Bài giäng thÙ Hai
Tín Tâm
Sáng ngày mùng M¶t T‰t næm Bính DÀn, tr©i còn tÓi, cänh vÆt còn l© m© Än hiŒn dܧi ánh sao Çêm. Gió núi lành lånh tØng cÖn th°i nhË. TÃt cä tæng ni PhÆt tº y áo chÌnh tŠ chuÄn bΠljn thÃt cûa ThÀy Ç‹ làm lÍ chúc th†. ThÃt cûa ThÀy n¢m trên mÕm núi khác và cao hÖn thiŠn ÇÜ©ng chØng 20 thܧc.
ñi ÇÀu là thÀy Phܧc Häo trø trì cûa tu viŒn. ñoàn ngÜ©i lÀn bܧc trên nh»ng bÆc thang b¢ng Çá, tuy gÒ ghŠ nhÜng cÛng dÍ Çi. Quang cänh trên Çây rÃt ÇËp m¡t và nên thÖ, tØ ch‡ thÃt nhìn xuÓng thÃy rõ khuôn viên cûa thiŠn viŒn. Xa xa phía dܧi là thÎ xã VÛng tÀu. Xa hÖn n»a là bi‹n cä v§i m¶t bÀu tr©i mênh mông bát ngát. Nh»ng ng†n Çèn li ti cûa ghe thuyŠn Çánh cá long lanh trong Çêm ch£ng khác nào håt chu‡i kim cÜÖng.
Xin m©i quš vÎ nghe bài giäng thÙ hai.
Nam Mô B°n SÜ Thích ca Mâu Ni PhÆt.
ñ‹ nh¡c nhª quš vÎ næm m§i vŠ s¿ tu hành thì tôi së nói m¶t câu chuyŒn. Qua næm Bính DÀn này quš vÎ tinh tÃn tu hành Çúng theo tinh thÀn ThiŠn Tông. Cho nên tôi së nh¡c và nói rõ vŠ cái "Tín Tâm". Bªi vì tÃt cä ngÜ©i tu chúng ta, phÀn nhiŠu tin PhÆt, tin Pháp, tin Tæng, mà ít có tin cái tâm cûa mình. Bªi vÆy nên hôm này tôi nói th£ng vŠ cái phÜÖng pháp hay là ÇÜ©ng lÓi Ç‹ làm sao mình nhÆn hi‹u, tin ÇÜ®c cái tâm cûa mình.
VÆy muÓn "Tín Tâm", hÕi tâm là cái gì? Bªi vì xÜa nay ai cÛng hay nói: "Tôi không cÀn Çi chùa, tôi chÌ tu tâm cÛng ÇÜ®c rÒi." NhÜng mà tâm là gì Ç‹ mà tu? ñó là ÇìŠu mà nhiŠu ngÜ©i muÓn bi‰t, nhÜng không bi‰t rõ. Ho¥c trong lúc nói chuyŒn v§i nhau, ngÜ©i này bäo ngÜ©i kia r¢ng: "Tâm tôi nghï th‰ này, tâm tôi tính th‰ kia." Thì nhÜ vÆy tâm là cái "nghï", "tính" hay là cái gì khác n»a? ñúng ra ch» tâm theo nhà PhÆt có nghïa là Ç‹ chÌ cho cái "bi‰t". Bªi vì bi‰t nghï, bi‰t tính, bi‰t tÓt, bi‰t xÃu, bi‰t dª, bi‰t hay, tóm låi m†i cái thu¶c vŠ lãnh v¿c bi‰t Çó ÇŠu g†i là tâm. Bªi vÆy n‰u mà chúng ta không phân biŒt rành rë thì chúng ta chÌ thÃy tâm là cái bi‰t phân biŒt mà quên tâm còn là cái bi‰t thÀm l¥ng, sáng suÓt không có phân biŒt. Do Çó nên trong nhà PhÆt chia tâm ra làm nhiŠu thÙ Ç‹ giäi thích. Ÿ Çây, tôi t°ng quát chia ra làm hai loåi: Loåi thÙ nhÃt là Tâm V†ng, loåi thÙ hai là Tâm Chân.
Tâm V†ng là cái gì? TÙc là nh»ng cái bi‰t thu¶c vŠ suy nghï, thu¶c vŠ phân biŒt. ñó g†i là Tâm V†ng. Tâm là cái bi‰t, mà cái bi‰t có suy tính, cái bi‰t phân biŒt Çó là Ƕng. Cho nên g†i là v†ng. V†ng là dÓi chÙ không có thÆt. Nó có rÒi mÃt. Sinh rÒi diŒt, chÙ không lâu cho nên m§i là v†ng. Còn cái bi‰t mà thÜ©ng h¢ng có, không Ç°i thay, bÃt sinh bÃt diŒt (tÙc không Ƕng), không có tܧng trång thì g†i là Tâm Chân hay Chân Tâm. Thì nhÜ vÆy, cái Tâm Chân thÆt Çó là chÌ cho cái bi‰t không bao gi© Ç°i thay, không bao gi© sinh diŒt. Mà ngÜ©i Ç©i chúng ta ai cÛng chÌ nhÆn ÇÜ®c cái bi‰t, tÙc là cái bi‰t suy tính vŠ phân biŒt, mà ít ai nhÆn ÇÜ®c cái bi‰t thÀm l¥ng h¢ng còn mà không có sinh diŒt. Bªi không nhÆn ÇÜ®c ÇiŠu Çó nên chÌ bi‰t cái tâm hÜ dÓi, cho là tâm thÆt; còn cái tâm chân thÆt låi quên Çi.
