A. PhÀn Chánh Væn
Vô niŒm vi tông, vô ác vi b°n. ChÖn không vi th‹, diŒu h»u vi døng. Phù chÖn nhÜ vô niŒm, phi tܪng niŒm nhi næng tri thÆt tܧng. Vô sanh khªi s¡c tâm nhi næng ki‰n. Vô niŒm niŒm giä tÙc niŒm chân nhÜ. Vô sanh sanh giä, tÙc sanh thÆt tܧng. Vô trø nhi trø, thÜ©ng trø Ni‰t Bàn. Vô hành nhi hành, tÙc siêu bÌ ngån. NhÜ nhÜ bÃt Ƕng, Ƕng døng vô cùng. NiŒm niŒm vô cÀu, cÀu b°n vô niŒm. BÒ ÇŠ vô Ç¡c tÎnh ngÛ nhãn nhi liÍu tam thân. Bát nhã vô tri, vÆn løc thông nhi hoàn tÙ trí. ThÎ phi tÙc ÇÎnh vô ÇÎnh, tÙc huŒ vô huŒ, tÙc hành vô hành. Tánh Ç£ng hÜ không, th‹ ÇÒng pháp gi§i. Løc Ƕ t¿ tÜ viên mãn. ñåo phÄm Ü thÎ vô khuy. ThÎ tri ngã pháp th‹ không, h»u vô song dÅn. Tâm b°n vô tác, Çåo thÜ©ng vô niŒm. Vô niŒm vô tÜ, vô cÀu vô Ç¡c. BÃt bÌ bÃt thº, bÃt khÙ bÃt lai. Th‹ ng¶ tam minh tâm thông tÙ giäi. Công thành thÆp l¿c, phú h»u thÃt trân. NhÆp bÃt nhÎ môn, hoåch nhÃt thØa lš. DiŒu trung chi diŒu, tÙc diŒu pháp thân. Thiên trung chi thiên, nãi Kim cang huŒ. Tråm nhiên thÜ©ng tÎch, Ùng døng vô phÜÖng. Døng nhi thÜ©ng không, không nhi thÜ©ng døng. Døng nhi bÃt h»u, tÙc thÎ Chân không. Không nhi bÃt vô, tiŒn thành diŒu h»u. DiŒu h»u tÙc Ma Ha Bát Nhã. Chân không tÙc thanh tÎnh Ni‰t Bàn. Bát nhã thÎ Ni‰t Bàn chi nhân. Ni‰t Bàn thÎ Bát nhã chi quä. Bát nhã vô ki‰n, næng ki‰n Ni‰t Bàn. Ni‰t Bàn vô sanh, næng sanh bát nhã. Ni‰t Bàn Bát nhã danh dÎ th‹ ÇÒng. Tùy nghïa lÆp danh, cÓ vân pháp vô ÇÎnh tܧng. Ni‰t Bàn næng sanh Bát nhã tÙc danh chân thÆt pháp thân. Bát nhã næng ki‰n Ni‰t Bàn cÓ hiŒu NhÜ lai tri ki‰n. Tri tÙc chi tâm không tÎch. Ki‰n tÙc ki‰n tánh vô sanh. Tri ki‰n phân minh, bÃt nhÃt bÃt dÎ. CÓ næng Ƕng tÎnh, thÜ©ng diŒu lš s¿ giai nhÜ nhÜ, tÙc xÙ xÙ næng thông Çåt, tÙc lš s¿ vô ngåi. Løc cæn bÃt nhiÍm tÙc ÇÎnh huŒ chi công. Løc thÙc bÃt sanh, tÙc nhÜ nhÜ chi l¿c. Tâm nhÜ cänh tå, cänh diŒt tâm không. Tâm cänh song vong th‹ døng bÃt dÎ. ChÖn nhÜ tánh tÎch, huŒ giám vô cùng. NhÜ thûy phân thiên nguyŒt næng ki‰n væn giác tri. Ki‰n væn giác tri, nhi thÜ©ng niŒm tÎnh. Không tÙc vô tܧng, tÎch tÙc vô sanh. BÃt dÎ thiŒn ác sª câu. BÃt bÎ tïnh loån sª nhi‰p. BÃt y‹m sanh tº, bÃt nhåo Ni‰t Bàn. Vô bÃt næng vô, h»u bÃt næng h»u. Hành trø t†a ng†a tâm bÃt Ƕng diêu. NhÃt thi‰t th©i trung hoåch vô sª Ç¡c. Tam th‰ chÜ PhÆt giáo chÌ nhÜ tÜ. TÙc BÒ tát tØ bi ÇŒ tÜÖng truyŠn th†. T¿ Th‰ Tôn diŒt hÆu, tây thiên hÎ thÆp bát t°, c¶ng truyŠn vô trø chi tâm, ÇÒng thuy‰t nhÜ lai tri ki‰n. Chi Ü ñåi Ma QuÆt thº vi sÖ ÇŒ Çåi tÜÖng thØa Ü kim bÃt tuyŒt. Sª truyŠn bí giáo, y‰u tå Ç¡c nhÖn. NhÜ vÜÖng k‰ châu, chung bÃt v†ng d». Phܧc ÇÙc trí huŒ nhÎ chûng trang nghiêm. Hånh giäi tÜÖng Üng phÜÖng næng ki‰n lÆp. Y vi pháp tín, pháp thÎ y tông. Duy chÌ y pháp tÜÖng truyŠn cánh vô biŒt pháp. N¶i truyŠn tâm Ãn, Ãn kh‰ b°n tâm. Ngoåi truyŠn ca sa, tÜÖng bi‹u tông chÌ. Phi y bÃt truyŠn Ü pháp, phi pháp bÃt th† Ü y. Y thÎ pháp tín chi y. Pháp thÎ vô sanh chi pháp. Vô sanh tÙc vô hÜ v†ng, nãi thÎ không tÎch chi tâm. Tri không tÎch nhi liÍu pháp thân, liÍu pháp thân nhi chÖn giäi thoát.
Ghi chú: Tác phÄm "Hi‹n Tông kš" do ñåi sÜ ThÀn H¶i Hà Tråch trܧc tác, ÇÜ®c tìm thÃy trong ñåi Tång Hán quy‹n 51 trang 459.
B. PhÀn Giäng
Bài Hi‹n Tông kš này cûa ThiŠn sÜ ThÀn H¶i, Ngài ª chùa Hà Tråch cÛng g†i là ñåi sÜ Hà Tråch.
Ngài là ÇŒ tº cûa Løc t° HuŒ Næng, ngÜ©i miŠn b¡c kinh Çô Trung Hoa.
Ngài truyŠn bá ÇÓn giáo cho nên sau này có m¶t sÓ ÇŒ tº và vua quan tôn Ngài là t° thÙ bäy ThiŠn Tông. LÎch sº cûa ngài trong quy‹n ThiŠn sÜ Trung Hoa (Ç©i thÙ nhÃt sau Løc t°) có ghi rõ. Ÿ Çây không nh¡c låi mà chÌ nói Çåi lÜ®c vŠ thân th‰ và s¿ nghiŒp cûa Ngài.
Ngài là ngÜ©i thông minh tØ thuª bé, Çã có Çû tu cách Çäm ÇÜÖng ÇÜ®c chánh pháp cûa Løc t°. NhÜng rÃt ti‰c chánh pháp cûa Ngài truyŠn xuÓng không ÇÜ®c dài l¡m, cho nên phäi hŒ cûa Ngài bÎ mÃt s§m.
Ÿ Çây chúng ta muÓn bi‰t cÜÖng vÎ cûa phái thiŠn ÇÓn ng¶ này, chúng ta c٠džc và nghiŒm xét kÏ bài Hi‹n Tông kš này cÛng có th‹ bi‰t ÇÜ®c cæn bän phÀn nào.
