Bài Giäng ThÙ Ba
PhÆt Pháp Là Thi‰t Th¿c - HiŒn Tåi - Không Có Th©i Gian - ñ‰n ñ‹ Mà ThĂy
Hôm này là ngày mùng M¶t T‰t, næm Bính DÀn. TØ sáng sáng tæng ni PhÆt Tº v§i m¶t ḷng nôn nÙc lÀn lÜ®t kéo vŠ thiŠn ÇÜ©ng Ç‹ nghe nh»ng l©i chúc Th‰ ÇÀu næm cûa ThÀy ViŒn Chû lúc 8 gi© sáng. Ch̀ trong m¶t th©i gian ng¡n là vài ti‰ng Ç̉ng h̉ thôi mà chúng tôi Çă hܪng ÇÀy Çû nh»ng Çåo vÎ chÜa tØng có trong ngày ÇÀu xuân. V́ lš do này chúng tôi ghi låi Ç‹ quš vÎ cùng hܪng và mong r¢ng chúng ta không phø vÎ Çåo sÜ kính m‰n này.
Xin m©i quš vÎ nghe bài giäng thÙ ba.
Nam Mô B°n SÜ Thích Ca Mâu Ni PhÆt.
Xuân Bính DÀn 1986 - PhÆt LÎch 2529
Nhân ngày T‰t Nguyên ñán quš tæng ni PhÆt Tº t§i lÍ PhÆt và mØng tu°i tôi. Nhân Çó tôi cÛng có ít l©i Ç‹ bù låi cái công cûa quš vÎ Çă tØ xa mà t§i Çây. Nh»ng l©i tôi nói Çây có lë hÖi dài m¶t chút, v́ lâu lâu m§i g¥p m¶t lÀn. Tôi nói cho ÇÀy Çû Ç‹ quš vÎ nh§ mà tu. ñŠ tài ngày hôm nay là "PhÆt Pháp Thi‰t Th¿c, HiŒn Tåi, Không Có Th©i Gian, ñ‰n ñ‹ Mà ThĂy." V́ tĂt cä chúng ta có quan niŒm sai lÀm vŠ Çåo PhÆt. CÙ nghï r¢ng Çåo PhÆt nói nh»ng cái ǵ huyŠn bí, cao siêu khó hi‹u, khó thĂy. NhÜng mà không ng© Çåo PhÆt låi là th¿c t‰, là m©i chúng ta ljn Ç‹ mà thĂy, chÙ không phäi là khó thĂy. ñó là cái ÇiŠu kiŒn cÀn thi‰t.
Khi nói vĂn ÇŠ này không phäi t¿ š tôi nêu lên, mà tôi dÅn trong kinh. Trong hŒ Pali có m¶t bài kinh tôi džc tØng Çoån, giäi thích cho quš vÎ nghe th́ m§i thĂy câu nói này không phäi m§i lå, mà Çă có s¤n tØ thܪ nào. Có m¶t ngÜ©i ngoåi Çåo trong th©i PhÆt tåi th‰ tên là Sivaka. Ông hƠi PhÆt: "PhÆt pháp là thi‰t th¿c, hiŒn tåi, không có th©i gian, ljn Ç‹ mà thĂy. NhÜ vÆy làm sao chÙng minh ÇÜ®c š nghïa Çó?" ñÙc PhÆt m§i trä l©i: "N‰u n¶i tâm có tham, ông bi‰t n¶i tâm có tham? N‰u n¶i tâm không có tham, ông bi‰t n¶i tâm ta không có tham chæng?" Th́ ông thÜa: "Có" PhÆt m§i nói: "Này Sivaka, n¶i tâm có tham, ông có bi‰t n¶i tâm ta có tham. N¶i tâm không có tham, ông có bi‰t n¶i tâm ta không có tham. NhÜ vÆy Sivaka, PhÆt Pháp thi‰t th¿c, hiŒn tåi, không có th©i gian, ljn Ç‹ mà thĂy."
N‰u n¶i tâm có tham, ta bi‰t n¶i tâm có tham. N¶i tâm không tham, ta bi‰t n¶i tâm không tham. Th́ nhÜ vÆy n¶i tâm có tham th́ có cái ǵ? NhÜ tôi Çă nói có tham là có kh°. N¶i tâm có tham là có kh°, bây gi© n‰u dÙt cái ḷng tham cûa n¶i tâm th́ h‰t kh°. NhÜ vÆy PhÆt pháp dÆy ḿnh "kh° là do n¶i tâm có tham". Bây gi© muÓn h‰t kh° phäi dùng phÜÖng pháp tiêu diŒt cái ḷng tham cûa n¶i tâm. N¶i tâm h‰t tham th́ thân này h‰t kh°. Th́ nhÜ vÆy PhÆt Pháp dÆy rĂt rơ ràng và thi‰t th¿c, mà th¿c t‰, không có qua th©i gian. Nghïa là ḿnh có tham, bi‰t có tham. Khi h‰t tham, bi‰t h‰t tham chÙ không có nói Ç®i t§i hai gi©, ba gi© m§i bi‰t h‰t tham. Có th́ bi‰t có, không th́ bi‰t không, rơ ràng không có Ç®i th©i gian.