Vì vÆy cho nên trong kinh TÙ ThÆp NhÎ ChÜÖng, ñÙc PhÆt có dÆy: "Này các Tÿ Kheo, các ông ch§ nên tin cái tâm cûa các ông. ChÌ khi nào chÙng A La Hán m§i nên tin." NhÜ vÆy quš vÎ thÃy, cái tâm Çó là cái tâm hÜ dÓi, mà tin nó là không ÇÜ®c. Bªi vì nó Ç°i thay, tÙc là sinh diŒt. Mà tin cái Ç°i thay sinh diŒt thì th‰ nào mình cÛng bÎ bi‰n Ç°i, bÎ sinh diŒt. Khi chÙng A La Hán thì cái tâm m§i là cái bi‰t. Cái bi‰t Çó không còn sinh diŒt n»a. Vì vÆy cho nên lúc Çó m§i Çáng tin.
ñÙc PhÆt muÓn cho chúng ta ÇØng lÀm lÅn hai cái tâm: tâm phân biŒt hÜ dÓi và tâm l¥ng lë chân thÆt. N‰u mà chúng ta lÃy cái hÜ dÓi mà cho là thÆt thì t¿ chúng ta bÎ lÀm, bÎ mê, rÒi Çi trong sinh tº. MuÓn bi‰t rõ cái tâm chân thÆt thì phäi làm sao? Bªi vì nh»ng vÎ tu ng¶ Çåo thì t¿ nhiên h† thÃy, h† nhÆn ra. Còn n‰u mà chÜa ng¶ Çåo thì khó mà nhÆn ra, khó mà bi‰t ÇÜ®c. Thì gi© Çây tôi chÌ y theo nh»ng l©i dÆy cûa PhÆt, cûa T°, Ç‹ quš vÎ khä dï có th‹ nhÆn thÃy ÇÜ®c phÀn nào.
Trong Kinh Læng Nghiêm, ñÙc PhÆt thÜ©ng dùng hình änh, Ngài nói r¢ng có m¶t cái g†i là "NhÃt tinh minh sinh løc hòa h®p". Tinh là ròng r¥t, Minh là sáng suÓt. TÙc là cái sáng suÓt m¶t cách thuÀn túy Çó, sinh ra sáu cái hòa h®p. Sáu cái hòa h®p là: m¡t, tai, mÛi, lÜ«i, thân và š. Tåi sao g†i là sáu cái hòa h®p? Vì m¡t mà muÓn thÃy thì phäi có con m¡t và có cänh bên ngoài. RÒi cái thÙc theo Çó mà phân biŒt. Vì vÆy cái bi‰t cûa m¡t phäi do Çû duyên hòa h®p m§i có. Còn cái š suy nghï thì cÛng có cái cänh bên ngoài, có danh có tܧng, rÒi theo Çó mà suy nghï. ñó cÛng là chåy theo duyên, theo cänh. NhÜng mà trong cái chåy theo duyên theo cänh Çó, låi có cái ngÀm ngÀm, không theo mà chúng ta không thÃy. Vì vÆy cho nên chÜ PhÆt, chÜ T° luôn luôn bäo chúng ta phäi khéo, ÇØng có lÀm chåy theo cänh mà phäi thÃy có cái thÆt ngÀm ª trong Çó.
Vì vÆy cho nên chÜ thiŠn sÜ hay nói: Phäi nhÜ con ng‡ng chúa, khi uÓng s»a hòa v§i nܧc, thì chÌ uÓng s»a mà chØa nܧc låi. ChuyŒn Çó là dÍ hay khó? CÛng nhÜ vÆy, ª sáu cæn cûa mình, trong cái ch‡ hòa h®p Çó, mình phäi làm sao nhÆn ra ÇÜ®c cái thuÀn tuš, tinh anh mà ÇØng theo cái hÜ dÓi phân biŒt. ñó là cái khôn ngoan khéo léo mà mình phäi làm. Cho nên ngÜ©i tu phäi khéo nhÆn ra nÖi mình có cái tinh minh sáng suÓt. Cái sáng suÓt Çó phát ra ª sáu cæn cûa mình g†i là sáu cái hòa h®p. Khi m¡t nhìn cänh, tai nghe ti‰ng, thì ÇØng có lŒ thu¶c vào cái sinh diŒt bên ngoài, cái sinh diŒt cûa v†ng tâm. Mà nh© sÓng ÇÜ®c v§i cái chân tâm. ñó là cái khôn ngoan nhÜ con ng‡ng chúa uÓng s»a mà bÕ nܧc låi. Hình änh này trong kinh Læng Nghiêm do các thiŠn sÜ diÍn tä låi b¢ng hình thÙc lå lùng. M§i nghe thì khó hi‹u, nhÜng ljn lúc thâm nhÆp hi‹u ÇÜ®c thì låi rÃt là hay.