Bài Hi‹n Tông kš quá ng¡n, nhÜng n‰u chÎu khó nghiŠn ngÅm thÆt châu Çáo thì chúng ta cÛng có th‹ thÃy ÇÜ®c phÀn nào cÜÖng lïnh cûa thiŠn tông ÇÓn giáo.
Chánh væn: Vô NiŒm Vi Tông, Vô Tác Vi B°n.
"Vô niŒm là tâm, Vô tác là gÓc".
V§i l©i væn rÃt g†n, ngài nói: vô niŒm là tâm. Tâm Çây có nghïa là chû. Vô tác vi b°n, b°n Çây có nghïa là gÓc. ñÜ©ng lÓi cûa thiŠn ÇÓn ng¶ này là lÃy vô niŒm làm chû. NgÜ©i nào muÓn Çåt ÇÜ®c ông chû cÙu cánh cûa mình là phäi tu ngay nÖi tâm vô niŒm này.
ThÜ©ng thì chúng ta nghe nói "Vô niŒm" mà không bi‰t vô niŒm là th‰ nào? Ÿ Çây ngài nói vô niŒm là tâm. Tâm dÃy nghï, tính... là có niŒm. Dù nghï tính ÇiŠu lành, ÇiŠu d», thiŒn, ác... hay nghï tính cái gì Çi n»a vØa dÃy nghï có niŒm. Không nghï tính, không dÃy niŒm g†i là vô niŒm. Vô niŒm là ch‡ chú tr†ng nhÃt cûa ngÜ©i tu thiŠn. Vì vÆy nên bao nhiêu phÜÖng pháp dåy chúng ta là phäi tÆp cái tâm l¥ng lë, trong såch.
Ch£ng nh»ng bên ThiŠn mà cä bên TÎnh cÛng thÜ©ng nói: "NiŒm ljn ch‡ vô niŒm". N‰u ngÜ©i nào niŒm ljn ch‡ vô niŒm thì tÙc nhiên "ThiŠn TÎnh" Çã g¥p nhau. Ch‡ vô niŒm này mình phäi bi‰t nó là Th‹ ChÖn TÎnh. PhÀn sau ngài nói: "Vô niŒm tÙc chân nhÜ". Khi Çåt ÇÜ®c tâm vô niŒm thì Çó là Çåt ÇÜ®c tâm chân nhÜ, mà chân nhÜ là th‹ gÓc cûa tÃt cä. Vì vÆy nên nói nó là tâm, tâm tÙc là ông chû cûa mình chÙ không có chi khác.
Vô tác cÛng nhÜ ª trong cái không, vô tܧng, vô tác hay là Không, vô tܧng, vô nguyŒn. Ch» "Tác" Çây cÛng là nguyŒn là tåo tác. TÙc là ÇÓi trong 25 cõi, mình không có nóng lòng mong muÓn g†i là vô tác, tÙc là Không, không tác nghiŒp trong 25 cõi là t¿ tåi giäi thoát.
VÆy ngÜ©i tu muÓn ng¶ Çåo, muÓn giác ng¶ viên mãn trܧc phäi Çåt ÇÜ®c Chân NhÜ. Mà chân nhÜ là vô niŒm, k‰ Çó såch h‰t các nghiŒp trong 25 cõi Çó là vô tác.
NhÜ vÆy chúng ta Çã thÃy rõ ràng chÌ hai câu này là gÒm bao nhiêu š nghïa trong kinh Çi‹n. N‰u chúng ta ÇÜ®c vô niŒm, thì chúng ta Çåt ÇÜ® chân nhÜ. N‰u chúng ta vô tác, tÙc là chúng ta såch nghiŒp trong 25 cõi.
NgÜ©i nào Çåt ÇÜ®c chân nhÜ, såch nghiŒp trong 25 cõi thì ngÜ©i Çó là ngÜ©i giäi thoát, t¿ tåi không còn bÎ cái gì ràng bu¶c và cÛng không ai kéo lôi n°i.
Chánh væn: Chân Không Vi Th‹, DiŒu H»u Vi Døng
"Chân không là th‹, DiŒu h»u là døng".
ThÜ©ng thÜ©ng chân không v§i diŒu h»u mà chúng ta hay nói, chính là "chân không" cÛng là tên khác cûa chân nhÜ. Bªi chân nhÜ nó không có tÃt cä, tܧng trång, không có v†ng tܪng cÛng g†i là Chân Không. Chân Không chính là th‹ tánh chân thÆt cûa các pháp.
DiŒu h»u tÙc là trong cái chân không Çó không tÃt cä hình tܧng, không tÃt cä v†ng tܪng, nhÜng nó không phäi là không h£n (không ngÖ). Nó tùy duyên mà có vô vàn diŒu døng. Nh»ng diŒu døng dÃy lên g†i là diŒu h»u, nên diŒu h»u là døng, không th‹ không cûa chân không.
Bªi chân không là th‹, diŒu h»u là døng nên chÜ PhÆt Çåt ÇÜ®c bän th‹ này rÒi thì các ngài có bao nhiêu thÀn døng. Nào là thuy‰t pháp Ƕ sanh, nào là thÀn thông bi‰n hóa.
VÆy thÀn thông bi‰n hóa, thuy‰t pháp Ƕ sanh ÇŠu là cái diŒu døng cûa chân không.
ñó là tác giä Çã chÌ ch‡ cùng tÆn cho chúng ta, chÌ m§i hai câu mà ta Çã thÃy rõ ÇÜ©ng lÓi tu hành cûa Ngài.
Chánh Væn: Phù Chân NhÜ Vô NiŒm, Phi Tܪng NiŒm Nhi Næng Tri ThÆt Tܧng
"Chân nhÜ vô niŒm" mà Ngài Çã giäi thích ª trên. Vô niŒm tÙc là chân nhÜ, chân nhÜ tÙc là vô niŒm.
"Ch£ng phäi tܪng niŒm mà hay bi‰t ÇÜ®c thÆt tܧng".
Nghïa là t§i ch‡ chân nhÜ Çó không có tܪng, không có niŒm mà thÃy ÇÜ®c t¶t cùng cái tܧng thÆt cûa các pháp. Không phäi không tܪng niŒm là không ngÖ, không ng§t, không bi‰t gì h‰t.
TØ Çó quš vÎ m§i thÃy mình tu, chÌ làm sao h‰t v†ng, ÇØng lo h‰t v†ng là không ngÖ. H‰t các v†ng tܪng rÒi thì t¿ nhiên ta nhÆn ra cái tܧng chân thÆt cûa các pháp, nên nói chân nhÜ vô niŒm là vÆy. Nghïa là không tܪng niŒm nhÜng bi‰t ÇÜ®c thÆt tܧng, không khÕi niŒm mà nhÆn ra tܧng chân thÆt.
Chánh Væn: Vô Sanh Khªi S¡c Tâm Nhi Næng Ki‰n
"TØ ch‡ vô sanh mà khªi s¡c tâm thành næng ki‰n"
Còn vô sanh là s¡c, là tâm, là không phäi s¡c, không phäi tâm mà nó hay thÃy bi‰t. Có ngÜ©i nhÆn lÀm chân nhÜ l¥ng lë rÒi tܪng Çó là không bi‰t gì h‰t. S¿ thÆt chân nhÜ l¥ng lë nó có khä næng bi‰t ÇÜ®c thÆt tܧng cûa các pháp. NgÜ©i ta tܪng t§i ch‡ vô sanh không còn thÃy không còn bi‰t gì h‰t. S¿ th¿c vô sanh Çó m¥c dù nó không phäi là s¡c, nó không là tâm mà nó hay bi‰t ÇÜ®c tÃt cä.
NhÜ vÆy, chân nhÜ hay bi‰t ÇÜ®c thÆt tܧng, còn vô sanh hay thÃy ÇÜ®c các pháp.