Th́ nhÜ vÆy ngÜ©i tu PhÆt ljn Ç‹ mà thĂy rơ cái PhÆt Pháp dÆy. Do ḿnh thĂy có tham, r̉i cÛng do ḿnh thĂy h‰t tham. NhÜ vÆy có thĂy hay không? Do ḷng tin hay là do thĂy? ñó là s¿ thÆt do ḿnh thĂy ÇÜ®c chÙ Çâu phäi do ḷng tin. NhÜ vÆy PhÆt dÅn m¶t câu Çó, chúng ta Çă thĂy rơ PhÆt Pháp là thi‰t th¿c, hiŒn tåi, không có th©i gian, ljn Ç‹ mà thĂy. Mà ljn Ç‹ mà thĂy th́ Çâu có Ç¥t ḷng tin lên trên. NhÜ vÆy chúng ta thĂy r¢ng bªi v́ chúng ta có tham nên chúng ta có kh°. Bªi có kh°, chúng ta tu Ç‹ diŒt ḷng tham. Khi ḷng tham h‰t r̉i chúng ta bi‰t ḷng tham h‰t là chúng ta cÛng h‰t kh°. Th́ nhÜ vÆy Çó là m¶t lë th¿c, cø th‹ không có nghi ng© ǵ n»a.
Chính chúng ta nhÆn bi‰t ngay nÖi n¶i tâm ḿnh không có ai là ngÜ©i thÙ ba chen vô bi‰t th‰ ḿnh h‰t. Th́ nhÜ vÆy có nên Çi coi Ç̉ng, coi bóng, coi cæn, coi cÖ Ç‹ coi "tôi tu chØng nào h‰t kh°" ? Ḿnh bi‰t có tham là có kh°. C̣n ai bi‰t th‰ cho ḿnh chuyŒn Çó? Ḿnh bi‰t là rơ ràng, không phäi do ai bi‰t th‰ ḿnh ÇÜ®c. Th́ nhÜ vÆy PhÆt pháp là thi‰t th¿c, là không có th©i gian, là ljn Ç‹ mà thĂy.
T§i phÀn thÙ hai, PhÆt nói thêm: "N¶i tâm có sân, ông bi‰t n¶i tâm có sân. N¶i tâm không có sân, ông bi‰t n¶i tâm không có sân? NhÜ vÆy này Sivaka, PhÆt Pháp thi‰t th¿c, hiŒn tåi, không có th©i gian, ljn Ç‹ mà thĂy." Th́ khi nào quš vÎ n°i sân, quš vÎ có thĂy không? NhÜ vÆy có sân là có kh°. Khi nào sân là tåo cänh kh°, mà h‰t sân quš vÎ thĂy b§t kh°. B§t th́ nhÜ vÆy là cø th‹, là thi‰t th¿c, là không có th©i gian, ljn Ç‹ mà thĂy. ChÙ không phäi là chuyŒn vu vÖ mù quáng. R̉i t§i n¶i tâm có si, ông bi‰t n¶i tâm ta có si? N¶i tâm không si, ông bi‰t n¶i tâm không si? R̉i cuÓi cùng PhÆt nói: "N¶i tâm ta có tham pháp, có sân pháp, có si pháp, ông bi‰t n¶i tâm ta có tham pháp, có si pháp, có sân pháp? Này Sivaka, PhÆt Pháp là thi‰t th¿c, hiŒn tåi, không có th©i gian, ljn Ç‹ mà thĂy."
Qua câu chuyŒn bài kinh tôi dÅn, th́ thĂy rơ ràng là PhÆt pháp là thi‰t th¿c, là cø th‹, không có th©i gian, ljn Ç‹ mà thĂy, chÙ không phäi chuyŒn mÖ màng hay là chuyŒn huyŠn viÍn, không phäi xa xôi ǵ. ñÙc PhÆt ch̀ th£ng cái tu cûa ngÜ©i PhÆt Tº, hay là cûa chÜ tæng ni v§i toàn th‹ PhÆt Tº, là thi‰t th¿c. Ḿnh tu ÇÜ®c bao nhiêu ḿnh thĂy rơ bĂy nhiêu. Ngày xÜa g¥p nh»ng viŒc trái tai gai m¡t là ḿnh n°i sân Çùng Çùng lên, th́ bi gi© ḿnh bi‰t tu th́ lÀn lÀn nó giäm. Mà h̉i xÜa g¥p nh»ng chuyŒn trái tai gai m¡t th́ n°i sân, th́ ḿnh kh° nhiŠu ít? Nào là Çánh l¶n, nào là chºi l¶n ... C̣n bi gi© g¥p nh»ng chuyŒn trái tai gai m¡t mà ḿnh h‰t sân, th́ lúc Çó ḿnh bi‰t không? N‰u không bi‰t th́ Çâu có nói: "N‰u chuyŒn này mà h̉i xÜa th́ bi‰t tôi." Bây gi© nh© ḿnh tu khá r̉i, cho nên chuyŒn này nó ljn mà không sao h‰t. Th́ nhÜ vÆy ḿnh bi‰t rơ ràng là bây gi© ḿnh b§t sân, b§t sân th́ ḿnh b§t kh°.
PhÆt Pháp cÓt ch̀ cho chúng ta tu Ç‹ diŒt kh° trong hiŒn tåi, chúng ta tu ÇÜ®c bܧc nào ÇÜ®c k‰t quä cûa bܧc Ăy ch§ không phäi chuyŒn mÖ màng. Nghïa là không phäi chuyŒn vu vÖ ª Çâu, mà tåi ḿnh thi‰u cái nhÆn ÇÎnh, thi‰u cái thĂy rơ ràng, do Çó ḿnh Çâm ra mÖ màng. V́ vÆy tôi nói r¢ng, Çáng thÜÖng cho bao nhiêu ngÜ©i h†c PhÆt mà không Ùng døng Çúng cái tinh thÀn Çåo PhÆt, cÙ lo tøng cÀu, mà tøng cÀu th́ chØng nào h‰t kh° có bi‰t Çâu! CÙ làm nhÜ vÆy thôi. Nghïa là g¥p tai nån rû nhau Çi cÀu an, cÀu h‰t hay không? Có bäo Çäm h‰t không? Mà làm cÙ làm, không bi‰t k‰t quä ra sao. C̣n Çây PhÆt dÆy rơ ràng, nghïa là ḿnh bƠ cái nào là k‰t quä ngay cái Ăy, không phäi chuyŒn hoang mang xa xôi ǵ h‰t. Th́ nhÜ vÆy Ç‹ chúng ta thĂy cái giá trÎ PhÆt Pháp nói Çúng là lë thÆt chÙ không phäi là chuyŒn xa xôi. ñoån kinh tôi trích là trong Tæng Chi B¶ Kinh.