Khi ngài thiŠn sÜ Vân Nham ljn v§i ngài Quy SÖn, ngài Quy SÖn nói: "Nghe nói ông bi‰t làm sÜ tº múa phäi không?" Ngài vân Nham nói: "Phäi". HÕi: "Múa ÇÜ®c mÃy xuÃt?" Thì ngài nói: "Múa ÇÜ®c sáu xuÃt". Sau ngài Vân Nham ÇÜ®c thÀy là ngài DÜ®c SÖn hÕi: "Ông bi‰t làm sÜ tº múa phäi không?" Ngài nói: "Då phäi." HÕi: "Múa ÇÜ®c mÃy xuÃt?" Ngài nói: "Con múa ÇÜ®c sáu xuÃt." RÒi ngài hÕi låi thÀy: "Hòa ThÜ®ng bi‰t làm sÜ tº múa không?" Ngài DÜ®c SÖn nói: "Bi‰t." HÕi: "Hòa ThÜ®ng múa mÃy xuÃt?" Ngài DÜ®c SÖn trä l©i: "Ta múa m¶t xuÃt." Thì ngài Vân Nham k‰t luÆn: "M¶t tÙc là sáu, sáu tÙc là m¶t." VÆy hai thÀy trò nói chuyŒn cho vui hay là Çang nói chuyŒn trong kinh Læng Nghiêm? Ông thÀy nói m¶t xuÃt tÙc là NhÃt Tinh Minh. Mà dŒ tº nói múa sáu xuÃt tÙc là Løc Hòa H®p. LÃy hình änh sÜ tº, vì sÜ tº là chúa loài thú, nó làm cho m†i loài thú ÇŠu phäi kinh hoàng. Bªi vÆy cho nên cái chân thÆt này ví nhÜ con sÜ tº. Còn nh»ng cái khác, nh»ng cái m¶ng tܪng phân biŒt thì ví nhÜ các loài thú khác. Vì vÆy bi‰t làm sÜ tº múa là chÌ cho bi‰t ÇÜ®c cái th‹ NhÃt Tinh Minh. M¶t xuÃt là NhÃt Tinh Minh, mà sáu xuÃt là sáu cái hòa h®p.
Hi‹u nhÜ vÆy mình m§i thÃy r¢ng tØ PhÆt t§i T° ÇŠu thÃy rõ nÖi mình có m¶t cái chân thÆt. RÒi tØ cái chân thÆt Çó theo duyên mà phát ra sáu cºa. Bªi vÆy cho nên có Çû tâm chân thÆt mà mình không nhÆn, không bi‰t, låi tܪng nhÜ là không có.
ñ‰n chuyŒn m¶t t° sÜ ƒn ñ¶ là ngài Ba la ñŠ. Vua diŒn ki‰n hÕi ngài vŠ PhÆr Tánh. Ngài trä l©i: "NÖi thai g†i là thân. Ÿ Ç©i g†i là ngÜ©i. NÖi m¡t g†i là thÃy. NÖi tai g†i là nghe. NÖi mÛi phân biŒt các mùi. NÖi lÜ«i Çàm luÆn. NÖi tay n¡m b¡t. NÖi chân chåy nhÄy. Bi‰n hiŒn thì kh¡p th‰ gi§i, thu låi thì chÌ trong håt bøi. NgÜ©i hi‹u cho là PhÆt Tánh, ngÜ©i không hi‹u g†i là tinh hÒn." Quš vÎ thÃy Ngài có dÃu di‰m không? NhÜ vÆy thì ª nÖi tay, nÖi mÛi, nÖi lÜ«i ... ÇŠu có mang tính chÃt PhÆt. Nên trong kinh Pháp Hoa m§i nói là "Tri Ki‰n PhÆt". Hi‹u thì nhÜ con ng‡ng chúa bi‰t l†c s»a uÓng mà chØa nܧc låi. Không hi‹u thì nhÜ mình uÓng luôn cä nܧc, l†c không ÇÜ®c.
ChÜ T° Çã trình bÀy thÆt rõ ràng, không dÃu di‰m m¶t chút nào. NhÜng vì chúng ta mê mu¶i nhiŠu ÇÖì nên nghe dÜ©ng nhÜ hi‹u, mà không sÓng theo ÇÜ®c. ñó là cái mê lÀm muôn Ç©i cûa chúng ta. ThiŠn sÜ ñåi An còn nói rÃt rõ là: "Cä thÄy các ngÜ©i, m†i ngÜ©i ÇŠu có viên ng†c l§n vô giá. TØ cºa con m¡t phóng quang soi sáng núi sông cây cÕ. TØ cºa l‡ tai phóng quang nhÆn lãnh tÃt cä âm thanh. sáu cºa ngày Çêm phóng quang sáng, cÛng g†i là phóng quang tam mu¶i. Các ngÜÖi không bi‰t låi nhÆn bóng trong thân tÙ Çåi."
Nói chung là mình có m¶t hòn ng†c quš. Nhà thiŠn g†i là hòn ng†c quš. Kinh læng Nghiêm g†i là NhÃt Tinh Minh. NhÃt Tinh Minh hay là hòn ng†c quš là m¶t, nhÜng tuÿ theo cái duyên mà phóng ra sáu cºa. Khi nó phóng ra sáu cºa thì ª tai nhÆn lãnh âm thanh, ª mÛi nhÆn lãnh mùi hÜÖng. Thì nhÜ vÆy nó h¢ng phóng quang ra sáu cºa mà mình không bi‰t. Bªi không bi‰t cho nên mình nhÆn cái bóng trong thân tÙ Çåi. Cái bóng tÙc là nh»ng cái v†ng tܪng suy nghï. Khi suy nghï, chúng ta chÌ suy nghï ÇÜ®c nh»ng cái Çã nghe tên, Çã thÃy tܧng. Còn nh»ng cái chÜa nghe tên chÜa thÃy tܧng thì suy nghï không ÇÜ®c. NhÜ vÆy có danh có tܧng là có cái bóng reo r¡c vào tâm hÒn mình, rÒi tØ cái bóng Çó mình duyên theo Çó mà khªi ra suy nghï. NhÜ vÆy nó là cái duyên cái bóng mà ta suy nghï chÙ không phäi thÆt.
