Kinh ðßþc ðÑc Ph§t nói tÕi xÑ Câu Lâu (Kuru), thuµc ðô th¸ Ki«m ma S¡t Ðàm (Kammassadhamma). kinh thuµc loÕi vô v¤n tñ thuyªt.

Ь nh¤n mÕnh t¥m mÑc quan tr÷ng vào b§c nh¤t cüa bu±i pháp thoÕi này, ÐÑc Ph§t m· ð¥u b¢ng câu "Này các TÏ Kheo, ðây là con ð߶ng ðµc nh¤t, ðßa ðªn thanh t¸nh cho chúng sanh, vßþt khöi s¥u não, di®t tr× ßu kh±, thành tñu chánh trí, chÑng ngµ Niªt Bàn. Ðó là TÑ Ni®m XÑ".

TÑ Ni®m XÑ là b¯n länh vñc quán chiªu n½i tñ thân trong cuµc s¯ng h¢ng ngày. B¯n länh vñc ðó là Thân th¬, Cäm th÷, Tâm thÑc và Яi tßþng cüa tâm thÑc, tÑc là Pháp. G÷i t¡t là Thân, Th÷, Tâm, Pháp. Su¯t bän kinh, t× ð¥u ðªn cu¯i, ÐÑc Ph§t chï nhæng phß½ng pháp quán chiªu ho£c ð¬ tiêu di®t phi«n não tÑc kh¡c, ho£c ð¬ ð¯i tr¸ nhæng tham døc h¢ng ngày.

Trß¾c hªt, v« länh vñc thân th¬, ðß¾c Ph§t dÕy cách th·, cách ði, ðÑng, n¢m, ng°i, ån u¯ng, gi£t rØa...tÑc là nhæng ðµng tác mà chúng ta sinh hoÕt h¢ng ngày; chï c¥n thêm vào mµt ði«u d­ dàng, nhßng vô cùng quan tr÷ng ðó là sñ tïnh thÑc qua các ðµng tác ðó. Th· vào, th· ra, ði t¾i, ði lui...mà biªt rõ t×ng ðµng tác mµt quä là mµt vi®c coi d­ mà không d­ chút nào hªt. Kª tiªp, cûng v« thân th¬, ð¬ ð¯i tr¸ tham døc và ngã ch¤p v« thân, ðÑc Ph§t dÕy chúng ta cách nhìn sâu vào sñ duyên sanh huy­n hþp cüa các pháp ngay trên t¤m thân này. Nhìn t× cái tóc, cái lông, chiªc rång, móng tay, làn da, th¾ th¸t..., tóm lÕi là nhìn cách c¤u tÕo mµt cách tÕm th¶i cüa thân và biªt nó không b«n ch¡c lâu dài; ð¬, thÑ nh¤t là không tham ð¡m, thÑ hai là g¤p rút tu h÷c cho væng chãi. Nªu nhìn nhß v§y mà chßa ðü ð¬ tïnh ngµ, thì Ngài dÕy cách quán chiªu mµt thây ma quång trong nghîa ð¸a t× khi m¾i chªt cho ðªn lúc sình lên r°i rã ra....

Länh vñc cäm th÷, Ngài dÕy có ba loÕi cäm th÷ : cäm th÷ kh±, cäm th÷ vui, cäm th÷ không kh± không vui. Có nhæng loÕi cäm th÷ có ra t× länh vñc v§t ch¤t; có nhæng loÕi cäm th÷ xäy ra t× länh vñc tinh th¥n; ð°ng th¶i cûng có nhæng loÕi cäm th÷ ðªn v¾i chúng ta t× bên ngoài không phäi t× n½i bän thân. LoÕi ðªn t× bên ngoài g÷i là ngoÕi th÷ (ru°i, mu²i, nóng, lÕnh...). LoÕi ðªn t× bän thân g÷i là nµi th÷ (ðau nhÑc cüa thân, bu°n bñc cüa tâm...). Nhßng ði«u quan tr÷ng là · ch², b¤t cÑ loÕi cäm th÷ nào, ðªn t× ðâu hành giä c¥n phäi biªt mµt cách rõ ràng và nh¤t là không bao gi¶ an trú trên b¤t cÑ loÕi cäm th÷ nào.

V« tâm thÑc, Ngài dÕy tình trÕng tâm thÑc cüa chúng ta nhß thª nào trong giây phút hi®n tÕi c¥n phäi ðßþc nh§n thÑc rõ ràng. Ví dø, tâm ðang có tham, sân, si n±i lên thì phäi biªt rõ ràng ð¬ không b¸ chúng chi ph¯i. Tâm tán loÕn thì biªt ð¬ l§p tÑc tái l§p sñ ð¸nh tînh. Tâm giäi thoát thì biªt ð¬ an lÕc mà không mong c¥u hay ch¤p trß¾c...

V« pháp, tÑc ð¯i tßþng cüa tâm, thì phäi biªt rõ ð¬ ð¯i tr¸ nåm tri«n cái : ái døc, sân h§n, hôn tr¥m, trÕo h¯i, nghi ho£c.

Pháp ð¯i v¾i nåm thü u¦n thì Ngài dÕy phäi th¤y rõ s¡c, sñ t§p kh·i cüa s¡c, sñ ðoÕn di®t cüa s¡c, phß½ng pháp làm cho s¡c ðoÕn di®t. Cùng mµt th¬ nhß v§y ð¯i v¾i th÷, tß·ng, hành, thÑc.

Pháp ð¯i v¾i 12 xÑ, tÑc là 6 cån và 6 tr¥n; m¡t th¤y s¡c, kiªt sØ gì n±i lên lúc ¤y, c¥n phäi biªt rõ ð¬ vßþt thoát ra khöi sñ chi ph¯i cüa nó. tai nghe tiªng, mûi ngØi mùi, lßÞi nªm v¸, thân xúc chÕm, ý phân bi®t cûng quán chiªu gi¯ng nhß v§y.

Pháp ð¯i v¾i bäy giác chi : Ni®m, trÕch pháp, tinh t¤n, hÖ, khinh an, ð¸nh, xä trÕng thái cüa tâm thÑc ngay lúc ðó nhß thª nào biªt rõ nhß thª ¤y.

Pháp ð¯i v¾i TÑ Di®u Ъ : th¤y rõ kh± quä, kh± nhân, kh± di®t và phß½ng pháp di®t kh±.

Câu kªt lu§n quan tr÷ng mà ðÑc Ph§t l§p ði l§p lÕi nhi«u l¥n cho t×ng chi tiªt quán sát là : Không an trú, không ch¤p trß¾c b¤t cÑ v§t gì, b¤t cÑ pháp nào trên ð¶i này thì v¸ ¤y m¾i thñc sñ hoàn toàn giäi thoát.

Xin tham khäo :

Vi®t tÕng : Tr߶ng bµ kinh 2, kinh ðÕi ni®m xÑ, tr. 185.
Trung bµ kinh I, kinh ni®m xÑ, tr. 131.
Hán tÕng : trung a Hàm, CÐ 1, Ni®m xÑ kinh, tr. 582/giæa
Tång nh¤t a hàm, CÐ 2, Nh¤t nh§p ðÕo ph¦m, tr. 567/dß¾i.
Anh tÕng : dialogues of the buddha 2, setting up of mindfulness, tr. 327
Middle length sayings I, discourse on the application of
mindfulness, tr. 70
Pàli tÕng : Dìgha Nikàya , Mahàsatipatthàna Sutta, kinh 22
Majjhima Nikàya , Satipatthàna Sutta, kinh 10
*