ñó là giäi thích cái døng cûa chân nhÜ và cái døng cûa vô sanh Ç‹ chúng ta thÃy rõ và ÇØng ng© v¿c.
Khi nói r¢ng tu t§i vô sanh vÅn thÃy bi‰t tÃt cä. Khi Çåt ÇÜ®c chân nhÜ thì cÛng së thÃy bi‰t ÇÜ®c thÆt chân tܧng cûa các pháp.
Chánh Væn: Vô NiŒm NiŒm Giä, TÙc NiŒm Chân NhÜ, Vô Sanh Sanh Giä, TÙc Sanh ThÆt Tܧng.
ñây giäi thích thêm, n‰u vô niŒm mà niŒm tÙc là niŒm chân nhÜ.
Nói vô niŒm mà niŒm thÆt là khó hi‹u Çây nói trong phåm vi tu thiŠn, nhÜ khi ngÒi thiŠn tâm ÇÜ®c lóng såch, làm chû ÇÜ®c mình không còn v†ng tܪng dÃy khªi thì lúc Çó là vô niŒm hay niŒm và niŒm cái gì? N‰u nói niŒm PhÆt së lÀm vì nghï r¢ng niŒm PhÆt là nghï vŠ PhÆt, niŒm chúng sanh là nghï vŠ chúng sanh. NhÜng còn nghï thì chÜa Çúng v§i ch‡ này.
Ÿ Çây nói niŒm có nghïa là m¶t bŠ hܧng vŠ chân nhÜ. Không cho v†ng niŒm dÃy lên mà mình vÅn có cái làm chû. Mà có cái làm chû là có niŒm nên niŒm Çó là niŒm chân nhÜ, cÛng có ch‡ nói là chánh niŒm.
Khi không có niŒm v†ng tܪng mà vÅn có cái làm chû bên trong là chánh niŒm mà chánh niŒm là niŒm chân nhÜ.
Trong ñåi thØa khªi tín có nói: Khi mình vô niŒm (không có dÃy khªi cái læng xæng bên ngoài) thì lúc Çó là niŒm chân nhÜ. NiŒm mà không niŒm, niŒm mà không có nghï, không có tính, chÌ m¶t bŠ làm chû Çó là sÓng v§i cái Chân nhÜ.
Thí dø nhÜ khi có nhiŠu khách t§i nhà mình trong Çó có ngÜ©i sang, ngÜ©i hèn. Khi có khách thì trong nhà Òn náo, nhÜng khi khách sang hèn Çi h‰t (trong nhà h‰t khách) tܪng nhÜ trong nhà không có ai, mà s¿ th¿c ông chû vÅn s© s© còn Çó. Có khách thì có sang hèn có Òn náo, còn ông chû thì Çâu có sang hèn, Òn náo.
CÛng vÆy khi chúng ta còn niŒm thì có niŒm thiŒn, niŒm ác. M¶t khi h‰t nh»ng niŒm Çó thì tܪng nhÜ là h‰t, nhÜng ông chû vÅn còn Çó. Lúc Çó là chánh niŒm, cÛng chính là niŒm chÖn nhÜ. Nên nói: vô niŒm mà niŒm Çó là niŒm chÖn nhÜ.
Vô sanh mà sanh, là sanh thÆt tܧng. Nói vô sanh là khi Çåt ljn vô sanh mà vÅn có cái sanh, cái sanh Çó là thÆt tܧng (không phäi h‰t trÖn) là tܧng chân thÆt.
ñåt ljn ch‡ vô sanh là bÃt sanh bÃt diŒt, mà bÃt sanh bÃt diŒt Çó là lúc tܧng chân thÆt hiŒn ra (sanh thÆt tܧng).
Tóm låi m§i nghe coi nhÜ ngÜ®c ngåo vì nói vô niŒm mà niŒm chân nhÜ, vô sanh mà sanh thÆt tܧng.
Chánh Væn: Vô Trø Nhi Trø ThÜ©ng Trø Ni‰t Bàn - Vô Hành Nhi Hành TÙc Siêu BÌ Ngån
"Vô trø mà thÜ©ng trø Ni‰t Bàn".
Kinh Ni‰t bàn nói rõ, PhÆt không cho mình trø. N‰u còn trø là còn kËt trong s¡c, thanh, hÜÖng, vÎ, xúc, pháp tÙc là còn hình tܧng còn ch‡ nói. N‰u không tr. thì tâm không dính m¡c løc trÀn, không dính m¡c løc trÀn nên m§i thÜ©ng trø Ni‰t bàn bÃt sanh bÃt diŒt.
"Không làm mà làm tÙc vÜ®t qua b© kia".
Vô hành mà hành tÙc là mình không có tåo nghiŒp trong sanh tº. Không tåo nghiŒp sanh tº là không trø chÙ không phäi là không làm gì h‰t. Không tåo nghiŒp mà mình vÅn tu, tu là không theo v†ng tܪng hay làm cho bao nhiêu mê lÀm tan v«.
Nói không hành nghïa là không tåo nghiŒp luân hÒi trong 25 cõi mà vÅn làm tích c¿c các viŒc Ç‹ giäi thoát.
Nói cách khác không Çi vào 25 cõi mà vÜ®t lên b© giäi thoát, không l¶i ngÜ®c vào ÇÜ©ng luân hÒi mà Çi xuôi con ÇÜ©ng giác ng¶ giäi thoát t¿ tåi.
Chánh Væn: NhÜ NhÜ BÃt ñ¶ng, ñ¶ng Døng Vô Cùng
Cái th‹ chân nhÜ nó là l¥ng lë, nó không dÃy Ƕng. L¥ng lë không dÃy Ƕng mà cái Ƕng døng nó låi vô cùng. Nó tùy duyên Ùng hiŒn, thiên bi‰n vån hóa không bi‰t Çâu mà nghï bàn cho h‰t (bÃt khä tÜ nghì).
ñó là ch‡ l¥ng lë tÎch thÜ, nhÜng có vô lÜ®ng công næng (Ƕng døng vô cùng).
Chánh Væn: NiŒm NiŒm Vô CÀu, CÀu B°n Vô NiŒm
M‡i niŒm, m‡i niŒm ÇŠu không mong cÀu, không mong cÀu là không ngóng trông, không mong Ç®i cái k‰t quä vŠ sau, Çó là "niŒm niŒm vô cÀu".
ñây chính là tinh thÀn cûa ngÜ©i tu "vô cÀu vô Ç¡c" tuy niŒm niŒm không mong cÀu nhÜng Çåt ljn là Çåt vô niŒm (cÀu b°n vô niŒm).
Khi không còn nh»ng cái mong cÀu nhÖn quä trong sanh tº hay cÀu ngÛ døc, cÀu 6 trÀn, Çó là không cÀu. Không còn mong cÀu là ch‡ vô niŒm. Cho nên nói không cÀu mà cÀu vô niŒm là nhÜ vÆy.
Chánh Væn: BÒ ñŠ Vô ñ¡c, TÎnh NgÛ Nhãn Nhi LiÍu Tam Thân
Trong kinh Bát nhã chÌ rõ "BÒ ÇŠ là cái không có sª Ç¡c". NhÜng tØ ch‡ vô Ç¡c này mà sanh ngÛ nhãn và ba thân (pháp thân, báo thân và hóa thân). TÙc là không có Ç¡c mà Ç¡c ngÛ nhãn Ç¡c ba thân.
Chánh Væn: Bát Nhã Vô Tri, VÆn Løc Thông, Nhi Hoàng TÙ Trí
"Bát nhã không bi‰t mà vÆn løc không thàn t¿u tÙ trí".