Còn cái h¢ng nghe thÃy thì có lúc nào v¡ng hay không? Cái thÃy cái nghe bao gi© mà v¡ng mÃt. NhÜng suy nghï thì chÌ có khi nào duyên theo bóng cûa s¿ vÆt bên ngoài m§i có cái nghï. Vì vÆy cho nên nÖi mình quên Çi, mình không nhÆn ÇÜ®c cái chân thÆt phóng ra tØ sáu cºa Çó. mà chÌ nhÆn cái bóng ª trong thân tÙ Çåi, tÙc là cái v†ng tܪng cûa mình. Thì nhÜ vÆy, tÃt cä chúng ta bi gi© sÓng b¢ng cái tinh thÀn hay cái tâm cûa mình? N‰u là cái tâm thì là cái tâm nào? Là cái tâm duyên theo bóng. Mà Çã chåy theo bóng, duyên theo bóng thì Çó không phäi là thÆt. Mà mình cä ngày cÙ sÓng theo cái bóng Çó. SÓng theo cái bóng không thÆt thì së bÎ dÅn Çi trong cái không thÆt, tÙc là Çi trong sinh tº luân hÒi, nhÜ m¶ng huyÍn. Còn n‰u mình sÓng chân thÆt thì cái vòng sinh tº luân hÒi m¶ng huyÍn không còn n»a. ñó chính là cái gÓc cûa s¿ tu.
Khi t° HuŒ Khä nhÆn ÇÜ®c pháp tu tØ t° BÒ ñŠ ñåt Ma, m¶t hôm ngài båch v§i t° BÒ ñŠ ñåt ma r¢ng: "TØ Çây vŠ sau, con dÙt h‰t các duyên." T° BÒ ñŠ ñåt ma m§i nói: "Ch§ rÖi vào Çoån diŒt." Ngài thÜa: "Không rÖi." T° hÕi: "Con làm th‰ nào?" Ngài trä l©i: "Con rõ ràng thÜ©ng bi‰t, nói không th‹ ljn." T° nói: "Ñây là ch‡ tryŠn cûa chÜ PhÆt, ch§ có hoài nghi." NhÜ vÆy, T° Çã chÌ cho chúng ta cái chân thÆt Çó. Cái Çó nói ai cÛng có, chÌ vì mình không khéo nhÆn mà chÌ nhÆn cái bóng cûa sáu trÀn. Khi ngài nói: "DÙt h‰t các duyên", tÙc là cái tâm duyên theo cänh theo bóng dáng sáu trÀn.
Khi quš PhÆt Tº tÆp ngÒi thiŠn, có nh»ng lúc mà tâm mình l¥ng, n‰u không phäi là mÖ ngû thì lúc Çó mình có thÃy, có nghe và có bi‰t mình Çang l¥ng hay không? M¡t vÅn thÃy, tai vÅn nghe, và Çang bi‰t mình l¥ng thì Çúng là "rõ ràng thÜ©ng bi‰t". ñâu phäi Ç®i t§i có cái Ƕng, tâm dÃy lên rÒi m§i bi‰t. vÆy rõ ràng là chúng ta có cái thÜ©ng bi‰t hi‹n nhiên ª nÖi chúng ta. NhÜng mà kh° thay m†i ngÜ©i cÙ Ç®i v†ng tâm dÃy lên m§i cho là tâm mình, m§i cho là bi‰t. Thì Çã quên mÃt cái rõ ràng thÀm l¥ng ª trong rÒi. Vì vÆy cho nên chúng ta phäi nhÆn cho ra mình có cái rõ ràng thÜ©ng bi‰t Çó, thì Çó m§i là "tïnh giác". NhÆn lÀm cái bóng duyên theo ngoåi cänh Çó làm tâm mình thì là mê. Mà nhÆn chân ÇÜ®c cái thÆt ÇÜ®c g†i là giác. Trong nhà thiŠn g†i Çó là "Ki‰n Tánh", tÙc là thÃy ÇÜ®c bän tánh bÃt sinh bÃt diŒt cûa mình. Ch» "thÃy" không phäi là m¡t thÃy mà là nhÆn ra rõ ràng nhÜ vÆy.
Bây gi© quš vÎ bi‰t mình Çã có cái tâm Çó, thì phäi tin cho sâu, nhÆn cho kÏ. ñ‹ nhÆn cho sâu cho Çúng, tôi dÅn l©i cûa t° Bá TrÜ®ng. Khi ngài ThÀn Tán H†c v§i t° Bá TrÜ®ng trª vŠ chùa v§i thÀy, thì ông thÀy tu theo kinh, chÌ bi‰t tøng kinh thôi. Còn ông ÇŒ tº ng¶ ÇÜ®c lš thiŠn, không bi‰t làm sao cho thÀy mau tÌnh. Ông lÃy giÃy dán lên cºa. Ÿ trong có con ong bay ra, thÃy giÃy tr¡ng nó cÙ chui ÇÀu vào mi‰ng giÃy mà không chÎu bay ra cºa trÓng. Ông m§i làm bài thÖ châm bi‰m ông thÀy b¢ng hình änh con ong chui ÇÀu vào giÃy. Ñåi š là cºa trÓng mà không chÎu ra, chui ÇÀu vào giÃy bi‰t Ç©i nào ra khÕi. Ông thÀy nghe thì hÖi b¿c, nhÜng cÛng lÃy làm lå m§i hÕi: "Chú mày Çi h†c Çåo mÃy næm nay ÇÜ®c gì mà sao nói næng lå vÆy?" Ngài ThÀn Tán nói r¢ng Çã ÇÜ®c t° Bá TrÜ®ng chÌ cho m¶t con ÇÜ©ng tu hành. Ông thÀy cÛng bÕ qua.