Quš vÎ nh§ thêm n»a, nh»ng pháp cûa PhÆt dÆy nhÜ là pháp vô thỤ̈ng. Pháp vô thÜ©ng Çó có phäi ljn Ç‹ mà thĂy không? PhÆt dÆy tĂt cä s¿ vÆt, con ngÜ©i ÇŠu là vô thÜ©ng. Cái Çó có phäi là s¿ chÙng nghiŒm thÆt không? Ÿ th‰ gian này có cái ǵ măi măi không Ç°i d©i? Cái ǵ cÛng bÎ Ç°i d©i th́ Çó là vô thÜ©ng, mà vô thÜ©ng là lë thÆt trܧc m¡t ai cÛng thĂy. R̉i PhÆt nói các pháp do nhân duyên sinh. vÆy nhân duyên sinh có thi‰t th¿c không? Bây gi© hƠi cái nhà t¿ có cái nhà hay là do nhiŠu y‰u tÓ h†p låi? Cái bàn t¿ có cái bàn hay do nh»ng nguyên tÓ khác h†p låi? Th́ tóm låi không có s¿ vÆt ǵ t¿ nó thành h́nh, mà phäi nhiŠu nguyên tÓ h†p låi m§i thành. NhÜ vÆy nói nhân duyên sinh tÙc là nhiŠu y‰u tÓ h†p. Mà nhiŠu y‰u tÓ h†p cho nên m§i phân tích ÇÜ®c, mà phân tích Çó là tinh thÀn khoa h†c. Nói t§i khoa h†c là nói t§i phân tích, mà nó là nguyên vËn mà phân tích cái ǵ? PhÆt dÆy tĂt cä s¿ vÆt, con ngÜ©i và s¿ vÆt ÇŠu là vô thÜ©ng cä. ñó có phäi là m¶t chÙng nghiŒm thÆt không? Ÿ th‰ gian này có cái ǵ măi măi mà không Ç°i d©i? Cái ǵ cÛng bÎ Ç°i d©i th́ Çó là vô thÜ©ng. Mà vô thÜ©ng là lë thÆt trܧc m¡t ai cÛng thĂy Çó.
PhÆt nói các pháp là nhân duyên sinh, th́ nhân duyên sinh quš vÎ thĂy có thÆt không? Bây gi© hƠi cái nhà t¿ có cái nhà hay do nhiŠu y‰u tÓ h®p låi? Nh© có nhiŠu nhân duyên nên m§i phân tích Çây là loåi A, Çây là loåi B. NhiŠu loåi m§i h†p låi thành m¶t vÆt th‹. NhÜ vÆy, vÆt th‹ có h́nh tܧng là do s¿ k‰t h®p nhiŠu nguyên nhân, nhiŠu y‰u tÓ, nhÜ vÆy Çó là khoa h†c, là th¿c t‰ mà cho PhÆt là huyŠn bí xa xôi! Chính cái Çó là tinh thÀn khoa h†c rơ ràng, nhÜ vÆy chúng ta m§i thĂy PhÆt Pháp là th¿c t‰. PhÆt Pháp là hiŒn thĂy chÙ không mÖ màng.
ñó là tôi dÅn các giáo lš trong b¶ A Hàm hay là trong các b¶ kinh Ni Kaya bên Pali. Bây gi© chúng ta Çi xa hÖn, Çi vào trong giáo lš ñåi ThØa hay là Çi th£ng vào trong ThiŠn Tông th́ quš vÎ thĂy nó có thi‰t th¿c b¢ng nhÜ vÆy không? Qua ñåi ThØa th́ ngÜ©i ta cÙ nói ñåi ThØa nói cái ǵ trên tr©i trên mây. Nghïa là cái chuyŒn trên tr©i nhÜng mà s¿ thÆt ñåi ThØa låi càng thi‰t th¿c hÖn n»a. Bªi vÆy cho nên trong ThiŠn Tông khi nào quš vÎ Çi tham cÙu, Çi du h†c, Çi t́m hi‹u, t́m h†c, th́ các ngài cÙ bäo ḿnh hăy nh́n låi các gót chân, viŒc Çó xa hay gÀn? GÀn m¶t bên thôi nhÜng chúng ta hay quên. Bªi vÆy cho nên khi h†c PhÆt, n‰u chúng ta không có cái nh́n thĂu Çáo Çó th́ chúng ta dÍ bÎ låc ḷng. Bªi nh»ng ngôn ng», danh tØ có vÈ hÖi huyŠn bí khi‰n cho chúng ta hi‹u lÀm. V́ vÆy ÇÓi v§i giáo lš ñåi ThØa cÛng nhÜ giáo lš ThiŠn Tông, tôi dÅn chuyŒn nhÜ là kinh Pháp Hoa, kinh Læng Nghiêm là ñåi ThØa Çó, th́ quš vÎ thĂy trong Çó có chi thi‰t th¿c hay không? Bªi v́ ngay nÖi con