Khi sÓng ÇÜ®c v§i Bát nhã thì không có cái hi‹u bi‰t theo phàm tình là phân biŒt tÓt xÃu, thiŒn ác, hay dª, khen chê v.v... TÃt cä nh»ng cái Çó l¥ng mÃt thì së vÆn døng ÇÜ®c thÀn thông và r¶ng truyŠn bÓn chân lš. Nói vô tri mà có tÙ trí và sáu thông Çâu phäi là không bi‰t.
Nói r¶ng hÖn cho dÍ hi‹u là khi bi‰t vøn v¥t giä dÓi thì không bi‰t cái sâu xa, chân thÆt.
Thí dø nhÜ nh»ng ngÜ©i có cái khôn v¥t ª th‰ gian nhÜ khôn lanh, xäo nguyŒt, lÜ©ng gåt, dÓi trá v.v... thì nh»ng ngÜ©i Çó không bao gi© hi‹u sâu xa vŠ tri‰t lš cao siêu. Bªi h† cÙ lÄn quÄn trong cái khôn v¥t Ç‹ lÜ©n ggåt ngÜ©i Ç©i nên không phát huy ÇÜ®c cái khôn chân thÆt cûa thánh hiŠn.
Tóm låi Bát nhã không có cái bi‰t, chåy theo sáu trÀn giä tܧng bên ngoài mà có cái bi‰t tÙ trí sáu thông nên g†i là "Không bi‰t mà bi‰t".
Chánh Væn: ThÎ Phi TÙc ñÎnh Vô ñÎnh, TÙc HuŒ Vô HuŒ, TÙc Hàn Vô Hành.
"Th‰ nên bi‰t TÙc ñÎnh mà không ÇÎnh, tÙc huŒ mà không huŒ, tÙc hành mà không hành".
ñÎnh là vô niŒm, không niŒm mà ta có niŒm chân nhÜ. DÙt tÃt cä v†ng tܪng Çiên Çäo, chân nhÜ hiŒn tiŠn, nên g†i không ÇÎnh mà ÇÎnh.
TÙc huŒ vô huŒ, HuŒ là có tÙ trí có løc thông. NgÜ©i thÜ©ng không có cái huŒ này vì nó không phäi cái hi‹u bi‰t cûa phàm tính.
NgÜ©i thÜ©ng tình thÃy ngÜ©i ÇÜ®c bát nhã nhÜ không bi‰t gì h‰t, nhÜng th¿c ra h† có trí huŒ mà phàm tình không th‹ thÃy. Cái trí huŒ này là trí huŒ chân th¿c, không phäi do giä tܧng hiŒn bày hay duyên theo sáu trÀn cûa phàm tính có.
"TÙc hành mà vô hành" hành là làm, là Çi mà không có làm, không có Çi. Bªi vì khi ljn Ni‰t Bàn, ljn b© bên kia mà không có Çi dâu cä.
Trên cái Çi mà không có tác giä không có th† giä. Trên cái huŒ mà không có tác giä không có th† giä. Trên cái ÇÎnh không có tác giä, không có th† giä. (Tác giä là ngÜ©i tåo, th† giä là ngÜ©i nhÆn).
ThÆt ra lúc này không co ngã chÃp, pháp chÃp. Ngã pháp ÇŠu không nên nói "ÇÎnh mà không ÇÎnh, huŒ mà không huŒ, hành mà không hành".
Chánh Væn: Tánh ñ£ng HÜ Không Th‹ ñÒn Pháp Gi§i
"Tánh bình Ç£ng nhÜ hÜ không, th‹ cùng v§i pháp gi§i".
Khi ÇÎnh mà không ÇÎnh, huŒ mà không huŒ, hành mà không hành ngã pháp ÇŠu h‰t, thì ngay khi Çó tánh bình Ç£ng nhÜ hÜ không, th‹ ÇÒn cùng pháp gi§i, r‡ng rang kh¡p h‰t.
ñây là ngài chÌ cái th‹ døng cûa chân nhÜ.
Chánh Væn: Løc ñ¶ T¿ TÜ Viên Mãn
Løc Ƕ t¿ tÜ viên mãn là sáu Ƕ tØ Çây ÇÜ®c tròn ÇÀy.
Chánh Væn: ñåo PhÄm Ð ThÎ Vô Khuy
ñåo phÄm khi này không thi‰u sót. T§i ch‡ này thì sáu Ƕ tràn ÇÀy. Ba mÜÖi bäy phÄm tr® Çåo không thi‰u.
Chánh Væn: ThÎ Ngã Pháp Th‹ Không, H»u Vô Song DÅn.
Ngã pháp th‹ nó là không, có không cä hai ÇŠu b¥t.
Chánh Væn: Tâm B°n Vô Tác, ñåo ThÜ©ng Vô NiŒm
"Tâm vÓn không có tåo tác, ch‡ chí Çåo thÜ©ng là vô niŒm".
ñây là ch‡ "bình thÜ©ng tâm thÎ Çåo" cûa t° Nam TuyŠn. Bình thÜ©ng tâm thÎ Çåo là vô niŒm, vô niŒm là Çåo. Bình thÜ©ng là lúc không nghï, không tính mà không nghï không tính là vô niŒm, vô niŒm là Çåo mÀu sáng suÓt.
Chánh Væn: Vô NiŒm, Vô TÜ, Vô CÀu, Vô ñ¡c, BÃt BÌ, BÃt Thº, BÃt KhÙ, BÃt Lai
Vô niŒm là không niŒm. Vô tÜ là không nh§, không nghï. Vô cÀu là không mong cÀu. Vô Ç¡c là không chÙng Ç¡c. Có nghïa là không nh§, không nghï, không cÀu, không chÙng Ç¡c, không Çây, không kia, không Çi, không låi.
Chánh Væn: Th‹ Ng¶ Tam Minh, Tâm Thông Bát GiäÎ Công Thành ThÆp L¿c, Phú H»u ThÃt Trân.
"Th‹ thì ng¶ ÇÜ®c tam minh, tâm thì thông bát giäi thoát. Công thì thành t¿u mÜ©i l¿c và tÙ vô sÖ úy cûa ÇÙc PhÆt, trí thì giàu có thÃt thánh tài hay thÃt giác chi".
Tuy không niŒm, không nh§, không nghï, không cÀu, không ÇÜ®c, không kia, không Çây, không Çi, không låi tܪng là không còn có gì. NhÜng chính lúc Çó là không dính m¡c tÃt cä thì ng¶ ÇÜ®c pháp tam minh, tâm Ãy thông suÓt ÇÜ®c tám giäi thoát, tâm Ãy thành t¿u mÜ©i l¿c cùng tÙ vô sª úy và thÃt trân (thÃt thánh tài hay thÃt giác chi Çã h†c trong kinh Ni‰t bàn).
Chánh Væn: NhÆp BÃt NhÎ Môn, Hoåch NhÃt ThØa Lš
"NhÆp cºa không hai ÇÜ®c lš nhÃt thØa".
BÃt nhÎ là ch£ng hai, n‰u vào ÇÜ®c cºa ch£ng hai thì ÇÜ®c lš nhÃt thØa. NhÜ vÆy chÌ cÀn không niŒm, không cÀu, không Ç¡c v.v... bÕ ÇÜ®c m†i ÇÓi Çãi dích m¡c là vào ÇÜ®c cûa không hai, mà vào cºa không hai là sÓng ÇÜ®c lš nhÃt thØa.
Chánh Væn: DiŒu Trung Chi DiŒu TÙc DiŒu Pháp Thân
DiŒu là mÀu nhiŒm, mÀu nhiŒm trong cái mÀu nhiŒm tÙc là pháp thân.
Pháp thân là cái mÀu nhiŒm trong cái mÀu nhiŒm, không th‹ nghï bàn không th‹ nghiŒm xét.