Ngày kia ông thÀy Çi t¡m, ÇŒ tº m§i kÿ lÜng giùm. Trong lúc kÿ lÜng thì ông ÇŒ tº v‡ v‡ sau lÜng mà nói: "ñiŒn PhÆt ÇËp mà PhÆt không có thánh!" (Không có thánh tÙc là không có sáng.) Ông thÀy ngó låi hÕi: "Chú mÀy nói cái gì?" Nói: "Tuy PhÆt không sáng mà bi‰t phóng quang." Ông thÀy nói: "Ngày mai Ç‹ h¶i chúng låi, Ç‹ chú mày lên giäng cho tôi nghe coi." Thì hôm sau, thÀy làm thính giä ngÒi ª dܧi, còn ÇŒ tº lên trÀn t†a ngÒi giäng. bài giäng ÇÀu tiên cûa ông là dÅn l©i ngài Bá TrÜ®ng:
Qua câu Çó rÒi ông thÀy giác ng¶. Ông nói: "Tôi chÜa bao gi© ÇÜ®c nghe giáo lš tuyŒt v©i nhÜ vÆy." Linh quang Ƕc chi‰u nghïa là cái sáng suÓt long lanh chi‰u r†i, có khác gì nói có hòn ng†c báu ª trong. Siêu xuÃt cæn trÀn tÙc là vÜ®t khÕi sáu cæn trÀn, sáu cæn thu¶c vŠ cái thân, là tܧng sinh diŒt, sáu trÀn thu¶c vŠ duyên h®p, mà duyên h®p cÛng là tܧng sinh diŒt. Cho nên cái này vÜ®t khÕi cä cæn và trÀn vì nó không phäi sinh diŒt. Th‹ hiŒn chân thÜ©ng nghïa là ª trong Çó hiŒn bÀy cái chân thÜòng. BÃt câu væn t¿ là nó không thu¶c vŠ ch» nghïa. Tâm tánh vô nhiÍm là cái tánh cûa tâm không bÎ nhiÍm, nói cái tánh cûa tâm Ç‹ chÌ cái tâm chân thÆt, không phäi chÌ cái tâm phân biŒt hÜ dÓi.
Tâm chân thÆt không nhiÍm vì vÆy mà Løc T° khi giác ng¶ có nói bài kŒ sau Çây:
Nghïa là xÜa nay nó không phäi m¶t vÆt nào, thì ch‡ nào mà dính bøi bÆm? TÙc là không nhiÍm. B°n t¿ viên thành, vÓn t¿ tròn Çû nghïa là nó t¿ tròn Çû chÙ không thi‰u thÓn gì h‰t. ñän ly v†ng duyên và TÙc nhÜ nhÜ PhÆt, hai câu này có nghïa là muÓn sÓng v§i tâm tánh không nhiÍm Çó thì lìa các v†ng duyên (tÙc là cái tâm hÜ dÓi), lúc Çó g†i là "nhÜ nhÜ PhÆt". PhÆt là giác, nhÜ nhÜ là l¥ng lë, tÙc là cái bi‰t l¥ng lë, hay là chân tâm.
NhÜ vÆy, ngài Bá TrÜ®ng chÌ cho thÃy m†i ngÜ©i chúng ta có cái chân thÆt. Cái chân thÆt Çó sáng suÓt, siêu xuÃt cä sáu cæn trÀn, luôn luôn hi‹n bÀy tܧng chân thÆt mà không vܧng kËt trong væn hay ch». Bän tính Çó låi không ô nhiÍm. Nó t¿ tròn Çû. MuÓn sÓng v§i nó chÌ cÀm lìa các v†ng duyên thì t¿ nó nhÜ nhÜ PhÆt. NhÜ vÆy thì tìm PhÆt khó hay dÍ? ChÌ chÎu khó lìa v†ng duyên là ÇÜ®c. Nói nhÜ vÆy thì ÇÜ©ng tu không phäi xa mà cÛng không phäi khó. Xa hay khó là tåi ta chÜa chÎu lìa v†ng duyên, chÙ lìa ÇÜ®c thì nhÜ nhÜ PhÆt.
ñ‹ cho quš vÎ thÃy rõ hÖn, tôi së dÅn m¶t Çoån trong Tín Tâm Minh, T° Tæng Xáng có dÆy:
Nhãn nhÜ®c bÃt thøy, m¡t mà n‰u không ngû, thì chÜ m¶ng t¿ trØ, tÙc là m¶ng không hiŒn ra. Tâm nhÜ®c bÃt dÎ và vån pháp nhÃt nhÜ là tâm mà không có khác nghïa là không có dÃy niŒm thÙ hai ho¥c thÙ ba nào, chÌ có m¶t cái "rõ ràng thÜ©ng bi‰t" mà không có dÃy niŒm nào khác thì muôn pháp là nhÃt, là nhÜ. Không khªi niŒm là ví dø cho con m¡t không ngû, mà m¡t không ngû thì Çâu có thÃy m¶ng. Mà n‰u dÃy niŒm nhÜ con m¡t ngû thì muôn pháp thiên thai vån biŒt, là m¶ng này h‰t t§i m¶ng kia. NhÜ vÆy, muÓn h‰t m¶ng thì chÎu khó mª m¡t. MuÓn cho tâm cänh nhÃt nhÜ thì ÇØng khªi niŒm. Không có niŒm khác thì là nhÃt nhÜ. Thí dø khi ngÒi nhìn tr©i nhìn mây mà không có m¶t niŒm nào h‰t, thì tr©i mây có phân biŒt cái này ÇËp cái kia xÃu, hay cái này tên A cái kia tên B gì không?