ngÜ©i ḿnh ÇÜa ra cho ḿnh thĂy cái thi‰t th¿c cø th‹ mà ngàn Ç©i ḿnh quên. NhÜ vÆy cái chuyŒn ngay nÖi ḿnh chÙ Çâu phäi chuyŒn thành PhÆt trên tr©i trên mây ǵ. NhÜ nói PhÆt tåi ÇÀu tâm Çó có phäi không? Có nghïa là không có xa xôi, mà ª ngay nÖi ḿnh, th́ cái Çó có thi‰t th¿c không? NhÜng mà tåi v́ ch̀ có m¶t cái không h́nh, không tܧng làm ngÜ©i ta khó hi‹u. NhÜ tôi nói cho quš vÎ nghe, hiŒn gi© chúng ta hàng ngày nghï t§i æn, m¥c, ª, Ç‹ làm ǵ? ñ‹ nuôi dÜ«ng cái thân này cho sÓng c̣n, phäi không? NhÜng có cái thi‰t th¿c hÖn æn, ª, m¥c, mà ḿnh có nh§ ljn nó bao gi© không? Thí dø, hiŒn gi© quš vÎ có thª không? Quš vÎ thi‰u æn th́ mĂy ngày m§i ch‰t? Trong khi Çó thi‰u thª th́ bao lâu ch‰t? Có nghïa ch̀ cÀn thª ra mà không thª vô là ch‰t ngay. VÆy Çó, mà ḿnh không lo không nghï t§i nó. Có khi nào chúng ta nh§ là ḿnh Çang thª không? Không! Bªi v́ nó s¤n quá r̉i cho nên chúng ta coi thÜ©ng. Chúng ta cÙ nghï là phäi æn cho ngon v́ cái æn có xúc cäm ª lÜ«i th́ ḿnh thĂy, và bi‰t. Trong khi Çó cái th¿c t‰, cø th‹, s¤n sàng trong m†i giây phút th́ ḿnh Çă quên. NhÜ vÆy cái thª ÇÓi v§i mång sÓng là thi‰t y‰u sÓ m¶t; c̣n cái æn, m¥c, ª là cái thÙ y‰u hÖn, nhÜng mà chúng ta låi nh§ cái thÙ y‰u, c̣n cái chính y‰u th́ chúng ta låi quên Çi.
Có ngÜ©i nào nói tôi tâp thª ÇŠu cho nhË, cho dài? Không có Çâu! M‡i ngày cÙ lo b»a nay làm ÇÜ®c cái ǵ, ki‰m ÇÜ®c món ǵ æn Çây. Ngày mai låi ki‰m cái khác cÙ nhÜ vÆy mà cÙ xoay sª trong cái æn, m¥c, ª mà không bao gi© nghï t§i cái thª. Mà cái thª chính là thi‰t y‰u sÓ m¶t. CÛng nhÜ vÆy mà hiŒn gi© chúng ta cÙ nghï, nghï cái này phäi, cái kia quĂy, cái này tÓt, cái kia xĂu. Nghï hoài nh»ng viŒc bên ngoài, c̣n cái chân thÆt cûa ḿnh không bao gi© nghï. Cho nên chÜ T° phái ThiŠn Tông cho quš vÎ thĂy và vÎ T° SÜ có cái Ç¥c biŒt ch̀ cho ḿnh thĂy cái th¿c t‰, cø th‹ ª trܧc ḿnh nhÜ các vÎ ThiŠn SÜ thÜ©ng hay nói: "Cái Çó ª trܧc m¡t mà ḿnh không thĂy."
Ví dø nhÜ cái l‡ mÛi, l‡ mÛi ª trܧc m¡t mà ḿnh có thĂy nó không? CÙ lo thĂy nhà, thĂy cºa, thĂy ngÜ©i, thĂy vÆt mà ít khi thĂy l‡ mÛi, phäi không? NhÜng cái trܧc m¡t mà ḿnh låi không thĂy, ch̀ lo thĂy nh»ng cái xa. Th́ cÛng nhÜ vÆy, cái chân thÆt nó hiŒn h»u ª ḿnh mà ḿnh không nh§, trong khi Çó chúng ta cÙ lo nh§ chuyŒn Çâu Çâu. Cho nên câu chuyŒn này là câu chuyŒn cûa m¶t ThiŠn SÜ lúc ngài Bá TrÜ®ng c̣n làm ThÎ Giä cûa Mă T°. Ngài v§i Mă T° Çi dåo vÜ©n thĂy bÀy vÎt tr©i bay ngang, Mă T° hƠi: "Cái ǵ Çó?" T° Bá TrÜ®ng trä l©i: "Då, bÀy vÎt tr©i." Mă T° hƠi: "Bay Çi Çâu?" Ngài Bá TrÜ®ng trä l©i: "Bay qua mĂt r̉i." Th‰ ngài n¡m l‡ mÛi cûa ông v¥n m¶t cái Çau Çi‰ng la thĂt thanh. Mă T° bäo: "Sao không nói bay mĂt r̉i." Ngay Çó ông t̀nh ng¶.