Chánh Væn: Thiên Trung Chi HuŒ Nãi Kim Cang HuŒ
NgÜ©i Trung hoa hay dùng ch» "Thiên trung Thiên" (Tr©i trong Tr©i). Tr©i là vÎ ÇÜ®c m†i ngÜ©i tôn quš, mà tr©i ª trong tr©i là vÎ tr©i trong cõi tr©i tÙc là vÎ ÇÜ®c tôn quš trong cõi ÇÜ®c tôn quš. ñó là cái tôn quš vô cùng vô tÆn cái tôn quš Çó là trí huŒ Kim Cang.
Chánh Væn: Tråm Nhiên ThÜ©ng TÎch, ng Døng Vô PhÜÖng
"L¥ng lë thÜ©ng yên tÎnh, nhÜng Ùng døng vô cùng".
ñây chính là ch‡ không ch‡ nÖi là ch‡ không cùng tÆn, tܪng nhÜ l¥ng lë mà Ùng døng không cùng tÆn.
Chúng ta tu Çây coi nhÜ không k‰t quä gì h‰t vì cä ngày chÌ bÕ nh»ng v†ng niŒm Çiên Çäo Ç‹ cho tâm l¥ng lë, trái v§i lúc ngÒi suy nghï cái này tính toán cái kia tܪng là hay là ÇÜ®c. Còn khi tâm l¥ng lë tܪng nhÜ không còn gì h‰t. NhÜng ljn ch‡ t¶t cùng l¥ng lë, së có cái thÀn døng không th‹ lÜ©ng.
Khi PhÆt ngÒi dܧi c¶i BÒ ñŠ l¥ng lë ljn khi thành công thì Ngài có ÇÀy Çû thÆp l¿c, tÙ vô sª úy, thÆp bát bÃt c¶ng v.v... thÀn thông diŒu døng nhÜ H¢ng sa.
ñØng lo, khi bÕ ÇÜ®c cái læng xæng së không còn gì, nhÜng chính khi Çó së có ÇÀy Çû tÃt cä.
Chánh Væn: Døng Nhi ThÜ©ng Không, Không Nhi ThÜ©ng Døng, Døng Nhi BÃt H»u, TÙc ThÎ Chân Không.
"Tuy døng mà vÅn thÜ©ng không, tuy không mà vÅn thÜ©ng døng, døng mà ch£ng có tÙc là chân không".
Không là tÎch, døng là chi‰u, tuy chi‰u mà vÅn tÎch, tuy tÎch mà chi‰u nó luôn ÇÀy Çû hiŒn ti‰n, døng mà không có cái næng døng sª døng Çó tÙc là chân không.
Chánh Væn: Không Nhi BÃt Vô, TiŒn Thành DiŒu H»u.
"Không mà ch£ng không liŠn thành diŒu h»u".
Tuy chân không là không, không mà có diŒu h»u. Cái diŒu h»u này có hai š, diŒu h»u ª trong và diŒu h»u ª ngoài, hay diŒu h»u cûa ThiŠn sÜ và diŒu h»u cûa Bát nhã.
Cái diŒu h»u cûa Bát nhã là khi nhÆn ÇÜ®c th‹ tánh các pháp nó là không. ñåt th‹ tánh là không, bªi duyên sanh mà nó thành có. Vì nhân duyên hòa h®p nên nó không có thiŒt tánh. Không có thiŒt tánh nên nói là không cÛng g†i Chân không.
ñåt ÇÜ®c lš th‹ tánh Không cûa các pháp cÛng g†i là Çåt ÇÜ®c lš chân không hay thÆt tܧng cûa các pháp. TØ tánh không cûa các pháp, nhân duyên h¶i h®p thành vô vàn giä tܧng cûa các pháp, g†i là diŒu h»u.
ñó là diŒu h»u bên ngoài, còn Chân không cûa các ThiŠn sÜ là diŒu h»u bên trong.
Chân không tÙc là vô niŒm, vô niŒm là chân nhÜ. Chân không vì trong Çó không còn chÙa nh»ng v†ng tܪng Çiên Çäo, nh»ng niŒm sanh diŒt cÛng là chân nhÜ. Nghïa là khi Çåt ÇÜ®c chân nhÜ rÒi thì chân không Çó trª vŠ tánh giác mà tánh giác là diŒu h»u.
Nói r¶ng hÖn chân không là không có v†ng tܪng, không v†ng tܪng, nên vŠ chÖn. V†ng tܪng thu¶c vŠ thÙc, h‰t v†ng tܪng, tÙc trª vŠ chân nhÜ trí, là trª vŠ v§i PhÆt tánh. Trª vŠ v§i PhÆt tánh g†i là diŒu h»u.
VÆy cái diŒu h»u này chÌ cho PhÆt tánh hay tÙ trí hay chân nhÜ trí.
Chánh Væn: ñiŒu H»u TÙc Ma Ha Bát Nhã, Chân Không TÙc Thanh TÎnh Ni‰t Bàn. Bát Nhã ThÎ Ni‰t Bàn Chi Nhân. Ni‰t Bàn ThÎ Bát Nhã Chi Quä. Bát Nhã Vô Ki‰n Næng Ki‰n Ni‰t Bàn. Ni‰t Bàn Vô Sanh, Næng Sanh Bát Nhã. Ni‰t Bàn Bát Nhã Danh DÎ Th‹ ñÒn. Tùy Nghïa LÆp Danh CÓ Væn Pháp Vô ñÎnh Tܧng. Ni‰t Bàn Næng Sanh Bát Nhã TÙc Danh ChÖn ThÆt Pháp Nhân. Bát Nhã Næng Ki‰n. Ni‰t Bàn CÓ HiŒu NhÜ Lai Tri Ki‰n. Tri TÙc Tri Tâm Không TÎch. Ki‰n TÙc Ki‰n Tánh Vô Sanh. Tri Ki‰n Phân Minh BÃt NhÃt BÃt DÎ. CÓ Næng ñ¶ng TÎch ThÜ©ng DiŒu Lš S¿ Giai NhÜ NhÜ. TÙc XÙ XÙ Næng Thông ñåt, TÙc Lš S¿ Vô Ngåi.
"DiŒu h»u tÙc là Bát nhã, Chân Không là Ni‰t bàn thanh tÎnh. Bát nhã là nhân Ni‰t bàn. Ni‰t bàn là quä cûa Bát nhã. Bát nhã không thÃy mà hay thÃy Ni‰t bàn. Ni‰t bàn không sanh mà hay sanh Bát nhã. Ni‰t bàn và Bát nhã tên khác mà th‹ ÇÒng, tùy nghïa Ç¥t tên là pháp vô ÇÎnh tܧng. Ni‰t bàn hay sanh Bát nhã là chân thÆt pháp thân. Bát nhã hay thÃy Ni‰t bàn là Tri ki‰n PhÆt. Bi‰t là bi‰t cái tâm l¥ng lë, thÃy tÙc thÃy tánh vô sanh. ThÃy bi‰t rõ ràng ch£ng phäi m¶t, ch£ng phäi khác, tuy có Ƕng tïnh, nó thÜ©ng diŒu. S¿ lš vÅn l¥ng lë nhÜ nhÜ, m†i ch‡ ÇŠu thông suÓt, là s¿ lš không chܧng ngåi nhau".
Nói diŒu h»u tÙc là Bát nhã là PhÆt tánh, chân không là thanh tÎnh Ni‰t bàn. Kinh Ni‰t bàn nói: "Nhân là PhÆt tánh, quä là Ni‰t bàn". Khi lóng såch h‰t tÃt cä v†ng niŒm thì lúc Çó sÓng v§i Ma Ha Bát nhã g†i là DiŒu h»u. Thành ra chÖn không tÙc là thanh tÎnh Ni‰t bàn, còn diŒu h»u tÙc là Ma Ha Bát Nhã là PhÆt tánh.