Vì vÆy chû y‰u cûa ngÜ©i tu là phäi bi‰t rõ làm sao bi‰t rõ cái chân thÆt, ÇØng chåy theo v†ng tܪng. V†ng tܪng l¥ng rÒi thì muôn pháp nhÃt nhÜ. ChÙ không phäi nhÒi uÓn muôn pháp Ç‹ trª thành m¶t khÓi nhÃt nhÜ. Do Çó ª Çây nói "Tâm nhÜ®c bÃt dÎ, vån pháp nhÃt nhÜ" thì ch£ng khác ª trên t° Bá TrÜ®ng nói "ñän ly v†ng duyên, tÙc nhÜ nhÜ PhÆt."
CÛng trong Tín Tâm Minh có Çoån ngài nói:
Nghïa là mình có th‹ tánh, tánh Çó tròn b¢ng hÜ không (thái hÜ là trùm cä hÜ không.) Vô khi‰m vô dÜ tÙc là không thØa không thi‰u. HÜ không t§i Çâu thì tâm th‹ mình t§i Çó. Vì tâm th‹ mình không tܧng mà hÜ không cÛng không tܧng. Nhân do thû xä, sª dï bÃt nhÜ; thû là lÃy, xä là bÕ, bªi mình có lÃy có bÕ nên không ÇÜ®c nhÜ. N‰u có lÃy có bÕ, tÙc là tâm có khác, có "dÎ" rÒi. Mà tâm Çã "dÎ" thì vån pháp Çâu có "nhÃt nhÜ." N‰u bÕ cái "thû xä" thì së ÇÜ®c "nhÜ". Thì ta thÃy tÃt cä niŒm khªi lên là theo hai bên - thû ho¥c xä, khen ho¥c chê, có hay không. Vì vÆy cho nên còn chÃp hai bên là tâm không nhÜ. VØa dÃy niŒm là ÇŠu n¢m trong cái "hai bên", n‰u niŒm l¥ng xuÓng thì là không hai. ño là ch‡ thì‰t y‰u phäi thÃy cho thÆt rõ.
Khi k‰t thúc Tín tâm Minh, t° có nói: Tín tâm bÃt nhÎ, bÃt nhÎ tím tâm. Tín tâm thì không hai, không hai là tín tâm. Thì ta tin tâm chÜa? N‰u còn thÃy hai là chÜa tin. Ch» tin ª Çây không phäi tin là bi‰t có cái Çó. Ch» tin này là tin nhÆn là mình nhÆn ÇÜ®c cái tâm chân thÆt. Mà muÓn nhÆn ÇÜ®c tâm chân thÆt là tin tâm không còn thÃy hai. Còn có hai là không bao gi© nhÆn ÇÜ®c tâm chân thÆt.
Vì vÆy nên ngài k‰t luÆn là "Tín tâm bÃt nhÎ, mà bÃt nhÎ tín tâm." Bªi vì cái tâm chân thÆt Çó là không có niŒm. Mà dÃy niŒm tÙc là hai. MuÓn nhÆn nó thì phäi ÇØng dÃy niŒm. Cho nên các chÜ t° ngày xÜa, khi mình dÃy niŒm hÕi cái gì có tính cách ÇÓi Çãi thì ÇŠu bÎ æn Çòn. Chính là Ç‹ tÆp cho mình Ç¥ng thÃy Çó là cái l‡i, ÇØng chåy theo nó n»a. N‰u không theo hai n»a thì m§i tin ÇÜ®c tâm, tâm Çó là tâm PhÆt. N‰u tin ÇÜ®c tâm Çó tÙc là tin ÇÜ®c ông PhÆt cûa mình. Tin ÇÜ®c PhÆt mình, nhÆn ÇÜ®c PhÆt mình thì s§m mu¶n cÛng thành PhÆt. Cho nên nói Ki‰n Tánh Thành PhÆt, mà ai tu låi không muÓn thành PhÆt. Mà muÓn ÇÜ®c thành PhÆt thì phäi tin nhÆn cái tâm cûa mình, thì phäi ÇØng bÎ cái v†ng tܪng dÅn d¡t.
Bây gi© tôi dÅn trong kinh ChÙng ñåo Ca m¶t Çoån cho quš vÎ thÃy cÛng y nhÜ vÆy.
Nghïa là cái tâm th‹ Çó giÓng nhÜ hÜ không, không có b© b‰n. Làm sao sÓng ÇÜ®c cái th‹ Çó và làm sao mà bi‰t ÇÜ®c cái th‹ Çó? BÃt ly ÇÜÖng xÙ thÜ©ng tråm nhiên nghïa là không r©i ngay ch‡ này, mà nó thÜ©ng l¥ng lë. Ngay ch‡ này tÙc là ch‡ ta Çang ngÒi có cái l¥ng lë, tÙc là có ông PhÆt hiŒn lên. Thì nhÜ vÆy Çâu có phäi chåy Çi tìm ª Çâu, mà ngay ª Çây có ông PhÆt hiŒn tiŠn rÒi. MÎch tÙc tri quân bÃt khä ki‰n là khªi cái niŒm tìm thì mÃt tiêu, không bao gi© thÃy ông PhÆt Çó. L¥ng lë ngÒi yên nhÜ vÆy thì ông PhÆt hiŒn tiŠn, gi© dÃy niŒm tìm thì mÃt tiêu. M§i thÃy cái tâm th‹ cûa mình là trùm kh¡p mà cái v†ng tܪng cûa mình låi gi§i hån trong con ngÜ©i. Khi ta nghï vŠ cái cây thì v†ng tܪng chÌ duyên theo bóng cûa cái cây. Nó có gi§i hån, nghï cái Çó rÒi nó mÃt.