NhÜ vÆy câu chuyŒn lš thú ª ch‡ nào? NhÜ tôi Çă nói "Chúng sinh kh° låi có kh° chúng sinh Çó." Nghïa là ḿnh ch̀ nghe nh»ng ti‰ng ª bên ngoài mà ḿnh quên cái "hay nghe" cûa ḿnh. Ḿnh ch̀ thĂy nh»ng ǵ bay qua, bay låi, c̣n mĂt ª bên ngoài mà quên cái "hiŒn hay thĂy" cûa ḿnh. Cho nên T° Bá TrÜ®ng bÎ v¥n mÛi m¶t cái Çau Çi‰ng, ngài la thĂt thanh và ngài ch̀ nói m¶t câu nhË r¢ng "Sao không nói qua mĂt Çi?" Th́ ngay Çó ngài thĂy không mĂt. NhÜ vÆy quš vÎ m§i thĂy cái Ç¥c tài cûa các vÎ ThiŠn SÜ, ch̀ m¶t cái thÆt mà nó s¤n có ª trên ḿnh (bªi v́ l‡ mÛi ª trܧc m¥t) mà không thĂy. Thí dø cÛng nhÜ cái Çó hiŒn h»u ª trܧc ḿnh mà ḿnh không bao gi© nh§. Cho nên ngài v¥n l‡ mÛi m¶t cái th́ T° Bá TrÜ®ng liŠn bi‰t cái hiŒn h»u cûa ḿnh Çó, chÙ không bi‰t cái l‡ mÛi! NhÜng mà ḿnh thĂy v¥n l‡ mÛi, tܪng ng¶ l‡ mÛi, chÙ không phäi! Ng¶ cái ǵ mà khác hÖn l‡ mÛi, mà nó hiŒn h»u nhÜ l‡ mÛi ª trܧc m¥t vÆy. Cho nên nói t§i cái l‡ mÛi, tôi dÅn thêm câu chuyŒn này cho quš vÎ nghe Ç‹ bi‰t trong nhà thiŠn nói t§i cái l‡ mÛi là có š nghïa ǵ. ThiŠn SÜ TiŒt Chi‰u Çi xa vŠ, lên Çæng ṭa và nói m¶t bài kŒ:
Tåm dÎch:
Lông mày h́nh ch» bát (theo ch» Hán), thành ra nói bát t¿ ch̀ cho lông mày. Lông mày nó hª ª gi»a, ch» bát hª m¶t khoäng, th́ lông mày tÜ®ng trÜng cho ch» bát. L‡ mÛi th́ sao? ñÀu l§n dÛi xuÓng, c̣n cái thon trƠ lên. NhÜ vÆy cái lë thÆt nó không có xa. Nghïa là ª bên cái ch» bát chân mày Çó là l‡ mÛi chÙ không ǵ Çâu. Th́ nhÜ vÆy š ngài muÓn nói ǵ? "Xa nhau ch£ng lâu mĂy", "G¥p nhau ch̀ thܪ xÜa", xa nhau là thân này, tܧng måo này, ch§ c̣n r̉i Çâu có xa! V́ trên cái chân thÆt Çó có ai mà không trùm kh¡p, hÍ trùm kh¡p th́ có xa ǵ nhau. V́ vÆy cho nên g¥p nhau ch̀ thܪ xÜa. Thܪ xÜa th́ nhÜ th‰ nào? GiÓng nhÜ chân mày ª trên l‡ mÛi vÆy thôi. Nó s¤n ª Çó chÙ không xa xôi ǵ h‰t. NhÜ vÆy nÖi l‡ mÛi hay là nÖi ch» bát th́ ḿnh bi‰t chân mày gÀn kŠ bên l‡ mÛi chÙ không xa xôi.
NhÜ vÆy quš vÎ m§i thĂy š nghïa cái l‡ mÛi là ch̀ cho cái chân thÆt, hiŒn h»u trܧc m¡t mà ḿnh không nhÆn, không thĂy. GiÓng nhÜ cái l‡ mÛi trܧc m¡t mà ḿnh không thĂy vÆy. Thành ra l‡ mÛi là ÇÜ®c tÜ®ng trÜng cho cái chân thÆt Çó. ñó là tôi giäi thích vŠ câu chuyŒn l‡ mÛi. Bây gi© nói xa hÖn là nh¡c låi Løc T° trong bài tøng vô tܧng th́ Løc T° nói:
Nói PhÆt Pháp ngay trên th‰ gian này, không th‹ ĺa th‰ gian mà có s¿ giác ng¶. Ĺa th‰ gian mà t́m giác ng¶ ch£ng khác nào t́m lông rùa, sØng thƠ vÆy! ñi t́m sØng thƠ, sØng thƠ có không? Lông rùa có không? NhÜ vÆy cái giác ng¶ cûa Çåo là giác ng¶ ngay trên th‰ gian, trên th¿c t‰ này mà giác ng¶ chÙ không phäi t́m ki‰m ª non cao, ª rØng rÆm ǵ m§i có s¿ giác ng¶ Çó. Tôi thí dø trܧc cái nhà hÜ, sÆp, ḿnh có quyŠn giác ng¶ không? Th́ ḿnh nh§ cái nhà này lúc trܧc nó ÇËp mà bi gi© cÛ kÏ hÜ sÆp, th́ rơ ràng giác ng¶ ÇÜ®c lš vô thÜ©ng. Lš vô thÜ©ng hiŒn h»u ª Çâu? Ÿ ngay cái pháp ª trܧc m¡t ḿnh, ª th‰ gian Çó! NhÜ vÆy tĂt cä cái ǵ thu¶c vŠ Çåo lš ÇŠu là nh»ng cái thÆt ª th‰ gian ch§ không phäi xa xôi. NhÜng mà cái thÆt ÇÓi v§i ngÜ©i mê, h† thĂy khác, ngÜ©i ng¶ th́ thĂy khác. NgÜ©i mê th́ thĂy theo t́nh cäm riêng tÜ cûa h†. NgÜ©i ng¶ th́ thĂy ÇÜ®c lš thÆt cûa nó.