Bát nhã là nhân cûa Ni‰t bàn. Ni‰t bàn là quä cûa Bát nhã: Bát nhã không thÃy mà hay thÃy ÇÜ®c Ni‰t bàn. Ni‰t bàn không sanh mà hay sanh Bát nhã. Ni‰t bàn và Bát nhã có m¶t s¿ liên hŒ vô cùng sâu s¡c. Ni‰t bàn Bát nhã danh tuy khác mà th‹ ÇÒng. Theo nghïa mà Ç¥t tên, nên nói pháp không có tܧng cÓ ÇÎnh, nên nhân là PhÆt tánh quä là Ni‰t bàn, hay nhân là Bát nhã quä là Ni‰t bàn.
Ni‰t bàn hay sanh Bát nhã là chân thÆt pháp thân. Bát nhã hay d¿ng lÆp Ni‰t bàn là NhÜ lai tri ki‰n (Tri ki‰n PhÆt) nhÜ vÆy nói là tri ki‰n PhÆt hay Bát nhã v.v... cÛng là không hai.
Tri là bi‰t cái tâm không tÎch, ki‰n là thÃy tánh vô sanh. VÆy bi‰t cái tâm không tÎch, thÃy tánh vô sanh là tri ki‰n PhÆt. Tri ki‰n rõ ràng ch£ng phäi m¶t ch£ng phäi khác. Nên tuy Ƕng mà ª trong cái l¥ng lë, thÜ©ng ª trong diŒu lš (diŒu lš mà vÅn nhÜ nhÜ), tuy có lš có s¿ mà vÅn nhÜ nhÜ. Chính m‡i m‡i ÇŠu thông suÓt lš và s¿ nên không có chܧng ngåi nhau.
Tóm låi khi mình Çåt ÇÜ®c tri ki‰n PhÆt là bi‰t ÇÜ®c tâm l¥ng lë, thÃy ÇÜ®c tánh vô sanh. Có nghïa là ª trong l¥ng lë mà vÅn thÃy bi‰t rõ ràng nên không th‹ nói là hai cÛng không th‹ nói là m¶t (bÃt nhÃt, bÃt nhÎ).
Tuy có Ƕng có tÎch mà thÜ©ng ª trong cái diŒu, tuy có lš có s¿ mà thÜ©ng ÇÜ®c nhÜ nhÜ. M‡i m‡i ÇŠu thông suÓt không ngæn ngåi nhau.
Chánh Væn: Løc Cæn BÃt NhiÍm TÙc ñÎnh HuŒ Chi Công. Løc ThÙc BÃt Sanh TÙc NhÜ NhÜ Chi L¿c.
"Sáu cæn không nhiÍm là công phu cûa ÇÎnh huŒ. Sáu thÙc ch£ng sanh là sÙc cûa nhÜ nhÜ".
Sáu cæn là m¡t, tai, mÛi, lÜ«i, thân, š. M¡t thÃy s¡c không nhiÍm s¡c, tai nghe ti‰ng không nhiÍm ti‰ng v.v... là công phu cûa ñÎnh và HuŒ.
Sáu thÙc ch£ng sanh là do sÙc nhÜ nhÜ (nhÜ nhÜ l¿c).
Do chúng ta có tu ÇÎnh, huŒ nên sáu cæn không nhiÍm theo sáu trÀn, và sÓng ÇÜ®c v§i sÙc yên l¥ng. Tâm th‹ yên l¥ng nên sáu thÙc không sanh, không dong ru‡i theo sáu trÀn, nên h¢ng sÓng v§i bän th‹ nhÜ nhÜ.
Chánh Væn: Tâm NhÜ Cänh Tå, Cänh DiŒt Tâm Không.
"Tâm mà nhÜ thì b¥t cänh, cänh mÃt thì tâm không".
Tâm nhÜ giÓng nhÜ lúc m¥t bi‹n khôn gió, không gió thì m¥t bi‹n không có sóng, ph£ng l¥ng không dÃy Ƕng. N‰u tâm không dÃy Ƕng thì cänh t¿ b¥t, cänh b¥t thì tâm không.
Chính ª ch‡ này ông Bàng Long UÄn nói: "Tâm cänh nhÜ nhÜ chÌ giä thÎ, hà l¿ BÒ ñŠ Çåo bÃt thành". N‰u tâm mình nhÜ thì cänh cÛng l¥ng, cänh l¥ng tÙc là cänh nhÜ (tâm cänh nhÜ nhÜ). Tâm cänh nhÜ nhÜ chÌ th‰ Ãy, lo gì Çåo BÒ ñŠ không thành.
Thí dø nhÜ bây gi© chúng ta ngÒi Çây, bên ngoài gió th°i lá cây vãñn khua, xe vÅn chåy, ngÜ©i xung quanh vÅn nói chuyŒn. N‰u tâm chúng ta không nhÜ mà duyên theo cänh thì gió th°i lá cây khua ta tܪng tÜ®ng nhÜ ti‰ng nhåc, nghe xe chåy mình phân biŒt Çó là xe gì? hiŒu gì? nghe ngÜ©i ta nói chuyŒn phân biŒt Çó là Çàn ông hay Çà bà? bao nhiêu v†ng tܪng theo Çó mà dÃy khªi. NhÜ vÆy tâm Ƕng thì cänh theo Çó mà Ƕng (Ƕng theo cänh).
Còn n‰u tâm mình yên thì lá cây khua, ti‰ng xe chåy, dù ngÜ©i nói v.v... mình không Ç‹ š gì h‰t, lúc Çó tÃt cä vÅn dàn träi trܧc m¡t mà mình vÅn thÃy nhÜ không.
Khi tâm mình, không dÃy niŒm, mình không Ç‹ š gì h‰t, cänh vÅn Çó mà ÇÓi v§i mình vÅn nhÜ không. NgÜ®c låi n‰u mình lao theo cänh thì cänh trª thành có v§i mình.
Th‰ nên nói r¢ng tâm nhÜ cänh tÎnh vì mình không Ç‹ š nên nó không dính gì v§i mình, không dính v§i mình, nên có cÛng nhÜ không. NgÜ©i ta chºi mình, n‰u mình không phân biŒt ti‰ng chºi Ç‹ tính hÖn thua, thì ti‰ng chºi Çó cÛng nhÜ không có, chÙ không phäi bên ngoài không có ti‰ng chºi.
Cänh và tâm nó tÜÖng quan v§i nhau, hÍ tâm mình chåy theo cänh thì cänh thành có, n‰u tâm mình không chåy theo cänh thì cänh thành không v§i mình, chÙ không phäi không v§i tÃt cä.
ñây là hai lÓi tu Ç¥c biŒt, m¶t lÓi chÌ làm chû nÖi tâm, tâm l¥ng lë thì bao nhiêu cänh ª trܧc trª thành vô nghïa, trª thành l¥ng lë. ñó là lÓi tu hܧng vào tâm nên nói Tâm nhÜ cänh tå (mÃt).
M¶t lÓi khác n» là nhìn thÃy cänh thÃy ngÜ©i, mình bi‰t là do duyên sanh t¿ tánh là không. NgÜ©i cänh ÇŠu không thì tâm còn Çâu mà bám. NgÜ©i cänh không thiŒt thì h‰t phân biŒt ÇËp xÃu, h‰t phân biŒt thì tâm trª thành không (cänh diŒt tâm không).
Cä hai cách tu ÇŠu thông døng tÜÖng quan nhau, nhÜng áp døng lÓi tu nhìn vào dÍ hÖn ho¥c áp døng cä hai càng tÓt.
Chánh Væn: Tâm Cänh Song Vong, Th‹ Døng BÃt DÎ, ChÖn NhÜ Tánh TÎnh, HuŒ Giám Vô Cùng.
"Tâm cänh cä hia ÇŠu b¥t, th‹ døng cä hai ÇŠu không khác, chÖn nhÜ v¡ng l¥ng trí huŒ không cùng".
