Kinh này ðÑc Ph§t nói và ngài ca Chiên Diên (l¾n) giäi thích rµng tÕi mµt khu r×ng l¾n trong thành ca TÏ la V® (Kapilavatthu). kinh thuµc loÕi v×a là nhân duyên, v×a là ví dø. Nhân duyên vì nhân có mµt v¸ nhàn du thuµc dòng h÷ Thích ca (Sakka) ð£t câu höi v« quan ði¬m cûng nhß nhæng l¶i dÕy cüa Ph§t ð¯i v¾i m÷i ng߶i. Ví dø là vì cu¯i bài kinh ngài a nan ðã dùng chiªc bánh m§t (m§t hoàn) ð¬ ví dø cho l¶i dÕy cüa ðÑc Ph§t. Nªu chiªc bánh m§t t× ngoài biên ðªn chính giæa ð«u ng÷t d¯ng nhau, thì giáo pháp cüa Ph§t cûng có cùng mµt hß½ng v¸ (hß½ng v¸ giäi thoát) t× ð¥u ðªn cu¯i.

M£c dù kh·i ð¥u cüa nhân duyên pháp thoÕi là do mµt v¸ cß sî dòng Thích ca nhàn du ð£t ra, nhßng sau ðó ð¯i tßþng giäng giäi c£n kë là chß Tång.

Hôm ðó vào bu±i xª trßa, ðÑc Ph§t ðang nghï trßa dß¾i mµt g¯c cây trong r×ng, thì có mµt v¸ dòng Thích ca ch¯ng g§y ðªn và höi ðÑc Ph§t r¢ng : "Quan ði¬m cüa Ngài thª nào, và sñ thuyªt giäng cüa Ngài ra sao ?" ÐÑc Ph§t trä l¶i : "Này hi«n giä, trong thª gi¾i Thiên ma và PhÕm thiên, v¾i các sa môn, Bà la môn, chß thiên chúng và loài ng߶i, · ðâu nªu không có sñ tranh lu§n, thì · ðó các tß·ng s¨ không b¸ ám änh. Mµt v¸ Bà la môn s¯ng không b¸ các døc v÷ng bao vây và chi ph¯i, không có sñ nghi ng¶, do dñ và m÷i h¯i quá ð«u ðã ðoÕn di®t; thì s¨ không có sñ tham ái ð¯i v¾i Hæu và phi Hæu. Ðó là quan ði¬m và cûng là l¶i dÕy cüa Ta." khi ðßþc trä l¶i nhß v§y, không biªt ng߶i v¤n nÕn không hi¬u n±i hay vì ngÕo mÕn mà l¡c ð¥u, nhån m£t r°i bö ði.

ÐÑc Ph§t tiªp tøc tînh t÷a cho ðªn xª chi«u r°i ðªn trong ðÕi chúng thu§t lÕi v¤n ð« cho ðÕi chúng nghe. nghe xong ðÕi chúng mu¯n biªt ý nghîa cüa câu trä l¶i. ÐÑc Ph§t giäi thích v¡n t¡t : do b¤t cÑ nhân duyên gì mà có mµt s¯ hý lu§n, v÷ng tß·ng n±i lên ám änh mµt ng߶i, mà th§t sñ nhæng hý lu§n, nhæng v÷ng tß·ng ðó không có gì ðáng hoan hÖ, ðáng ðón m×ng, ðáng ch¤p thü; thì thñc sñ tÕi ðó ðã có sñ ðoÕn t§n các tham lam, sân h§n, kiªn ch¤p, nghi ng¶, ngã mÕn, ái hæu, vô minh, ch¤p trßþng, ch¤p kiªm, ð¤u tranh, lu§n tranh, v÷ng ngæ, ly gián ngæ...

ÐÑc Thª Tôn chï nói v¡n t¡t có v§y r°i sau ðó ngài ca Chiên Diên giäi thích rµng rãi thêm. Ngài dÕy, này qyí th¥y, nhân n½i m¡t và các s¡c pháp, nhãn thÑc sanh. Sñ g£p gÞ cüa 3 pháp ðó là xúc. T× xúc sanh cäm th÷; t× cäm th÷ sanh tß·ng; t× tß·ng có tß duy; t× tß duy có hý lu§n. Hý lu§n có g¯c r­, có nguyên nhân t× m¡t ho£c quá khÑ, ho£c v¸ lai, ho£c hi®n tÕi ðßa ðªn sñ ám änh mµt ng߶i (mµt chúng sanh). Chï khi nào, ngài kªt lu§n, không còn m¡t, không còn s¡c; không còn tai, không còn tiªng; không còn mûi, không còn mùi; không còn lßÞi, không còn v¸; không còn thân, khôntg còn xúc; không còn ý, không còn pháp; tóm lÕi là không còn 18 gi¾i, thì không còn sñ ám änh b·i hý lu§n và các v÷ng tß·ng ðiên ðäo.

Sau l¶i giäi thích cüa ngài ðÕi ca Chiên Diên, ðÕi chúng ðã ði ðªn nh¶ ðÑc Ph§t ki¬m chÑng, và Ngài ðã xác nh§n : "Nªu ta giäi thích cûng chï giäi thích nhß v§y". Nhân ðó ngài a nan dùng hình änh mµt chiªc bánh m§t ð¬ ví dø

Xin tham khäo :

Vi®t tÕng : trung bµ kinh I, kinh M§t Hoàn, tr. 247
Hán tÕng : ÐCI, M§t Hoàn Dø Kinh, tr. 603/giæa
Anh tÕng : middle length sayings I, discourse of the honey Ball, tr.141
Pàli tÕng : majjhima Nikàya I, madhupindika Sutta, kinh 18
*