Cho nên tĂt cä các pháp th‰ gian, pháp nào cÛng là giác ng¶ h‰t, tØ cái nhà giác ng¶ ÇÜ®c lš vô thÜ©ng; tØ cái nhà ḿnh cÛng giác ng¶ ÇÜ®c lš nhân duyên; và cÛng tØ cái nhà ḿnh cÛng thĂy r¢ng tĂt cä các pháp là hÜ dÓi. Th́ nh»ng cái thĂy Çó, bªi v́ chúng ta mê lÀm nhiŠu Ç©i cho nên cùng m¶t s¿ viŒc mà ḿnh thĂy nó có cái cäm khích nhè nhË thôi. C̣n nh»ng vÎ mà tâm trí ÇÜ®c nhÆy bén Çó, thĂy m¶t cái là có m¶t cái cäm Ƕng månh. Bªi cäm Ƕng månh cho nên ngÜ©i ta giác ng¶. V́ vÆy mà nói r¢ng nh»ng vÎ tu, mà chÙng ÇÜ®c quä Tu ñà Hoàn hay là TÜ ñà Hàm r̉i nói chuy‰n chót cûa các ngài ra Ç©i mà không g¥p PhÆt Pháp th́ các ngài thĂy lá røng cÛng có th‹ ng¶ Çåo. Th́ tåi sao ḿnh thĂy bi‰t bao nhiêu lá røng mà không ng¶ Çåo? Ngài thĂy th́ ng¶, tåi cái ǵ? Tåi khi Çó tâm cûa các ngài nhË nhàng thanh tÎnh, cho nên m¶t cái Ƕng nhƠ cÛng thành ra giác ng¶, cÛng sáng suÓt. C̣n ḿnh bi gi© th́ tåi v́ nó Çen nghÎt, cho nên c† mà nó cÛng không sáng, không såch n»a chÙ ÇØng nói là Çøng nhË. Cho nên trong kinh Læng Nghiêm, ñÙc PhÆt nói v§i ngài A Nan r¢ng:
NhÜ lai ch̀ cÀn Ăn cái chân xuÓng th́ cä bi‹n phát ra ánh sáng. C̣n ông vØa dĂy niŒm lên, bøi bÆm ÇÀy tr©i. Th́ nhÜ vÆy m§i thĂy hai cái khác nhau ª ch‡ nào. M¶t bên th́ thanh tÎnh cho nên hành Ƕng nào cÛng sáng suÓt, c̣n m¶t bên th́ u mê cho nên hành Ƕng nào cÛng u mê. Th́ cái u mê Çó là tåi v́ cái huân tÆp nhiŠu Ç©i cûa chúng ta, chÙ s¿ thÆt trên th‰ gian này n‰u chúng ta là ngÜ©i s§m t̀nh thÙc giác th́ bi‰t bao nhiêu chuyŒn Ç‹ chúng ta giác ng¶.
NhÜ ñÙc PhÆt ngày xÜa ch̀ cÀn thĂy bÓn cºa thành, thĂy ngÜ©i già, ngÜ©i bŒnh, ngÜ©i ch‰t, vŠ Çi tu liŠn. C̣n bây gi© ḿnh thĂy chØng bao nhiêu lÀn, thĂy bao nhiêu ngÜ©i già, ngÜ©i bŒnh, ngÜ©i ch‰t mà có muÓn tu chÜa? Cái cäm khích cûa ngÜ©i tâm h̉n nhË nhàng trong sáng ch̀ m¶t chút nhƠ là ngÜ©i ta Çă thĂy, c̣n chúng ta th́ thĂy nhan nhän ª trܧc m¡t r̉i cÛng quên. Thí dø có thân nhân 100 tu°i vŠ ÇÜa cÛng khóc lóc, cÛng bủn, Çôi ba b»a r̉i quên luôn, bªi v́ m¡c lo chuyŒn này chuyŒn kia. R̉i do Çó cho nên tĂt cä nh»ng cái Çáng cho ḿnh giác ng¶ mà ḿnh không giác ng¶. C̣n các ngài ngay Çó Çă giác ng¶ liŠn.
Th́ nhÜ vÆy quš vÎ thĂy Çâu phäi ki‰m chuyŒn trên tr©i, trên mây m§i giác ng¶, mà ngay trong hiŒn tåi, n‰u chúng ta khéo th́ chúng ta thÙc t̀nh liŠn. Mà nhÜ vÆy cái giác là ª ngay trong th‰ gian, ch§ Çâu phäi ª xa. Ÿ nÖi khác Çâu có nh»ng chuyŒn sinh, lăo, bŒnh, tº. ñâu có thĂy cái lë vô thÜ©ng, Çâu có thĂy cái tܧng duyên h®p, mà ngay th‰ gian là cái hiŒn tiŠn chúng ta ÇÜ®c thĂy, th‰ mà chúng ta quên Çi. ñó là cái ÇiŠu sai lÀm ª chính nÖi chúng ta Çó.
