cái ÇÜ®c, cái mĂt nhiŠu, th́ cái Çó c̣n bủn vui. ChÙ thÆt t́nh tu có Çåo l¿c th́ ít có bủn vui. Th́ nhÜ vÆy m§i thĂy rơ Çåp PhÆt là Çem låi ngủn vui cho chúng sinh, chÙ không phäi Çau kh°.
V́ vÆy cho nên ngÜ©i tu theo Çåo PhÆt là cÓt h‰t kh°. Cho nên tĂt cä chúng ta tØ Tæng Ni cho t§i PhÆt Tº nam n», m‡i ngÜ©i tu làm sao m‡i ngày b§t kh° th́ m§i g†i là thÆt tu. ChÙ c̣n tu mà cÙ càng ngày càng ch̉ng chĂt thêm nh»ng cái kh° Çau, Çó chÜa phäi là bi‰t tu. NhÜ vÆy tu có nghïa là giäi kh°, chÙ không phäi tu Ç‹ mà thêm kh°. DÀu cho ª chùa, dÀu cho h†c Çåo nhiŠu næm mà chÜa có b§t kh° cÛng chÜa phäi là bi‰t tu. Th́ nhÜ vÆy chúng ta h†c Çåo là cÓt làm sao cho h‰t kh°. Mà muÓn h‰t kh° là phäi nhÆn ra ḥn ng†c báu cûa ḿnh hay là nhÆn ra ÇÜ®c pháp thân.
Cho nên tôi nh¡c låi câu chuyŒn cûa ngài Cänh Thæng. Ngài ng̉i trong am v§i chú thÎ giä nghe ª ngoài kia có con r¡n nó b¡t con nhái th́ con nhái kêu Ëo Ëo ª ngoài. Ngài hƠi chú thÎ giä ti‰ng ǵ ª ngoài? Chú thÎ giä Çáp là ti‰ng r¡n b¡t nhái kêu. Ngài nói: "Chúng sinh kh°, låi có kh° chúng sinh." NhÜ vÆy th́ con r¡n b¡t con nhái, th́ con nhái bÎ con r¡n b¡t là chúng sinh kh°, c̣n kh° chúng sinh là ai? Là chú thÎ giä hay là ai? Là ngÜ©i mà quên ḿnh theo vÆt. Ai quên ḿnh theo vÆt th́ ngÜ©i Çó ÇŠu kh° h‰t. ñó là kh° chúng sinh. Bªi v́ chúng ta ngay nÖi ḿnh có ḥn ng†c báu mà lúc nào cÛng quên nó, mà cÙ chåy theo âm thanh s¡c tܧng bên ngoài. Bªi chåy theo âm thanh s¡c tܧng bên ngoài cho nên bÎ vô thÜ©ng chi phÓi. Do Çó mà kh°. Bªi vÆy cho nên kho nghe ti‰ng mà ch̀ bi‰t ti‰ng chÙ không nh§ ḿnh. V́ vÆy cho nên cänh kh° là chúng sinh kh°. Mà quên ḿnh Çó là kh° chúng sinh. ñ‹ th‰ cho ông thÎ giä mà trä l©i cho câu hƠi cûa ngài Cänh Thanh th́ tôi së nói: "Quan Âm diŒu trí l¿c. Næng cÙu chúng sinh kh°."
ñ‹ k‰t luÆn bài nói chuyŒn hôm nay, tôi xin dÅn m¶t bài kŒ cûa thiŠn sÜ Chân Nguyên ª ViŒt Nam Ç©i Lê Ç‹ cho quš vÎ nh§ mà tu:
Nói r¢ng "NhĂt tánh viên minh cä cá Ç̉ng" tÙc là m¶t tánh tṛn sáng mà m‡i ngÜ©i ai cÛng Ç̉ng có, ai cÛng có tánh tṛn sáng nhÜ vÆy. "Bao la thiên ÇÎa t°ng hÜ không" tÙc là nó bao trùm cä tr©i ÇĂt và hÜ không. N‰u ḿnh thĂy ÇÜ®c tánh Çó th́ cái thân này thÆt là b†t bèo không Çáng k‹ ǵ h‰t. "Ngă kim tr¿c ch̀ Tây Lai š" nghïa là nay tôi nh¡m th£ng š Tây Lai, tÙc là š cûa t° sÜ tØ ƒn ñ¶ sang, š Çó là "tâm tÎch linh tri thÎ chánh tông." "Tâm tÎch", ch» "Tâm" h̉i nÅy tôi nói là tâm ÇÀu. Tâm là ch̀ cho cái tâm v†ng tܪng phân biŒt cûa ḿnh Çó. Mà cái tâm v†ng tܪng phân biŒt nó l¥ng Çi r̉i th́ c̣n cái "Linh Tri" tÙc là cái bi‰t sáng suÓt, không phân biŒt. ñó chính là "Chánh Tông". "Tâm tÎch linh tri thÎ chánh tông." nghïa là nh»ng cái tâm v†ng tܪng l¥ng xuÓng c̣n cái linh tri sáng suÓt Çó, tÙc là "Chánh Tông" mà t° B̉ ñŠ ñåt Ma Çem sang. V́ vÆy cho nên bän dÎch:
NhÜ vÆy tĂt cä chúng sinh ta tu mà nhĂt là tu thiŠn th́ thĂy cái š t° sÜ tØ ƒn ñ¶ sang rơ ràng b¢ng m¶t câu k‰t thúc này: "Ḷng v¡ng bi‰t thiêng Ăy chánh tông". Th́ quš vÎ nh§ r¢ng Ùng døng nhÜ vÆy th́ Ç©i tu chúng ta không u°ng, mà Çó cÛng là š cûa t° sÜ tØ ƒn ñ¶ sang.
H‰t bài giäng thÙ NhĂt.