Thì nhÜ vÆy, cái tܪng gi§i hån và tåm b® mà ta cho nó là mình. Còn cái tâm th‹ trùm cä hÜ không chÜa bao gi© sinh diŒt mình Çã låi quên. ñó là ÇiŠu thÆt Çáng thÜÖng cho chúng ta. BÕ cái chân thÆt, chåy theo cái hÜ dÓi Ç‹ rÒi lÅn l¶n trong vòng luân hÒi sinh tº. Bªi vÆy cho nên chÜ PhÆt, chÜ T° thÜÖng xót ra Ç©i chÌ cho mình ÇiŠu Çó. NhÜng mình không chÎu làm theo l©i PhÆt dÆy. NhÜ vÆy PhÆt, T° phø mình hay là mình phø PhÆt, T°? NhÜ vÆy m§i thÃy chúng ta là ngÜ©i quš kính PhÆt, mà vô tình chúng ta bÕ rÖi PhÆt. Công Ön PhÆt chÌ cho chúng ta, chúng ta không cÓ g¡ng th¿c hiŒn mà chúng ta Çành bÕ qua Ç‹ rÒi sÓng v§i cái cuÒng loån cûa chúng ta. Bªi vÆy cho nên mình hi‰u Çåo Ç‹ mà tu, ch§ không phäi Ç‹ mà nói.
Chúng ta làm sao Ùng døng ÇÜ®c nh»ng ÇiŠu PhÆt t° dÆy d‡ Ç‹ mình trª låi cái tâm chân thÆt cûa mình. Hãy nh§ cái thân này là tÙ Çåi hòa h®p, cái tâm v†ng tܪng Çó là duyên theo bóng dáng sáu trÀn. Mà cái gì h®p thì cái Çó phäi tan, cái duyên theo bóng dáng là cái hÜ dÓi, cái së tan và cái hÜ dÓi låi chÃp thiŒt là mình. Còn cái chÜa bao gi© sinh diŒt trùm cä hÜ không mà mình låi bÕ quên. NhÜ vÆy có chæng Çúng nhÜ trong kinh Pháp Hoa mà nói chàng Cùng Tº lë ra nhÆn mình là con ông trܪng giä thì kho báu ÇÀy nhà, mà låi không chÎu nhÆn, Çi hÓt phân sÓng qua ngày. Hình änh Çó m§i nói lên cái tâm Çiên khùng cûa chúng ta. Có cái chân thÆt chúng ta có quyŠn hܪng tr†n vËn mà không chÎu hܪng Ç‹ rÒi Çi nhÆn m¶t cái rÃt là tÀm thÜ©ng mà hài lòng, mà hãnh diŒn.
NhÜ vÆy nh»ng ngÜ©i chåy theo cái tÀm thÜ©ng mà låi hãnh diŒn thì ta thÃy h† thÆt là Çáng thÜÖng. N‰u h† ngÒi æn m¶t mân cÖm ÇÀy nh»ng thÙ cao lÜÖng mÏ vÎ thì khi m§i nhìn thÃy h† sang, h† æn ngon. NhÜng mà lúc ÇÀy bøng khó tiêu rÒi m§i thÃy kh°, rÒi m¶t lát ra hôi hám, có gì Çâu! VÆy mà hài lòng, vÆy mà quš kính. ñó thÆt là kh© dåi. Còn cái chân thÆt thanh tÎnh s¤n sàng Çó mà låi bÕ quên. NhÜ vÆy chúng ta tu cÓt là phäi trª vŠ cái chân thÆt Çó, sÓng ÇÜ®c v§i cái chân thÆt Çó m§i là bi‰t Çåo, m§i thÆt là ngÜ©i tu. ChÙ còn chåy theo cái bóng dáng bên ngoài, dù ÇÜ®c bao nhiêu, dù hay bao nhiêu cÛng là äo änh mà thôi. cái chân thÆt Çó g†i là chân tâm hay là PhÆt Tánh.
ñ‹ k‰t luÆn, tôi së nh¡c låi bài kŒ cûa cÜ sï Bàng Long UÄn:
Tôi tåm dÎch: ChÌ t¿ vô tâm cùng vån vÆt; ngåi gì vån vÆt thÜ©ng quÃy nhiÍu; trâu s¡t s® gì sÜ tº rÓng; giÓng nhÜ ngÜ©i g‡ xem chim vë; ngÜ©i g‡ bän th‹ t¿ vô tình; chim vë g¥p ngÜ©i cÛng ch£ng kinh; tâm cänh nhÜ nhÜ chÌ th‹ Ãy; nào s® bÒ ÇŠ Çåo ch£ng thành.
Mª ÇÀu b¢ng câu "ChÌ t¿ vô tâm cùng vån vÆt", vô tâm Çó là vô cái tâm mà ñÙc PhÆt bäo các Tÿ Kheo "ñØng tin tâm các ông." Vô tâm Çó là vô cái "tâm v†ng tܪng Çiên Çäo", thì chÌ t¿ vô tâm cùng vån vÆt, tÙc là không có cái tâm Çiên Çäo chåy theo muôn vÆt. Thì ngåi gì vån vÆt thÜ©ng quÃy nhiÍu. Thì ngåi gì nói r¢ng cái này cái kia nó vây quanh tôi làm tôi tu không ÇÜ®c. Thí dø trܧc mình có m¶t món ÇÒ quš, món ÇÒ quš ngÜ©i ta Ç‹ trܧc m¡t mình thì nó là nó, mình là mình. ChÙ Çâu phäi tåi cái món ÇÒ quš này mà tôi tu không ÇÜ®c. Låi nói tåi tôi thÃy nó tôi tham, tôi tham nên tôi tu không ÇÜ®c. ChÙ ÇÒ qúy là ÇÒ quš, mình là mình, ÇØng có dÃy niŒm tham thì có gì Çâu mà tu không ÇÜ®c. RÒi qua nh»ng ti‰ng khen ti‰ng chê, thì ti‰ng khen ti‰ng chê qua rÒi nó mÃt, mình ÇØng thèm quan tr†ng nó, ÇØng thèm dính t§i nó thì có gì Çâu mà tu không ÇÜ®c. NhÜng mà ÇÜ®c ngÜ©i ta khen thì cÙ nh§ hoài, bÎ ngÜ©i ta chê thì cÙ giÆn hoài thì nhÜ vÆy tu không ÇÜ®c. Tu không ÇÜ®c là tåi mình gi» nó låi, mình duyên nó mãi thì tu không ÇÜ®c. ChÙ n‰u nó qua rÒi thì qua nhÜ gió th°i, nhÜ nh»ng ti‰ng pháo n°. Qua rÒi thì có gì Çâu mà tu không ÇÜ®c.