BÃt dÎ là ch£ng khác, khi tâm và cänh ÇŠu l¥ng lë, thì lúc Çó trª vŠ tánh tÎnh cûa chân nhÜ (cái tánh trong såch cûa chân nhÜ). Khi tâm cänh ÇŠu quên th‹ døng không còn khác biŒt thì trí huŒ soi sáng không cùng không tÆn
Chánh Væn: NhÜ Thûy Phân Thiên NguyŒt, Næng Ki‰n Væn Giác Tri, Ki‰n Væn Giác Tri, Nhi ThÜ©ng NiŒm TÎch. Không TÙc Vô Tܧng, TÎch TÙc Vô Sanh, BÃt BÎ ThiŒn Ác Sª Câu, BÃt BÎ Tïnh Loån Sª Nhi‰p.
"NhÜ nܧc phân thành ngàn m¥t træng mà hay thÃy nghe hi‹u bi‰t, thÃy nghe hi‹u bi‰t mà thÜ©ng v¡ng l¥ng. Không tÙc là không tܧng, tÎch tÙc là không sanh ch£ng bÎ thiŒn ác trói c¶t, ch£ng bÎ tÎnh loån nhi‰p thu¶c".
Ÿ trên tr©i chÌ có m¶t m¥t træng mà ª th‰ gian, nhìn nÖi hÒ có m¥t træng trong hÒ, nÖi có m¥t træng trong ao, dܧi sông có m¥t træng dܧi sông, ngoài bi‹n có m¥t træng ngoài bi‹n, nhìn trong lu nܧc có m¥t træng trong lu nܧc v.v... M¥t træng chÌ có m¶t mà bóng m¥t træng thì không bi‰t bao nhiêu.
Tâm th‹ không hai mà sanh ra nào thÃy, nghe, hi‹u, bi‰t v.v... NhÜ vÆy thÃy nghe hi‹u bi‰t chÌ là cái døng cûa tâm th‹.
ThÃy nghe hi‹u bi‰t mà thÜ©ng v¡ng l¥ng. Vì m¶t khi trª vŠ tâm th‹ rÒi thì tuy cÛng nghe, cÛng hi‹u, cÛng bi‰t mà thÜ©ng v¡ng l¥ng không có chÃp dính vào náo Ƕng nhÜ phàm phu.
Không tÙc không tܧng, tÎch tánh không sanh, không tܧng thì g†i là không, không sanh g†i là l¥ng lë, ch£ng bÎ cái lành d» trói c¶t, ch£ng bÎ tánh loån nó nhi‰p thu¶c (nhi‰p tÙc là b¡t bu¶c).
Tóm låi n‰u trª vŠ ÇÜ®c cái tâm cänh v¡ng l¥ng thì th‹ døng ch£ng khác, trí tuŒ soi sáng vô cùng vô tÆn, diŒu døng thÃy nghe hi‹u bi‰t vô lÜ®ng vô biên. NhÜng tÃt cä ÇŠu v¡ng l¥ng vì nó r‡ng không, không tܧng không sanh nên không bÎ thiŒn ác trói c¶t, không bÎ tÎnh l¥ng, loån Ƕng là hån cu¶c.
Chánh Væn: BÃt Y‹m Sanh Tº, BÃt Nhåo Ni‰t Bàn.
"Ch£ng chán sanh tº, ch£ng Üa Ni‰t bàn".
T§i ch‡ này m§i thiŒt t¿ do, t¿ tåi không vܧng bên này, cÛng ch£ng m¡c kËt bên kia, bên nào cÛng thong thä t¿ tåi cä.
Chánh Væn: Vô BÃt Næng Vô, H»u BÃt Næng H»u. Hành Trø T†a Ng†a Tâm BÃt ñ¶ng Diêu.
"Không ch£ng hay không, có ch£ng hay có, Çi ÇÙng n¢m ngÒi tâm ch£ng lay Ƕng".
ñÜ®c nhÜ vÆy tuy không mà ch£ng phäi không, nói có cÛng ch£ng phäi có, trong bÓn oai nghi Çi ÇÙng n¢m ngÒi ÇŠu không lay Ƕng.
Chánh Væn: NhÃt Thi‰t Th©i Trung Hoåch Vô Sª ñ¡c.
"Trong tÃt cä th©i ÇÜ®c vô Ç¡c".
Trong tÃt cä th©i quá khÙ, hiŒn tåi, vÎ lai hay nÖi nào chÓn nào cÛng không có cái sª Ç¡c (không có cái ÇÜ®c).
Ta thÃy ngài Çã giäi thích cho chúng ta thÃy rõ ÇÜ®c vô niŒm là tâm, vô tác là b°n, chân không là th‹, diŒu h»u là døng. TÃt cä nh»ng thÙ Çó, khi Çåt ljn ch‡ viên mãn cûa nó thì diŒu døng nhÜ h¢ng sa.
Chánh Væn: Tam Th‰ ChÜ PhÆt, Giáo ChÌ NhÜ TÜ. TÙc BÒ Tát TØ Bi ñŒ TÜÖng TruyŠn Th†. T¿ Th‰ Tôn DiŒt HÆu, Tây Thiên NhÎ ThÆp Bát T° C¶ng TruyŠn Vô Trø Chi Tâm, ñÒng Thuy‰t NhÜ Lai Tri Ki‰n. Chi Ð ñåt Ma QuÆt Thº Vi SÖ ñŒ ñåi TÜÖng ThØa Ð Kim BÃt TuyŒt. Sª TruyŠn Bí Giáo Y‰u Tå ñ¡c NhÖn. NhÜ VÜÖng K‰ Chân Chung BÃt V†ng D».
"Ba Ç©i chÜ PhÆt, ÇŠu dåy nhÜ vÆy. BÒ tát tØ bi nÓi ti‰p nhau mà truyŠn th†. TØ Th‰ Tôn diŒt Ƕ, phÜÖng tây hai tám vÎ t° ÇŠu truyŠn tâm vô s¿ này, ÇÒng nói tri ki‰n PhÆt. T° ñåt Ma ljn cõi này làm sÖ t° trao truyŠn ljn gi© không dÙt. ñŠu truyŠn bí giáo cÓt tìm ÇÜ®c ngÜ©i, nhÜ ng†c cûa vua tr†n không trao cho ngÜ©i tÀm thÜ©ng".
Ý nghïa kinh Çi‹n cûa ba Ç©i chÜ PhÆt, ÇŠu chÌ có chØng Ãy, ÇŠu có bao nhiêu Çó, cÓt y‰u chÌ có bÃy nhiêu (nhÜ Çây).
BÒ tát tØ bi ti‰p nÓi nhau mà truyŠn th† trao cho nhau (truyŠn thØa cho nhau).
TØ khi ÇÙc Th‰ Tôn nhÆp Ni‰t bàn, bên phÜÖng Tây (ƒn ñ¶) có 28 vÎ t° cùng truyŠn chung cái tâm vô s¿ (vô trø) này, ÇÒng chÌ cái tri ki‰n PhÆt
TÜ khi T° ñåt Ma ljn cõi này (Trung Hoa) làm sÖ t° truyŠn nhau t§i gi© (Ç©i cûa ngài) không dÙt. TruyŠn cái giáo ngoåi biŒt truyŠn. TruyŠn cái bí giáo này ÇiŠu cÓt y‰u là phäi tìm ÇÜ®c ngÜ©i xÙng Çáng. NhÜ hòn ng†c trong búi tóc cûa ông vua, tr†n không trao cho ngÜ©i không xÙng Çáng. ñây là dÅn trong kinh Pháp Hoa, khi nhà vua dÅn tܧng sï Çánh gi¥c th¡ng trÆn trª vŠ. Vua ban thܪng cho quÀn thÀn cái này cái khác, nhÜng còn hòn ng†c quš trong búi tóc nhà vua chÌ l¿a ngÜ©i có công l§n nhÃt m§i trao t¥ng.