ñó là chuyŒn tôi dÅn do ngài Løc T° dÆy, bây gi© dÅn m¶t ThiŠn SÜ, tÙc là ThiŠn SÜ B°n NhÜ. Ngài B°n NhÜ ª PhÀn Chi‰u, ljn hƠi m¶t tôn giä tên là Pháp Chí. Ngài hƠi: "Th‰ nào là vua cûa các kinh?" Bªi v́ trong kinh hay nói kinh này là vua cûa các kinh, nhÜ kinh Kim Cang hay kinh Pháp Hoa là vua cûa các kinh. Tôn giä Pháp Trí trä l©i: "Ông làm tri khÓ cho ta 3 næm, së v́ ông mà nói." M¶t câu nói dÍ ®t mà b¡t làm tri khÓ 3 næm! R̉i ông lănh làm tri khÓ 3 næm. Sau măn 3 næm, ông ljn hƠi: "Båch Ḥa ThÜ®ng, con Çă làm tri khÓ 3 næm, xin Ḥa ThÜ®ng nói." Th́ ông Ḥa ThÜ®ng låi kêu: "B°n NhÜ." Ông "Då" th́ ngay Çó ông ng¶ liŠn, ông bi‰t vua cûa các kinh liŠn! NhÜ vÆy là cái chuyŒn xa hay gÀn? ChuyŒn Çó gÀn hay xa? Ch̀ cÀn m¶t ti‰ng "Då" th́ thĂy ÇÜ®c, Çó là chuyŒn h‰t sÙc là gÀn mà muôn Ç©i chúng ta quên. Bªi muôn Ç©i quên cho nên m¶t lÀn nh¡c låi th́ liŠn thĂy. NgÜ©i xÜa m§i nh́n qua th́ chúng ta thĂy nhÜ các ngài nham hi‹m. M¶t câu hƠi mà không chÎu trä l©i, r̉i b¡t làm tri khÓ 3 næm. NhÜng mà chính ba næm Çó, nó súc tích làm cho ông thĂy cái câu Çó nó quan tr†ng cho nên ta ch̀ cÀn kêu "Då" m¶t cái liŠn bi‰t vua cûa các kinh. ñó là cái Ç¥c biŒt cûa ngÜ©i xÜa. Sau khi ng¶ r̉i ông liŠn làm m¶t bài kŒ:
Tåm dÎch:
ChÓn chÓn ÇÜ©ng vŠ cÛ, ª ch‡ nào cÛng là ÇÜ©ng vŠ, không có ch‡ nào là xa lå. NÖi nÖi vÓn cÓ hÜÖng, ch‡ nào không phäi là cÓ hÜÖng? XÜa nay thành hiŒn s¿, xÜa nay nó là cái s¿ hiŒn tåi ch§ không phäi là cái ǵ xa lå h‰t. Nào phäi Ç®i suy lÜ©ng, vØa suy lÜ©ng là h‰t hiŒn s¿.
Th́ quš vÎ thĂy ông "Då" là ông bi‰t vua cûa các kinh. NhÜ vÆy chúng ta m§i thĂy r¢ng tu hành không phäi là chuyŒn xa xôi mà ngay nÖi tay, ngay nÖi m¡t mà khéo, là chúng ta thĂy ÇÜ®c cái gÓc, cái cæn bän Çó r̉i. C̣n n‰u chúng ta không khéo th́ cÙ Çu°i theo ngoåi cänh r̉i suÓt Ç©i bƠ quên. V́ vÆy ngÜ©i xÜa ch̀ m¶t câu nói ng¶ Çåo là nhÜ vÆy. Mà nhÜ vÆy ng¶ Çåo ª ch‡ nào? Qua l©i kŒ chúng ta thĂy nó cø th‹ làm sao. ChÓn chÓn ÇÜ©ng vŠ cÛ, ch‡ nào không phäi là ÇÜ©ng vŠ! NÖi nÖi vÓn cÓ hÜÖng, cÓ hÜÖng ª ÇÀy m†i nÖi chÙ không phäi ª riêng trên m¶t ng†n núi hay trong m¶t cái hang nào h‰t; mà ch‡ nào cÛng là cÓ hÜÖng, th́ ch‡ nào không phäi PhÆt Pháp? Ḿnh khéo th́ ngay Çó thĂy, th́ xÜa nay, xÜa là quá khÙ, nay là hiŒn tåi, quá khÙ và hiŒn tåi ÇŠu là nh»ng cái hiŒn h»u, mà vØa khªi suy lÜ©ng th́ trÆt lĂc, không trúng. V́ vÆy cho nên nào phäi Ç®i suy lÜ©ng. VØa khªi suy lÜ©ng là không thĂy. ThiŠn SÜ cÛng ÇÓi v§i PhÆt Pháp các ngài luôn luôn ch̀ các lë thÆt. NhÜng các lë thÆt các ngài ch̀ hÖi khó hi‹u hÖn ª bên giáo lš Nguyên Thûy hay là bên Ti‹u ThØa. Bên Ti‹u ThØa ch̀ nh»ng giáo lš cø th‹ b¢ng giáo lš nhân duyên, b¢ng lš vô thÜ©ng, vô ngă. C̣n ª Çây ch̀ cái chân thÆt, tàng Än trong cái hÜ dÓi mà chúng ta quen nh́n cái hÜ dÓi, quên cái chân thÆt. Cho nên ngài ch̀ cái chân thÆt Çang tàng Än trong cái hÜ dÓi, và nhÆn ra ÇÜ®c cái Çó th́ cø th‹ hÖn ngàn lÀn cái kia n»a. NgÜ©i tu cÓt làm sao Ç‹ tinh ti‰n tu, dÍ Çåt ÇÜ®c cái chân thÆt Çó.