NhÜ vÆy tu không ÇÜ®c là tåi cái nào? Tåi h»u tâm v§i vån vÆt Çó phäi không? H»u tâm, th‰ gian g†i là h»u tình. ThÃy cái gì cÛng c¶t cÛng níuª trong Çó cho nên rÒi Ç° thØa cái này cái kia "mÃy cái Çó làm læng xæng cho nên tôi tu không ÇÜ®c." Mà hÕi trên th‰ gian này ÇÙng ch‡ nào mà không có cái læng xæng? Thì ch‡ nào cÛng có læng xæng. N‰u mình ÇØng chåy theo nó thì h‰t læng xæng. Cho nên ông ÇÜa ra hai câu: "ChÌ t¿ vô tâm cùng vån vÆt" và "Ngåi gì vån vÆt thÜ©ng quÃy nhiÍu." Nó không quÃy nhiÍu mình n‰u mình không có tâm v§i nó. Còn n‰u mình có tâm v§i nó thì Ç° thØa tåi nó quÃy nhiÍu mình. RÒi ngài dùng thí dø "Con trâu s¡t không s® sÜ tº rÓng." Bªi vì khi sÜ tº rÓng lên thì trâu hay voi cÛng phäi chåy h‰t. Bây gi© g¥p phäi con trâu s¡t, cho dÀu sÜ tº rÓng t§i Çâu, trâu s¡t cÛng không s®. ñó là thí dø thÙ nhÃt. Thí dø thÙ nhì giÓng nhÜ ngÜ©i g‡ xem chim vë. NgÜ©i g‡ mà ÇÙng nhìn con chim vë thì hai cái Çó ra sao? Ÿ Çây ngài nói ngÜ©i g‡ bän th‹ t¿ vô tình. NgÜ©i g‡ Çâu có tình, rÒi chim vë g¥p ngÜ©i cÛng ch£ng kinh. Nó thÃy ngÜ©i g‡ nó cÛng ch£ng s®.
Ba hình änh con trâu s¡t, ngÜ©i g‡ và con chim vë, cä ba ÇŠu không s® ai h‰t. Không s® là sao? Là tåi nó vô tình vô tâm. Mình n‰u ÇÜ®c vô tâm v§i vån vÆt thì không có cái gì, vÆt nào có th‹ quÃy nhiÍu mình ÇÜ®c. Ngài k‰t thúc b¢ng hai câu:
TÙc là ÇÓi v§i cänh, tâm mình nó nhÜ nhÜ không có chåy theo, thì nào s® bÒ ÇŠ Çåo ch£ng thành! N‰u tâm mình không chåy theo cänh, thì ÇØng có lo không thành Çåo bÒ ÇŠ, mai chiŠu së thành chÙ không có lo gì h‰t. Sª dï mình không thành Çåo bÒ ÇŠ là tåi cái tâm mình chåy theo cänh. N‰u tâm không chåy theo cänh thì tâm cänh dŠu nhÜ nhÜ. Tâm cänh nhÜ nhÜ thì Çåo bÒ ÇŠ hiŒn tiŠn chÙ không phäi ki‰m Çâu n»a h‰t.
NhÜ vÆy Ç‹ thÃy r¢ng chÜ PhÆt, chÜ T° ÇŠu chÌ rõ ch‡ y‰u Çi‹m tu hành cho mình Çó. cái y‰u Çi‹m Çó là tâm ÇØng chåy theo cänh. Tâm không chåy theo cänh thì tâm cänh nhÜ nhÜ. Mà tâm cänh nhÜ nhÜ thì Çó là Çåo bÒ ÇŠ hiŒn tiŠn. NhÜ vÆy khi muÓn thành PhÆt, PhÆt cÛng hiŒn ra trܧc m¡t. Còn mình nóng tìm ki‰m mà tâm c٠Ƕng hoài thì không bao gi© thÃy PhÆt. Vì vÆy cho nên mong r¢ng qua næm m§i tÃt cä tæng ni phÆt tº chúng ta, k‹ cä tôi n»a, ÇŠu n‡ l¿c cÓ g¡ng tu hành. Mà tu hành ª Çây không có nghïa là chúng ta phäi lÆy m¶t ngày vån PhÆt hay là sám hÓi ngày mÜ©i th©i, mà chúng ta phäi ÇØng Ç‹ tâm chåy theo cänh. Tâm và cänh ÇÜ®c nhÜ nhÜ Çó là y‰u tÓ chúng ta không có phø công Ön PhÆt, T° và các vÎ ThiŒn Trí ThÙc Çã chÌ dÆy chúng ta. NhÜ vÆy m§i xÙng Çáng con giòng h† Thích, m§i không h° thËn xÜng ta là Thích Tº. ChÙ còn Ç‹ tâm rong ru°i theo v†ng cänh thì dÅu chúng ta thÜÖng PhÆt th‰ mÃy cÛng không g¥p ÇÜ®c PhÆt.