ñây cÛng vÆy, pháp môn ÇÓn ng¶ này cá t° trao quyŠn cho nhau mà không trao cho nh»ng kÈ cæn cÖ cån mÕng.
Chánh Væn: Phܧc ñÙc Trí HuŒ NhÎ Chûng Trang Nghiêm.
"Phܧc ÇÙc trí huŒ hai thÙ trang nghiêm".
Trong kinh Ni‰t bàn có hai thÙ trang nghiêm là phܧc ÇÙc và trí huŒ.
Chánh Væn: Hånh Giäi TÜÖng ng PhÜÖng Næng Ki‰n LÆp.
"Hånh giäi tÜÖng Ùng m§i hay ki‰n lÆp".
Hành cÛng là hånh tÙc là chÌ cho s¿ tu, giäi chÌ cho ch‡ ng¶. Ng¶ và tu phäi cân xÙng nhau thì ngÜ©i Çó m§i có th‹ ki‰n lÆp ÇÜ®c tâm cûa T° sÜ. ChÙ hi‹u mà không tu thì cái hi‹u Çó cÛng chÜa ÇÜ®c. Tu mà không hi‹u cÛng ch£ng ra gì. Hai cái Çó phäi tÜÖng xÙng nhau thì m§i có th‹ ki‰n lÆp và truyŠn thØa ÇÜ®c tâm th‹ cûa t° sÜ.
Chánh Væn: Y Vi Pháp Tín, Pháp ThÎ Y Tông. Duy ChÌ Y Pháp TÜÖng TruyŠn Cánh Vô BiŒt Pháp. N¶i TruyŠn Tâm ƒn, ƒn Kh‰ B°n Tâm. Ngoåi TruyŠn Ca Sa, TÜ®ng Bi‹u Tông ChÌ. Phi Y BÃt TruyŠn Ð Pháp, Phi Pháp, BÃt Th† Ð Y. Y ThÎ Pháp Tín Chi Y, Pháp ThÎ Vô Sanh Chi Pháp. Vô Sanh TÙc Vô HÜ V†ng Nãi ThÎ Không TÎch Chi Tâm, Tri Không TÎch Nhi LiÍu Pháp Thân, LiÍu Pháp Thân Chi Nhân Giäi Thoát.
"Y là niŠm tin cûa pháp, pháp là chû cûa y, y và pháp truyŠn nhau, không có pháp khác. Trong truyŠn tâm Ãn, Ãn h®p b°n tâm. Ngoài truyŠn ca sa, bi‹u trÜng tông chi. Ch£ng y ch£ng truyŠn pháp, không pháp không ÇÜ®c nhÆn y. Y là pháp tín, pháp là không sanh. Không sanh là không có hÜ v†ng, không hÜ v†ng là tâm v¡ng l¥ng. ThÃy cái v¡ng l¥ng là thÃy pháp thân. ThÃy pháp thân là ngÜ©i giäi thoát".
Y là niŠm tin ÇÓi v§i Pháp, pháp là chû cûa y. NgÜ©i nào Çåt ÇÜ®c pháp, t° m§i truyŠn y, khi ÇÜ®c truyŠn y Ç‹ chÌ cho thÃy ngÜ©i ÇÜ®c truyŠn y là ngÜ©i ÇÜ®c pháp. VÆy y chÌ là niŠm tin, còn pháp m§i là chû y‰u. Không ÇÜ®c pháp dù có ÇÜ®c y cÛng không co nghïa gì.
Y và pháp t° t° truyŠn nhau không có pháp nào riêng khác. Trong thì truyŠn tâm Ãn Ç‹ h®p v§i b°n tâm, ngÜ©i ng¶ ÇÜ®c pháp m§i ÇÜ®c Ãn chÙng g†i là Ãn tâm, truyŠn y Ç‹ làm chÙng c§ cho tông chÌ. NgÜ©i ÇÜ®c Ãn chÙng ª tâm m§i ÇÜ®c m¥c ca sa cûa chÜ t° truyŠn cho.
Ch£ng phäi y cÛng ch£ng truyŠn pháp, là ngÜ©i không ÇÜ®c truyŠn y cÛng ngÀm chÌ chÜa ÇÜ®c truyŠn pháp, hay chÜa truyŠn pháp cÛng chÜa nhÆn y ÇÜ®c.
Y là tín vÆt, pháp là vô sanh. Vô sanh tÙc không có hÜ v†ng là cái tâm không tÎch (v¡ng l¥ng) cûa chính mình, nên cÛng g†i là vô niŒm.
Không tÎch, vô sanh tÃt cä Ç‹ chÌ cho ljn ÇÜ®c ch‡ såch tÃt cä š tܪng hÜ v†ng. TÃt cä š tܪng hÜ v†ng såch rÒi thì bän thân không tÎch, r‡ng không, v¡ng l¥ng chính là vô niŒm.
Tóm låi ª Çây Ngài muÓn nêu låi ÇiŠu Çã nói ban ÇÀu "Bi‰t không tÎch là liÍu pháp thân". Bªi mình bi‰t ÇÜ®c cái không tÎch Ãy là mình liÍu ng¶ pháp thân cûa chính mình, mà liÍu ng¶ ÇÜ®c pháp thân là chân thÆt giäi thoát.
Ngài Çã chÌ cho chúng ta thÃy tÜ©ng tÆn vŠ ÇÜ©ng lÓi tu hành cûa tông ñÓn giáo. Th¿c ra trong tông ñÓn giáo kinh sách rÃt nhiŠu nhÜng ª Çây chÌ nói g†n trong m¶t ít câu, n‰u chúng ta xét kÏ, h†c kÏ thì có th‹ nói là quá rõ ràng và ÇÀy Çû.
"Vô niŒm là tâm, vô tác là b°, chân không là th‹, diŒu h»u là døng".
MÃy l©i này là gÓc gác Ç‹ mình hi‹u rõ ÇÜ©ng lÓi tu hành cûa chÜ t° ThiŠn tông. NhÜ vÆy bài Hi‹n tông kš này là hi‹n bày ThiŠn tông.
XÜa ª Trung Hoa dùng hai ch» Tông và Giáo. Giáo là chÌ cho kinh, Tông là chÌ cho ThiŠn. Ÿ Çây ngài chÌ ghi ít l©i Ç‹ bày tÕ chû y‰u cûa ThiŠn.
NgÜ©i tu ThiŠn chÌ cÀn džc bÃy nhiêu Çây cho thÆt chín ch¡n, nhÆn ÇÎnh thÆt sâu s¡c cÛng có th‹ n¡m ÇÜ®c y‰u chÌ cûa phÜÖng pháp tu ThiŠn.
Tuy nhiên n‰u không hi‹u rõ cÛng có khi tác døng ngÜ®c låi. N‰u chúng ta nhÆn ÇÜ®c š chÌ thì s¿ tu hành cûa mình có cÖ sª Ç‹ ti‰n. Còn n‰u džc nhiŠu mà không nhÆn ÇÜ®c š chÌ, thì s¿ døng công tu hành cÛng khó ti‰n.
Ÿ Çây tôi không th‹ giäi h‰t danh tØ mà chÌ ÇÖn lÜ®c Ç‹ m†i ngÜ©i hi‹u š chÌ mà ti‰n tu.
Ý chÌ cûa s¿ tu ª mÃy câu ÇÀu. "Vô niŒm là tông, Vô tác là b°, ChÖn không là th‹, DiŒu h»u là døng". ñây là bÓn câu tÜÖng ÇÓi ÇÀy Çû chính xác nhÃt cûa ngÜ©i tu. Hi‹u ÇÜ®c 4 câu này là n¡m ÇÜ®c chìa khóa cûa toàn bài m¶t cách ch¡c ch¡n.