ñó là tôi dÅn nh»ng câu chuyŒn Ç‹ cho quš vÎ thĂy r¢ng PhÆt Pháp là thi‰t th¿c, PhÆt Pháp không có th©i gian, PhÆt Pháp là ljn Ç‹ mà thĂy chÙ không phäi là chuyŒn huyŠn ho¥c. Th́ nhÜ vÆy ngài B°n NhÜ có thĂy không? N‰u không thĂy th́ Çâu có làm bài kŒ này! Mà nhÜ vÆy cái thĂy Çó th©i gian bao lâu? Có th‹ nói 3 næm làm tri khÓ Çó phäi không? Ch̀ có cái "Då" là thĂy chÙ Çâu phäi 3 næm làm tri khÓ, th́ nhÜ vÆy Çâu có th©i gian. ñ‹ cho quš vÎ cø th‹ thĂy tØ giáo lš Ti‹u ThØa t§i ñåi ThØa, t§i ThiŠn Tông ÇŠu là th¿c t‰ chÙ không phäi là chuyŒn huyŠn ho¥c. NhÜng bªi v́ cái cø th‹ Çó khó, tôi ví dø bây gi© các vÎ Çåo h»u nh́n thĂy cái núi ª ch‡ nào, mà ch̀ khó hay dÍ? Núi bên kia hay núi bên Çây, hay bi‹n ch‡ này ch‡ kia, hay cây ch‡ này ch‡ n†. NhÜng mà hƠi không khí ch‡ nào th́ ch̀ không ÇÜ®c. Mà ch̀ không ÇÜ®c là không có không khí hay sao? NhÜ vÆy nh»ng cái có h́nh, có tܧng ch̀ th́ ngÜ©i ta dÍ thĂy, c̣n cái không có h́nh tܧng th́ khó thĂy. Khó thĂy mà nó thi‰t y‰u b¢ng mĂy ngàn lÀn cái có h́nh tܧng. Hi‹u nhÜ vÆy m§i thĂy r¢ng ThiŠn Tông ch̀ cái không có tܧng, mà nó rĂt là khó ch̀. NhÜng mà cái Çó rĂt thi‰t y‰u trong cu¶c sÓng con ngÜ©i vô k‹, v́ vÆy m§i nói r¢ng ThiŠn Tông Çă ch̀ cho chúng ta ḥn ng†c quš báu vô giá mà lâu nay chúng ta bƠ quên là vÆy.
NhÜ vÆy tôi Çă chÙng minh cho quš vÎ thĂy PhÆt Pháp là thi‰t th¿c, hiŒn tåi, không có th©i gian, ljn Ç‹ mà thĂy r̉i. bây gi© k‰t luÆn låi, v́ chúng ta hôm nay là ngày T‰t Nguyên ñán, ÇÀu næm quš vÎ t§i thæm chúc tôi th‰ này th‰ n†, sÓng lâu, khƠe månh, bây gi© cÛng phäi bù låi, Ç‹ chúc cho quš vÎ m¶t cái ǵ hay hay, th́ bây gi© muÓn chúc cái Çó, thay v́ k‰t luÆn bài này, tôi xin dÅn l©i cûa m¶t ThiŠn SÜ Ç‹ nh¡c quš vÎ. ñây là ThiŠn SÜ Chân TÎnh ª Ç©i TÓng, ngài nhân hôm sáng T‰t, ngài cåo tóc r̉i ngài hÙng làm m¶t bài kŒ, tôi xin džc låi vài giäi thích cho quš vÎ nghe:
Tåm dÎch:
Sáng cåo tóc thĂy tóc båc dính ÇÀy dao, cho nên ngài nói giÆt ḿnh thĂy tuy‰t dính ÇÀy dao. GiÆt ḿnh thĂy tuy‰t ÇÀy dao r̉i tu°i xuân nên bi‰t ch£ng tha nhau. cái tu°i xuân 15, 16, 20 thܪ xÜa Çó, nó có Ç‹ cho ḿnh c̣n măi Çâu. Nó ép ng¥t, nó Çu°i ḿnh chåy mĂt, nó dành cái tu°i xuân cûa ḿnh mĂt r̉i. Nó không tha cho ḿnh, nó không Ç‹ cho ḿnh c̣n nguyên. Nó Çă ép ḿnh chåy mĂt, thành cái tu°i xuân nó Çă cܧp mĂt r̉i. Mà ḿnh là ngÜ©i ǵ? Ḿnh là ngÜ©i muÓn vÜ®t sanh thoát tº mà cÙ hËn, thôi Ç‹ mai khoÈ tu nhiŠu, hay Ç‹ ngày mÓt, hËn sáng, hËn chiŠu. cái quan niŒm hËn ḥ Çó là quan niŒm t° lÜ©i bi‰ng. Cho nên phäi tu ngay tØ bây gi©, nhÜng mà cÙ hËn låi. V́ vÆy cho nên ḿnh là ngÜ©i bi‰t rơ cái tu°i xuân cûa ḿnh Çă bÎ cܧp mĂt, mà møc tiêu cûa ḿnh là muÓn vÜ®t sanh thoát tº, làm PhÆt. Nh»ng møc tiêu Çó ḿnh Çă Çåt ÇÜ®c chÜa? N‰u chÜ a Çåt ÇÜ®c th́ ÇØng có hËn sáng hËn chiŠu. Phäi làm liŠn! Không có th‹ chÀn chÖ ÇÜ®c. DDÜ®c nhÜ vÆy m§i Çúng là ngÜ©i tu, Çúng v§i cái lš tܪng, vÜ®t sanh thoát tº, cÀu làm PhÆt . ChÙ c̣n hËn mai, hËn mÓt, hËn sáng, hËn chiŠu là chÜa có xÙng Çáng.
Bây gi© tôi xin chúc quš vÎ, tæng ni cÛng nhÜ toàn th‹ PhÆt Tº nam n» m¶t mùa xuân m§i, trong næm Bính DÀn ngày nào, tháng nào, næm nào cÛng là gi© ngày tháng mà chúng ta tu ch§ ÇØng có hËn låi.
Nam Mô B°n SÜ Thích Ca Mâu Ni PhÆt
ñ‰n Çây là k‰t thúc 3 bài giäng cûa ViŒn Chû nhân dÎp T‰t Nguyên ñán næm Bính DÀn 1986.